Suy nghĩ của anh/chị trong mối quan hệ với năng lực pháp luật của chủ thể về căn cứ để Tòa tuyên bố giao dịch trên vô hiệu?...7 VẤN ĐỀ 2: GIAO DỊCH XÁC LẬP BỞI NGƯỜI KHÔNG CÓ KHẢ NĂNG NH
Trang 1BUỔI THẢO LUẬN THỨ HAI
GIAO DỊCH DÂN SỰ
Bộ môn: Những quy định chung về luật dân sự,tài sản và thừa kế
Giảng viên: ThS Ngô Thị Anh Vân
Trang 2LẬP GIAO DỊCH 5 Tóm tắt bản án số 32/2018/DS-ST ngày 20/12/2018 của Tòa án nhân dân tỉnh Vĩnh Long: 5 1.1 So với BLDS năm 2005, BLDS 2015 có gì khác về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự? Suy nghĩ của anh/chị về sự thay đổi trên 5 1.2 Đoạn nào của bản án trên cho thấy ông T và bà H không có quyền sở hữu nhà ở tại Việt Nam? 6 1.3 Đoạn nào của bản án trên cho thấy giao dịch của ông T và bà H với bà Đ
đã bị Tòa án tuyên bố vô hiệu? 7 1.4 Suy nghĩ của anh/chị (trong mối quan hệ với năng lực pháp luật của chủ thể) về căn cứ để Tòa tuyên bố giao dịch trên vô hiệu? 7 VẤN ĐỀ 2: GIAO DỊCH XÁC LẬP BỞI NGƯỜI KHÔNG CÓ KHẢ NĂNG NHẬN THỨC 7 Tóm tắt quyết định số 329/2013/DS-GĐT ngày 25/7/2013 của Tòa án dân sự Tòa
án nhân dân tối cao 7 Câu 2.1: Từ thời điểm nào ông Hội thực chất không còn khả năng nhận thức
và từ thời điểm nào ông Hội bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự?
8
Câu 2.2: Giao dịch của ông Hội (với vợ là bà Hương) được xác lập trước hay sau khi ông Hội bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự? 8 Câu 2.3 : Theo Tòa án nhân dân tối cao, phần giao dịch của ông Hội có vô hiệu không? Vì sao? Trên cở sở quy định nào? 8 Câu 2.4: trong thực tiễn xét xử, có vụ việc nào giống hoàn cảnh của ông Hội không và Tòa án đã giải quyết theo hướng nào? Cho biết tóm tắt vụ việc mà anh/ chị đã biết 8 Câu 2.5: Suy nghĩ của anh/ chị về hướng giải quyết của Tòa án nhân dân tối cao trong vụ việc trên (liên quan đến giao dịch do ông Hội xác lập)? Nêu cơ sở pháp lý và hướng giải quyết 9 Câu 2.6: Nếu giao dịch có tranh chấp là giao dịch tặng cho ông Hội thì giao dịch đó có bị vô hiệu hóa hay không? Vì sao? 10
Trang 3Tóm tắt bản án số 210/2013/DS-GDDT ngày 21/5/2013 của Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao 11 3.1 Điều kiện để tuyên bố một giao dịch dân sự vô hiệu do có lừa đảo theo BLDS 205 và BLDS 2015 11 3.2 Đoạn nào của Quyết định số 521 cho thấy thỏa thuận hoán nhượng đã bị tuyên bố vô hiệu do có lừa đảo? 12 3.3 Hướng giải quyết trên đã có tiền lệ chưa? Nếu có tiền lệ, nêu vắn tắt tiền
lệ anh/chị biết? 13 3.4 Hướng dẫn nếu trên có còn phù hợp với BLDS năm 2015 không? Vì sao?
