TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ MÂU THUẪN VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH MÂU THUẪN BIỆN CHỨNG TRONG NỀM KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ GHĨA ở VI

VAI TRÒ VÀ NHỮNG MÂU THUẪN CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG THEO ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM: 1.. Mâu thuẫn cơ bản trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 3.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA: LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ

=======******=======

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ MÂU THUẪN VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH MÂU THUẪN BIỆN CHỨNG TRONG NỀM KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ GHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Sinh viên thực hiện : Phạm Thị Thương Thương

Mã sinh viên : 2114310096

Số thứ tự : 95 Lớp tín chỉ : TRI114.K60.12 Giảng viên hướng dẫn : TS Đào Thị Trang

HÀ NỘI, THÁNG 11 NĂM 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA: LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ

=======******=======

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ MÂU THUẪN VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH MÂU THUẪN BIỆN CHỨNG TRONG NỀM KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ GHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Sinh viên thực hiện : Phạm Thị Thương Thương

Mã sinh viên : 2114310096

Số thứ tự : 95 Lớp tín chỉ : TRI114.K60.12 Giảng viên hướng dẫn : TS Đào Thị Trang

HÀ NỘI, THÁNG 1 NĂM 2021

1

MỤC LỤC

Lời mở đầu……… 3

Nội dung I PHÉP BIỆN CHỨNG MÂU THUẪN 1 Phép biện chứng………4

2 Quy luật thống nhất giữa các mặt đối lập 2.1 Khái niệm………

2.1.1 Khái niệm mặt đối lập, mâu thuẫn biện chứng……… 5

2.1.2 Nội dung của quy luật………6

2.2 Phân loại………6

2.3 Ý nghĩa phương pháp luận……… 6

II VAI TRÒ VÀ NHỮNG MÂU THUẪN CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG THEO ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM: 1 Vai trò việc phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 1.1 Khái niệm về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa……… 7

1.2 Cơ sở khách quan để lựa chọn nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam……… 7

1.3 Thành tựu kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mang lại cho nước ta……… 8

2 Thực trạng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 2.1 Cở sở vật chất và kỹ thuật……… 10

2.2 Thị trường dân tộc thống nhất đang trong quá trình hình thành và chưa được hoàn thiện……… 10

2.3 Quản lý nhà nước về kinh tế xã hội vẫn còn khá yếu……… 11

3 Mâu thuẫn cơ bản trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 3.1 Mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế thị trường với tính định hướng xã hội chủ nghĩa……… 11

3.2 Mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế thị trường với thất nghiệp….12 3.3 Mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế thị trường với vấn đề bảo vệ môi trường sinh thái……… 12

2

III Những giải pháp để phát triển bền vững nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

1 Giải pháp chung cho phát triển thị trường……… 13

2 Giải pháp khắc phục mâu thuẫn của nền kinh tế thị trường

2.1 Mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế thị trường với tính định hướng

xã hội……… ………14 2.2 Mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế thị trường với thất nghiệp……… 14 2.3 Mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế thị trường với vấn đề bảo vệ môi trường sinh thái………14 Kết luận………16

3

LỜI MỞ ĐẦU Giai đoạn 1975-1985 là thời kỳ đất nước ta vừa mới thống nhất đất còn gặp rất nhiều khó khăn Lúc này, nhà nước ta đã áp dụng chính sách “bao cấp”, thắt chặt nền kinh tế thị trường và kiểm soát chặt chẽ các phương tiện sản xuất Nền kinh tế nước ta đang có dấu hiệu suy thoái và đời sống của nhân cũng trở nên thiếu thốn Chính vì thế, năm 1986, Nhà nước ta đã thực hiện chính sách “Đổi mới” chuyển từ nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Bước chuyển mình ấy đã giúp cho tình hình đất nước ta trở nên tốt hơn cũng như cải thiện đời sống của nhân dân

Khi chuyển sang nền kinh tế thị trường thị trường đất nước ta đã đạt được một

số các thành tựu như sau: Cuộc cải cách được giá cả như giá hàng hóa, lương bổng,

tỷ giá và lãi suất; ổn định được tương đối nền kinh tế vĩ mô; nỗ lực mở cửa “ngoại thương’ và hội nhập quốc tế về kinh tế, chính trị, văn hóa; tỷ lệ đói nghèo được giảm mạnh Tuy nhiên, tồn tại song song đó là những mâu thuẫn tồn tại, kìm hãm

sự phát triển nền kinh tế Điển hình như tỷ lệ giàu nghèo còn cao; nạn thất nghiệp còn cao đặc biệt là những thành phố lớn; cải thiện vấn đề môi trường sinh thái trong quá trình sản xuất Những vấn đề đó là những vấn đề lâu dài và gây nhức nhối không chỉ riêng Việt Nam mà còn nhiều các nước đang phát triển khác trên thế giới Vì thế, các giải pháp để giải quyết các mâu thuẫn trên rất cần thiết cho sự phát triển chủ nghĩa xã hội ở nước ta thêm hoàn thiện

