Giáo án ôn tập bài chiếc thuyền ngoài xa

Ba hôm sau, cảnh tượng ấy lại diễn ra, người đàn bà được mời đến tòa án huyện, tại đây, người nghệ sĩ lắng nghe câu chuyện về cuộc đời của người đàn bà hàng chài kể lại và đó như một lời

ÔN THI TỐT NGHIỆP

CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA

Nguyễn Minh Châu

- “Người mở đường tinh anh và tài năng" (Nguyên Ngọc)

PHẦN A KIẾN THỨC CHUNG

II Tác phẩm

1 Hoàn cảnh, xuất xứ

- Chiếc thuyền ngoài xa được viết năm 1983 – khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu

nước đã đi qua được 6 năm, đất nước trở lại với cuộc sống đời thường Nhiều vấn đề của đời sống văn hóa nhân sinh mà trước đây do hoàn cảnh chiến tranh chưa được chú ý, nay được đặt ra

- Tác phẩm nằm trong xu hướng nghệ thuật chung của văn học thời kỳ đổi mới: hướng nội, khai thác sâu sắc số phận cá nhân và thân phận con người đời thường

PHẦN A KIẾN THỨC CHUNG

II Tác phẩm

2 Nhan đề

- Chiếc thuyền ngoài xa trước hết là biểu tượng của nghệ thụât, đó là thứ nghệ thụât

đạt tới sự toàn mĩ và thánh thiện đến mức mà chiêm ngưỡng nó, người nghệ sĩ thấy tâm hồn mình được thanh lọc

- Chiếc thuyền khi về gần đó lại là hiện thân của cuộc đời lam lũ, khó nhọc, thậm chí của những éo le, trái ngang và nghịch lí trong cuộc sống

- Nhan đề là một ẩn dụ về mối quan hệ giữa cuộc đời và nghệ thuật!

PHẦN A KIẾN THỨC CHUNG

II Tác phẩm

3 Tình huống truyện

- Tình huống: một nghệ sĩ nhiếp ảnh đến một vùng ven biển miền Trung để chụp một tấm

ảnh về cảnh biển buổi sớm có sương Tại đây, anh đã phát hiện và chụp được một cảnh tượng “trời cho” - đó là cảnh một chiếc thuyền ngoài xa đang ẩn hiện trong biển sớm mờ sương Nhưng khi chiếc thuyền vào bờ, người nghệ sĩ đã chứng kiến cảnh một gã chồng

vũ phu đánh đập người vợ hết sức dã man Ba hôm sau, cảnh tượng ấy lại diễn ra, người đàn bà được mời đến tòa án huyện, tại đây, người nghệ sĩ lắng nghe câu chuyện về cuộc đời của người đàn bà hàng chài kể lại và đó như một lời giải thích vì sao chị ta không bỏ chồng dù người chồng tàn bạo

PHẦN A KIẾN THỨC CHUNG

II Tác phẩm

3 Tình huống truyện

- Đây là một “tình huống nhận thức”, có ý nghĩa khám phá, phát hiện về chân lí đời sống,

chân lí nghệ thuật Phùng đã phát hiện sau cảnh đẹp như mơ kia là những ngang trái, nghịch lí của đời thường

- Tình huống truyện, thể hiện cái nhìn đa chiều về cuộc sống Chánh án Đẩu và nghệ sĩ Phùng đã hiểu ra nhiều điều về con người, cuộc sống khi chứng kiến câu chuyện và tiếp xúc với người đàn bà hàng chài Từ tình huống truyện, tác giả đã đặt ra vấn đề “đôi mắt”, cách nhìn đời, nhìn người trong cuộc sống

“thuyền và biển” năm ấy Tuy nhiên, mỗi lần đứng trước tấm ảnh, người nghệ sĩ đều thấy hiện lên cái màu hồng hồng của ánh sương mai và nếu nhìn lâu hơn, bao giờ anh cũng thấy hình ảnh người đàn bà nghèo khổ, lam lũ ấy bước ra từ bức tranh.

