Tư tưởng nhân nghĩa này xuyên suốt toàn bộ tác phẩm của ông, từ lập trường chính nghĩa của cuộc kháng chiến đến lúc cuộc kháng chiến thắng lợi hoàn toàn, từ khi Lê Lợi dựng cần trúc ngọn[r]
Trang 1Đề bài: Mở đầu bài “Bình Ngô đại cáo”, Nguyễn Trãi viết: Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân, Quân điều phạt trước lo trừ bạo Em hãy giải thích câu trên và chứng minh rằng tư tướng nhân nghĩa được thể hiện trong suốt bài “Bình Ngô đại cáo”
Bài làm
Cuộc đời Nguyễn Trãi là một tâm gương sáng ngời về khí tiết thanh cao và lòng yêu nước thương dân sâu sắc Nguồn gốc sâu xa tạo nên tâm hồn lớn ấ ay la
tư tưởng nhân nghĩa Tư tưởng nhân nghĩa này xuyên suốt toàn bộ tác phẩm của ông, từ lập trường chính nghĩa của cuộc kháng chiến đến lúc cuộc kháng chiến thắng lợi hoàn toàn, từ khi Lê Lợi dựng cân trúc ngọn cờ phấp phới đến khi bốn phương biến cả thanh bình trong bài Bình Ngô đại cáo Mở đâu bài cáo, Nguyễn Trãi viết:
Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân, Quân điễu phạt trước lo trừ bạo
Ta hãy tìm hiểu nội dung ý nghĩa câu trên, qua đó chứng minh rằng tư tưởng nhân nghĩa được thể hiện trong suốt bài Bình Ngô đại cáo
Trong cuộc đời thường, nhân và nghĩa thể hiện dao lý làm người, một tôn chỉ
trong xã hội ta ngày xưa, là đạo lý của con người đối với con người, đạo lý của con người đối với cuộc đời:
Ở cho có đức có nhân, Mới mong đời chị được ăn lộc trởi
(Gia huan ca) Đạo lý nhân dân van thường chê trách kẻ tham vàng bỏ ngãi như câu ca dao Nam Trung Bộ:
Sợ anh ham chốn tiễn tài
Dứt đường nhán ngãi lâu dai bo em
Ở Bình Ngô đại cáo, nhân sinh mang nội dung tư tưởng sâu rộng, tích cực hơn:
Nhân thể hiện bằng hành động chăm lo đời sống người dân được an vui: Nghĩa
thể hiện qua hành động diệt trừ lũ bạo ngược để an dân:
Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân, Quân điễu phạt trước lo trừ bạo
Nội dung câu trên có thể tóm tắt: xuất phát từ tư tưởng nhân nghĩa, ta nhắm mục đích yên dân, vì muốn yên dân ta phải ra tay hành động trừ bạo Như vậy,
thực hiện nhân nghĩa cốt nhằm mục đích duy nhất là đem lại hạnh phúc, an vui
cho người dân Cho nên vì thương dân (điễu) mà ta khởi binh đánh dẹp (phạt)
để diệt (trừ) lũ giặc hung bạo (bạo) So với tư tưởng nhân nghĩa trong văn chương bình dân cũng như trong văn chương bác học nước ta, tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi trong Bình Ngô đại cáo có ý nghĩa sâu sắc: Tất cả vì nhân dân, vì hạnh phúc ẫm no, vì sự an cư lạc nghiệp của người dân Tư tưởng nhân nghĩa này đã thể hiện suốt trong bài Bình Ngô đại cáo
Thật vậy, Nguyễn Trãi đã tự hào giở lại từng trang lịch sử của dân tộc qua bai Cáo Lịch sử từng ghi rằng những triều đại nhân nghĩa đều lẫy việc yên dân
làm sốc Những kẻ tham bạo, hành động trái nhân nghĩa đều thất bại:
Lưu Cung tham công nên thất bại, Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong
Vậy mà hiện nay:
Trang 2Quân cuông Minh đã thừa cơ gây hoa, Bọn gian tà còn bán nước cấu vinh
Chúng đã gây ra quá nhiễu tội ác trên đất nước ta, làm cho cuộc sống của nhân
dân vô cùng cơ cực Đó là những cảnh cực nhọc, hiểm nguy khi giặc bóc lột
sức dân, vơ vét tài sản quý:
Người bị bắt xuống biển còng lưng mò ngọc, ngán thay cá mập thuéng luéng
Kê bị đem vào núi đãi cát tìm vàng, khốn nỗi rừng thiêng nước độc
Ngoài ra còn những thuế má, phu phen nặng nẻ:
Nang né nhitng noi phu phen Nay xdy nha, mai dap dat Nang thué md sạch
khong dam niii
Như vậy, còn đâu đời sống an vui hạnh phúc xưa kia, những nếp nghề truyền
thống cũng không tồn tại được: tan tác cả nghề canh cửi Quả thật tội ác của
giặc Minh đã làm cho:
Bại nhân nghĩa nát cả đất trời Nếu nhân nghĩa không chỉ là nhân tâm mà còn là thiên lí, thì quả thật nhân nghĩa đã bị bọn cuông Minh làm bại hoại tốn thương Cho nên:
Lễ nào trời đất dụng tha,
Ai bảo thân dân chịu được?