13
3.5 Trong Quyết định số 210, theo Tòa án, ai được yêu cầu và ai không được yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng có tranh chấp vô hiệu? 13 3.6 Trong Quyết định số 210, theo Tòa án, thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng vô hiệu do lừa dối có còn không? Vì sao? 13 3.7 Trong trường hợp hết thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyến bố hợp đồng vô hiệu do lừa dối, Tòa án có công nhận hợp đồng không? Vì sao? 14 3.8 Câu trả lời của các câu hỏi trên có khác không nếu áp dụng các quy định tương ứng của BLDS 2015 vào tình tiết như Quyết định số 210? 14 VẤN ĐỀ 4: HẬU QUẢ CỦA GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ HIỆU: 15 Tóm tắt quyết định số 26/2013/KDTM-GĐT ngày 13-8-2013 của hội đồng thẩm phán toà án nhân dân tối cao: 15 Tóm tắt quyết định số 75/2012/DS-GDDT ngày 23/02/2012 của Tòa dân sự Tòa
án nhân dân tối cao: 15 Tóm tắt bản án số 133/2017/DSPT ngày 15/5/2017 của toà án nhân dân cấp cao tại Hà Nội: 15 4.1 Giao dịch dân sự vô hiệu có làm phát sinh quyền và nghĩa vụ các bên không? Nêu cơ sở pháp lý khi trả lời 16
Trang 44.3 Hướng giải quyết của Hội đồng thẩm phán về với khối lượng công việc
mà Công ty Orange đã thực hiện như thế nào? 16 4.4 Suy nghĩ của anh/ chị về hướng giải quyết trên của Hội đồng thẩm phán liên quan đến khối lượng công việc mà Công ty Orange đã thực hiện khi xác định hợp đồng vô hiệu? 17 4.5 Hướng xử lý của Hội đồng thẩm phán đối với khối lượng công việc mà Công ty Orange đã thực hiện như thế nào khi xác định hợp đồng dịch vụ không vô hiệu? Nội dung xử lý khác với trường hợp xác định hợp đồng dịch
vụ vô hiệu như thế nào? Suy nghĩ của anh/chị về chủ đề này như thế nào? 17 4.6 Trong Quyết định số 75, vì sao Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao xác định hợp đồng vô hiệu? 18 4.7 Suy nghĩ của anh/chị về việc Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao xác định hợp đồng vô hiệu trong Quyết định trên 18 4.8 Với thông tin trong Quyết định số 75 và pháp luật hiện hành, ông Sanh sẽ được bồi thường thiệt hại bao nhiêu? Vì sao? Nêu cơ sở pháp lý 18 4.9 Trong bản án số 133, Toà án quyết định huỷ giấy chứng nhận giấy chứng nhận cấp cho anh Đậu và ghi nhận cho ông Văn, bà Tằm quyền liên hệ với cơ quan có thẩm quyền để được cấp lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có là
hệ quả của giao dịch dân sự vô hiệu không? Vì sao? 19
Trang 5VẤN ĐỀ 1: NĂNG LỰC PHÁP LUẬT DÂN SỰ CỦA CHỦ THỂ TRONG
Quyết định của tòa: Chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện phía nguyên đơn
1.1 So với BLDS năm 2005, BLDS 2015 có gì khác về điều kiện có hiệu lực
của giao dịch dân sự? Suy nghĩ của anh/chị về sự thay đổi trên.