PHẦN A KIẾN THỨC CHUNG

II Tác phẩm

5 Nội dung và nghệ thuật

a Nội dung

- Từ câu chuyện về một bức ảnh nghê thuật và sự thật cuộc đời đằng

sau bức ảnh, truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa mang đến một bài

học đúng đắn về cách nhìn nhận cuộc sống và con người: một cách nhìn đa diện, nhiều chiều chứ không thể đánh giá con người, sự vật qua vẻ bề ngoài của nó

PHẦN A KIẾN THỨC CHUNG

II Tác phẩm

5 Nội dung và nghệ thuật

b Nghệ thuật

- Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện độc đáo: Tác giả đã dựng nên tình huống nghịch

lí giữa hình ảnh của con thuyền khi ở ngoài xa với con thuyền lúc đến gần để tạo ra tình huống nhận thức cho nhân vật của mình, cũng là cho người đọc

- Cách khắc họa nhân vật, cốt truyện hấp dẫn kết hợp với ngôn ngữ sử dụng rất linh hoạt,

sáng tạo góp phần làm nổi bật chủ đề tư tưởng của tác phẩm

PHẦN A KIẾN THỨC CHUNG

II Tác phẩm

5 Nội dung và nghệ thuật

b Nghệ thuật

- Giọng điệu: chiêm nghiệm, suy tư, trăn trở phù hợp với tình huống

nhận thức Đồng thời cũng làm nên nét đặc trưng trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu

- GV hướng dẫn ôn: Câu chuyện ở tòa án huyện

- HS tự ôn tập: Nhân vật người đàn bà hàng chài, nhiếp ảnh Phùng…

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

cũng có lúc vợ chồng, con cái chúng tôi hòa thuận, hạnh phúc”

( Trích Chiếc Thuyền Ngoài Xa của Nguyễn Minh Châu - Ngữ Văn, tập hai, NXBGD 2017).

Phân tích câu chuyện người đàn bà ở toà án huyện trong truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” Từ đó nhận xét về quan điểm nghệ thuật của nhà văn Nguyễn

Minh Châu?

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

1 Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

- Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát

được vấn đề.

2 Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

- Câu chuyện của người đàn bà ở toà án.

- Quan điểm nghệ thuật của nhà văn Nguyễn Minh Châu

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

- Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

- Vấn đề nghị luận (câu chuyện của người đan bà hàng chài, quan niệm nghệ thuật NMC) + Trích đoạn: “Trong phút chốc, ngồi trước mặt chúng tôi vẫn là … cũng có lúc vợ chồng, con cái chúng tôi hòa thuận, hạnh phúc”.

MỞ BÀI

- Giới thiệu đôi nét về tác giả Nguyễn Minh Châu và tác phẩm

“Chiếc thuyền ngoài xa”

a Mở bài

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Luận điểm 3: Quan niệm nghệ thuật của NMC

Luận điểm 1: Khái quát chung

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Tóm tắt, giới thiệu khái quát về người đàn bà hàng chài, quan điểm nghệ thuật NMC…

Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ, nhan đề…

a Thân bài

Luận điểm 1

Khái quát chung

Luận điểm 2: Câu chuyện của người đàn bà hàng chài

Đó là câu chuyện về cuộc đời nhiều bí ẩn và éo le của một người đàn bà hàng chài

nghèo khổ, lam lũ…

- Theo lời mời của Đẩu, chánh án toà án huyện, người đàn bà hàng chái đã có mặt ở toà án huyện Trước lời đề nghị và giúp đỡ của Đẩu và Phùng, người đàn bà dứt khoát từ chối Chị đau đớn đánh đổi bằng mọi giá để không bỏ lão chồng vũ phu dù

“quý toà bắt tội con cũng được, phạt tù con cũng được”.

