Giáo án trình chiếu bài thực hành về hàm ý

- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.. - Nhóm 2: Trong hai lượt lời đầu của BK có những câu dạng câu h

Kính chào quý

thầy cô

và các em học

sinh!

TÌNH HUỐNG Đến ga Sài Gòn rồi! Ông tướng ơi!

Khò khò

Nếu là em, em hiểu ý của bạn Lan là gì?

Thực hành về hàm ý

B Được hiểu trên cơ sở của hoàn cảnh giao tiếp

C Được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

?

1/ Bài tập

THỰC HÀNH VỀ HÀM Ý

Câu 2. Hàm ý là phần thông báo:

A Trái ngược với nghĩa tường minh.

B Cùng nội dung với nghĩa tường minh.

C Không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ấy.

D Không thể thiếu trong các hoạt động giao tiếp.

I- Ôn tập kiến thức

?

1/ Bài tập

THỰC HÀNH VỀ HÀM Ý

Tìm hàm ý trong bài ca dao sau:

“Bây giờ mận mới hỏi đào Vườn hồng đã có ai vào hay chưa

Mận hỏi thì đào xin thưa Vườn hồng có lối nhưng chưa ai vào”

- Mận ( ẩn dụ cho chàng trai); đào ( cô gái )

- Lời tỏ tình của chàng trai và lời đáp lại của cô gái.

- Cách hỏi và trả lời của cả 2 hết sức khéo léo, kín đáo và tế nhị.

những điều kiện nào?

- Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.

- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.

- Để sử dụng hàm ý cần có hai điều kiện sau đây:

+ Người nói (người viết) ý thức được vào hàm ý vào câu nói + Người nghe (người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý ”

< SGK ngữ văn 9, tập 2 trang 75>

Trong hàm ý quy tắc cộng tác hội thoại gồm bốn phạm trù lượng, chất, quan hệ, và cách thức Cụ thể như sau:

1 Lượng:

    a Hãy nói sao cho có nội dung đáng nói.

    b Đừng nói nhiều hơn cái nội dung đáng nói.

• CÁCH TẠO HÀM Ý : chủ ý vi phạm một số phương châm hội thoại nào đó:

- Phương châm về lượng (thiếu hoặc thừa thông tin khi giao tiếp).

- Phương châm cách thức (nói mập mờ, vòng vo, không rõ ràng, rành mạch)

- Sử dụng hình thức nói gián tiếp.

Pá Tra hất tay, nói:

- Quân ăn cướp làm mất bò tao A Sử! Đem súng đi lấy con hổ về.

- Nhóm 1: Lời đáp thiếu thông tin gì?

- Nhóm 2: Lời đáp thừa thông tin gì?

- Nhóm 3: A Phủ đã chủ ý vi phạm phương châm về lượng ntn?

- Nhóm 4: Hàm ý và sự khôn khéo của A Phủ?

II- Thực hành

Bài tập 1

- Lời đáp thiếu thông tin: số lượng bò bị mất

- Lời đáp thừa thông tin: việc lấy súng đi bắn con hổ

- A Phủ đã chủ ý vi phạm phương châm: lượng tin

- Hàm ý, sự khôn khéo của A Phủ:

+ Công nhận mình có lỗi+ Ý định lấy công chuộc tội+ Hé mở hi vọng con hổ giá trị hơn con bò bị mất

Bài tập 1

II- Thực hành

Những lúc như thế, thì một người dẫu không ngoan cũng không bình tĩnh được Nhất là khi trông thấy một thằng chỉ đến vòi tiền uống rượu như Chí Phèo Tuy vậy, cụ cũng móc sẵn năm hào Thà móc sẵn để tống nó đi cho chóng Nhưng móc rồi, cụ cũng phải quát một câu cho nhẹ người:

- Chí Phèo đấy hở? Lè bè vừa chứ, tôi không phải là cái kho.

