Những tác động của khủng hoảng nợ công đến với thị trường chứng khoán (pháp luật thị trường chứng khoán)

Họ và tên: Hoàng Đức Mạnh MSSV: 18032371 Lớp: Kép – 11 Luật học TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN PHÁP LUẬT VỀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN Đề tài: Những tác động của khủng hoảng nợ công đến vớ

Họ và tên: Hoàng Đức Mạnh MSSV: 18032371 Lớp: Kép – 11 Luật học

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN PHÁP LUẬT VỀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

Đề tài: Những tác động của khủng hoảng nợ công đến với

thị trường chứng khoán

Giảng viên: Tiến sĩ Lê Thị Thu Thủy

MỤC LUC

MỞ ĐẦU………3

I Các khái niệm………4

1 Khủng hoảng ………4

2 Nợ công……… 5

3 Khủng hoảng nợ công………6

4 Thị trường chứng khoán………9

II Những tác động của khủng hoảng nợ công đến với thị trường chứng khoán……… 10

1 Những tác động của khủng hoảng nợ công đến với thị trường chứng khoán……… ………10

2 Rủi ro tín dụng và hối đoái diễn biến phức tạp, gián tiếp tác động tới rủi ro thanh khoản của ngân hàng ………11

3 Làn sóng sáp nhập, phá sản hàng loạt ngân hàng ………12

III Thực trạng sự tác động của khủng hoảng nợ công tới thị trường chứng khoán tại Việt Nam……….…14

IV Giải pháp xử lý khủng hoảng nợ công……… … 15

KẾT LUẬN……… ….17

TẢI LIỆU THAM KHẢO……….18

MỞ ĐẦU

Thực tế phát triển kinh tế ở các quốc gia trên thế giới đã khẳng định vai trò quan trọng của thị trường chứng khoán trong phát triển kinh tế Mọi biến động trên thị trường chứng khoán đều có thể tác động đến nền kinh tế và các nhà đầu tư Đây chính là kênh dẫn vốn quan trọng của nền kinh tế và cũng là kênh đầu tư tiềm năng của công chúng Thị trường chứng khoán cung cấp cho công chúng các sản phẩm đầu tư phong phú, giúp đa dạng hóa danh mục đầu tư và giảm thiểu rủi ro Các loại chứng khoán này khác nhau về tính chất, thời gian đáo hạn và độ rủi ro, bởi vậy,

nó cho phép nhà đầu tư lựa chọn được loại hàng hóa phù hợp với khả năng, mục tiêu và sở thích của mình

Tuy nhiên, thị trường chứng khoán nhìn nhận một cách khách quan cũng chỉ

là một thành phần của kinh tế, cũng sẽ phải chịu sự tác động đến từ những cuộc khủng hoảng, trong đó có khủng hoảng nợ công Vậy nên, bài tiểu luận này sẽ cung cấp cho người đọc những tri thức về khủng hoảng nợ công cũng như sự tác động của nó đến với thị trường chứng khoán

I Các khái niệm

1 Khủng hoảng

Khủng hoảng là môt sự thay đổi đột ngột hoặc là nguyên nhân của một quá trình, dẫn đến một vấn đề cấp bách cần phải giải quyết ngay lập tức Trong học thuyết Kinh tế chính trị của Mác – Lênin, Karl Marx đã đưa ra đến cho người đọc về khái niệm của khủng hoảng kinh tế như sau:

“Khủng hoảng kinh tế là sự suy giảm các hoạt động kinh tế kéo dài và trầm trọng hơn cả suy thoái trong chu kì kinh tế”

Khủng hoảng kinh tế có thể có rất nhiều nguyên nhân Ví dụ, nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng kinh tế thế giới 2008 là vì sự dư thừa một cách bất hợp lý trên thị trường nhà đất Tất cả mọi người đều nghĩ giá nhà đất sẽ tiếp tục tăng, vì thế họ bỏ tiền ra mua những căn nhà mà mình không đủ khả năng chi trả Trong khi đó, Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ lại cho vay với mức lãi suất thấp khiến họ vay tiền nhiều hơn và đến cuối cùng vỡ bong bóng kinh tế vì các khoản cho vay chỉ trả tiền lãi Các cơ quan tài chính tạo ra những sản phẩm tài chính phức tạp trộn lẫn cả nợ xấu và nợ tốt Khi người vay không trả được nợ, thị trường trở nên mất kiểm soát và cuối cùng khiến các ngân hàng phá sản và buộc chính phủ phải chi 700 tỷ USD cho chính sách cứu trợ Trong khi khủng hoảng kinh

