Quy định này một mặt giúp xác định rõ ràng, cụ thể hơn về chủ thể của quan hệ đại diện, mặt khác thể hiện sự thống nhất với phạm vi điều chỉnh của BLDS 2015, theo đó BLDS 2015 chỉ điều c
Trang 1Nhóm 5: Bảo vệ người thứ ba ngay tình
trong quan hệ đại diện
02/24/202 4
Trang 2Đặt vấn đề :
Năm 2011 đã xảy ra một vụ án đó là Vụ án
Huỳnh Thị Huyền Như chiếm đoạt hơn 4.911
tỷ Việt Nam đồng xảy ra tại VietinBank là vụ
án lớn nhất trong lịch sử ngành Ngân hàng
Việt Nam.
Nội dung chính tranh luận là một ngân hàng
có phải chịu trách nhiệm cho khoản tiền gửi
của bên thứ ba hay không, khi bên này giao
dịch với một nhân viên của ngân hàng mình?
02/24/2024
Trang 3Nguyên tắc đại diện hiển nhiên
• Nhằm mục đích bảo vệ bên thứ ba ngay tình (tức là không biết và không thể biết người đại diện mà mình giao dịch cùng có đủ thẩm quyền hay không), hệ thống pháp lý nhiều nước đã
thiết kế nên nguyên tắc đại diện hiển nhiên (tiếng Anh là apparent agency/apparent
representation và tiếng Nhật là đại diện biểu kiến - dairi hyoken) Nguyên tắc này có nội
dung cơ bản như sau:
“ Hợp đồng khi được lập bởi người đại diện vượt quá thẩm quyền của mình sẽ không ràng buộc người được đại diện trừ trường hợp người này (người được đại diện) thừa nhận/chấp
thuận hành vi đã thực hiện của người đại diện Tuy nhiên, người được đại diện sẽ chịu ràng
buộc, kể cả khi không thừa nhận, nếu bằng lời nói hoặc hành vi của mình đã cho phép một người hiện diện ra với thế giới bên ngoài như là đại diện của mình và bên thứ ba, bằng suy luận hợp lý, tin rằng người này là người đại diện (của người được đại diện), vì thế đã giao kết hợp đồng Trong trường hợp này, thân chủ (người được đại diện) không thể vô hiệu việc đại
diện “hiển nhiên” này nếu (việc vô hiệu) gây tổn thất cho bên thứ ba”
Trang 4Theo bộ luật dân sự 2015
Được quy định tại điều 134 BLDS 2015
• So với quy định tại Điều 139 BLDS 2005 thì Điều 134 BLDS 2015 đã có những thay đổi khi quy định về chủ thể của quan hệ đại diện Cụ thể: Theo quy định của Điều 134 BLDS 2015 thì chủ thể của quan hệ đại diện (gồm cả bên đại diện và bên được đại diện) chỉ bao gồm cá nhân và pháp nhân chứ không quy định chung chung, bao gồm cả cá nhân, pháp nhân và chủ thể khác như BLDS 2005 Quy định này một mặt giúp xác định rõ ràng, cụ thể hơn về chủ thể của quan hệ đại diện, mặt khác thể hiện sự thống nhất với phạm vi điều chỉnh của BLDS 2015, theo đó BLDS 2015 chỉ điều chỉnh các quan hệ dân sự của cá nhân, pháp nhân (Điều 1 BLDS), không bao gồm các chủ thể khác (hộ gia đình, tổ hợp tác, tổ chức khác không có tư cách pháp nhân) như BLDS 2005.
• Tóm lại, theo quy định của Điều 134 BLDS 2015, đại diện là việc một cá nhân, pháp nhân (gọi là người đại diện) nhân danh và vì lợi ích của một cá nhân, pháp nhân khác (gọi là người được đại diện) xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự Mục đích của việc xác lập quan hệ đại diện là để giúp người được đại diện giao dịch với một bên thứ ba, thông qua người đại diện Khi đó, người đại diện nhân danh người được đại diện xác lập các quyền và nghĩa vụ với người thứ ba, gây hậu quả pháp lý đến
Trang 5Căn cứ xác lập quyền đại diện
Bộ luật Dân sự 2015 chia đại diện thành hai loại lớn là đại diện theo pháp luật, và đại diện theo uỷ quyền Tương ứng với hai loại đại diện này là hai qui chế pháp lý khác nhau
Ví dụ: Người đại diện của công ty là người mà công ty đăng ký với vị trí là “người đại diện theo pháp luật” – thể
hiện trong Giấy phép đăng ký kinh doanh (thường là giám đốc) do Sở kế hoạch và đầu tư cấp Đây là trường hợp đại diện mà pháp luật quy định
Tiếp đó, nếu như vị giám đốc công ty này lại ủy quyền cho một nhân viên khác, chẳng hạn là anh A, đi dự họp tại cơ quan thuế – thì anh A sẽ trở thành người đại diện cho giám đốc công ty Đây là trường hợp đại diện theo
ủy quyền (do được ủy quyền mà có tư cách đại diện)
=>Về cơ bản, BLDS 2005 và BLDS 2015 đều quy định căn cứ để xác lập quan hệ đại diện là theo ủy quyền hoặc theo pháp luật Tuy nhiên, BLDS 2015 quy định rõ hơn về đại diện theo pháp luật bao gồm: (i) đại diện theo quyết
định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; (ii) đại diện theo điều lệ của pháp nhân; (iii) và các trường hợp đại diện
theo pháp luật khác
Trang 6Phạm vi đại diện
Điều 141 BLDS 2015 quy định về phạm vi đại diện như sau
1 Người đại diện chỉ được xác lập, thực hiện giao dịch dân sự trong phạm vi đại diện theo căn cứ sau đây:
a) Quyết định của cơ quan có thẩm quyền;
b) Điều lệ của pháp nhân;
c) Nội dung ủy quyền;
d) Quy định khác của pháp luật.