Điều 122 Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự
1 Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện sau đây: a) Người tham gia giaodịch có năng lực hành vi dân sự;
b) Mục đích và nội dung của giao dịch không vi phạm điều cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội;
c) Người tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện
2 Hình thức giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch trong trường hợp pháp luật có quy định
BLDS 2015 quy định
Điều 117 Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự
1 Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện sau đây:
a) Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịchdân sự được xác lập;
Trang 6b) Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;
c) Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội
2 Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự trong trường hợp luật có quy định
Có thể thấy điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự được quy định trong BLDS
2015 có nhiều điểm mới và tiến bộ hơn so với BLDS 2005
- Điểm a khoản 1 Điều 117 BLDS 2015 quy định “Chủ thể có năng lực pháp luật dân
sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập” thay vì chỉ có
“Người tham gia giao dịch có năng lực hành vi dân sự” trong BLDS 2005 Điều này chothấy được sự quy định chặt chẽ hơn rất nhiều của BLDS 2015 so với BLDS 2005, rằngkhông phải bất cứ chủ thể nào cũng đều có năng lực pháp luật như nhau khi xác lập giaodịch dân sự
- BLDS 2015 quy định cụ thể về “năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân
sự được xác lập”, đây là một sự tiến bộ và hoàn thiện hơn so với BLDS 2005 Vì mỗi chủthể đều có năng lực hành vi dân sự khác nhau và năng lực hành vi dân sự của chủ thể gắnliền với giao dịch dân sự được xác lập bởi chủ thể đó Ví dụ, người mất năng lực hành vidân sự không thể tự mình xác lập giao dịch dân sự, người có năng lực hành vi dân sự đượcxác lập mọi giao dịch dân sự mà pháp luật cho phép
- Điểm b khoản 1 Điều 122 BLDS 2005 quy định “Mục đích và nội dung của giao dịchkhông vi phạm điều cấm của pháp luật”, còn điểm c khoản 1 Điều 117 BLDS 2015 quy định
“Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật” Đã có sựthay đổi giữa “pháp luật” và “luật” ở hai bộ luật này Sự thay đổi này nhằm làm hẹp lại điềucấm mà các chủ thể khi xác lập giao dịch dân sự có thể mắc phải
- Khoản 2 Điều 117 BLDS 2015 quy định “Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện
có hiệu lực của giao dịch dân sự trong trường hợp luật có quy định” Thay đổi “pháp luật”thành “luật” so với BLDS 2005
-Những thay đổi trên đã cho thấy được tư duy đổi mới cũng như sự phát triển và tiến
bộ hơn trong các điều luật
1 2 Đoạn nào của bản án trên cho thấy ông T và bà H không có quyền sở hữu nhà ở tại Việt Nam?
Ông Ph J T và bà L Th H là người Việt Nam ở nước ngoài đã nhập quốc tịch Mỹ thìtheo quy định Luật đất đai năm 2003 và Điều 121 của Luật nhà ở năm 2005 thì ngườiViệt Nam định cư ở nước ngoài được quyền sở hữu nhà ở Việt Nam khi thõa mãn cácđiều kiện sau: “Người Việt Nam định cử ở nước ngoài về đầu tư lâu dài tại Việt Nam,người có công đóng góp với đất nước, nhà hoạt động văn hoá, nhà khoa học có nhu cầu
về hoạt động thường xuyên tại Việt Nam nhằm phục vụ sự nghiệp xây dựng đất nước,
Trang 7người được phĩp về sống ổn định tại Việt Nam vă câc đối tượng khâc do Uỷ banthường vụ Quốc hội quy định được sở hữu nhă ở tại Việt Nam” “Người Việt Namđịnh cư ở nước ngoăi không thuộc diện quy định năy đê về Việt Nam cư trú với thờihạn được phĩp từ sâu thâng trở lín được sở hữu một nhă ở riíng lẻ hoặc một căn hộ”
do đó ông T vă bă H không được sở hữu quyền sử dụng đất ở nông thôn vă đất trồngcđy lđu năm tại Việt Nam
1.3 Đoạn năo của bản ân trín cho thấy giao dịch của ông T vă bă H với bă Đ đê
bị Tòa ân tuyín bố vô hiệu?
Câc giao dịch giấy cho nền thổ cư ngăy 31/5/2004, giấy nhường đất thổ cư ngăy02/6/2004, giấy cam kết ngăy 16/3/2011 bị vô hiệu do vi phạm điều cấm của phâp luật
vă do không tuđn thủ quy định về hình thức theo Điều 117, 123, 129 của Bộ luật dđnsự
1.4 Suy nghĩ của anh/chị (trong mối quan hệ với năng lực phâp luật của chủ thể)
về căn cứ để Tòa tuyín bố giao dịch trín vô hiệu?
Năng lực chủ thể lă bao gồm năng lực phâp luật vă năng lực hănh vi Ông T vă bă H lăngười nước ngoăi nín có năng lực phâp luật khâc so với bă Đ lă người Việt Nam Vẵng T, bă H lă người nước ngoăi nín không có quyền mua bân nhă ở Việt Nam Tòa ântuyín bố giao dịch trín vô hiệu lă hợp lý
VẤN ĐỀ 2: GIAO DỊCH XÂC LẬP BỞI NGƯỜI KHÔNG CÓ KHẢ NĂNG NHẬN THỨC.