tế thế giới 2008 xảy ra vì nợ không thu hồi được, thì khủng hoảng kinh tế thế giới 2001 xảy ra vì lạm phát giá tài sản trên thị trường cổ phiếu công nghệ khiến 'bong bóng công nghệ' vỡ Nguyên nhân khủng hoảng kinh tế xảy ra có thể khác nhau nhưng chúng vẫn có những điểm chung như lãi suất cao, bong bóng giá tài sản và lạm phát cao

Khủng hoảng có thể chia thành ba loại:

Thứ nhất là khủng hoảng thừa Đi cùng với sự quan tâm khủng hoảng kinh tế là gì thì nhiều nhà kinh tế vẫn luôn phân loại về khủng hoảng kinh tế Khi nào thì khủng hoảng kinh tế trong chủ nghĩa tư bản nói riêng

và khủng hoảng kinh tế thế giới nóng chung được gọi là khủng hoảng thừa? Đó chính là khu cung lớn hơn cầu, hàng hoá sản xuất nhiều hơn mức nhu cầu của con người và các hoạt động đầu cơ của các “ông chủ lớn” đã làm cho giá cả bị đẩy lên mức quá cao, mức giá bong bóng bất hợp lí Đến một thời điểm, bong bóng bị vỡ và dẫn tới giá của các loại hàng hoá quay trở lại sụt giảm nghiêm trọng, nhà đầu tư mất tiền, người lao động thất nghiệp còn các doanh nghiệp bị phá sản

Thứ hai là khủng hoảng thiếu Không chỉ dừng lại ở khái niệm khủng hoảng kinh tế là gì hay những đặc điểm trái với khủng thừa, khủng hoảng thiếu xảy ra khi nguồn cung các sản phẩm hàng hoá bị sụt giảm nghiêm trọng, trong khi nhu cầu tăng cao Nguyên nhân dẫn tới khủng hoảng thiếu có thể được kể đến như do tăng dân số, do thiên tai, thiếu kiệt

nguồn tài nguyên và sự hạn chế về năng lực sản xuất, công nghệ của các doanh nghiệp Người dân chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi các cuộc khủng hoảng thiếu bởi lúc này giá cả mọi mặt hàng hoá sẽ bị đẩy lên cao một mức khó chấp nhận được

Cuối cùng là khủng hoảng nợ Chính phủ ở một số nước hoặc trong phạm vi nhỏ hơn là các doanh nghiệp không có khả năng trả được những món nợ đã mượn, lúc này ta gọi đó là cuộc khủng hoảng nợ Khủng

hoảng nợ không quá nguy hiểm như khủng hoảng thừa và khủng hoảng thiếu, bởi suy cho cùng nó chính là mối quan hệ cần giải quyết giữa chủ

nợ và con nợ

2 Nợ công

Nợ công là các khoản vay của nhà Nhà nước, tổng các khoản vay từ trung ương đến địa phương nhằm sử dụng vào các khoản thâm hụt ngân sách hay nói cách khác thì nợ chính phủ là thâm hụt ngân sách lũy kế đến một thời điểm nào đó

Với các quốc gia đang phát triển, nền kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, việc được vay khoản tiền để duy trì và phát triển kinh tế là điều rất vui mừng Trường hợp chính phủ của 1 quốc gia nào đó chấp nhận vay tiền tức là đã xác định rõ ràng những lợi ích của khoản vay đó đối với sự phát triển của đất nước Nợ công có tác dụng làm gia tăng nguồn lực cho nhà nước Nợ công giúp quốc gia đó có điều kiện tăng cường nguồn vốn phát triển cơ sở hạ tầng và tăng khả năng đầu tư đồng bộ của Nhà nước Trước hợp khác, quốc gia đi vay nợ công có được chính sách huy động nợ công một cách hợp lý thì nhu cầu về vốn sẽ từng bước được giải quyết để đầu

tư cơ sở hạ tầng, từ đó giúp gia tăng năng lực sản xuất cho nền kinh tế

Việc quốc gia tiến hành huy động nợ công sẽ góp phần tận dụng được nguồn tài chính nhà rỗi trong dân cư Hiện tiền trong dân còn rất nhiều,

khi nhà nước muốn sử dụng nguồn tiền đó để xây dựng phát triển đất nước sẽ được sự ủng hộ và đồng ý của đại bộ phận người dân thông qua việc cho nhà nước vay vốn từ cá nhân đó Ngoài 2 yếu tố trên, nợ công sẽ tận dụng được sự hỗ trợ từ nước ngoài và tổ chức tài chính quốc tế Tài trợ quốc tế là một trong những hoạt động kinh tế, ngoại giao quan trọng của các nước phát triển muốn gây ảnh hưởng đến các quốc gia nghèo, cũng như muốn hợp tác kinh tế song phương

