Phân tích chế định ly hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014

Nếu như kết hôn là khởi đầu để xác lập nên quan hệ vợ chồng thì ly hôn có thể coi là điểm cuối của hôn nhân khi quan hệ này thực sự tan rã. Khi đời sống hôn nhân không thể duy trì được nữa thì ly hôn là một giải pháp cần thiết cho cả đôi bên vợ chồng cũng như cho xã hội

MÔN: LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH

Chủ đề: Phân tích chế định ly hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014

MỞ ĐẦU

Nêu như kêt hôn là khởi đầu để xác lập nên quan hệ vợ chồng thì ly hôn có thể coi là điểm cuối của hôn nhân khi quan hệ này thực sự tan rã Khi đời sống hôn nhân không thể duy trì được nữa thì ly hôn là một giải pháp cần thiêt cho cả đôi bên vợ chồng cũng như cho xã hội Ly hôn giải phóng cho các cặp vợ chồng và những thành viên trong gia đình thoát khỏi xung đột, mâu thuẫn bê tắc trong cuộc sống Bằng các quy định về ly hôn, Nhà nước cũng hướng tới bảo vệ lợi ích của gia đình, của xã hội khi xác định những điều kiện cho phép chấm dứt quan hệ hôn nhân trước pháp luật, gọi chung là căn cứ ly hôn Với mong muốn

tìm hiểu nội dung này, tác giả lựa chọn nội dung “Phân tích chế định ly hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014” để phân tích làm rõ nội dung vấn đề

về chê định ly hôn

NỘI DUNG

I Một số vấn đề lý luận chung về ly hôn và căn cứ ly hôn

1.1 Khái niệm về ly hôn và căn cứ ly hôn.

Quan hệ hôn nhân với đặc điểm tồn tại lâu dài, bền vững cho đên suốt cuộc đời con người vì nó được xác lập trên cơ sở tình yêu thương, gắn bó giữa vợ chồng Tuy nhiên, trong cuộc sống vợ chồng, vì những lý do nào đó dẫn tới giữa vợ chồng có mâu thuẫn sâu sắc đên mức họ không thể chung sống với nhau nữa, vấn đề ly hôn được đặt ra để giải phóng cho vợ chồng và các thành viên khác thoát khỏi mâu thuẫn gia đình Ly hôn là mặt trái của hôn nhân nhưng là mặt không thể thiêu được khi quan hệ hôn nhân tồn tại chỉ là hình thức, tình cảm vợ chồng đã thực sự tan vỡ

Như vậy, ly hôn chính là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án, quyêt định có hiệu lực pháp luật của Tòa án

Pháp luật của Nhà nước xã hội chủ nghĩa công nhận quyền tự do ly hôn chính đáng của vợ chồng, không thể cấm hoặc đặt ra những điều kiện nhằm hạn chê quyền tự do ly hôn Ly hôn dựa trên sự tự nguyện của vợ chồng, nó là kêt quả của hành vi có ý chí của vợ chồng khi thực hiện quyền ly hôn của mình.Việc giải quyêt ly hôn là tất yêu đối với quan hệ hôn nhân đã thực sự tan vỡ, điều đó là hoàn toàn có lợi cho vợ, chồng, con cái và các thành viên trong gia đình

1.2 Cơ sở để quy định căn cứ ly hôn

Hệ thống pháp luật Hôn nhân và gia đình của nhà nước ta từ năm 1945 đên nay đã quy định căn cứ ly hôn ngày càng hoàn thiện, phù hợp, là cơ sở pháp lí để tòa án giải quyêt các án kiện ly hôn

Căn cứ ly hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 của Nhà nước ta được quy định dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, có cơ sở khoa học và thực tiễn kiểm nghiệm trong mấy chục năm qua, từ khi Nhà nước ta ban hành Luật Hôn nhân và gia đình năm 1959 Khi giải quyêt ly hôn, cần hiểu điều đó nói lên một thực trạng hôn nhân đã tan vỡ, quan hệ vợ chồng không thể tồn tại được nữa, vì “sự tồn tại của nó chỉ là bề ngoài và giả dối” và ly hôn là một giải pháp tích cực để giải phóng cho vợ chồng cũng như các thành viên khác trong gia đình khỏi cảnh “bất bình thường” đó, đảm bảo lợi ích của vợ chồng, của gia đình và xã hội

