De-cuong-chi-tiet-mon-hoc_Vatly-tin-chi-1_MTA

Mục tiêu của học phần - Kiến thức: Học viên hiểu được bản chất và quy luật vật lý của các hiện tượng cơ học và điện từ, làm cơ sở cho các chuyên ngành... - Kỹ năng: Vận dụng các định l

HỌC VIỆN KỸ THUẬT QUÂN SỰ

KHOA HÓA LÝ KỸ THUẬT

CỘNG HÕA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT HỌC PHẦN VẬT LÝ ĐẠI CƯƠNG I

CƠ – ĐIỆN – TỪ

(Theo học chế tín chỉ)

1 Thông tin về giáo viên

Họ tên giáo viên : Bùi Văn Hải

Học hàm : Giảng viên

Học vị : Tiến sĩ

Thời gian, địa điểm làm việc: Xuân Phương – thời khóa biểu

Địa chỉ liên hệ : Bộ môn Vật lý – Đại học Kỹ thuật Lê Quý Đôn

Điện thoại, email : bvhaihshmta@gmail.com

Các hướng nghiên cứu chính:

2 Thông tin chung về học phần

- Tên học phần : CƠ – ĐIỆN – TỪ

- Mã học phần : 05A

- Số tín chỉ : 4 (3, 2, 0, 6)

- Học phần (bắt buộc hay lựa chọn) : Bắt buộc

- Các học phần tiên quyết: Sau môn Toán đại cương (Giải tích, véctơ và tensor)

- Các yêu cầu đối với học phần (nếu có): Tiến hành song song với Thí nghiệm VLĐC I

- Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

 Nghe giảng lý thuyết : 3

 Làm bài tập trên lớp : 2

 Thực hành, thực tập (ở PTN, nhà máy, thực tập ): 0

 Hoạt động theo nhóm: 0

- Khoa/Bộ môn phụ trách học phần, địa chỉ: Bộ môn Vật lý Tel: 04-38 541581

3 Mục tiêu của học phần

- Kiến thức: Học viên hiểu được bản chất và quy luật vật lý của các hiện tượng cơ học và điện

từ, làm cơ sở cho các chuyên ngành

- Kỹ năng: Vận dụng các định luật để giải thích, tính toán định lượng một số hiện tượng, giải

được các bài tập về Cơ học và Điện – Từ

- Thái độ, chuyên cần: Nghiêm túc, học và làm bài tập đầy đủ Đọc thêm các sách tham khảo

4 Tóm tắt nội dung học phần (khoảng 150 từ):

1 Các đặc trưng và quy luật cơ bản của chuyển động cơ học (Cơ học Newton), bao gồm: ba định luật Newton, ba định luật bảo toàn (Động lượng, Mômen động lượng và Bảo toàn năng lượng)

Áp dụng giải thích hiện tượng và giải các bài toán trong cơ học

2 Cơ học tương đối: Nguyên lý tương đối Galilee (υ<<c) và Thuyết tương đối Einstein (υ ~ c) Bài toán chuyển động của con tàu vũ trụ

3 Nghiên cứu các hiện tượng và quy luật của:

- Điện trường cho các điện tích dừng (Trường tĩnh điện)

- Từ trường cho các dòng không đổi (Từ trường)

- Trường điện từ tổng quát (Hệ Maxwell)

4 Dao động và Sóng:

- Dao động cơ và sóng cơ, đặc biệt sóng âm

- Sóng điện từ gồm các điện trường và từ trường dao động điều hòa

5 Nội dung chi tiết học phần (tên các chương, mục, tiểu mục)

Chương,

mục,

tiểu mục

Giáo trình, Tài liệu tham khảo

(Ghi TT của TL ở mục 6)

