Các Chuyên đề Bồi dưỡng Ngữ văn lớp 87266

- Mẹ Hồng : Một người phụ nữ trẻ, khao khát yêu đương phải chôn vùi tuổi xuân của mình trong cuộc hôn nhân không hạnh phúc.. => Diễn tả tình yêu thương mẹ, sự nhạy cảm và lòng tự trọng c

Chuyên đề 1:

Hình ảnh trẻ thơ trong “ TôI đI học” ( Thanh Tịnh) và

“Trong lòng mẹ” (Nguyên Hồng)

I Hình ảnh nhân vật “ tôi” trong truyện ngắn “ Tôi đi học”.

- Nắm vững vài nét về tác giả, sự nghiệp sáng tác cuả Thanh Tịnh.

- Nêu những nét tiêu biểu của truyện ngắn “ Tôi đi học” về nghệ thuật + Truyện kết hợp phương thức biểu đạt: Tự sự, miêu tả, biểu cảm.

+ Truyện giàu cảm xúc -> Chất trữ tình.

+ Diễn biến : Theo trình tự không gian, thời gian.

1 Hoàn cảnh.

* “ Tôi” sống trong cuộc sống hạnh phúc, sống trong tình yêu thương

đùm bọc quan tâm chăm sóc của gia đình, nhà trường và xã hội.

- Mẹ nắm tay dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp.

- Mẹ giúp cầm cả bút và thước.

- Mẹ luôn ở bên cạnh động viên khích lệ:

+ Bàn tay dịu dàng đẩy lên trước, vuốt mái tóc.

- Ông đốc đón chúng tôi bằng con măt hiền từ cảm động.

- Thầy giáo trẻ tươi cười đón chúng tôi vào lớp.

2 Tâm trạng của nhân vật “tôi”.

- Đây là truyện ngắn xuất sắc, thể hiện tâm trạng bỡ ngỡ, hồi hộp của nhân vật “tôi”.

- Tâm trạng diễn biến theo trình tự thời gian, không gian.

- Thời điểm cuối thu, cảnh vật thiên nhiên, hình ảnh mấy em nhỏ rụt

rè núp dưới nón mẹ đã gợi lại tâm trạng buâng khuâng , xao xuyến về những kỉ niệm buổi tựu trường đầu tiên.

2.1 Khi trên đường đến trường.

- Cảm nhận con đường thấy lạ => Chính lòng tôi đang có sự thay đổi

=> con đường vẫn thế song “ tôi” đã có sự thay đổi lớn về nhận thức về tình cảm.

- Mặc chiếc áo mới cảm thấy trang trọng, đứng đắn => Tự hào mình

đã khôn lớn.

- Mặc dù quyển vở khá nặng nhưng “tôi” vẫn cố gắng “ xóc lên và nắm lại cẩn thận”.-> không những thế còn muốn thử mang cả bút thước nữa

=> Ham muốn học tập.

- Cảm nghĩ ngây thơ, hồn nhiên đáng yêu.

2.2 Tâm trạng ở sân trường.

- Cảm nhận không khí đông vui phấn khởi của ngày khai trường khi nhìn tháy mọi người: dày đặc, quần áo sạch sẽ, gương mặt vui tươi và sáng sủa.

- Cảm nhận về ngôi trường vừa xinh xắn vừa oai nghiêm.

- Tâm trạng vừa lo sợ vẩn vơ, bỡ ngỡ, ngập ngừng e sợ vừa thèm muốn

ước ao.

- Cảm giác chơ vơ lạc lõng khi tiếng trống trường cất lên.

2.3.Tâm trạng khi gọi tên vào lớp.

- Khi được gọi tên vào lớp : Xúc động hồi hộp => như quả tim ngừng

đập => Hồi hộp lần đầu tiên được chú ý.

- Cảm giác lẻ loi cô đơn : cúi đầu vào lòng mẹ khóc nức nở, cảm thấy

sợ khi phải xa mẹ => cảm giác rất thật vì cậu bé phải một mình bước vào 1 thế giới khác.

2.4 Vào lớp và bắt đầu giờ học đầu tiên.

- Cảm nhận thấy lớp học lạ lạ, hay hay.

- Lạm nhận chỗ ngồi của riêng mình, người bạn nhỏ chưa bao giờ quen biết nhưng không hề cảm thấy xa lạ chút nào => Cảm nhận chỗ ngồi này, người bạn kia sẽ gắn bó suốt năm học.

II Hình ảnh nhân vật bé Hồng trong đoạn trích : Trong lòng mẹ.