II Căn cứ ly hôn theo Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 và thực tiễn áp dụng

Ly hôn là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án, quyêt định có hiệu lực pháp luật của Tòa án Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 đã quy định các

căn cứ để Tòa án thụ lý giải quyêt yêu cầu ly hôn bao gồm hai căn cứ tại Điều 55 và Điều 56 Cùng thực tiễn áp dụng các trường hợp quy định tại Điều này

2.1 Căn cứ ly hôn khi thuận tình ly hôn và thực tiễn áp dụng

Thuận tình ly hôn là trường hợp cả vợ hoặc chồng cùng yêu cầu chấm dứt hôn nhân được thể hiện bằng đơn thuận tình ly hôn của vợ chồng

Theo Điều 55 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định: “Trong trường hợp vợ chồng cùng yêu cầu ly hôn, nếu xét thấy hai bên thật sự tự nguyện

ly hôn và đã thỏa thuận về việc chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con thì Tòa án công nhận thuận tình ly hôn; nếu không thỏa thuận được hoặc có thỏa thuận nhưng không bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con thì Tòa án giải quyết việc ly hôn”.

Theo quy định của Luật hôn nhân và gia đình 2014 thì trong trường hợp hai vợ chồng có yêu cầu thuận tình ly hôn, sự tự nguyện của hai vợ chồng khi yêu cầu chấm dứt hôn nhân là một căn cứ quyêt định việc chấm dứt hôn nhân

Bảo đảm“thật sự tự nguyện ly hôn” là cả hai vợ chồng đều được tự do bày tỏ ý

chí của mình, không bị cưỡng ép, không bị lừa dối trong việc thuận tình ly hôn Việc thể hiện ý chí thật sự tự nguyện ly hôn của hai vợ chồng đều phải xuất phát

từ trách nhiệm đối với gia đình họ, phù hợp với yêu cầu của pháp luật và chuẩn mực, đạo đức xã hội

Cũng trong Điều 55, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, trong việc thuận tình ly hôn, ngoài ý chí thật sự tự nguyện xin thuận tình ly hôn của vợ chồng, đòi hỏi hai vợ chồng còn phải có sự thoả thuận về việc chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con trên cơ sở đảm bảo quyền lợi chính đáng của vợ và con, nêu vợ chồng không thoả thuận được hoặc tuy có thoả

thuận nhưng không bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của vợ và con thì Toà án quyêt định giải quyêt việc ly hôn

Trong trường hợp vợ chồng cùng yêu cầu xin ly hôn thì Toà án vẫn phải tiên hành hoà giải, mục đích là để vợ chồng rút đơn yêu cầu ly hôn và đoàn tụ với nhau Việc cho ly hôn trong trường hợp thuận tình này đối với Tòa án là không phải dễ, bởi vì khó có thể định lượng khi chỉ dựa trên yêu tố thỏa thuận tự nguyện thật sự của hai vợ chồng nêu không xem xét đên các yêu tố tình trạng mâu thuẫn vợ chồng đên đâu, mức độ ảnh hưởng đên cuộc sống hôn nhân đên cấp độ nào và gắn với việc thỏa thuận của họ đên đâu về việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con sau khi ly hôn

Thực tê, nguyên nhân phát sinh tranh chấp trong cuộc sống vợ chồng dẫn đên ly hôn hay thuận tình ly hôn cũng là do tình cảm của vợ chồng bị rạn nứt, một trong hai bên đã không làm tròn nghĩa vụ của mình với gia đình hay vì tự ái cá nhân hoặc hiểu lầm trong quan hệ của vợ hoặc chồng mình nên đã quyêt định yêu cầu Tòa án giải quyêt cho họ được ly hôn Nhưng khi có sự giải thích, phân tích đúng, sai trong quan hệ của họ của người làm công tác hòa giải để khuyên họ nên bỏ qua những lầm lỗi, tha thứcho nhau để quay lại chung sống với nhau thì họ đã hiểu ra và quay lại đoàn tụ chung sống với nhau và Tòa án cũng không phải giải quyêt về các vấn đề kéo theo như con và tài sản Nêu hoà giải thành tức là vợ chồng rút đơn thuận tình ly hôn thì Toà án lập biên bản hoà giải thành, sau