Tóm tắt quyết định số 329/2013/DS-GĐT ngăy 25/7/2013 của Tòa ân dđn sự
Tòa ân nhđn dđn tối cao.
Chị Đặng Thị Kim Ânh (nguyín đơn) có cha lă ông Đặng Hữu Hội vă mẹ lă bă PhạmThị Hương (bị đơn) Tăi sản cha mẹ chị có tạo lập được một ngôi nhă gắn liền vớiquyền sử dụng 167,3 cm2 đất Năm 2007 ông Hội bị tai biến nằm liệt một chỗ khôngnhận thức được Ngăy 08/02/2010 bă Hương đê tự ý bân căn nhă với diện tích trín cho
vợ chồng ông Lưu Hoăng Phi Hùng Ngăy 10/08/2010 Tòa ân nhđn dđn thănh phố TuyHòa tuyín bố ông Hội mất năng lực hănh vi dđn sự Ngăy 7/3/2011, chị Ânh khởi kiệnyíu cầu Tòa ân hủy hợp đồng mua bân giữa cha mẹ chị vă vợ chồng ông Hùng Tòa âncấp sơ thẩm hủy toăn bộ hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất còn Tòa ân cấp
Trang 8phúc thẩm công nhận toàn bộ hợp đồng mua bán gắn liền quyền sử đất Xét thấy saisót, Tòa án nhân dân tối cao hủy cả 2 bản sơ thẩm và phúc thẩm nêu trên để giao vụ áncho Tòa án nhân dân thành phố Tuy Hòa,tỉnh Phú Yên xét xử sơ thẩm lại theo quy địnhcủa pháp luật.
Câu 2.1: Từ thời điểm nào ông Hội thực chất không còn khả năng nhận thức và từ thời điểm nào ông Hội bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự?
Năm 2007 ông Hội bị tai biến nằm liệt một chỗ không còn nhận thức được
Ngày 10/08/2010 Tòa án nhân dân thành phố Tuy Hòa tuyên bố ông hội mất năng lực hành vi dân sự
Câu 2.2: Giao dịch của ông Hội (với vợ là bà Hương) được xác lập trước hay sau khi ông Hội bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự?
Ngày 08/02/2010 vợ chồng ông Hội bà Hương bán căn nhà và diện tích nêu trên cho
vợ chồng ông Hùng,bà Trinh với giá 580.000.000 đồng Nhưng đến ngày 10/8/2010Tòa án nhân dân thành phố Tuy Hòa mới tuyên bố ông Hội mất năng lực hành vi dânsự.Do đó gia dịch của ông Hội (với vợ là bà Hương) được xác lập trước khi ông Hội bịtuyên bố mất năng lực hành vi dân sự
Câu 2.3 : Theo Tòa án nhân dân tối cao, phần giao dịch của ông Hội có vô hiệu không? Vì sao? Trên cở sở quy định nào?
Theo Tòa án nhân dân tối cao, phần giao dịch của ông Hội vô hiệu.Vì:
Kể từ năm 2007,ông Hội bị tai biến không nhận thức được
Cơ sở pháp lý: Điều 130 bộ luật dân sự 2005: Giao dịch dân sự vô hiệu do người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự xác lập, thực hiện:
“Khi giao dịch dân sự do người chưa thành niên, người mất năng lực hành vidân sự hoặc người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự xác lập, thực hiện thì theoyêu cầu của người đại diện của người đó, Toà án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu
Trang 9nếu theo quy định của pháp luật giao dịch này phải do người đại diện của họ xáclập, thực hiện.”
Câu 2.4: trong thực tiễn xét xử, có vụ việc nào giống hoàn cảnh của ông Hội
không và Tòa án đã giải quyết theo hướng nào? Cho biết tóm tắt vụ việc mà anh/ chị đã biết.
