TIỂU LUẬN những vấn đề lý luận và thực tiễn hiện nay về tổ chức và hoạt động bộ máy nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - TIN HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA LUẬT 2111010052121 – Nhóm 24 Những vấn đề lý luận và thực tiễn hiện nay về Tổ chức và hoạt động bộ máy nhà nước Cộng hoà xã

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - TIN HỌC

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA LUẬT

2111010052121 – Nhóm 24

Những vấn đề lý luận và thực tiễn hiện nay về Tổ chức và hoạt động

bộ máy nhà nước Cộng hoà xã hội

chủ nghĩa Việt Nam

TIỂU LUẬN HỌC PHẦN ĐẠI CƯƠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM

TP HỒ CHÍ MINH, NĂM 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - TIN HỌC

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA LUẬT

2111010052121 – Nhóm 24

Những vấn đề lý luận và thực tiễn hiện nay về Tổ chức và hoạt động

bộ máy nhà nước Cộng hoà xã hội

chủ nghĩa Việt Nam

TIỂU LUẬN HỌC PHẦN ĐẠI CƯƠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Giảng viên: HUỲNH NỮ KHUÊ CÁC

Thành phố Hồ Chí Minh, 2021

DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM 24 – DCPLVN – MÃ LỚP

2111010052121

LỜI CAM ĐOAN

Chúng tôi xin cam đoan đây là công trình của nhóm chúng tôi Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong đề tài này là trung thực, chưa được ai công bố trong bất

cứ công trình nào Nếu có bất kỳ sự gian lận nào, chúng tôi xin chịu trách nhiệm trước hội đồng chấm thi

Tp Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2021

Sinh viên

Mục Lục

I Câu hỏi: 6

II Bài tiểu luận những vấn đề lý luận và thực tiễn hiện nay về Tổ chức và hoạt động bộ máy nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam: 7

1 Lời mở đầu 7

2 Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước 7

3 Các cơ quan nhà nước 9

3.1 Chế định Chủ tịch nước: 9

3.2.Cơ quan quyền lực nhà nước 10

3.2.1 Quốc hội 10

3.2.2 Hội đồng nhân dân các cấp 12

3.3 Cơ quan hành chính nhà nước 13

3.3.1 Chính phủ 13

3.3.2 Ủy ban ND các cấp 14

3.4 Cơ quan tư pháp (102-106 HP 2013) 14

3.5 Cơ quan kiểm sát tư pháp và thực hành công tố - Điều 107 – 109 hiến pháp 2013 16

III Bài tập tình huống: 18

I Câu hỏi:

1 Những vấn đề lý luận và thực tiễn hiện nay về Tổ chức và hoạt động bộ máy nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

2 Trần Văn Giàu (sinh năm 1970) và Trần Kim Cúc

(sinh năm 1973) là hai anh em ruột Năm 2016, Giàu

và Cúc cùng góp tiền mua chung một mảnh đất với diện tích là 300m2 Đến năm 2017, do giá nhà đất tăng vọt nên Giàu yêu cầu Cúc bán đất chia đôi Cúc không đồng ý và hai bên phát sinh tranh chấp Ngày 21/5/2017, Giàu đã nộp đơn ra toà án yêu cầu toà án thụ lý giải quyết Trong khi chờ toà án giải quyết, vào khoảng 15 giờ ngày 2/6/2017 tại khu đất mua chung, giữa ông Giàu và bà Cúc lời qua tiếng lại cãi nhau, ông Giàu đã dùng chiếc xẻng đánh bà Cúc với tỷ lệ thương tích được cơ quan giám định xác định là 30% Anh (Chị) hãy: Phân tích các yếu tố cấu thành hành vi

vi phạm pháp luật hình sự của ông Giàu trong tình huống nêu trên.