Rồi ném bẹt năm hào xuống đất, cụ bảo hắn:

- Cầm lấy mà cút, đi đi cho rảnh Rồi làm mà ăn chứ cứ báo người ta mãi à?

Bài tập 2: Đọc đoạn trích sau:

Hắn trợn mắt, chỉ vào mặt cụ:

- Tao không đến đây xin năm hào.

Thấy hắn toan làm dữ, cụ đành dịu giọng:

- Thôi, cầm lấy vậy, tôi không còn hơn.

Hắn vênh cái mặt lên, rất là kiêu ngạo:

- Tao đã bảo tao không đòi tiền.

- Giỏi! Hôm nay mới thấy anh không đòi tiền Thế thì anh cần gì? Hắn dõng dạc:

- Tao muốn làm người lương thiện

(Nam Cao, Chí Phèo)

- Nhóm 1: Câu nói của BK “Tôi không phải là cái kho” có hàm ý gì? Cách nói như thế

có đảm bảo phương châm cách thức không?

- Nhóm 2: Trong hai lượt lời đầu của BK có những câu dạng câu hỏi nhưng thực hiện

hành động nói gì? Chúng có hàm ý như thế nào?

- Nhóm 3: Ở lượt lời thứ nhất và thứ hai của mình, CP đều không nói hết ý? Phần hàm

ý được tường minh hoá ở lượt lời nào?

- Nhóm 4: Cách nói ở hai lượt lời đầu của CP không đảm bảo phương châm về lượng

và phương châm cách thức như thế nào?

Thảo luận nhóm

-“Tôi không phải là cái

kho.”

- Tôi không có nhiều tiền để lúc nào cũng có thể cho anh.

- Vi phạm PC cách thức (không rõ ràng)

-“Chí Phèo đấy hở ?”;

-“Rồi làm mà ăn chứ

cứ bào người ta mãi à?”

- Hô gọi, hướng đến người nghe

- Cảnh báo, sai khiến

- Hành động nói gián tiếp

-“Tao không đến đây xin năm

hào.”, “Tao đã bảo tao không

đòi tiền.”

Chí Phèo muốn làm người lương thiện

- Vi phạm PC: về lượng (thiếu lượng tin), cách thức (không rõ ràng)

Gợi ý đáp án

VĂN HAY

Một ông đồ ngồi cặm cụi viết Bà vợ đến bên cạnh bảo:

- Ông lấy giấy khổ to mà viết có hơn không?

Thầy đồ lấy làm đắc chí cho là vợ khen tài văn chương của mình, ý văn dồi dào giấy khổ nhỏ không đủ chép Nhưng thầy cũng hỏi lại:

- Bà nói vậy là thế nào?

Bà vợ thong thả nói:

- Ông chả biết tính toán gì cả, giấy khổ to bỏ đi còn gói hàng, chứ giấy khổ nhỏ thì làm gì được.

(TheoTruyện cười những chàng ngốc, NXB Văn hoá Hà Nội, 1993)

Bài tập 3: Đọc truyện cười sau:

Bài tập 3: Chọn phương án đúng nhất

Câu hỏi 1: Lượt lời thứ nhất của bà đồ “Ông lấy giấy khổ to mà viết

có hơn không?” có hình thức câu hỏi nhưng thực chất là thực hiện hành động nói gì?

A: Ngăn cảnB: Khuyên

C: Đề nghịD: Khen

Câu hỏi 2: Ở lượt lời thứ nhất, bà đồ đánh giá như thế nào về văn

chương của ông đồ?

A: Khen tài văn chương của ông đồ

B: Đánh cao tài văn chương của ông đồ

C: Đánh giá thấp tài văn chương của ông đồ

D: Không hiểu gì về tài văn chương của ông đồ

Câu hỏi 3: Vì sao bà đồ không nói thẳng ý mình mà chọn cách nói như

trong truyện?