Ghi chú

1

Mục đích Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của Vật lý

Các đại lượng vật lý Đơn vị và thứ nguyên

thuyết

2 Lý thuyết sai số 2 [1], [3] Lý

thuyết

Phần I: CƠ HỌC

I Chương 1: CƠ HỌC CHẤT ĐIỂM 12

§1

1.1

Một số khái niệm cơ bản

Chuyển động và hệ quy chiếu Hệ tọa độ

[1], [3], [6], [7],

Lý thuyết

1.2

1.3

§2

2.1

2.2

§3

3.1

3.2

§4

4.1

4.2

Quỹ đạo và Chất điểm

Phương trình chuyển động Phương trình quỹ đạo

Vận tốc

Vận tốc trung bình

Vận tốc tức thời

Gia tốc

Định nghĩa

Gia tốc tiếp tuyến, gia tốc pháp tuyến

Các dạng chuyển động cơ đặc biệt

Chuyển động thẳng

Chuyển động tròn

[9]

B ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM 3

§1

1.1

1.2

1.3

§2

2.1

2.2

Ba định luật Newton

Định luật 1: Nguyên lý quán tính

Định luật 2: Phương trình cơ bản của động lực

học chất điểm

Định luật 3: Phân tích lực và phản lực

Ứng dụng phương trình cơ bản để khảo sát

chuyển động:

Các lực liên kết

Các bài toán cơ bản của động lực học

[1], [3]

[6], [7]

[9]

Lý thuyết

§3

3.1

3.2

3.3

Nguyên lý tương đối Galilee

Tổng hợp vận tốc và gia tốc

Nguyên lý tương đối Galilee

Lực quán tính

2

[1], [3]

[6], [7]

Lý thuyết

II Chương 2: CƠ HỌC VẬT RẮN 5

§1

1.1

1.2

Khèi t©m

Định nghĩa

Chuyển động khối tâm

3

[1], [3], [6], [7], [9]

Lý thuyết

§2

2.1

2.2

2.3

Động lượng

Định nghĩa

Định lý về động lượng

Định luật bảo toàn động lượng và ứng dụng

§3

3.1

3.2

Mômen lực

Mômen lực đối với một điểm

Mômen đối với trục

§4

4.1

4.2

4.3

Mômen động lượng

Mômen động lượng đối với một điểm

Mômen động lượng đối với một trục

Định luật bảo toàn mômen động lượng

§5

5.1

5.2

5.3

Chuyển động quay của vật rắn

Phân tích chuyển động của vật rắn

Phương trình cơ bản của chuyển động quay của

vật rắn quanh một trục cố định

Định lý Huygens – Steiner

Bài tập 2 [1], [6], [7] Bài tập

III Chương 3: CÔNG VÀ NĂNG LƯỢNG 4

§1

§2

2.1

2.1

2.2

2.3

Công, công suất, năng lượng

Định luật bảo toàn năng lượng

Động năng

Thế năng Trường thế

Cơ năng Định luật bảo toàn cơ năng trong trường thế

Năng lượng chuyển động quay của vật rắn

2

[1], [3], [6], [7], [9]

Lý thuyết

IV Chương 4: TRƯỜNG HẤP DẪN 3

§1

§2

Định luật hấp dẫn vũ trụ Trường hấp dẫn

[1], [3]

[6], [9]

Lý thuyết

Phần II: ĐIỆN HỌC

V Chương 5: TRƯỜNG TĨNH ĐIỆN 8

§1

1.1

1.2

§2

2.1

2.2

2.3

Tương tác tĩnh điện

Điện tích

Định luật Culông

Điện trường

Khái niệm về điện trường

Vectơ cường độ điện trường

Đường sức điện trường

1

[2], [4], [6], [8], [9]

Lý thuyết

§3

3.1

3.2

3.3

Định lý Oxtrogradxki - Gauss (O-G)

Vectơ cảm ứng điện (điện cảm)

Điện thông (thông lượng cảm ứng điện)

Ứng dụng định lý O-G

2

[2], [4], [6], [8], [9]