15 ngày kể từ ngày Toà án lập biên bản hoà giải thành mà các bên đương sự không thay đổi ý kiên thì Toà án ra quyêt định đình chỉ giải quyêt vụ án (Điều

10, Điều 186, Điều 187 Bộ luật Tố tụng dân sự 2004) Còn khi hoà giải không thành, các bên thực sự tự nguyện ly hôn nhưng không thoả thuận được về việc chia tài sản hoặc việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con thì Toà án lập biên bản về việc hoà giải đoàn tụ không thành và về những vấn đề hai bên

không thoả thuận được hoặc có thoả thuận nhưng không bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con, đồng thời mở phiên Toà xét xử theo thủ tục chung (điểm d, khoản 2, Điều 179 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004)

2.2 Căn cứ ly hôn khi ly hôn theo yêu cầu của một bên và thực tiễn áp dụng

Ly hôn theo yêu cầu của một bên là trường hợp chỉ có một trong hai vợ chồng, hoặc cha, mẹ, người thân thích của một trong hai bên yêu cầu được chấm dứt quan hệ hôn nhân Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định về

ly hôn theo yêu cầu của một bên như sau:

“1 Khi vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà hòa giải tại Tòa án không thành thì Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được.

2 Trong trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn.

3 Trong trường hợp có yêu cầu ly hôn theo quy định tại khoản 2 Điều 51 của Luật này thì Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc chồng, vợ có hành vi bạo lực gia đình làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của người kia.”

Theo đó, khi ly hôn theo yêu cầu của một bên thì Tòa án cần dựa vào một trong ba căn cứ sau đây:

Thứ nhất, đối với trường hợp khi vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà hòa

giải tại Tòa án không thành thì Tòa án giải quyêt cho ly hôn nêu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền,

nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được

Trước tiên, khi có yêu cầu ly hôn của vợ, chồng, Toà án phải tiên hành điều tra và hoà giải, nêu hoà giải không thành thì Toà án cần xác định tình trạng của quan hệ hôn nhân, xem có căn cứ ly hôn không để giải quyêt Việc giải quyêt

ly hôn cần phải chính xác Nêu xét xử đúng, kêt quả đó sẽ phù hợp với nguyện vọng của các bên, bảo vệ quyền và lợi ích của các thành viên trong gia đình Ngược lại, nêu việc giải quyêt không chính xác sẽ dẫn tới tan vỡ hạnh phúc gia đình, phá huỷ một cuộc hôn nhân còn có thể cứu vãn được và gây ra hậu quả không đáng có Mặt khác, giải quyêt ly hôn cũng đòi hỏi sự linh hoạt trong việc vận dụng căn cứ ly hôn đối với mỗi trường hợp cụ thể

Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 đã bổ sung điểm mới khi cho ly hôn khi có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền và nghĩa vụ của vợ, chồng Như vậy, luật hiện hành quy định rất rõ “bạo lực gia đình” là căn cứ để giải quyêt cho ly hôn Bởi qua tổng kêt thực tiễn giải quyêt các án kiện ly hôn của Toà án cho thấy số vụ ly hôn có hành vi ngược đãi, đánh đập chiêm tỉ lệ cao nhất trong các nguyên nhân dẫn đên ly hôn ở nước ta trong đó thì đa phần phụ nữ là nạn nhân của tình trạng này Tình trạng bạo lực trong gia đình ngày càng gia tăng và thể hiện tính chất nghiêm trọng của nó Tình trạng bạo lực trong gia đình xảy ra do nhiều lý do khác nhau Có trường hợp do cuộc sống vật chất quá khó khăn Có trường hợp do ghen tuông, nghi ngờ một bên ngoại tình nên đã đánh đập nhau Tệ cờ bạc, nghiện ngập cũng là lý do dẫn đên tình trạng vợ chồng đánh đập, ngược đãi nhau Đa phần bạo lực trong gia đình dẫn đên tình trạng vợ chồng ly hôn, có trường hợp dẫn đên án mạng Bên cạnh đó, đối với những vi phạm khác, những mâu thuẫn, xung đột, bất đồng trong đời sống vợ chồng là

lý do để ly hôn thì luật cũng quy định rõ ràng phải có cơ sở nhận định chung

rằng tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích hôn nhân không đạt được thì mới giải quyêt cho ly hôn