Vụ tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa nguyên đơn là ôngDiện do chị Thu là người đại diện, bị đơn là ông Sơn Trong bản án, Tòa á đưa rahướng giải quyết là xem xét có hay không sự gian dối trong chuyển nhượng quyền sửdụng đất tại thời điểm giao kết hợp đồng ông Diện đã bị tâm thần thì việc chuyểnnhượng đó có còn hợp pháp hay không và có bị áp dụng thời hiệu về khởi kiện không?Đồng thời hủy bản án sơ thẩm đình chỉ khi giải quyết án
• 16/1/1993, ông Diện có viết “giấy nhượng tài sản” cho ông Sơn gồm: bất độngsản và những tài sản đi kèm Trong đó, ông Diện, bà Hiền (vợ ông Diện) và một số ngườikhác – bản án có hiệu lực pháp luật
• 24/05/1944, đơn ly hôn của ông Diện và Hiền được chấp thuận (do Tòa án nhân dân huyện Từ Liêm giải quyết); trong đó không có phần tài sản nêu trên
• 15/12/2009 Tòa án nhân dân huyện Từ Liêm tuyên bố ông Diệm mất năng lực hành vi dân sự
• 02/12/2020 bà Thu – con gái ông Diện và là người đại diện theo pháp luật củaông Diện tiến hành khởi kiện yêu cầu hủy hợp đồng trên Đồng thời ủy quyền cho mẹ - bàHiền tham gia tố tụng trong đó, bà Hiền cho biết lúc ông Diện chuyển nhượng đất đai đãmắc bệnh tâm thần Do đó ông Diện không thể làm chủ được hành vi và ép bà ký vào giấy
Từ đó có thể thấy hợp đồng đã làm sai quy đinh pháp luật Ông Sơn xác nhận khi chuyểnnhượng ông Diện không có biểu hiện bệnh nên đã không đồng ý hủy hợp đồng
• Dựa trên giám định của bệnh viện Tâm thần Hà nội và Trung tâm giám địnhpháp y tâm thần Sở Y Tế Hà Nội, Tòa án xác định ông Diện không cần người giám hộ tạithời điểm xác lập hợp đồng
Trang 10• Các bản án trước đó bị hủy và giao hồ sơ vụ án lại để xét xử sơ thẩm theo đúng quy định pháp luật.
Câu 2.5: Suy nghĩ của anh/ chị về hướng giải quyết của Tòa án nhân dân tối cao trong vụ việc trên (liên quan đến giao dịch do ông Hội xác lập)? Nêu cơ sở pháp
lý và hướng giải quyết.
Hướng giải quyết của Tòa án nhân dân tối cao là khá thuyết phục:
• Công nhận quyền khởi kiện của chị Ánh trong giao dịch chuyển nhượng quyền
sử dụng đất giữa ông Hội, và Hương cùng với hai vợ chồng ông Hùng, bà Trinh Ông Hội đã
bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự từ 07/05/2010 Do đó chị Ánh là người được cửlàm người đại diện của ông Hội theo luật định Đồng thời kế thừa quyền và nghĩa vụ củaông Hội theo Khoản 1, Điều 125, bộ luật Dân sự 2015
“1 Khi giao dịch dân sự do người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự,người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc người bị hạn chế năng lựchành vi dân sự xác lập, thực hiện thì theo yêu cầu của người đại diện của người đó, Tòa
án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu nếu theo quy định của pháp luật giao dịch này phải dongười đại diện của họ xác lập, thực hiện hoặc đồng ý, trừ trường hợp quy định tạikhoản 2 Điều này.”
•Cần xác minh rõ phần đất 43,7m2 không có trong hợp đông chuyển nhượng quyền sửdụng đất 08/02/2010 đã đăng ký và kê khai có đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhậnquyền sử dụng đất hay không Theo biên bản định giá ngày 30/6/2011 của Tòa án nhândân Thành phố Tuy Hòa Ngoài diện tích 120m2 đất ông Hội, bà Hương đã được cấpgiấy chứng quyền sử dụng đất, còn 43,7m2 đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền
sử dụng đất, móng đá, tường gạch, mái tôn,… và những vật kiến trúc khác nhưngkhông có trong hợp đồng ngày 08/02/2010
•Hủy toàn bộ bản án dân sự phúc thẩm 35/2012/DSPT ngày 1/7/2012 của Tòa án nhândân tỉnh Phú Yên và bản án dân sự sơ thẩm số 98/2011/DSST ngày 22/12/2011 củaTòa án nhân dân thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên về vụ án “Tranh chấp hợp đồng