Bên cạnh lợi ích lớn mà nợ chính phủ mang lại thì chúng cũng có những tác động không mong muốn đến nền kinh tế của một quốc gia Nợ công có khả năng trở thành nợ xấu hay không sẽ phụ thuộc vào năng lực quản lý tài chính của một quốc gia kinh tế Trách nhiệm hoàn trả nợ công

sẽ gây nên áp lực lớn về chính sách đầu tư trong nước và chính sách thuế… Nguồn vay dồi dào nếu không được quản lý một cách chặt chẽ thì rất dễ gây nên nạn tham nhũng, thất thoát lãng phí nguồn tiền Mỗi hoạt động sử dụng nguồn vốn không hiệu quả đều có thể gây nên nhiều hậu quả nghiêm trọng như nợ chồng nợ hay hiệu ứng domino… Có thể thấy

nợ công đóng vai trò rất quan trọng đối với một nền kinh tế, nhất là

những nước đang phát triển, nguồn vay nợ công mang lại nhiều lợi ích thiết thực giúp cho việc tái thiết và xây dựng đất nước nhưng cũng chính

là gánh nặng tài chính cho quốc gia Theo đó, người lãnh đạo quốc gia cần phải triển khai nhiều chính sách một cách nghiêm ngặt nhằm sử dụng hiệu quả nhất các nguồn vốn vay để tránh thất thoát và lãng phí tiền

3 Khủng hoảng nợ công

Khủng hoảng nợ công là các vấn đề về tài chính và kinh tế xảy ra do các quốc gia mất khả năng trả các khoản nợ của Chính phủ hoặc các khoản nợ do Chính phủ bảo lãnh Và thời điểm khủng hoảng nợ công bùng nổ khi khoản nợ của chính phủ đã ở mức không an toàn so với quy

mô nền kinh tế đồng thời kinh tế đạt ở mức tăng trưởng thấp Ta thấy được rằng khả năng trả nợ của Chính phủ có mối liên hệ chặt chẽ với mức tăng trưởng kinh tế của nhà nước Trong trường hợp mức tăng

trưởng ở mức cao và ổn định, nguồn thu của ngân sách nhà nước được đảm bảo theo đó là các khả năng thanh toán các khoản nợ Khi xảy ra khủng hoảng nợ công, chính phủ sẽ phải chịu sức ép nặng nề từ các chủ thể cho vay tiền về lãi phát sinh

Khủng hoảng nợ công thường xuất hiện với những dấu hiệu cơ bản như sau:

– Lãi xuất trái phiếu Chính phủ tăng mạnh, việc phát hành thêm trái phiếu trở nên khó khăn;

– Thâm hụt ngân sách lớn, nợ công vượt quá ngưỡng an toàn cho phép

và chính phủ không có khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn;

– Chính phủ phải kêu gọi hỗ trợ tài chính từ các quốc gia khác và các

tổ chức tài chính, tín dụng quốc tế;

– Hệ thống thể chế, giám sát tài chính không theo kịp sự biến động của thị trường tài chính;

– Lòng tin của nhà đầu tư cũng như công chúng giảm sút, dẫn đến tình trạng thoái lui đầu tư và nguy cơ xảy ra các cuộc đình công, biểu tình

4 Thị trường chứng khoán

Thị trường chứng khoán là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi

cổ phiếu hoặc trái phiếu giữa các nhà đầu tư và thông qua môi giới là các công ty chứng khoán Thị trường chứng khoán có thể bao gồm các loại cổ phiếu được niêm yết trên sàn chứng khoán hoặc các loại cổ phiếu giao dịch không công khai như chia cổ phần thông qua việc gọi vốn cộng đồng