Lý thuyết

§4

4.1

4.2

4.3

4.4

Điện thế Hiệu điện thế

Công của lực tĩnh điện và tính chất thế của trường

tĩnh điện

Thế năng

Điện thế (của 1 điện tích điểm, 1 hệ điện tích, 1 vật

tích điện)

Hiệu điện thế.Mặt đẳng thế

Liên hệ giữa vectơ cường độ điện trường và điện thế

2

[2], [4], [6], [8], [9]

Lý thuyết

§5 Tính cường độ điện trường và điện thế 3 [2],[4]

[6],[8] Bài tập

§1

1.1

1.2

Vật dẫn

Vật dẫn cân bằng điện

Điện dung

1 [2], [4]

[8], [9]

§2

2.1

2.2

Tụ điện

Hiện tượng điện hưởng

Tụ điện và điện dung của tụ điện

[2], [4]

[8], [9]

Lý thuyết

§3 Năng lượng điện trường 1 [2], [4] Lý

thuyết

§4 Bài tập 2 [2], [4], [6] Bài tập

§1

1.1

1.2

Hiện tượng phân cực điện môi

Hiện tượng phân cực điện môi Giải thích

Vectơ phân cực điện môi

Liên hệ giữa vectơ phân cực điện và mật độ điện

tích mặt liên kết

1 [2], [4]

[8], [9]

§2 Điện trường tổng hợp trong điện môi 1 [2], [4] Lý

thuyết

§3 Điện trường và điện cảm qua mặt phân cách

§4 Điện môi đặc biệt (tự đọc) 0 Lý

thuyết

Phần III: TỪ HỌC

VIII Chương 8: TỪ TRƯỜNG 8

§1

1.1

1.2

1.3

1.4

Từ trường

Tương tác từ Định luật Ampe

Vectơ cảm ứng từ Định luật Bio-Savart – Laplace

Nguyên lý chồng chất từ trường

Vectơ cường độ từ trường

2 [2], [5]

[8], [9]

Lý thuyết

§2

2.1

2.2

2.3

2.4

Từ thông Định lý Ostrogradski-Gauss(O-G)

Đường cảm ứng từ và đường sức từ trường

Từ thông

Định lý O-G Định lí về dòng điện toàn phần

Tính chất xoáy của trường

2 [2], [5]

[8], [9]

Lý thuyết

§3

3.1

3.2

3.3

3.4

3.5

Tác dụng của từ trường lên dòng điện

Lực từ trường tác dụng lên dòng điện

Lực Lorentz

Công của từ lực

Năng lượng của mômen từ trong từ trường

Hiệu ứng Hall (tự đọc)

2 [2], [5]

[8], [9]

Lý thuyết

§4 Bài tập 2 [2], [5], [6] Bài tập

IX Chương 9: CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ 5

§1

1.1

1.2

1.3

Hiện tượng cảm ứng điện từ

Hiện tượng

Các định luật cơ bản

Dòng điện Fu-cô

1 [2], [5]

[8], [9]

Lý thuyết

§2

2.1

2.2

2.3

2.4

Hiện tượng tự cảm

Hiện tượng tự cảm

Suất điện động tự cảm

Hệ số tự cảm

Hiệu ứng bề mặt

1 [2], [5]

[8], [9]

Lý thuyết

§3 Năng lượng từ trường 1 [2], [5]

Năng lượng từ trường của ống dây

Năng lượng của từ trường bất kỳ

[8], [9]

§4 Bài tập 2 [2], [6], [8] Bài tập

§1

1.1

1.2

1.3

Từ môi thuận từ và từ môi nghịch từ

Sự từ hóa của các chất

Nguyên tử trong từ trường ngoài Hiệu ứng quay

Lac-mo và hiệu ứng nghịch từ

Sự từ hoá của thuận từ và nghịch từ Vec tơ từ hóa

2

[2], [5]

[8], [9]