Luận điểm 2: Câu chuyện của người đàn bà hàng chài

- Tại toà án, chị kể về cuộc đời mình và gián tiếp giải thích lí do vì sao chị nhất quyết không thể bỏ lão chồng vũ phu:

 Thứ nhất, gã chồng ấy là chỗ dựa quan trọng trong cuộc đời những người hàng chài như chị, nhất là khi biển động, phong ba

 Thứ hai, chị cần hắn, bởi vì còn phải cùng nhau nuôi những đứa con Thứ ba, trên thuyền, có những lúc vợ chồng, con cái sống hoà thuận, vui vẻ

Luận điểm 2: Câu chuyện của người đàn bà hàng chài

- Nếu ban đầu mới đến toà, chị sợ sệt, lúng túng, một lạy quý toà, hai lạy quý toà thì sau khi nghe lời khuyên của Đẩu, chị trở nên mạnh dạn, chủ động Chị bác bỏ ngay lời đề

nghị của vị chánh án và của người nghệ sĩ: “các chú đâu phải người làm ăn (…) cho nên các chú đâu có biết cái việc của các người làm ăn lam lũ, khó nhọc (…)bởi các chú không phải là đàn bà, chưa bao giờ các chú biết như thế nào là nỗi vất vả của người đàn bà trên một chiếc thuyền không có đàn ông”

- Cách xưng hô của chị cũng trở nên gần gũi, thân mật hơn Chị không còn xưng hô “con – quý toà” mà tự xưng là “chị” và gọi Phùng, Đẩu là “các chú” Nguyên nhân của sự

thay đổi ấy là vì chị đã cảm nhận được thiện ý của hai người và có lẽ còn là sự cảm thông của chị cho sự nông nổi, ngây thơ của họ?

Luận điểm 2: Câu chuyện của người đàn bà hàng chài

 Câu chuyện đã giúp nghệ sĩ Phùng hiểu về người đàn bà hàng chài (một phụ nữ

nghèo khổ, nhẫn nhục, sống kín đáo, sâu sắc, thấu hiểu lẽ đời, có tâm hồn đẹp đẽ,

giàu đức hi sinh và lòng vị tha); về người chồng của chị (bất kể lúc nào thấy khổ quá là lôi vợ ra đánh); chánh án Đẩu (có lòng tốt, sẵn sàng bảo vệ công lí nhưng kinh nghiệm sống chưa nhiều) và về chính mình (sẵn sàng làm tất cả vì sự công

bằng nhưng lại đơn giản trong cách nhìn nhận, suy nghĩ).

- Trước khi nghe câu chuyện của người đàn bà, thái độ của anh rất cương quyết Anh

tin ở lời khuyên đúng đắn và đầy sức thuyết phục của mình: “chị không sống nổi với cái lão đàn ông vũ phu ấy đâu”.

Luận điểm 2: Câu chuyện của người đàn bà hàng chài

- Nhưng khi nghe xong câu chuyện “một cái gì đó vỡ ra trong đầu vị Bao Công của cái phố huyện vùng biển, lúc này trông Đẩu rất nghiêm nghị và đầy suy nghĩ” Có

lẽ giải pháp “bỏ chồng” mà Đẩu áp dụng trong trường hợp của người đàn bà này là

không ổn Trong hoàn cảnh ấy, cách hành xử của chị ta dường như là không thể nào khác?

- Cũng như Đẩu, nghệ sĩ Phùng im lặng sau câu chuyện của người đàn bà Có lẽ, người nghệ sĩ nhiếp ảnh cũng đang trầm ngâm suy nghĩ những gì vừa xảy ra Lúc này, Phùng vỡ ra được nhiều điều, hiểu rõ hơn về người đàn bà, về Đẩu và về cả chính mình

Luận điểm 2: Câu chuyện của người đàn bà hàng chài

- Người đàn bà thất học, quê mùa không hề cam chịu một cách vô lí, không hề nông nổi một cách ngờ nghệch mà thực ra chị ta là người rất sâu sắc, thấu hiểu lẽ đời Trong khổ đau, cơ cực, chị biết chắt chiu từng giọt của hạnh phúc đời thường Chị

luôn sống với tâm niệm thiêng liêng là: “sống cho con chứ không thể sống cho mình”