Thị trường chứng khoán được quản lý bởi các cơ quan, tổ chức bao gồm Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC), Sở Giao dịch chứng khoán

Hồ Chí Minh (HOSE) cùng Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) Bên cạnh đó, Trung tâm lưu ký chứng khoán (VSD) có vai trò là nơi lưu trữ các thông tin về chứng khoán Ngoài việc hiểu thị trường chứng

khoán là gì thì nhà đầu tư cũng nên nắm được các nguyên tắc hoạt động của thị trường để đảm bảo quyền lợi cho mình Cụ thể, dựa trên Điều 5 Luật Chứng khoán 2019 có nếu rõ

Với các nguyên tắc được đề cập rõ tại bộ Luật Chứng khoán, nhà đầu

tư cũng có thể tham khảo thêm các đặc điểm của thị trường chứng khoán trước khi quyết định đầu tư Chứng khoán là loại tài sản có tính thanh khoản cao hơn các loại khác nhờ vào khả năng mua bán nhanh chóng qua

thị trường Hiện nay, cổ phiếu là loại hình mang tính thanh khoản cao nhất Rủi ro theo thị trường: Chứng khoán là loại tài sản chịu tác động thông qua biến đổi của thị trường làm ảnh hưởng đến giá trị Các vấn đề tạo nên rủi ro có thể là lạm phát, chính trị hoặc biến động của chính thị trường đó Chứng khoán có khả năng sinh lời ổn định thông qua việc chia

cổ tức của các doanh nghiệp hoặc biến động tăng giá chứng khoán trên thị trường

Thị trường chứng khoán có vai trò và chức năng quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế Cụ thể với từng nhóm đối tượng, thị trường chứng khoán sẽ có các lợi ích sẽ như sau

Đối với nền kinh tế, đây là thước đo sức mạnh kinh tế tại thời điểm

đó Nền kinh tế đang phát triển tốt hay không thể hiện qua các chỉ số đo lường thị trường hoặc sự phát triển giá cổ phiếu của các công ty Thị trường chứng khoán sẽ giúp chính phủ kiểm soát tốt hơn tình hình hoạt động của các công ty niêm yết thông qua các bản báo cáo kinh doanh, sản xuất định kỳ được công bố

Đối với các doanh nghiệp, đây là nguồn vốn dài hạn để phát triển kinh doanh cho các doanh nghiệp, được huy động thông qua việc phát hành chứng khoán bên cạnh việc đi vay ngân hàng

Đối với nhà đầu tư, có tiềm năng đầu tư lớn, ngoài ra do tính rủi ro cao nên nhà đầu tư sẽ cần tìm hiểu nhiều trước khi tiến hành giao dịch mua bán Cơ hội tăng lợi nhuận cao, do thị trường chứng khoán có xu hướng tăng theo sự phát triển của kinh tế Nên nếu bạn đầu tư vào các doanh nghiệp phát triển ổn định sẽ giúp bạn có thêm nguồn lợi nhuận đảm bảo

II Những tác động của khủng hoảng nợ công đến với thị trường chứng

khoán

1 Làm tăng các bất ổn kinh tế vĩ mô, gây khủng hoảng niềm tin quốc gia

Một khi Chính phủ chi tiêu ngân sách quá tay chỉ để duy trì đời sống phúc lợi phồn vinh một cách giả tạo hoặc chi đầu tư phát triển nhưng lại thiếu hiệu quả, tham nhũng thất thoát lớn, thì tất yếu, sẽ làm mất niềm tin của công chúng trong nước cũng như các đối tác quốc tế Khi dân chúng trong nước mất niềm tin vào chi tiêu của NS Chính phủ bởi tình trạng thâm hụt NS lớn và kéo dài tất yếu sẽ gây hiệu ứng lạm phát kỳ vọng trong nền kinh tế, điều này sẽ khiến Chính phủ rất khó khăn trong thực thi các chính sách kiểm soát kinh tế vĩ mô, hơn nữa, nó còn tạo ra sự bất mãn trong xã hội và sự khó khăn của Chính phủ trong việc phát hành các chứng khoán vay nợ trong tương lai bởi niềm tin của các nhà đầu tư bị sụt giảm