Lý thuyết

§2 Từ trường tổng hợp trong lòng chất thuận từ và

Lý thuyết

§3 Thuyết miền từ hoá tự nhiên (Tự đọc) 0 Lý

thuyết

XI Chương 11: ĐIỆN TỪ TRƯỜNG 2

§1

1.1

1.2

Các luận điểm của Maxwell

Luận điểm I Phương trình Maxwell-Faraday

Luận điểm II Phương trình Maxwell-Ampe Dòng

điện dịch

2 [2], [5]

[6], [8]

Lý thuyết

§2 Trường điện từ Hệ phương trình Maxwell [2], [5]

Phần IV: DAO ĐỘNG VÀ SÓNG

XII Chương 12: DAO ĐỘNG 7 [1], [3], [7]

§1 Dao động c¬ điều hòa, tắt dần, cưỡng bức 2 Lý

thuyết

§2 Dao động điện từ điều hòa, tắt dần, cưỡng bức 2 [2], [5], [8] Lý

thuyết

§3 Tổng hợp hai dao động điều hòa cùng phương và

Lý thuyết

§4 Bài tập dao động 2 [2], [6], [8] Bài tập

XIII Chương 13: SÓNG CƠ VÀ SÓNG ĐIỆN TỪ 7

§1

1.1

1.2

1.3

Sóng cơ

Các đặc trưng của sóng c¬ Hàm sóng

Giao thoa sóng

Nguyên lý Huyghen Nhiễu xạ sóng

thuyết

§2 Sóng âm Hiệu ứng Doppler 2 [2], [4] Lý

thuyết

§3

1.1

1.2

Sóng điện từ

Các tính chất cơ bản của sóng điện từ Thang sóng điện từ

1 [2], [5]

[8], [9]

Lý thuyết

§4 Bài tập sóng 2 [2], [6], [8] Bài tập

6 Giáo trình, tài liệu tham khảo

TT Tên giáo trình, tài liệu

Tình trạng giáo trình, tài liệu

Có ở thư viện (website)

Giáo viên hoặc khoa

có

Đề nghị mua mới

Đề nghị biên soạn mới

1 Giáo trình:

VẬT LÝ ĐẠI CƯƠNG + BÀI TẬP

Lương Duyên Bình (chủ biên)

NXBGD (tái bản nhiều năm)

[1] Tập I (Cơ-Nhiệt)

[2] Tập II (Điện –Từ)

Thư viện HVKTQS

2 Tài liệu tham khảo:

CƠ SỞ VẬT LÝ

D Halliday, R Resnick, J Walker

Bản dịch tiếng Việt - NXBGD (2000)

[3] Tập I (Cơ học)

[4] Tập IV (Điện học);

[5] Tập V (Từ học)

BÀI TẬP VẬT LÝ ĐẠI CƯƠNG

I E Irodop, I.V Xaveliev, O.I Damsa

Bản dịch tiếng Việt - NXBGD (1980)

TUYỂN TẬP TEST VẬT LÝ ĐC

Phan Hồng Liên (chủ biên)

NXB KH&KT

[6] Tập I : Cơ-Nhiệt (2006)

[7] Tập II: Điện-Từ-Dao động-Sóng

(2008)

