Năng lượng chủ yếu của tế bào là dạng hóa năng năng lượng tiềm ẩn trong các liên kết hóa học được dự trữ trong ATP - một hợp chất cao năng được xem như đồng tiền năng lượng của tế bào.[r]
Trang 1CHUONG 4: CHUYEN HOA VAT CHAT VÀ NĂNG LƯỢNG TRONG TE BAO
BAI 10: KHAI QUAT VE NANG LUONG VA CHUYEN HOA VAT CHAT
Muc tiéu
* Kiến thức
Phân biệt được thể năng và động năng đồng thời đưa ra được các ví dụ minh hoạ
Mô tả được cấu trúc của ATP
Trình bày được cơ chế truyền năng lượng của ATP
Nêu được chức năng của A'TP
Trình bày được khái niệm chuyển hoá vật chất
s* Kĩ năng
+ Rèn luyện kĩ năng phân tích tranh hình: cấu tạo, cầu trúc của ATP
+ Rèn kĩ năng quan sát, mô tả qua việc quan sát mô tả cấu trúc của ATP
+ Rèn kĩ năng đọc sách, xử lí thông tin qua việc đọc SGK và phân tích các kênh chữ
I Li THUYET TRONG TAM
1 Năng lượng và các dạng năng lượng trong tế bào
1.1 Khái niệm năng lượng
© Động năng là dạng năng lượng sẵn sàng sinh ra công (một trạng thái bộc lộ của năng lượng)
se Thế năng là loại năng lượng dự trữ, có tiềm năng sinh công (một trạng thái ân dấu của năng lượng)
1.2 ATP - đồng tiền năng lượng của tế bào
a Câu tao cua ATP
® ATP gồm bazơnitơ ađênin, đường ribôzơ và 3 nhóm photphat
¢ 2 nhom phôtphat cuối cùng dễ bị phá vỡ để giải phóng ra năng lượng
¢ ATP truyén nang lượng cho các hợp chất khác trở thành ADP và lại được gắn thêm nhóm phôtphat để
trở thành ATP
ATP >> ADP+P + năng lượng
Nhôm phôtphat
OH OH Ribose
Hình 10.1: Cấu tạo của ATP
Trang 1
Trang 2b Chức năng của A'TP
* Cung cap năng lượng cho các quá trình sinh tổng hợp của tế bào
® Cung cấp năng lượng cho quá trình vận chuyển các chất qua màng (vận chuyển tích cực)
® Cung cấp năng lượng để sinh công cơ học
2 Chuyển hóa vật chất
2.1 Khái niệm
e Chuyển hoá vật chất là tập hợp các phản ứng sinh hoá xảy ra bên trong tế bào
e Chuyển hoá vật chất luôn kèm theo chuyển hoá năng lượng
2.2 Đồng hóa và dị hóa
* Đồng hoá là quá trình tổng hợp các chất hữu cơ phức tạp từ các chất đơn giản đồng thời tích luỹ năng
lượng - dạng hoá năng
® Dị hoá là quá trình phân giải các chất hữu cơ phức tạp thành các chất đơn giản hơn đông thời giải phóng
năng lượng
® tY
— glueôZơ, axit amin,
nuclêôtit,
^^
Se
Hình 10.2: Hoạt động đồng hóa và dị hóa của tế bào
Trang 2 - https://thi247.com/
Trang 3SO DO HE THONG HOA
—>(Là hợp chất cao năng và được coi là đồng tiền năng lượng của tế bào
E>(Được tạo ra ở ti thể qua quá trình hô hấp tế bào
ATP (ADENOZIN
TRIPHOTPHAT)
3 gốc phôtphat
Sinh tổng hợp các chất
Co cơ
Dẫn truyền xung thần kinh
Vận chuyén các chat qua màng CJ
ra bén trong té bao
Ậ
là
G hợp các phản ứng hóa sinh “vì
giúp các quá trình khác trong tế Trao đổi chất luôn đi kèm với có : : ccs oh
ee hóa năng lượng la TRAO ĐÓI CHÁT vai trò Ba e HN alt Seer sinh san được thực hiện oan HINH
gồm 2 mặt
ị (ma TT"
kèm theo kèm theo quá trình phân giải quá trình tổng hợp
các chất hữu cơ phức
tạp thành những chất
vô cơ đơn giản
các chất hữu cơ
— Ỷ 7 thành những chất vô giải những cơ đơn giản
năng lượng
Trang 3 - https://thi247.com/
Trang 4
II CAC DANG BAI TAP
+ Ví dụ mẫu
Ví dụ 1 (Câu 1 - SGK trang 56): Thế nào là năng lượng?