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề trên, trong quá trình học môn triết học Mác-Lênin, em đã quyết định chọn đề tài: Phép biện chứng về mâu thuẫn và vận dụng mâu thuẫn biện chứng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay để thực hiện nghiên cứu và làm tiểu luận Tuy nhiên,

do thời gian tìm hiểu chưa được kỹ càng, cùng với dịch bệnh Covid 19 diễn ra khiến việc tìm tài liệu còn hạn chế cho nên bài viết của em khó tránh những thiếu sót Em rất mong nhận được sự góp ý từ thầy cô để giúp bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn

4

NỘI DUNG CHI TIẾT

I PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ MÂU THUẪN

1 Phép biện chứng

Phương pháp biện chứng là phương pháp giúp cho con người không chỉ nhận thấy sự tồn tại của sự vật, hiện tượng mà còn nhận thấy sự hình thành và phát triển

và tiêu vong của chúng Khác với phương pháp siêu hình chú trọng chủ yếu vào trạng thái hình thành, cô lập và tách rời thì đối với phương pháp luận biện chứng tập trung mối liên hệ phổ biến, vận động và phát triển, giúp cho chúng ta có một cái nhìn toàn diện, đa chiều hơn về các khía cạnh trong cuộc sống Có thể nói, phương pháp tư duy biện chứng là công cụ rất hữu ích, tác động tích cực đến khả năng nhận thức và cải tạo thế giới của con người

Phép biện chứng bao gồm ba hình thức cơ bản như sau: Đầu tiên là phép biện chứng cổ đại – chủ trọng vào cách vũ trụ vận động và biến hóa Tiếp theo là phương pháp biến chứng duy tâm Với phương pháp này, chủ yếu nhìn nhận các mối quan hệ giữa biện chứng và thới giới quan hay còn được gọi là chủ nghĩa duy tâm Hình thức tiến hóa hoàn thiện nhất là phương pháp biện chứng duy vật, học thuyết về mối liên hệ phổ biến và phát triển trong đó, nổi bật là triết học Mác-Lênin

Triết học C Mác được coi là hoàn thiện hơn cả Vì nó là sự kết tinh, học hỏi của các nhà chính luận đi trước như Heghen Qua đó, ông phân tích các mặt lợi cũng như góc khuất của chủ nghĩa tư bản theo quan niệm duy vật Qua đó giải mã tính chất duy tâm, thần bí của phép biện chứng tâm, đồng thời, C.Mác và Ph Ăngghen cũng kế thừa chủ nghĩa duy vật Phoiobac khắc phục tính siêu hình của nó dựa trên thành quả của thành tựu khoa học đương thời Thế giới quan duy vật được làm giàu bằng phương pháp biện chứng, còn phương pháp biện chứng thì được đưa trên nền tảng thế giới quan duy vật Vì vậy, biện chứng duy vật của C Mác và Ph.Ăngghen đước đánh giá hơn hẳn các hình trong lịch sử Nhận thức được sự tiến

bộ trong triết học Mác-Lênin tiếp nối giá trị quý báu và không ngừng bổ sung hoàn thiện triết học Mác như Lênin từng nhấn mạnh: “Chúng ta không hề coi lý luận Mác như một cái gì đó xong xuôi hẳn và bất khả xâm phạm; trái lại, chúng ta tin rằng lý luận đó chỉ đặt nền móng khoa học mà những người xã hội chủ nghĩa phát

5

triển hơn nữa về mọi mặt” Trong quá trình hình thành, phát triển triết học Mác chuyển sang triết học Mác-Lênin với mức độ hoàn thiện hơn cả

Triết học Mác-Lênin là một hệ thống quan điểm duy vật biện chứng về tự nhiên, xã hội và tư tưởng, góp phần giúp công nhân, tầng lớp lao động và các lực lượng xã hội tiến bộ, đồng thời có một nhận thức đúng đắn, cải tạo thế giới Triết học Mác-Lênin mang vai trò vô cùng quan trọng Nó là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận khoa học, cách mạng để phân tích xu hướng phát triển của xã hội trong điều kiện cuộc cách mạng khoa học và công nghiệp hiện đại đang phát triển mạnh mẽ đồng thời tác động đến nhận thực và thực tiễn trong cuộc sống Song song với đó, còn là cơ sở lý luận khoa học cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa

xã hội trên thế giới, đặc biệt sự nghiệp đổi mới theo định hướng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