Thư viện HVKTQS

Thư viện HVKTQS

Thư viện HVKTQS

Đề nghị mua thêm

Đề nghị nhân bản

Đề nghị mua

[8] VẬT LÝ CỔ ĐIỂN VÀ HIỆN ĐẠI

F J Keller, W E Geltys, M J Skove

Bản dịch tiếng Việt (10 tập),

Phạm Văn Thiều chủ biên

Thư viện HVKTQS

Đề nghị nhân bản

7 Hình thức tổ chức dạy học

7.1 Lịch trình chung: (Ghi tổng số giờ cho mỗi cột)

Nội dung

Hình thức tổ chức dạy học học phần

Tổng

Lên lớp Thực hành,

thí nghiệm, thực tập

Tự học,

tự ng.cứu

Lý thuyết Bài tập

Thảo luận

1 Mở đầu 3 0 0 Học phần 6 9

2 Cơ học 12 8 0 Thí nghiệm

VLĐC I tiến hành song song

32 52

4 Từ - Điện từ 10 8 0 28 46

7.2 Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể

Thời gian, địa điểm: Theo Thời khóa biểu

tiết

Hình thức

TCDH

Yêu cầu

SV chuẩn bị

Ghi chú

Tuần

1

Tự đọc

và nghiên cứu trước

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của Vật lý

Đơn vị và thứ nguyên 2 Lý thuyết

Lý thuyết sai số 1 Lý thuyết

Động học chất điểm: Vận tốc và gia tốc Gia tốc

tiếp tuyến và gia tốc pháp tuyến

2

Lý thuyết

Tuần

2

Các dạng chuyển động cơ đặc biệt 1 Đọc

lý thuyết

và làm bài tập

Bài tập Động học chất điểm 2

Động lực học chất điểm: Các định luật Newton

Động lượng và định luật bảo toàn động lượng 2 Lý thuyết

Tuần

3

Mô-men động lượng và bảo toàn mô-men động lượng 1 Đọc

lý thuyết

và làm bài tập Nguyên lý tương đối Galilê Lực quán tính 2 Lý thuyết

Bài tập Động lực học chất điểm 2 Bài tập

Tuần

4

Chương 2: Chuyển động quay của vật rắn quanh

Đọc

lý thuyết

và làm bài tập

Khối tâm và chuyển động của khối tâm

Động học vật rắn quay Phương trỡnh cơ bản

Mụ-men động lượng và định luật bảo toàn mụ-men

động lượng

3 Lý thuyết

Tuần

5

Đọc

lý thuyết

và làm bài tập

Cụng, cụng suất Cơ năng Trường thế Định luật

bảo toàn cơ năng trong trường thế Năng lượng

chuyển động quay của vật rắn

2 Lý thuyết

Định luật hấp dẫn vũ trụ Trường hấp dẫn 1 Lý thuyết

Tuần

6

Cỏc định luật Keppler 1

Đọc

lý thuyết

và làm bài tập

Điện tớch Định luật Culụng

Cường độ điện trường 1 Lý thuyết

Điện thụng Định lý O - G và ứng dụng 2 Lý thuyết

Tuần

7

Tớnh chất thế Lưu số của vectơ cường độ điện

trường

Điện thế, hiệu điện thế Mặt đẳng thế Liờn hệ giữa

vec-tơ cường độ điện trường và điện thế

2 Lý thuyết

Đọc

lý thuyết

và làm bài tập Tớnh cường độ điện trường và điện thế 3 Bài tập

Tuần

8

Đọc

lý thuyết

và làm bài tập

Vật dẫn cõn bằng điện Điện dung

Tụ điện và điện dung của tụ điện 2 Lý thuyết

Năng lượng điện trường 1 Lý thuyết

Tuần

9

Đọc lý thuyết và làm bài tập

Hiện tượng phõn cực điện mụi Vectơ phõn cực

Điện trường tổng hợp trong điện mụi 2 Lý thuyết

Điện mụi đặc biệt (tự đọc) 0 Lý thuyết

Tương tỏc từ Định luật Ampe

Từ trường Định luật Bio - Savart - Laplace 2 Lý thuyết

Tuần

10

Từ thụng Định lý ễ – G Định lớ về dũng điện toàn phần 2 Lý thuyết Đọc

lý thuyết

và làm bài tập

Lực từ trường tỏc dụng lờn dũng điện Cụng của từ