- Chánh án Đẩu là người có lòng tốt, sẵn sàng bảo vệ công lí nhưng còn xã rời thực

tế, chưa thực sự đi vào cuộc sống nhân dân Lòng tốt là điều rất quý, luật pháp là điều cần thiết nhưng cả hai vẫn chưa đủ sức mạnh giúp con người thoát khỏi cuộc sống tăm tối và những hành động man rợ

Luận điểm 2: Câu chuyện của người đàn bà hàng chài

- Tất cả phải đặt vào hoàn cảnh cụ thể và cần phải có giải pháp thiết thực Phùng nhận thấy mình đã đơn giản khi nhìn nhận cuộc đời và con người Cũng như người đồng đội Đẩu, anh chỉ nhìn người một cách phiến diện, nông nổi ngây thơ chẳng khác gì thằng bé Phác: chỉ thấy được một khía cạnh của người đàn ông hàng chài

là độc ác, tàn nhẫn, vì vậy cần phải đấu tranh, lên án Trong khi đó, người đàn bà quê mùa, xấu xí, thất học lại có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn Đối với người đàn ông độc ác, dữ dằn, chị đau đớn nhưng không oán hận vì chị thấu hiểu nguyên nhân sâu xa dẫn đến hành động vũ phu ấy, bởi xét đến cùng, anh ta cũng chỉ là một nạn nhân của hoàn cảnh sống khắc nghiệt

Luận điểm 3: Quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu

- Nghệ thuật chân chính bao giờ cũng bắt nguồn từ cuộc sống và phục vụ cuộc sống nhưng nghệ thuật đích thực phải thể hiện được bản chất sâu xa, sự thật ẩn sâu của cuộc

sống Ông đã từng khẳng định "Nhà văn không có quyền nhìn sự thật một cách đơn giản, nhà văn cần phấn đấu để đào xới bản chất con người vào các tầng sâu lịch sử"

Đó là một cái nhìn đa diện, nhiều chiều, đi sâu khám phá sự thật của đời sống ở bình diện đạo đức, thế sự để hiểu đúng bản chất bên trong của hiện thực

Luận điểm 3: Quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu

- Người nghệ sĩ phải có tài năng và lòng dũng cảm trong quá trình phản ánh hiện thực: Tài năng nhìn nhận, đánh giá cuộc sống và phải dũng cảm để chỉ ra những điều tốt đẹp lẫn sự xấu xa, độc ác Viết về

"những vùng tối của hiện thực đời sống để góp phần hoàn thiện nhân cách làm cho cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn".

- Nhà văn phải tự mình ý thức, phải đấu tranh để tự hoàn thiện mình

vươn tới: Chân - Thiện - Mỹ.

 Chính những đóng góp của Nguyễn Minh Châu trong công cuộc đổi mới Văn học mà trước hết là quan điểm nghệ thuật, cho nên ông được

đánh giá là "Người mở đường tinh anh và tài năng" của Văn học Việt

Nam thời kỳ đổi mới

Luận điểm 4: Đánh giá chung

- Nguyễn Minh Châu đã xây dựng được tình huống mà ở đó bộc lộ mọi mối quan hệ, bộc

lộ khả năng ứng xử, thử thách phẩm chất, tính cách, tạo ra những bước ngoặt trong tư tưởng, tình cảm và cả trong cuộc đời nhân vật Tình huống truyện mang ý nghĩa khám phá, phát hiện đời sống

- Ngôn ngữ người kể chuyện: Thể hiện qua nhân vật Phùng, sự hóa thân của tác giả

Chọn người kể chuyện như thế đã tạo ra một điểm nhìn trần thuật sắc sảo, tăng cường khả năng khám phá đời sống, lời kể trở nên khách quan, chân thật, giàu sức thuyết phục

- Ngôn ngữ nhân vật: Phù hợp với đặc điểm tính cách của từng người Lời văn giản dị

mà sâu sắc, đa nghĩa

PHẦN B LUYỆN ĐỀ

3.Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Cảm nhận riêng của bản thân

KẾT BÀI

Khái quát giá trị nội dung, nghệ thuật của đoạn trích và tác phẩm CTNX Tài năng của nhà văn NMC.

c Kết bài

Chúc các con ôn thi

hiệu quả!