2 Quy luật thống nhất và phát triển đấu tranh giữa các mặt đối lập 2.1 Khái niệm

Quy luật thống nhất phát triển để chỉ ra nguồn gốc và động lực cho việc vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng Nó được ví như “hạt nhân của phép biện chứng”

2.1.1 Khái niệm mặt đối lập, mâu thuẫn biện chứng Mặt đối lập là những mặt, những yếu tố, thường có khuynh hướng và có tính chất trái ngược với nhau Tuy nhiên chúng lại là điều kiện để cho nhau tồn tại Mâu thuẫn biện chứng thể hiện mối liên hệ thống nhất, đấu tranh và chuyển hóa lẫn nhau của các mặt đối lập thông qua sự tác động theo khuynh hướng bài nhau Tuy nhiên thay vì tương khắc nhau, giữa chúng tồn tại thống nhất trong một mâu thuẫn Việc đấu tranh để chuyển hóa về chất từ đó sự vật, hiện tượng phát triển cao hơn Lênin cũng cho rằng: “sự phát triển là một cuộc “đấu tranh” giữa các mặt đối lập”

Như trong đời sống hằng ngày, giữa bạn bè sẽ có đôi lúc cãi nhau vì mâu thuẫn quan điểm Tuy nhiên, khi mâu thuẫn như thế lại giúp hai người bản hiểu nhau hơn và nhìn nhận thay đổi bản thân mình trở nên tốt hơn

6

Việc thống nhất giữa các mặt đối lập vai trò vô cùng to lớn Đầu tiên, các mặt đối lập có thể nương tựa lẫn nhau và còn làm tiền đề cho nhau cùng tồn tại Thứ hai, các mặt đối lập không có cái nào tác động mạnh hơn hay yếu hơn Thay vì đó chúng có tác động ngang nhau, cân bằng nhau Từ đó thể hiện được sự đấu tranh cái mới đang được hình thành và cái cũ vẫn còn tàn dư chưa xóa hết hẳn Thứ ba, giữa các mặt đối lập với nhau đều tồn tại các mặt tương đồng Ví dụ như trong sản xuất và tiêu dùng vốn phát triển theo xu hướng trái ngược vơi snhau Tuy nhiên, sản xuất cung cấp cho người tiêu dùng hàng hóa Đồng thời, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng, tức là sản xuất ra một mặt hàng nào đó thì nó tạo ra nhu cầu nào

đó cho người tiêu dùng

2.1.2 Nội dung của quy luật Mâu thuẫn giữa các mặt đối lập trong sự vật, hiện tượng đời sống là nguyên nhân giải quyết mâu thuẫn Điều này được coi như động lực để sự vận động và phát triển Thứ hai, sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng là tự thân Thứ

ba, sự đấu tranh và thống nhất giữa các mặt đối lập là nguyên nhân, là động lực bên trong của sự vật, hiện tượng Qua đó khiến cho cái mới thay thế cái cũ không còn phù hợp với tình hình, hoàn cảnh hiện tại

2.2 Phân loại

Để phân loại được các dạng mâu thuẫn ta căn cứ vào các yếu tố sau:

- Đầu tiên, căn cứ vào vai trò của mâu thuẫn, ta sẽ được hai loại mâu thuẫn Đó là mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu

- Tiếp theo, căn cứ vào quan hệ giữa các mặt đối lập Ta có mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài

- Cuối cùng, ta căn cứ vào tính chất của lợi ích quan hệ giai cấp Nhận được hai loại là đối kháng và không đối kháng

2.3 Ý nghĩa của phương pháp luận

Phương pháp biện chứng về mâu thuẫn mang ý nghĩa vô cùng to lớn cho cuộc sống xung quanh ta Mâu thuẫn trong sự vật, hiện tượng mang tính khách quan Chính vì thế, cần tôn trọng mâu thuẫn, quan sát, tìm hiểu theo nhiều góc độ khía cạnh khác nhau trước khi đưa ra nhận xét, quyết định Tiếp đó, phân tích cụ thể

7

từng loại mâu thuẫn sẽ giúp tìm được phương hướng giải quyết phù hợp, đồng thời, xem xét vai trò, vị trí và mối quan hệ giữa mâu thuẫn và điều kiện chuyển hóa giữa chúng Nhờ đó giúp tránh khỏi tình trạng rập khuôn, cách nhìn nhận máy móc khi giải quyết các vấn đề Cuối cùng, việc nắm vững nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn bằng đấu tranh giữa các mặt đối lập không điều hòa mâu thuẫn cũng không nóng vội và giữ quan điểm cố chấp, bảo thủ