- Nắm vững vài nét về tác giả, tác phẩm :

+ Nguyên Hồng ( 1918 - 1982), tên thật là Nguyễn Nguyên Hồng.

+ Ông được mệnh danh là nhà văn của lớp người lao động cùng khổ + Tác phẩm : Thể hiện niềm cảm thương mãnh liệt sâu sắc đối với người dân lao độốngống dưới đáy của xã hội.

- Lưu ý 1 số đặc điểm cơ bản của đoạn trích :

+ Thể loại : Hồi kí ( Ghi lại chuyện đã xảy ra trong cuộc đời 1 con người thường là chính tác giả).

+ Phương thức biểu đạt : Tự sự, miêu tả và biểu cảm.

+ Chuyện về bé Hồng là đứa trẻ mồ côi cha bị hắt hủi vẫn 1 lòng yêu thương, kính mến người mẹ đáng thương của mình.

1 Cảnh ngộ của bé Hồng.

- Gia cảnh sa sút, cha nghiện ngập mất sớm.

- Mẹ Hồng : Một người phụ nữ trẻ, khao khát yêu đương phải chôn vùi tuổi xuân của mình trong cuộc hôn nhân không hạnh phúc Sau khi chồng mất 1 năm, mẹ bé Hồng đã có con với người đàn ông khác => Cùng túng quá phải bỏ con đi tha phương cầu thực.

- Hồng trở thành đứa trẻ côi cút, sống lang thang, thiếu tình thương ấp

ủ, bị ghẻ lạnh hắt hủi của những người họ hàng bên nội.

 Tuổi thơ của Nguyên Hồng có quá ít những kỉ niệm êm đềm ngọt ngào Chủ yếu là những kỉ niệm đau buồn, tủi cực của một đứa trẻ côi cút, cùng khổ.

2 Tâm trạng của bé Hồng khi đối thoại với bà cô.

- Kìm nén khi bà cô hỏi : Có muốn vào Thanh Hoá chơi với mợ mày không ? : Bé Hồng đã kìm nén xúc động, kìm nén nỗi đau, nhẫn nhục chịu

đựng( cúi đầu không đáp, lòng thắt lại, khoé mắt cay cay).

- Khi bà cô nhắc dến em bé : nước mắt ròng ròng, chan hoà, đầm đìa ở

cằm và ở cổ, hai tiếng em bé xoắn chặt lấy tâm can em và bé Hồng đã đau

đớn : cười dài trong tiếng khóc Nỗi đau đớn , sự phẫn uất không kìm nén lại được khiến Hồng : cười dài trong tiếng khóc

- Khi nghe kể về tình cảnh của mẹ : ăn vận rách rưới, mặt mày xanh

bủng, người gầy rạc đi… : cổ họng nghẹn ứ, khóc không ra tiếng.

=> Diễn tả tình yêu thương mẹ, sự nhạy cảm và lòng tự trọng cao độ của chú bé Hồng, sự uất ức, căm giận với hủ tục phong kiến.

3 Tâm trạng của bé Hồng khi ở trong lòng mẹ.

- Khi thoáng thấy bòng người ngồi tren xe giống mẹ: vội vã, đuổi

theo, gọi rối rít => Lòng khắc khoải mong chờ, sự khao khát được gặp mẹ :

“ khác gì cái ảo ảnh….sa mạc

- Khi ngồi trên xe : oà khóc nức nở => khóc vì hờn dỗi, vì sung sướng,

hạnh phúc, vì mãn nguyện.

- Khi trong lòng mẹ : Được ngắm gương mặt mẹ, được cảm nhận hơi thở thơm tho phả ra từ khuôn miẹng xinh xắn nhai trầu của mẹ => Hồng vô

cùng sung sướng hạnh phúc, bé đã cảm nhận được : những cảm giác ấm áp

đã bao lâu mất đi bỗng mơn man khắp da thịt.

 Những rung động cực điểm của tâm hồn cực kì đa cảm, cảm xúc chân

thành của 1 chú bé khao khát tình mẫu tử : phải bé lại……… mới thấy

người mẹ có một êm dịu vô cùng.

III Luyện tập :

1 Bài tập 1 : Tìm các từ Hán Việt có yếu tố: nghi (ngờ), thực(ăn), ảo(không

có thực), đoạn(đứt, dứt).

- nghi(ngờ): nghi can, nghi hoặc, nghi kị…….

- thực(ăn): thực đơn, thực phẩm….

- ảo(không có thực): ảo ảnh, ảo giác…

- đoạn(đứt, dứt): đoạn tuyệt, đoạn trường…

2 Bài tập 2 Viết 1 đoạn văn nêu suy nghĩ của em về niềm hạnh phúc, cảm

giác sung sướng, niềm hạnh phúc đến cực điểm của bé Hồng khi được ở trong lòng mẹ.