A: Vì còn nể trọng ông đồ B: Vì muốn giữ thể diện cho ông đồ

C: Vì muốn không phải chịu trách nhiệm về hàm ý của câu nói

D: Cả A, B và C

THỰC HÀNH VỀ HÀM Ý

I- Ôn tập kiến thức Câu 1: Qua các bài tập trên anh chị hãy xác định: Để

nói một câu có hàm ý người ta dùng những cách thức nào? Chọn câu trả lời đúng và đầy đủ nhất

A Chú ý vi phạm phương châm về lượng trong giao

tiếp

B Chú ý vi phạm phương châm cách thức

C Sử dụng các hành động nói gián tiếp

D Tùy ngữ cảnh mà sử dụng một hay phối hợp các hình thức trên

II- Thực hành

III- Củng cố

THỰC HÀNH VỀ HÀM Ý

I- Ôn tập kiến thức Câu 1: Qua các bài tập trên anh chị hãy xác định: Để

nói một câu có hàm ý người ta dùng những cách thức nào? Chọn câu trả lời đúng và đầy đủ nhất

A Chú ý vi phạm phương châm về lượng trong giao

tiếp

B Chú ý vi phạm phương châm cách thức

C Sử dụng các hành động nói gián tiếp

D Tùy ngữ cảnh mà sử dụng một hay phối hợp các hình thức trên

II- Thực hành

III- Củng cố

I- Ôn tập kiến thức

A.Trái ngược với nghĩa tường minh

B Cùng nội dung với nghĩa tường minh

C Không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ấy

D Không thể thiếu trong các hoạt động giao tiếp

II- Thực hành

III- Củng cố

THỰC HÀNH VỀ HÀM Ý

1. Tùy ngữ cảnh mà sử dụng một hay phối hợp các hình thức: Chủ ý vi phạm phương châm về lượng trong giao tiếp, chủ ý vi phạm phương châm cách thức,

sử dụng các hành động nói gián tiếp

2. Tùy từng ngữ cảnh mà hàm ý có một hay một số tác dụng: Có hiệu quả mạnh mẽ, sâu sắc hơn cách nói trực tiếp, tường minh, thể hiện được sự tế nhị khéo léo và tính lịch sự trong giao tiếp ngôn ngữ, giữ được thể diện của các nhân vật giao tiếp, tạo ra những lời nói hàm súc, nói được nhiều hơn những điều mà từ ngữ thể hiện, hơn nữa người nói có thể không phải chịu trách nhiệm về lời nói của mình, vì hàm ý là do người nghe suy ra

KẾT LUẬN

1 Đêm trăng thanh anh mới hỏi nàng

Tre vừa đủ lá đan sàng nên chăng?

2 Bao giờ chạch đẻ ngọn đa Sáo đẻ dưới nước thì ta lấy mình

3 Dập dìu lá gió cành chim Sớm đưa Tống Ngọc, tối tìm Tràng Khanh

4 Người ta thì chẳng được đâu

Ừ thì ông Cống làm trâu thì làm

Nối các cách nói có hàm ngôn ở cột trái với tác dụng của cách nói đó ở cột

bên phải sao cho phù hợp.

A Có tác dụng hàm súc, tế nhị

B Người nói không phải chịu trách nhiệm về hàm ý

C Thể hiện được sự tế nhị, khéo léo

và lịch sự trong giao tiếp

D Có hiệu quả mạnh mẽ, sâu sắc hơn trong cách nói trực tiếp, tường minh

TÌNH HUỐNG

Một buổi tối Lan phải ngồi tiếp chuyện với một bạn trai khác lớp đến nhà chơi Thời gian đã khá muộn mà Lan lại chưa làm xong bài tập về nhà cho buổi học hôm sau.

Nếu em là Lan, em sẽ nói điều gì mang hàm ý để mời bạn trai về nhà mà không gây sự mất lòng cho bạn?