Hướng dẫn giải
® Năng lượng là đại lượng đặc trưng cho khả năng sinh công
se Tùy theo trạng thái có sẵn sàng sinh công hay không, người ta chia năng lượng thành hai loại:
+ Động năng: dạng năng lượng sẵn sàng sinh ra công
+ Thế năng: loại năng lượng dự trữ, có tiềm năng sinh công
Ví dụ 2 (Câu 2 —- SGK trang 56): Năng lượng được tích trữ trong tế bào dưới dạng nào? Năng lượng của
tế bào được tích trữ trong các hợp chất nào?
Hướng dẫn giải
* Năng lượng trong tế bào tích trữ dưới dạng: hóa năng, điện năng, nhiệt năng Nhiệt năng ngoài việc
giữ nhiệt độ ồn định cho tế bảo và cơ thể thì có thể coi như năng lượng vô ích vì không có khả năng sinh
công
¢ Nang lượng chủ yếu của tế bào là dạng hóa năng (năng lượng tiềm ẩn trong các liên kết hóa học) được
dự trữ trong ATP - một hợp chất cao năng được xem như đồng tiền năng lượng của tế bào
Ví dụ 3 (Câu 3 — SGK trang 56): Trình bày câu trúc hóa học và chức năng của phân tử ATP
Hướng dẫn giải
e Cầu trúc hóa học của phân tử ATP (ađênôzintriphôtphat):
+ ATP cấu tạo gồm các thành phân: ađênin, đường ribôzơ và 3 nhóm phôtphat Đây là một hợp chất cao
năng vì liên kết giữa hai nhóm phôtphat cuối cùng trong ATP rất dễ bị phá vỡ để giải phóng ra năng lượng
+ ATP truyền năng lượng cho các hợp chất khác thông qua chuyển nhóm phôt-phat cuối cùng để trở
thành ADP (ađênôzinđiphôtphat) rồi gần như ngay lập tức ADP lại được găn thêm một nhóm phôtphat để
trở thành ATP
¢ Churc nang cua phan tu ATP:
+ Tổng hợp nên các chất hóa học mới cần thiết cho tế bào
+ Vận chuyền các chất qua màng: vận chuyển chủ động cần tiêu tốn nhiều năng lượng
+ Sinh công cơ học: sự co của các tế bảo cơ tim và cơ xương
+ Quá trình dị hóa cung cấp năng lượng để tổng hợp ATP từ ADP.ATP ngay lập tức được phân hủy thành
ADP và giải phóng năng lượng cho quá trình đồng hóa cũng như các hoạt động sông khác của tế bào
Ví dụ 4 (Câu 4— SGK trang 56): Giải thích khái niệm chuyển hóa vật chất
Hướng dẫn giải
e Chuyển hóa vật chất là tập hợp tất cả các phản ứng hóa sinh xảy ra bên trong tế bào
e Chuyển hóa vật chất được hình thành do sự tương tác của các loại phân tử có trong tế bào và luôn kèm
theo sự chuyển hóa của năng lượng
Trang 4 - https://thi247.com/
Trang 5
° Chuyển hóa vật chất bao gdm hai mat:
+ Đồng hóa: là quá trình tổng hợp chất hữu cơ phức tạp từ các chất đơn giản
+ Dị hóa: là quá trình phân giải các chất hữu cơ phức tạp thành các chất đơn giản hơn
Ví dụ 5: Năng lượng chủ yêu của tế bào tôn tại
A ở dạng tiềm ẩn trong các liên kết hóa học B dưới dạng nhiệt
Œ dưới dạng điện năng D dưới dạng hóa năng hoặc điện năng
Hướng dẫn giải
Năng lượng chủ yêu của tế bào tôn tại ở dạng tiềm ẩn trong các liên kết hóa học
Chọn A
Ví dụ 6: Số liên kết cao năng có trong 1 phân tử ATP là
A 3 liên kết B 2 liên kết C 4 liên kết D 1 liên kết
Hướng dẫn giải
ATTP là hợp chất cao năng, năng lượng được giải phóng khi nhóm phôtphat số 3 và 2 bị phá vỡ
Chọn B
Ví dụ 7: Trong tế bào, chức năng của ATP được sử dụng vào các hoạt động nào sau đây?
