Giáo án trình chiếu bài thực hành một số phép tu từ ngữ âm

Câu 1: Biện pháp tu từ là gì?Biện pháp tu từ là cách sử dụng ngôn ngữ theo một cách đặc biệt ở một đơn vị ngôn ngữ về từ, câu, văn bản trong một ngữ cảnh nhất định nhằm tăng sức gợi hìn

Kính chào quý thầy cô

và các em học sinh!

BẮT BƯỚM

4

3 1

2

Bài học

Câu 1: Biện pháp tu từ là gì?

Biện pháp tu từ là cách sử dụng ngôn ngữ theo một cách đặc biệt ở một đơn vị

ngôn ngữ (về từ, câu, văn bản) trong một ngữ cảnh nhất định nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm trong diễn đạt và tạo ấn tượng với người người độc về một hình ảnh, một cảm xúc, một câu chuyện trong tác phẩm

Câu 2: Mục đích của biện pháp tu từ là gì?

- Tạo nên những giá trị đặc biệt trong biểu đạt và biểu cảm hơn so với việc sử dụng ngôn ngữ thông thường.

Câu 3: Các biện pháp tu từ về “ngữ âm” gồm?

- Điệp âm, điệp vần, điệp thanh,… (tạo âm hưởng và nhịp điệu cho câu)

Câu 4: Các biện pháp tu từ về “từ” gồm?

- So sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hóa, tương phản, chơi chữ, nói giảm, nói tránh, thậm xưng,…

Câu5: Các biện pháp tu từ về cú pháp gồm?

Lặp cú pháp, liệt kê, chêm xen, câu hỏi tu từ, đảo ngữ, đối, im lặng,…

THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP

TU TỪ NGỮ ÂM

Cấu trúc bài học

I Tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu

II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh

III Tổng kết

IV Luyện tập

V Vận dụng

I Tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu

1 Bài tập 1:

Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp

hơn 80 năm nay, một dân tộc đa gan góc đứng về

Đồng minh chống phát xít mấy năm nay, dân tộc đó

phải được tự do! Dân tộc đó phải được độc lập!

I Tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu

1 Bài tập 1:

Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp

hơn 80 năm nay, một dân tộc đa gan góc đứng về

Đồng minh chống phát xít mấy năm nay, dân tộc đó

phải được tự do! Dân tộc đó phải được độc lập!

I Tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu

- Hai vế câu đầu : dài - nhịp dàn trải thể hiện cuộc

đấu tranh từng kỳ của dân tộc

- Hai vế sau: ngắn - dồn dập mạnh mẽ, khẳng định

quyền độc lập

- Thay đổi linh hoạt các thanh bằng trắc

- Phối hợp nhịp điệu, thanh điệu, kết hợp biện pháp

tu từ từ vựng, cú pháp

1 Bài tập 1:

I Tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu

Bất kì đàn ông, đàn bà, bất kì người già, người

trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, hễ là người

Việt Nam thì phải đánh thực dân Pháp để cứu Tổ

Bất kì đàn ông, đàn bà, bất kì người già, người

trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, hễ là người

Việt Nam thì phải đánh thực dân Pháp để cứu Tổ

 T¹o nªn s¾c th¸i hïng hån, thiªng liªng

cña lêi kªu gäi cøu n íc

I Tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu

3 Bài tập 3:

Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của

quân thù Tre xung phong vào xe tăng, đại bác

Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ

đồng lúa chín Tre hy sinh để bảo vệ con người

Tre, anh hùng lao động Tre, anh hùng chiến

đấu.

I Tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu

3 Bài tập 3:

Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của

quân thù Tre xung phong vào xe tăng, đại bác

Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ

đồng lúa chín Tre hy sinh để bảo vệ con người

Tre, anh hùng lao động Tre, anh hùng chiến

đấu.

I Tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu

Làm bài tập nhóm 5 phút:

• Bài 2

• Bài 3

• Bài 1b

• Bài 1a

Nhóm 1 Nhóm 2

Nhóm 3 Nhóm 4

II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh

1 Bài tập 1:

a Dưới trăng quyên đã gọi hè Đầu tường lửa lựu lập lòe đâm bông.

- Âm đầu (l) được lặp lại bốn lần gợi ra những hình tượng bông hoa lựu

đỏ lấp ló trên cành những đốm lửa lập loè ánh lửa đó như đang phát sáng lung linh lập loè trên ngọn cây

II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh

1 Bài tập 1:

b Làn ao lóng lánh bóng trăng loe

- Câu thơ cũng xuất hiện 4 lần phụ âm đầu "l" - Sự cộng hưởng của 4

lần lặp lại tạo nên hình tượng bóng trăng lấp lánh và phát tán cả không gian rộng lớn trên mặt ao phản chiếu của mặt nước …

II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh

2 Bài tập 2:

Lá bàng đang đỏ ngọn cây Sếu sang mang lạnh đang bay ngang trời

Mùa đông còn hết em ơi

Mà con én đã gọi người sag xuân!

II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh

2 Bài tập 2:

- Trong đoạn thơ của Tố Hữu, vần "ang" xuất hiện 7 lần Đây là vần chứa

một nguyên âm rộng và âm tiết thuộc loại nửa mở (kết thúc bằng phụ

âm mũi) Vần "ang" vì vậy gợi cảm giác rộng mở và chuyển động thích

hợp với sắc thái miêu tả sự chuyển động mùa (từ mùa đông sang mùa

xuân).

II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh

3 Bài tập 3:

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi.

II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh

3 Bài tập 3:

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi.

II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh

 Khung cảnh hiểm trở và sự gian lao vất vả được gợi ra nhờ:

- Nhịp điệu: 4/3 ở 3 câu đầu

- Sự phối hợp: B – T ở 3 câu đầu

- Phép tu từ tạo nhịp điệu và âm hưởng thường được dùng trong

văn xuôi nhất là văn chính luận.

- Phép tu từ tạo nhịp điệu điệp thanh thường được sử dụng nhiều

trong thơ ca.

III Tổng kết

IV Luyện tập

Câu 1: Phép tu từ ngữ âm chủ yếu nào đã được tác giả sử dụng ở hai dòng

thơ sau:

        “Sương nương theo trăng ngừng lưng trời

        Tương tư nâng lòng lên chơi vơi”

B “Thông reo bờ suối rì rào / Chim chiều chíu chít ai nào kêu ai”

C “Lá vàng đang đỏ ngọn cây / Sếu giang mang lạnh đang bay ngang trời”

D “Chân trời lui mãi lan lan rộng / Hi vọng tràn lên đồng mênh mông…”

B

Câu 3: Trích dẫn thơ nào sau đây sử dụng biện pháp tu từ ngữ âm?

A “lơ thơ tơ liễu buông mành/ Con oanh học nói trên cành mỉa mai”

B “Tài cao phận thấp chí khí uất/Giang hồ mê chơi quên quê hương”

C Nỗi niềm chi rứa Huế ơi!/ Mà mưa xối xả trắng trời Thừa Thiên…”

D Cả A, B và C

IV Luyện tập

D

IV Luyện tập

Câu 4: Biện pháp tu từ ngữ âm chủ yếu nào được sử dụng ở đoạn thơ sau:

Một giọng thơ ngâm một giọng đàn»

(Tố Hữu)

V Vận dụng

• Gợi ý:

- Điệp vần: Đoạn thơ tạo ra một âm hưởng du dương, thanh thoát bởi

một loạt các tiếng (có chứa vần) như "tan, tràn, đàn" đều có âm chính

là nguyên âm "a" bổng/sáng (vang sáng)