lực Lực Lorenxơ 2 Lý thuyết

Tuần

11

Đọc

lý thuyết

và làm bài tập

Hiện tượng Các định luật cơ bản

Dòng điện Fu-cô 1 Lý thuyết

Tự cảm Hiệu ứng bề mặt

Năng lượng từ trường 2 Lý thuyết

Tuần

12

Đọc và nghiên cứu

lý thuyết

Nguyên tử trong từ trường ngoài Hiệu ứng quay

Lac-mo và hiệu ứng nghịch từ Sự từ hoá của

thuận từ và nghịch từ

Từ trường tổng hợp trong lòng chất thuận từ và

nghịch từ

3 Lý thuyết

Sắt từ

Thuyết miền từ hoá tự nhiên (Tự đọc) 0 Lý thuyết

Các luận điểm của Maxwell

Phương trình Maxwell-Faraday và phương trình

Maxwell-Ampe

Điện từ trường Hệ phương trình Maxwell

2 Lý thuyết

Tuần

13

Đọc và nghiên cứu

lý thuyết

Dao động c¬ điều hòa, tắt dần, cưỡng bức 2 Lý thuyết

Dao động điện từ điều hòa, tắt dần, cưỡng bức 2 Lý thuyết

Tổng hợp hai dao động điều hòa cùng phương và

có phương vuông góc 1 Lý thuyết

Tuần

14

Bài tập dao động 2 Bài tập Đọc

lý thuyết

và làm bài tập

Các đặc trưng của sóng c¬

Hàm sóng Giao thoa sóng 2 Lý thuyết

Tuần

15

Nguyên lý Huyghen Nhiễu xạ sóng

Sóng âm Hiện tượng Doppler 2 Lý thuyết Đọc và

nghiên cứu

lý thuyết

Các tính chất cơ bản của sóng điện từ

Thang sóng điện từ 1 Lý thuyết

Bảng này đƣợc thiết kế cho từng nội dung ứng với 1 tuần học, cho đến hết môn học (15 tuần)

8 Chính sách đối với học phần và các yêu cầu khác của giáo viên

Yêu cầu và cách thức đánh giá, sự hiện diện trên lớp, mức độ tích cực tham gia các hoạt động trên lớp, các qui định về thời hạn, chất lượng các bài tập, bài kiểm tra…

- Khuyến khích đối với các sinh viên có năng lực tốt và tích cực học tập

- Sinh viên tham gia thi Olympic Vật lý sinh viên toàn quốc (Giải Nhất:10 điểm Giải Nhì: 9

điểm, Giải Ba: 8 điểm)

9 Phương pháp, hình thức kiểm tra - đánh giá kết quả học tập học phần

Hình thức kiểm tra - đánh giá

- Thi vấn đáp

- Thi viết( tự luận hoặc trắc nghiệm)

Mục tiêu:

Đánh giá khách quan, chính xác và công bằng kết quả học tập của sinh viên theo các tiêu chí sau:

- Mức độ tiếp thu kiến thức đã học

- Kỹ năng vận dụng kiến thức, suy luận

- Khả năng phân tích, tổng hợp và khái quát hóa kiến thức

9.1 Kiểm tra - đánh giá thường xuyên: Sinh viên làm bài tập tại lớp

9.2 Kiểm tra - đánh giá định kì: Bao gồm các phần sau (trọng số của từng phần do giảng viên đề xuất, chủ nhiệm bộ môn thông qua Tuy nhiên, trọng số thi kết thúc học phần không nhỏ hơn 0.5): Chuyên cần: 10%

- Tham gia học tập trên lớp (đi học đầy đủ, chuẩn bị bài tốt và tích cực thảo luận…)

Quá trình: 20%

- Phần tự học, tự nghiên cứu (hoàn thành tốt nội dung, nhiệm vụ mà giảng viên giao cho cá nhân/ tuần; bài tập nhóm / tháng; bài tập cá nhân/ học kì,…)

- Hoạt động theo nhóm:

- Kiểm tra - đánh giá giữa kì: 30%

Thi kết thúc học phần: 70%

- Các kiểm tra khác: 0

Chủ nhiệm Khoa

(Ký và ghi rõ họ tên)

Đại tá Phan Hồng Liên

P.Chủ nhiệm Bộ môn

(Ký và ghi rõ họ tên)

Thiếu tá Nguyễn như Xuân

GV biên soạn

(Ký và ghi rõ họ tên)

PGS.Phan Hồng Liên