(1) Phân hủy các chất hóa học cân thiết cho cơ thẻ
(2) Tổng hợp nên các chất hóa học cần thiết cho té bào
(3) Vận chuyển các chất qua màng
(4) Sinh công cơ học
A (1), (2), (4) B (1), (3), (4) C (1), (2), (3) D (2), (5), (4)
Hướng dẫn giải
Xét sự đúng - sai của từng phát biểu:
(1) Sai
(2) Dung ATP tham gia vào quá trình tổng hợp các chất cần thiết cho tế bào và cơ thể
(3) Đúng ATP tham gia vào quá trình vận chuyển chủ động các chất qua màng sinh chất
(4) Đúng A TP tham gia vào quá trình sinh công cơ học
Chon D
Vi dụ 8: Những hoạt động nào sau đây tiêu tốn nhiều năng lượng ATP?
(1) Tong hop prétéin
(2) Té bao than van chuyén chi d6ng uré va gluc6zo qua mang
(3) Tim co bóp day máu chảy vào động mạch
(4) Vận động viên đang nâng quả tạ
(5) Vận chuyển nước qua màng sinh chất
Hướng dẫn giải
Xét sự đúng - sai từng đáp án:
Trang 5 - https://thi247.com/
Trang 6
(1) Đúng Quá trình tổng hợp prôtê¡in cần năng lượng ATP dé hoat héa axit amin
(2) Đúng Vận chuyển chủ động các chất qua màng cần tiêu tốn năng lượng
(3) Đúng Tim co bóp đây máu chảy vào động mạch tiêu tốn năng lượng
(4) Đúng Vận động viên đây tạ tiêu tốn năng lượng
(5) Sai Nước chỉ vận chuyển theo cơ chế thâm thấu và không tiêu tốn năng lượng
Chọn C
II BÀI TẬP TỰ LUYỆN
Câu 1: ATP có thành phần là
A bazo nito ađênôzin, đường ribôzơ, 2 nhóm phôtphat
B bazơ nmitơ ađênôzin, đường đêôxirIbôzơ, 3 nhóm phôtphat
Œ bazơ nitơ ađênin, đường ribôzơ, 3 nhóm phôtphat
D bazơ nitơ ađênin, đường đêôxiribôzơ, Ï nhóm phôtphat
Câu 2: Về mặt vat chat, dị hoá
A sồm tập hợp tất cả các phản ứng sinh hoá xảy ra bên trong tế bào
B gồm tập hợp một chuỗi các phản ứng kế tiếp nhau
C là quá trình tổng hợp các chất hữu cơ phức tạp từ các chất đơn giản
D là quá trình phân giải các chất hữu cơ thành các chất vô cơ đơn giản
Câu 3: Về mặt vật chất, đồng hoá là
A tập hợp tất cả các phản ứng sinh hoá xảy ra bên trong tế bào
B tập hợp một chuỗi các phản ứng kế tiếp nhau
C quá trình tổng hợp các chất hữu cơ phức tạp từ các chất đơn giản
D quá trình phân giải các chất hữu cơ phức tạp thành các chất đơn giản
Câu 4: Khâu quan trọng trong quá trình chuyên đổi băng năng lượng của thế giới sông là các phản ứng
A ôxi hoá khử B thuỷ phân C phân giải các chất — D tổng hợp các chất Câu 5: Cây xanh có khả năng tổng hợp chất hữu cơ từ COa và HạO dưới tác dụng của năng lượng ánh
sáng Quá trình chuyển hóa năng lượng kèm theo quá trình này là
A chuyển hóa từ hóa năng sang quang năng B chuyển hóa từ quang năng sang hóa năng
C chuyển hóa từ nhiệt năng sang quang năng D chuyển hóa từ hóa năng sang nhiệt năng
Câu 6: Tại sao nói: “ATP là đông tiền năng lượng” của tế bào?
Trang 6 - https://thi247.com/
Trang 7DAP AN
Câu 6: ATP là đồng tiên năng lượng của tế bào là vì:
¢ ATP duoc str dụng trong tế bào như đồng tiền, cụ thể nó cung cấp năng lượng cho mọi hoạt động sống của tế bảo (trao đổi chất, vận chuyển các chất, sinh công cơ học)
® ATP là hợp chất cao năng, chứa liên kết cao năng ở hai nhóm phôtphat cuối để dễ dàng giải phóng ra
năng lượng, cung cấp năng lượng cho toàn bộ quá trình sống của tế bào
Trang 7 - https://thi247.com/