Qua đó, có thể thấy rằng việc đưa ra những nguyên nhân của hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của

hôn nhân không đạt được để cụ thể hóa căn cứ cho ly hôn “vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng” trong Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 đã tạo cơ sở pháp lý rõ ràng

cho Tòa án khi giải quyêt việc ly hôn theo yêu cầu của một bên Đây là một quy định rất tiên bộ mang ý nghĩa quan trọng nhằm cụ thể hóa Hiên pháp năm 2013 về quyền con người và bảo vệ quyền con người trong tiên trình hội nhập quốc tê Điều này cũng tạo sự thống nhất trong việc áp dụng pháp luật khi giải quyêt việc

ly hôn trong cả nước

Khi thực tê quan hệ vợ chồng ở trong “tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài” thì thường dẫn tới hậu quả làm cho “mục đích của hôn nhân không đạt được” Mục đích của hôn nhân là tình yêu giữa nam và nữ

muốn chung sống với nhau suốt đời, cùng nhau xây dựng gia đình hạnh phúc, bền vững trên cơ sở giúp đỡ nhau cùng tiên bộ Con người tiên tới hôn nhân với mục đích mong muốn có được một cuộc sống hạnh phúc Do vậy, khi mục đích

hôn nhân “không đạt được” thì quan hệ hôn nhân thường có tác động ngược lại.

Khi đó chấm dứt hôn nhân được giải quyêt bằng việc ly hôn

Mục đích của hôn nhân nói chung xuất phát từ bản chất của hôn nhân Toà án không thể dựa vào mục đích của hai người kêt hôn mà xem xét có đạt được hay không để giải quyêt ly hôn Phần lớn mục đích của nam và nữ trước khi kêt hôn là hướng tới xây dựng gia đình hạnh phúc, bền vững nhưng cũng có nhiều cuộc hôn nhân được xác lập bắt đầu từ những mục đích khác nhau Dù cho họ từng kêt hôn với mục đích nào đi chăng nữa thì mục đích của hôn nhân bền

vững, hạnh phúc vẫn là tiêu chuẩn cao nhất mà bất kỳ ai kêt hôn cũng hướng tới Tuy nhiên, mục đích của vợ hay chồng đôi khi cũng ảnh hưởng tới cuộc sống gia đình nêu như nó không đạt được sau khi kêt hôn Mục đích của hai người không phải bao giờ cũng giống nhau Hôn nhân có thể đem đên cho người này nhưng lại không làm thoả mãn mục đích của người kia hoặc cả hai người

Thứ hai, đối với trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố

mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyêt cho ly hôn

Tuyên bố một người mất tích là một sự kiện pháp lý nhằm xác định một người cụ thể “hoàn toàn không rõ tung tích, cũng không rõ còn sống hay đã chêt” (theo từ điển tiêng Việt) Theo quy định tại Điều 78 Bộ luật Dân sự năm

2005: “Khi một người biệt tích 2 năm liền trở lên, mặc dù đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự nhưng vẫn không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hay đã chết thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan, Tòa án có thể tuyên bố người đó mất tích….” Khoản 2 Điều 55 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014

cũng quy định về căn cứ cho ly hôn có đề cập tới trường hợp yêu cầu ly hôn khi

một trong hai người mất tích như sau: “Trong trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn.”.