3 Bài tập 3 Hình ảnh nhân vật “ tôi” trong văn bản : “ Tôi đi học” gợi cho

em suy nghĩ gì về ngày khai giảng năm học mới của mình?

Hết

-Chuyên đề 2:

Chủ đề – Bố cục và cách xây dựng đoạn văn

trong văn bản

I Chủ đề và tính thống nhất về chủ đề của các văn bản.

1 Chủ đề:

- Chủ đề: Là đối tượng, vấn đề chính mà văn bản muốn biểu đạt

VD:

+ Chủ đề trong văn bản: “ Tôi đi học”: Tâm trạng hồi hộp, cảm giác ngỡ ngàng và niềm hạnh phúc của nhân vạt “ tôi” trong ngày đầu tiên đi học

+ Chủ đề trong văn bản: “ Trong lòng mẹ”: Nỗi đau và lòng yêu thương vô bờ bến của chú bé Hồng đối với người mẹ bất hạnh

+ Chủ đề trong văn bản: “ Tức nước vỡ bờ”

 Vạch trần bộ mặt ác nhân, tàn ác của XHTDPK

 Tình cảnh cực khổ của người nông dân khi bị dồn vào bước đường cùng

 Vẻ đẹp tâm hồn và sức mạnh của người nông dân (khi bị dồn vào bước đường cùng)

* Phân biệt chủ đề với các khái niệm khác:

+ Chủ đề với chuyện:

Chuyện: một nội dung sự việc tác giả kể lại

VD: Văn bản: “ Tôi đi học”

Chuyện: Nhân vật “ tôi” ghi lại những hoài niệm, kỉ niệm đẹp

của mình trong buổi tựu trường

Chủ đề: Tâm trạng hồi hộp, cảm giác ngỡ ngàng và niềm hạnh phúc của nhân vạt “ tôi” trong ngày đầu tiên đi học

+ Chủ đề với đại ý:

Đại ý: Là ý lớn trong một đoạn thơ, một tình tiết, một đoạn, một phần của truyện

VD: Bài thơ “ Qua Đèo Ngang”

Đại ý: - 6 câu thơ đầu: Cảnh Đèo Ngang lúc bóng xế tà

- 4 câu thơ cuối: Nỗi buồn cô đơn của nữ sĩ

Chủ đề: Tâm trạng buồn, cô đơn cuả li khách khi bước tới Đèo Ngang trong ngày tàn

+ Chủ đề với đề tài: Đề tài là tài liệu mà nhà văn lấy từ hiện thực cuộc sống đưa vào trong tác phẩm Nừu dề tài giúp ta xác định: Tác phẩm viết về cái gì? Thì chủ đề lại giải đáp câu hỏi : Vấn đề cơ bản của tác phẩm là gì ?

2 Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.

- Là văn bản đó mọi chi tiết (các câu, các đoạn, các phần) trong văn bản đều phải tập trung làm rõ chủ đề, không xa rời hoặc lạc sang chủ đề khác

- Để hiểu một văn bản phải nắm được chủ đề của nó dựa vào nhan đề, bố cục, mối quan hệ giữa các phần của văn bản , các từ ngữ then chốt lặp đi lặp lại

II Bố cục.

1 Khái niệm: Bố cục văn bản là sự tổ chức các đoạn văn thể hiện chủ đề

2 Bố cục thông thường:

a Mở bài: Giới thiệu chủ đề

b Thân bài:Triển khai các chủ đề ( qua các đoạn văn)

c Kết luận: Tổng kết chủ đề

* Lưu ý: Trình tự phần thân bài theo một số trình tự sau: Không gian, thời gian, mạch

cảm xúc hoặc sự phát triển của sự việc

* Bài tập:

Bài tập 1: Có một bạn được phân công báo cáo kinh nghiệm học tập tại hội nghị học tốt của trường Bạn ấy dự định theo bố cục sau:

a Mở bài: chào mừng các đại biểu, các thầy cô và các bạn dự hội nghị

b Thân bài:

- Nêu rõ bản thân đã học như thế nào ở lớp

- Nêu thành tích hoạt động Đội và thành tích văn nghệ của bản thân

- Nêu rõ bản thân học ở nhà thế nào

- Nêu rõ bản thân học trong cuộc sống

c Kết bài: Chúc sức khoẻ mọi người, chúc các bạn học tốt

Bố cục trên đã rành mạch và hợp lí chưa? Vì sao? Theo em có thể bổ sung thêm điều gì?