Khi các đối tác nước ngoài mất niềm tin về khả năng sử dụng hiệu quả các khoản chi tiêu công của Chính phủ thì hậu quả tất yếu sẽ

là một sự tháo chạy của dòng vốn nước ngoài Sự tháo chạy này sẽ gây đổ vỡ thị trường tài chính rất nhanh một khi nền kinh tế trong nước phụ thuộc vào vốn nước ngoài Đây là bài học nhãn tiền từ các nước Mỹ Latin những năm 1980 -1990s hay tại các nước Đông Á

1997

Vay nợ nước ngoài có thể ảnh hưởng đến sự độc lập tự chủ của một quốc gia Đi kèm với các khoản vay quốc tế, nhất là với các khoản vay ưu đãi, thường có các điều kiện nhất định, có thể là các điều kiện thuần túy về kinh tế (như phải sử dụng các chuyên gia, các nhà thầu theo chỉ định, phải nhập khẩu các kỹ thuật công nghệ theo chỉ định…), nhưng cũng có thể là các điều kiện về chính trị (thường gắn với các điều kiện về nhân quyền, về cải cách chính trị, các nhượng bộ về chính trị khác…), các điều kiện về quyền được khai thác tài nguyên, xâm nhập thị trường tiêu thụ Một khi thâm hụt ngân sách lớn buộc Chính phủ phải có các nhượng bộ để được tiếp cận các nguồn vốn vay quốc tế và khi đó, sự độc lập tự chủ của quốc gia sẽ từng bước bị đe dọa

2 Rủi ro tín dụng và hối đoái diễn biến phức tạp, gián tiếp tác động tới rủi ro thanh khoản của ngân hàng

Khi khủng hoảng tài chính xảy ra, các ngân hàng thường phải thu hẹp tín dụng nhằm giảm thiểu rủi ro trong cho vay Nhưng điều này lại làm cho cầu tín dụng gia tăng nóng và kéo theo lãi suất tín dụng gia tăng lãi suất tín dụng tăng phần nhiều do sự tác động của sự tăng lên của lãi suất thị trường do khủng hoảng nợ công gây ra) Khi lãi suất tín dụng tăng sẽ khiến cho cầu tiền tệ và tín dụng sụt giảm, các khoản nợ xấu có xu hướng tăng lên Một số tài sản của ngân hàng (đặc biệt là các khoản cho vay) bị giảm giá trị, khó thu hồi nợ - Rủi ro tín dụng tăng cao Do vốn chủ sở hữu của ngân hàng thường là rất nhỏ so với tổng tài sản của ngân hàng, nên chỉ cần một tỷ lệ nhỏ trong danh mục cho vay của ngân hàng có vấn đề sẽ có thể đẩy một ngân hàng trước nguy cơ bị sụp đổ

Khủng hoảng nợ công cũng sẽ dẫn tới hiện tượng tháo chạy khỏi đồng nội tệ Sự tháo chạy này có thể để hướng vào việc nắm giữ một loại ngoại tệ nào đó (được cho là có thể ổn định giá trị hơn), cũng

có thể hướng vào việc nắm giữ các chứng khoán (nếu như thị trường chứng khoán ổn định), hoặc là hướng vào đầu tư trên thị trường vàng, bất động sản Cho dù dòng tiền hướng vào đầu tư trên bất cứ thị trường nào thì cũng gây hiệu ứng tới tỷ giá theo hướng đồng nội tệ bị mất giá

Khi có sự thay đổi về lãi suất, tỷ giá, thì ngân hàng thường phải gánh chịu nhiều rủi ro do giá thị trường của tài sản của ngân hàng bị giảm xuống bằng hoặc thấp hơn các khoản nợ đối với người gửi tiền;

Áp lực thanh khoản gia tăng dẫn tới chi phí đáp ứng yêu cầu về thanh khoản tăng lên Sở dĩ như vậy là bởi một khi khoản mục tiền mặt và chứng khoán thanh khoản không đáp ứng được yêu cầu về thanh khoản gia tăng dưới tác động của khủng hoảng, thì các ngân hàng phải

đi vay trên thị trường liên ngân hàng (như đã phân tích thì dưới tác động của khủng hoảng nợ, lãi suất trên thị trường liên ngân hàng gia tăng do mức độ rủi ro ngay trong hệ thống ngân hàng đã tăng lên), bán các doanh mục đầu tư hoặc cho vay - là các bộ phận tạo thu nhập chủ yếu cho các ngân hàng Đồng thời, với việc phải bán khẩn cấp các danh mục đầu tư hay cho vay như vậy thường giá không cao, thậm chí