II Bài tiểu luận những vấn đề lý luận và thực tiễn

hiện nay về Tổ chức và hoạt động bộ máy nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam:

- Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là "Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa", theo Điều 2, Hiến pháp 2013 Đây là sự kết hợp của hai kiểu Nhà nước: Nhà nước xã hội chủ nghĩa và Nhà nước pháp quyền.

nhà nước

a) Quyền lực nhà nước là thống nhất có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các

cơ quan thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp

- Hiến pháp năm 2013( điều 2) khẳng định quyền lực nhà nước là thống nhất có sự

phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp Cơ quan quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân Mục tiêu chung của các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp là xây dựng một nhà nước

“bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; công nhận, tôn trọng, bảo vệ

và bảo đảm quyền con người, quyền công dân; thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Toàn bộ quyền lực nhà nước tập trung và thống nhất ở nhân dân chứ không phải tập trung ở Quốc hội

- Quyền lực nhà nước không phải tự nhiên có mà là quyền lực được nhân dân ủy

quyền, nhân dân giao quyền Mục đích của việc phân chia các quyền lực nhà nước

là nhằm kiểm soát quyền lực nhà nước, đảm bảo cho tính pháp quyền của nhà nước và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa

b) Đảm bảo vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

- Điều 4 Hiến pháp 2013 quy định Đảng Cộng sản Việt Nam - Đội tiên phong của

giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của Nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội

- Hệ thống chính trị Việt Nam là một hệ thống chính trị nhất nguyên; chỉ tồn tại một

đảng là Đảng Cộng sản Việt Nam – lực lượng duy nhất lãnh đạo Nhà nước và xã hội

- Sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đảm bảo giữ vững bản chất của Nhà

nước xã hội chủ nghĩa Đây là điều kiện tiên quyết đảm bảo hiệu lực, hiệu quả

quản lý của Nhà nước, phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong việc cùng tham gia quản lý các công việc của Nhà nước

- Sự lãnh đạo của Đảng đổi với Nhà nước được thể hiện qua các nội dung sau: Đảng

đề ra đường lối, chủ trương, chính sách định hướng cho quá trình tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước; Đảng bồi dưỡng và đào tạo các Đảng viên có năng lực, phẩm chất để đảm nhận các chức vụ thông qua bầu cử dân chủ; Đảng kiểm tra hoạt động của các cơ quan Nhà nước; các Đảng viên và tổ chức Đàng gương mẫu trong việc thực hiện đường lối, chủ trường, chính sách của Đảng

c) Tập trung dân chủ

- Đây là nguyên tắc áp dụng cho tất cả các cơ quan nhà nước, được quy định tại

Hiến pháp năm 2013 điều 8: “Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp

và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ”

- Yếu tố tập trung trong các cơ quan nhà nước được thể hiện ở các nội dung sau: Bộ

máy nhà nước được tổ chức theo hệ thống thứ bậc từ Trung ương đến các địa Phương; thống nhất chủ trương, chính sách, kế hoạch phát triển; thống nhất các quy chế quản lý; thực hiện chế độ một chủ trương hoặc trách nhiệm cá nhân người đứng đầu ở tất cả các cấp, đơn vị

- Yếu tố dân chủ trong các cơ quan nhà nước là sự phát huy trí tuệ, sự chủ động, linh

hoạt của các cấp, các ngành, cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân vào hoạt động quản

lý nhà nước cụ thể như sau: cơ quan cấp dưới phải được tham gia, thảo luận và góp ý kiến về những vấn đề trong quản lý; cơ quan nhà nước cấp dưới được chủ động, linh hoạt trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao và chịu trách nhiệm trước

cơ quan nhà nước cấp trên về việc thực hiện nhiệm vụ của mình

- Hai nội dung tập trung và dân chủ liên quan mật thiết và bổ trợ cho nhau Tập

trung luôn trong cơ sở dân chủ và dân chủ trong khuôn khổ tập trung

d) Đảm bảo sự bình đẳng, đoàn kết và giúp nhau cùng phát triển giữa các dân tộc

- Theo điều 5 của Hiến pháp Việt Nam 2013: “Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

Việt Nam là quốc gia thống nhất của các dân tộc cùng sinh sống trên đất nước Việt Nam, các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển;

nghiêm cấm mọi hành vi kỳ thị, chia rẽ dân tộc”

- Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của tất cả các dân tộc

sống trên đất nước Việt Nam, là biểu hiện của khổi đại đoàn kết dân tộc Các chính sách xã hội thể hiện tính dân chủ, nhân đjao của nhà nước được triển khai thực hiện ở vùng đồng bào các dân tộc Ngày nay, tính dân tộc đó được phát huy nhờ kết hợp với tính giai cấp, tính nhân dân và tính thời đại

- Nội dung của nguyên tắc được thể hiện: Nhà nước đảm bảo cho các dân tộc có

quyền bình đẳng trong việc xây dựng và tham gia quản lý bộ máy nhà nước, nghiêm cấm mọi hành vi chia rẻ, kì thị hay lợi dụng chính sách dân tộc gây mất trật tự - ổn định xã hội

- Theo quy định bầu cử hiện hành của pháp luật, các dân tộc thiểu số phải có tỷ lệ

đại biểu thích đáng trong các cơ quan đại diện quyền lực nhà nước

- Nhà nước phải tạo điều kiện tốt nhất cho các dân tộc thiểu số để họ ổn định và

cùng phát triển với toàn xã hội

e) Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội

bằng Hiến pháp và pháp luật

- Hiến pháp năm 2013 điều 8 đã quy định: Nhà nước được tổ chức và hoạt động

theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ Các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức phải tôn trọng Nhân dân, tận tụy phục vụ Nhân dân, liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của Nhân dân; kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền

- Các nguyên tắc này phải được thực hiện dựa trên pháp luật, làm đúng pháp luật, cụ

thể: Các cơ quan nhà nước phải chịu sự giám sát của công dân và cả xã hội; tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước phải trong phạm vi thẩm quyền do pháp luật quy định; hoạt động quản lý nhà nước phải được tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định; các quyết định của cơ quan nhà nước phải được ban hành đúng luật; tăng cường kiểm soát, giám sát mọi hành động của các cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức, viên chức nhà nước, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật

- Nhà nước ra đời vì lý do xã hội cần đến nhà nước, xem nhà nước như một chủ thể

trung gian có vai trò điều tiết và quản lý xã hội Để thực hiện được vai trò này, nhà nước cần có công cụ pháp luật Chính vì vậy, tất cả các quan hệ xã hội đều được nhà nước điều chỉnh, quản lý theo quy định của pháp luật

- Toàn bộ hoạt động của cả hệ thống chính trị, kể cả sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

Việt Nam cũng phải trong khuôn khổ của pháp luật

Có rất nhiều cách để phân loại CQNN, nhưng ta chủ yếu tìm hiểu theo chức năng của các nhánh cơ quan từ trung ương đến địa phương, cụ thể:

- Nhánh 1: Cơ quan quyền lực NN, gồm Quốc hội và HĐND các cấp

- Nhánh 2: Cơ quan hành chính NN, gồm có Chính phủ và UBND các cấp

- Nhánh 3: Cơ quan tư pháp, gồm hệ thống cơ quan tòa án nhân dân

-Nhánh 4: Cơ quan kiểm sát tư pháp và công tố, gồm hệ thống cơ quan VKSND

- Chủ tịch nước là nguyên thủ quốc gia

3.1 Chế định Chủ tịch nước:

- Mọi nhà nước đều phải có người đứng đầu gọi là nguyên thủ quốc gia, thay mặt nhà nước trong hoạt động đối nội/ngoại

- Chế định chủ tích nước hình thành sau CMT8 1945 – được quy định trong Hiến pháp 1946 (Chương IV Chính Phủ) Chính phủ gồm: Chủ tịch nước, phó chủ tịch và nội các

- Chủ tịch nước được chọn trong Nghị viện nhân dân và được 2/3 tổng số phiếu đồng ý của các nghị viên Chủ tịch nước là người đứng đầu nhà nước – người đứng đầu Chính phủ