Gợi ý:

Bố cục trên chưa rành mạch vì:

- Mở bài: Chưa nêu ra chủ đề mà văn bản đề cập

- Thân bài: Trình bày chưa dày đủ, rõ ràng

- Kết luận chưa tổng kết chủ đề

Bố cục trên chưa rành mạch hợp lí vì bố cục chưa có sự thống nhất về chủ đề, ý thứ

2 không nói về học tập ( lạc chủ đề)

Phần mở bài chưa giới thiệu phần mình định báo cáo

Bổ sung ý 2: Nêu thành tích, kinh nghiệm học tập

Bài tập 2: Hãy tìm chủ đề cho đề bài sau:

“ Phân tích lòng thương mẹ của chú bé Hồng trong đoạn trích : Trong lòng

mẹ”.

Gợi ý:

MB: Giới thiệu và khái quát tình cảm của chú bé Hồng đối với mẹ

TB: - Cảnh ngộ đáng thương của chú bế Hồng

- Nỗi nhớ nhung và sự khát khao gặp mẹ

- Phản ứng quyết liệt của chú trước bà cô, hủ tục PK nghiệt ngã

- Niềm vui sướng tột cùng của cậu bé Hồng khi đang trong lòng mẹ

KL: Khái quát lại tình mẫu tử thiêng liêng và nêu cảm nghĩ của bản thân

III Xây dựng đoạn văn trong văn bản.

1 Đoạn văn: Là phần văn bản được bắt đầu từ chỗ viết hoa lùi đầu dòng cho đến chỗ chấm xuống dòng, diễn đạt một nội dung tương đối hoàn chỉnh

2 Trong đoạn văn:

+ Từ ngữ chủ đề:

+ Câu chủ đề:

3 Cách trình bày nội dung đoạn văn: 4 cách

a Trình bày nội dung đoạn văn theo cách song hành

*Mô hình:

(1) (2) (3) (4) - …… - (n)

b Trình bày nội dung đoạn văn theo cách diễn dịch

* Mô hình:

(1) (câu chốt)

(2) (3) (4) … (n)

c Trình bày nội dung đoạn văn theo cách quy nạp

* Mô hình :

1 (a) (b) (c) … (d)

(n) (câu chốt)

d Trình bày nội dung đoạn văn theo cách móc xích

* mô hình :

(1)

(2)

(3)

(n)

 Bài tập: ( Sách bài tập nâng cao)

Hết

-Chuyên đề 2:

Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

I Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ.

1 Khái niệm:

Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ là sự khái quát có nghĩa mức độ từ nỏ đến lớn

VD:

2 Từ ngữ nghĩa rộng và từ ngữ nghĩa hẹp.

a Từ ngữ nghĩa rộng.

Một từ ngữ được coi là nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ đó bao hàm phạm vi của một số từ ngữ khác

VD: “ bút” bao hàm nghĩa : bút chì, bút máy, bút lông…

b Từ ngữ nghĩa hẹp:

Một từ được coi là nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ đó bị bao hàm trong phạm vi nghĩa của từ ngữ khác

VD:

“quạt trần” nằm trong phạm vi nghĩa của từ “ quạt”

* Chú ý: Một từ ngữ có thể có nghĩa rộng đối với từ ngữ này nhưng lại có nghĩa hẹp với từ ngữ khác

* Bài tập áp dụng: Bài tập 1, 2, 3( sách nâng cao và sách kiến thức cơ bản ngữ văn 8)

II Trường từ vựng:

1 Khái niệm:

Là tập hợp của những từ ngữ có ít nhất một nét chung về nghĩa

VD:

Hoạt động chia cắt đối tượng : xé, xẻ, mổ, cưa, chặt, vằm, băm

2 Những điểm cần lưu ý:

- Một trường từ vựng có thể bao hàm nhiều từ vựng nhỏ hơn

Vật nuôi

Gà ri Gà Đông Tảo

Hoạt động của chân: bàn chân, ngón chân, nhảy, đứng…

Chân Bộ phận của chân: bàn chân, ngón, cổ chân…

Cảm giác của chân: tê, đau, mỏi, nhức…

Đặc điểm của chân: ngắn, dài, to, thẳng….

- Trường từ vựng nhỏ nằm trong trường từ vựng lớn có thể có sự khác biệt nhau về từ loại

VD: “ mắt”

- Bộ phận của mắt: DT

- Đặc điểm của mắt: TT

- Hoạt động của mắt: ĐT

- Một từ có thể thuộc nhiều trường từ vựng:

VD: “ chua”

- Trường mùi vị: mặn, ngọt, chua, cay…

- Trường âm thanh: ngọt, chua, êm…

- Chuyển từ trường vựng này => trường từ vựng khác => giá trị nghệ thuật

VD: Nhà ai vừa chín quả đầu

Đã nghe xóm trước vườn sau chín vàng.