II VAI TRÒ VÀ NHỮNG MÂU THUẪN CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG THEO ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

1 Vai trò việc phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam

1.1 Khái niệm về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Kinh tế thị trường là nền kinh tế hàng hóa gồm nhiều thành phần tham gia kinh tế, đồng thời có nhiều loại hình sở hữu tham gia Các thành phần kinh tế cùng nhau vận động và phát triển một cách ổn định và bình đẳng Từ định nghĩa trên, ta

có thể suy ra định nghĩa của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Đây là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động và phát triển theo

cơ chế thị trường Trong đó, có sự tham gia và quản lý của nhà nước với mục tiêu dài hạn – xây dựng chủ nghĩa xã hội hoàn thiện và phát triển hơn

Kinh tế hàng hóa là một loại hình tổ chức kinh tế - xã hội với các sản phẩm được sản xuất và bán ra nhằm phục vụ mục đích trao đổi, đáp ứng nhu cầu của thị trường Hay để hiểu rõ hơn thì những mặt hàng được sản xuất ra không chỉ để thỏa mãn sức sáng tạo, nhu cầu của người sản xuất ra mà chủ yếu là để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng, phục vụ cho các nhu cầu thiết yếu của xã hội

Nền kinh tế thị trường là dạng nâng cao hơn của nền kinh tế hàng hóa khi mà các yếu tố nhập và xuất ra đều phải một bước trung gian Đó là bằng cách thông qua thị trường Các công ty, doanh nghiệp muốn đứng vững trên thị trường thì cần thiết thay đổi, sáng tạo, cách thức quản lý để phù hợp với nhu cầu của xã hội

1.2 Cơ sở khách quan để lựa chọn nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

8

Phân công lao động xã hội với tính cách là cơ sở chung của sản xuất hàng hóa, thay vì mất đi chứng vẫn tồn tại thậm chí còn được phát triển cả chiều sâu Việc phân nguồn lực lao động theo từng khu vực, địa phương càng được chú trọng

và có xu hướng phát triển Điều này được thể hiện rõ nhất thông qua chất lượng, tính đa dạng mà sản phẩm được xuất ra, có mặt trên thị trường

Hiện tại, nền kinh tế nước ta tồn tại nhiều hình thức sở hữu Gồm có sở hữu tập thể, sở hữ tư nhân, sở hữu toàn dân Vì trong một chủ thể kinh tế tồn tại nhiều dạng mang tính độc lập, lợi ích riêng cho nên quan hệ kinh tế giữa họ có thể thực hiện thông qua quan hệ hóa tiền tệ

Quan hệ hóa tiền tệ không chỉ quan trọng đối với đối nội mà còn liên quan đến đối ngoại Đặc biệt là điều kiện phân công lao động phát triển đang càng ngày được chú trọng phát triển tiềm năng Vì mỗi quốc gia riêng biệt chủ sở hữu đối với các mặt hàng đưa ra trao đổi trên thị trường thế giới Việc trao đổi cần tuân theo nguyên tắc ngang giá

Như vậy, kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở nước ta là một tồn tại tất yếu, khách quan, đồng thời không thể lấy ý chí chủ quan mà xóa bỏ Đặc biệt phù hợp với hoàn cảnh lịch sử đất nước ta – bỏ qua giai đoạn tư bản tiến lên xã hội chủ nghĩa

1.3 Thành tựu kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mang lại cho nước ta:

Hiện nay đất nước đang trong thời kỳ quá độ đi lên xã hội chủ nghĩa Vì thế

mà nền kinh tế còn mang tính chất tự cung, tự cấp Khi nền kinh tế hàng hóa phát triển sẽ giúp phá bỏ đi kinh tế tự nhiên, thúc đẩy chuyển đổi sang nền kinh tế hàng hóa với xã hội hóa sản xuất

Việc phát triển sản xuất sẽ giúp cho tăng tính cạnh tranh cho người sản xuất Lúc này, người sản xuất buộc phải tìm cách giảm bớt đi thời gian lao động cần thiết Để có thể thực hiện điều này thì người sản xuất phải tìm hiểu, áp dụng các máy móc, ứng dụng kĩ thuật khoa học tiến tân vào trong quá trình sản xuất, từ đó cho ra những sản phẩm chất lượng mà vẫn có thể cạnh tranh được về giá cả, đứng vững trong cạnh tranh Tạo ra động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất sẽ góp phần nâng cao được hiệu suất lao động