Trường hợp đồng thời yêu cầu Tòa án tuyên bố mất tích và yêu cầu Tòa án giải quyêt ly hôn, cần lưu ý Tòa án chỉ giải quyêt cho ly hôn có bằng chứng chứng minh được chồng hoặc vợ đã biệt tích từ hai năm trở lên kể từ ngày có tin tức cuối cùng về chồng (vợ), mặc dù đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiêm theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự nhưng vẫn không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hay đã chêt Việc tuyên bố cá nhân mất tích có ý nghĩa hêt sức quan trọng Nó góp phần bảo vệ lợi ích của cá nhân cũng như

các chủ thể có liên quan Việc xác định đúng điều kiện và hậu quả pháp lí của các tuyên bố này là cơ sở đảm bảo quyền lợi cho các chủ thể, đồng thời góp phần thực hiện có hiệu quả nhưng quy định của pháp luật trong tuyên bố các cá nhân mất tích

Trong quan hệ hôn nhân và gia đình, việc chồng hoặc vợ bị mất tích đã ảnh hưởng sâu sắc tới quan hệ vợ chồng và các thành viên trong gia đình Cần phải giải phóng chồng thoát khỏi “hoàn cảnh đặc biệt” này, khi họ có yêu cầu được ly hôn với người chồng (vợ) đã bị tòa án tuyên bố mất tích

Thứ ba, đối với trường hợp có yêu cầu ly hôn theo quy định tại khoản 2

Điều 51 của Luật này thì Tòa án giải quyêt cho ly hôn nêu có căn cứ về việc chồng, vợ có hành vi bạo lực gia đình làm ảnh hưởng nghiêm trọng đên tính mạng, sức khỏe, tinh thần của người kia

Theo đó, theo quy định trong Luật Hôn nhân và gia đình thì có thể xin ly hôn thay cho người thân và luật cũng quy định cụ thể về lý do xin ly hôn, trong đó bạo lực gia đình là một lý do, căn cứ để người chồng hoặc người vợ có quyền yêu cầu tòa án cho ly hôn Cụ thể tại Khoản 2, Điều 51 trong Luật Hôn nhân và

gia đình năm 2014 có quy định như sau: 2 Cha, mẹ, người thân thích khác có quyền yêu cầu tòa án giải quyết ly hôn khi một bên vợ, chồng do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ.

Như vậy, thay vì chỉ vợ, chồng hoặc cả hai người mới có quyền yêu cầu tòa án giải quyêt ly hôn như trước đây thì kể từ nay, căn cứ để cha, mẹ, người thân thích khác cũng có quyền yêu cầu tòa án giải quyêt ly hôn khi một bên vợ, chồng do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do

chồng, vợ của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đên tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ

Quy định này đã tháo gỡ cho nhiều trường hợp mong muốn xin ly hôn thay cho người thân bị mất năng lực hành vi mà không được do trước đây chỉ quy định việc ly hôn phải do chính đương sự (vợ, chồng) yêu cầu, trong khi họ lại bị mất năng lực hành vi dân sự dẫn đên không có năng lực hành vi tố tụng dân sự để xin ly hôn Chính điều này đã dẫn tới thực trạng có rất nhiều trường hợp vợ hoặc chồng muốn ly hôn nhưng lại Tòa án không thể tiên hành giải quyêt được, có nhiều vụ việc kéo dài trong rất nhiều năm với nguyên nhân duy nhất là

do người vợ hoặc chồng bị mất năng lực hành vi dân sự

III Một số kiến nghị

Điều cần thiêt là phải hiểu được mục đích của hôn nhân Nhà làm luật ở đây muốn nói đên mục đích cốt lõi của hôn nhân là xây dựng gia đình hạnh phúc, bền vững Hôn nhân với mục đích rất phong phú và có thể thay đổi nhưng mục đích của hôn nhân lại mang tính cố định duy nhất Bất cứ một cuộc hôn nhân nào, nêu không đạt được mục đích đó thì việc duy trì nó là không cần thiêt và vợ chồng có thể được ly hôn

Bên cạnh đó, đối với trường hợp này các nhà làm luật yêu cầu cha, mẹ, người thân thích khác của vợ hoặc chồng cần phải chứng minh được việc người chồng hoặc vợ bị mất năng lực hành vi dân sự phải là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đên tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ Tuy nhiên, theo quan điểm của người viêt thì quy định này là không cần thiêt bởi chỉ cần khi một bên vợ, chồng bị tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình thì lúc này cuộc hôn nhân đã không còn hạnh phúc, xét về góc độ tình cảm thì mục đích ban đầu của hôn nhân không đạt được nên cần phải giải quyêt ly hôn cho hai bên