- Điều 61 Hiến pháp 1959, Chủ tịch nước có chế định riêng

- Điều 98 Hiến pháp 1980, được thay thế bằng chế định Hội đồng NN (chủ tịch tập thể)

- Hiến pháp 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) và Hiến pháp 2013, chế định riêng của Chủ tịch nước được khôi phục lại

 Nhiệm vụ, vai trò chính của Chủ tịch nước là “đại diện”, vì thế Chủ tịch nước bị hạn chế về mặt quyền hạn trong tổ chức, hoạt động bộ máy nhà nước

- Hiện nay, chủ tịch nước do Quốc hội bầu trong số đại biểu Quốc hội với nhiệm kỳ

là 5 năm Khi quốc hội hết nhiệm kỳ thì chủ tịch nước tiếp tục làm việc cho tới khi Quốc hội mới bầu ra chủ tịch mới

- Chủ tịch nước hiện tại của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là ông

Nguyễn Xuân Phúc Ông sinh ngày 20/07/1954, quê quán của ông ở xã Quế Phú, huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam Ông là người dân tộc Kinh, ông được khen thưởng rất nhiều giải thưởng lớn nhỏ khác nhau Ông từng là Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng các khóa X, XI, XII, XIII; Ủy viên Bộ Chính trị khóa XI, XII, XIII; Đại biểu Quốc hội khóa XI, XIII, XIV Tại kì họp thứ 11, Quốc hội khóa XIV, được bầu làm Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (ngày 05/04/2021)

3.2.Cơ quan quyền lực nhà nước

3.2.1 Quốc hội

- Thành lập:

Quốc hội đầu tiên: 1946 do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh tổng tuyển cử, tự do bầu Quốc dân đại hội Đây là Quốc hội lập hiến sau khi lập ra hiến pháp 1946 đã giải tán

Hiến pháp 1959, Quốc hội thay thế cho “Nghị viện nhân dân” Hiến pháp 1946, 1980,

1992 (2001), 2013 đều gọi là Quốc hội

- Chức năng:

Là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân – cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất Quốc hội thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của nhà nước (Điều 69 Hiến pháp 2013)

+ Lập hiến: Hiến pháp là khung pháp lý ràng buộc trách nhiệm nhà nước, hạn chế lạm quyền Đề phòng trường hợp văn bản Luật, văn bản dưới luật trái với hiến pháp thì sẽ

có tòa án hiến pháp hoặc hội đồng bảo hiến để bảo vệ quyền thực thi của hiến pháp Tất cả phải giao cho cơ quan cao nhất

+ Lập pháp: Chính phủ soạn – Quốc hội thông qua

+ Quyết định các vấn đề quan trọng: chủ yếu trong lĩnh vực kinh tế - xã hội (Điều 7 Luật Tổ chức quốc hội 2014) Ví dụ: các vấn đề mục tiêu, chính sách, ngân sách quốc gia, các chính sách về tài chính, tiền tệ…

+ Giám sát tối cao: Đối với việc:

- Tuân theo hiến pháp, luật, Nghị quyết Quốc hội

- Hoạt động của Chủ tịch nước, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Tòa

án Nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao, Hội đồng bầu cử quốc gia, Kiểm toán nhà nước và các cơ quan khác do Quốc hội thành lập

Quốc hội giám sát thông qua các hoạt động quy định tại Điều 11 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND 2015

Như vậy, Quốc hội có những quyền hạn, nhiệm vụ theo quy định tại Điều 70 Hiến pháp 2013

Bộ máy và cách thức hoạt động của Quốc hội:

+ Cơ quan thường trực: Ủy ban thường vụ Quốc hội (Chủ tịch Quốc hội, phó chủ tịch Quốc hội và các Ủy viên) Các ủy ban của Quốc hội khác phụ trách nhiều lĩnh vực như UB Dân tộc, UB Tư pháp, UB ngân sách…