Ta giữ đại nghĩa chí nhân, chính nghĩa tất thắng chí nhân tất thành:
Dem đại nghĩa đề thắng hung tan Lấy chí nhân đề thay cường bạo
Cho nên sau bao năm nếm mật nằm gai, khắc phục gian nan, nghĩa quân phản công với khí thế sĩ khí đã hăng quân Thanh càng mạnh còn giặc thì nghe hơi
mà mất vía, nín thở cầu thoát thân
Đợt tiến công còn tỏ rõ thế tất thăng của nghĩa quân:
CGươm mài đá, đã núi cũng mòn Voi uống nước, nước sông phải cạn
Nồi gió to quét sạch lá khô, Thông tổ kiến sụt toang đê vỡ
Trái lại, bọn giặc đã hành động trái nhân nghĩa nên lúc này hoàn toàn bại vong: Chủ tướng thất thế, cụt đầu tướng lãnh tử vong, tự vẫn lê gối tạ tỘI, trói tay xin
hàng, quân lính sợ bóng mà vỡ mật, xéo lên nhau để chạy thoát thân, cởi giáp
ra hàng như hồ đói vẫy đuôi xin cứu mạng
Như vậy, sau mười năm nằm gai nếm mật ta đã hoản toàn chiến thăng Tư tưởng nhân nghĩa được thể hiện qua lòng nhân đạo đưa đến chủ trương hoa
bình, như lời của Bình Định Vương Lê Lợi:
Phục thù báo oán, đó là thường tình của người ta Không thích giết người, đó là bán tâm của kẻ nhân giả Và người ta đã hàng mà lại giết, thì không gì không lành hơn nữa Để hả môi giận một sớm mà mang tiếng giết hàng muôn đời, thì sao bằng để sống ức vạn người mà hết mối chiến tranh cho hậu thế, khiến sử xanh ghi chép, nghìn thuở lưu thơm, như thế chăng phải là lớn sao?
(Lam Sơn thực lục)
Cho nên, ta theo đức hiếu sinh của trời: Thần vũ chăng giết hại, thể lòng trời ta-
mở đường hiếu sinh
Hơn nữa, đó cũng là nguyện vọng hoà bình của nhân dân hai nước Bọn vua quan nhà Minh đã bắt dân lành vào lính, xua quân sang Đại Việt, quân lính đó
Trang 3là Những kẻ vô tội ( ) đã bị các người (tướng lãnh) lừa dối (Quân trung từ mệnh tập) Cho nên cuộc kháng chiến chống quân Minh đặt trên cơ sở nhân nghĩa để trừ bạo nhưng đồng thời cũng dựa trên cơ sở nhân nghĩa để chấm dứt
chiến tranh, đặt mục đích hòa bình đó chính là tải năng, đức độ của nhà quân sự
nhìn xa, trông rộng; dập tắt chiến tranh, ngưng cuộc binh đao mới là võ (chữ võ gồm chữ chỉ là ngưng lại, ghép với chữ quan là cây giáo) Cho nên kết thúc hoàn toản cuộc chiến, Nguyễn Trãi đã tự hào:
Chắng những mưu kế kì diệu Cũng là chưa thấy xưa nay
Bình Ngô đại cáo là một Thiên cỗ hùng văn, tổng kết cả một cuộc kháng chiến thân thánh vô cùng gian lao nhưng tuyệt vời anh dũng của dân tộc ta suốt mười năm dài Tác phẩm toát lên tư tưởng chỉ đạo làm nên gốc cho mọi chủ trương, đường lối, chiến thuật, ngoại giao, chính trị tài tình, đưa đến thắng lợi vinh quang xây dựng nên hòa bình bên vững Đó chính là tư tưởng nhân nghĩa