=> Chuyển trường từ vựng thính giác => trường từ vựng khứu giác

Bài tập:

Bài 1: Các từ sau đều nằm trong trường từ vựng “ động vật” hãy xếp chúng vào các trường từ vựng nhỏ hơn

“ gà, lợn, kêu, gầm, vuốt, đầu, chim, cá, sống, hét, nanh, xé, trống, đực, gặm, nhấm,

bò, khỉ, sủa, gáy, mõm, hí, lông, nuốt, cái, mái, vây…

Gợi ý:

- Trường thực phẩm

- Trường âm thanh

- Trường bộ phận

- Trường giới tính

Hết

-Chuyên đề :

Từ tượng thanh, từ tượng hình – Từ địa phương, biệt

ngữ xã hội

A Từ tượng thanh – Tượng hình

I Kiến thức cơ bản cần nhớ

1 Từ tượng thanh

- Là từ mô phỏng âm thanh của người và tự nhiện

VD: ầm, àoầo, the thé

2 Từ tượng hình

- Là từ gợi hình ảnh, dáng vẻ, trạng thái SV, con người

VD:

lom khom: gợi dáng đi chậm, cúi đầu ( gù lưng)

sừng sững: gợi hình ảnh sự vật rất to lớn ở trạng thái đứng im

II bài tập

Bài tập 1 Hãy miêu tả hình ảnh, âm thanh cụ thể do các từ tượng thanh, tượng hình sau

đây gợi ra

- mấp mô: chỉ sự không bằng phẳng ( tượng hình )

miêu tả âm thanh tiếng ho cụ già

- lụ khụ :

gợi tả hình ảnh yếu ớt, tiều tuỵ

- réo rắt : âm thanh trầm bổng ngân xa

- ú ớ : Chỉ âm thanh giọng nói không rõ ràng, đứt quãng

- thườn thướt: chỉ vật dài

- gập ghềnh : chỉ sự bằng phẳng, lúc xuống lúc lên khó đi

- lanh lảnh : âm thanh trong, kéo dài, sắc

- the thé : âm thanh cao, chói tai

- gâu gâu: âm thanh tiếng chó sủa

Bài tạp 2 Tìm từ tượng hình thích hợp gợi tả dáng đi của người dựa vào những gợi ý sau:

GV hướng dẫn HS làm bài tập 2,4 Sách kiến thức cơ bản nâng cao Ngữ văn 8

A Từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội

I Kiến thức cơ bản cần nhớ

1 Từ ngữ địa phương

- Là từ ngữ dùng ở một hoặc một số địa phương nhất định

VD:

- o ( NGhệ Tĩnh) => cô gái

- keo ( Miền Nam ) => lớn

- hỉm ( Thanh Hoá ) => bé gái

* Các kiểu các từ địa phương :

+ Từ địa phương chỉ sự vật hiện tượng chỉ riêng địa phương đó ( khi được phổ biến rộng sẽ nhập vào vốn từ toàn dân )

VD:

- sầu riêng, măng cụt ( Nam Bộ )

- chẻo: nước mắm trộn với vừng , mật ( Nghệ Tĩnh)

- nhút: thường là mít non băm trộn với hoa chuối, cà, măng, cua cáy

+ Từ ngữ địa phương tương ứng với từ ngữ toàn dân

VD:

- Nghệ Tĩnh: bọ- cha; hòm – quan tài; mô - đâu…

- Nam Bộ : ghe- thuyền; chén - - bát; heo – lợn…

2 Biệt ngữ xã hội

- Là những từ ngữ chỉ dùng trong một tầng lớp xã hội nhất định

VD:

- Tầng lớp thượng lưu, thị dân Tư sản thời Pháp thuộc: gọi cha mẹ là cậu, mợ

- Thời phongkiến : vua => trẫm; phụ nữ => thiếp…

- HS, SV : xơi gậy, lệch tủ, trúng tủ…

3 Sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội

- Sử dụng từ ngữ địa phương, biệt ngữ XH phải thực sự phù hợp với tình huống giáo tiếp => biểu cảm

VD: O du kích nhỏ dương cao súng

- Trong sáng tác văn học : Không nên lãm dụng quá mức = khó hiểu

- Sử dụng tạo màu sắc địa phương, biệt ngữ XH

II Bài tập ( Sách kiến thức cơ bản nâng cao Ngữ văn 8 )

Hết