+ Nhiệm kỳ Quốc hội là 5 năm

+ 1 năm Quốc hội họp ít nhất 2 kỳ

+ Thông qua luật khi có quá bán đại biểu tán thành Riêng đối với sửa đổi, thông qua Hiến pháp; rút ngắn/kéo dài nhiệm kỳ Quốc hội; bãi nhiệm đại biểu Quốc hội phải được ít nhất 2/3 tổng số đại biểu Quốc hội tán thành

- Các hoạt động thực tiễn của Quốc hội:

+Nội dung giám sát của Quốc hội tập trung vào nhiều vấn đề cấp thiết, bức xúc của

xã hội, được đông đảo cử tri quan tâm Quốc hội ngày càng tăng cường hoạt động giám sát tối cao Ví dụ như tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XIV, ngày 05/6/2018, Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Nguyễn Văn Thể đã mở đầu với một phiên chất vấn vô cùng sôi động Trong nửa buổi sáng, số đại biểu tranh luận với câu trả lời của Bộ trưởng còn áp đảo số đại biểu đặt câu hỏi và đây là điều chưa từng xảy ra trong các phiên chất vấn trước Đại biểu Hoàng Quang Hàm – Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ, đã “đốt nóng” phiên chất vấn ngay từ lần tranh luận đầu tiên, khi Bộ trưởng phát biểu “phương án xử lý các trạm BOT dựa trên lợi ích của người dân”, nhưng đại biểu

đã có những lý lẽ khác Theo đó, bất cập nằm ở 17 dự án đặt sai vị trí Có 3 dự án người dân không đi vẫn phải trả tiền

+ Năm 2020, Quốc hội đã thông qua 17 luật với tỷ lệ đại biểu tán thành cao (trung bình là 92.50%), thể hiện trách nhiệm, trí tuệ, tâm huyết, kinh nghiệm hoạt động của các đại biểu Quốc hội Đây là những dự án luật quan trọng, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, liên quan đến các lĩnh vực của đời sống như kinh tế, xã hội; an ninh, quốc phòng, trật tự an toàn xã hội; đối ngoại; tổ chức bộ máy; phòng, chống tham nhũng; cư trú; đầu tư; bảo vệ môi trường; phòng, chống thiên tai, quản lý đê điều, ứng phó với biến đổi khí hậu; phòng, chống dịch bệnh; bảo đảm tốt hơn nữa quyền con người, quyền công dân, bảo vệ Tổ quốc, giữ vững quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn

xã hội, tạo cơ sở pháp lý để tiếp tục thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế

+ Tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 120/2020/QH14 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 với mục tiêu thu hẹp dần khoảng cách về mức sống, thu nhập của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi so với bình quân chung của cả nước; đến năm 2025 giảm 50% số xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn; đến năm 2030 cơ bản không còn xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn

+Đảm nhiệm Năm Chủ tịch AIPA 2020 và tổ chức Đại hội đồng AIPA 41 là điểm nhấn quan trọng trong công tác đối ngoại của Quốc hội Việt Nam nhiệm kỳ khóa XIV Cùng với thành công của các hoạt động đối ngoại quan trọng trong năm 2020 như Chủ tịch ASEAN, Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, thành công của Năm Chủ tịch AIPA 2020 và Đại hội đồng AIPA 41 đã góp phần nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam, của Quốc hội Việt Nam trên trường quốc tế

3.2.2 Hội đồng nhân dân các cấp

- Là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho: ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân Do nhân dân địa phương bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên

- Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của được Hội đồng nhân dân các cấp quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 Nhiệm kỳ Hội đồng nhân dân các cấp là

5 năm

- Hội đồng nhân dân các cấp từng cấp có nhiệm vụ, quyền hạn khác nhau trong từng lĩnh vực của đời sống xã hội – được cụ thể hóa trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015

- Thực tiễn tình hình của Hội đồng nhân dân hiện nay:

+ Theo Nghị quyết 97/2019/QH14 từ ngày 01/7/2021, mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội được thí điểm tổ chức như sau: Chính quyền địa phương ở thành phố Hà Nội, huyện, quận, thị xã, xã, thị trấn là cấp chính quyền địa phương gồm có