02/24/2024
Trang 72 Trường hợp không xác định được cụ thể phạm vi đại diện theo quy định tại khoản 1 Điều này thì người đại diện theo pháp luật có quyền xác lập, thực hiện mọi giao dịch dân sự vì lợi ích của người được đại diện, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
3 Một cá nhân, pháp nhân có thể đại diện cho nhiều cá nhân hoặc pháp nhân khác nhau nhưng không được nhân danh người được đại diện để xác lập, thực hiện giao dịch dân sự với chính mình hoặc với bên thứ ba mà mình cũng là người đại diện của người đó, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
4 Người đại diện phải thông báo cho bên giao dịch biết về phạm vi đại diện của mình
=>Điều 144 BLDS 2015 nêu rất rõ căn cứ để xác định phạm vi ủy quyền tương ứng với từng hình thức đại diện Đối với đại diện theo pháp luật, phạm vi ủy quyền được xác định căn cứ vào quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc xác định theo điều lệ của pháp nhân; đối với đại diện theo
ủy quyền, phạm vi ủy quyền xác định căn cứ vào nội dung ủy quyền.
Trang 8♦ Hậu quả pháp lý của hành vi đại diện
Trong quan hệ đại diện, có các mối quan hệ sau được hình thành:
• Thứ nhất là quan hệ giữa người được đại diện và người đại diện, trong mối quan hệ này, người đại diện
sẽ thực hiện những nghĩa vụ trong phạm vi đại diện
Ví dụ: cha mẹ đại diện cho con chưa thành niên, vợ/chồng đại diện (giám hộ) cho
người còn lại không có năng lực hành vi dân sự Đây chính là cơ sở làm phát sinh quyền và nghĩa
vụ cho người được đại diện
• Thứ hai là quan hệ giữa người đại diện với người thứ ba, đây là quan hệ phát sinh trên cơ sở mối quan hệ giữa người đại diện và người được đại diện, phụ thuộc vào nội dung mối quan hệ giữa người đại diện và người được đại diện Trong quan hệ này, người đại diện phải thông báo cho người thứ ba biết về phạm vi đại diện của mình Nói cách khác, việc xác định hậu quả pháp lý của hành vi đại diện có ý nghĩa rất quan trọng, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của nhiều chủ thể
02/24/2024
Trang 9♦ Thời hạn đại diện và chấm dứt đại diện
Được quy định tại Điều 140 BLDS 2015:
• Thời hạn đại diện là một căn cứ pháp lý quan trọng nhằm xác định hiệu lực pháp lý của các giao dịch dân sự do người đại diện xác lập với người thứ ba, từ đó làm phát sinh quyền và nghĩa vụ pháp lý của người được đại diện Nếu các giao dịch dân sự này được xác lập ngoài thời hạn đại diện sẽ không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ tương ứng của người được đại diện Vì vậy, việc BLDS 2015 bổ sung quy định về việc xác định thời hạn đại diện là một điểm rất tiến bộ so với BLDS
2005 nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho việc xác lập và thực hiện các giao dịch dân sự có liên quan, từ đó góp phần bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của các bên có liên quan
• Về chấm dứt đại diện, theo quy định của BLDS 2005, việc chấm dứt đại diện được chia là làm 02 trường hợp, tương ứng với 02 điều luật riêng, là chấm dứt đại diện của cá nhân và chấm dứt đại diện của pháp nhân Về kỹ thuật lập pháp, một mặt BLDS 2005 quy định về hai hình thức đại diện, (phân loại đại diện) theo nguồn gốc hình thành quan hệ đại diện là đại diện theo pháp luật và đại diện theo ủy quyền, mặt khác lại quy định về việc chấm dứt dại diện theo chủ thể đại diện là đại diện của pháp nhân và đại diện của cá nhân là chưa chặt chẽ, chưa bảo đảm sự thống nhất giữa các quy định của chế định đại diện Khắc phục nhược điểm này của BLDS 2005, theo quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 140 BLDS 2015, việc chấm dứt đại diện được xem xét trong hai trường hợp, tương ứng với hai hình thức đại diện là chấm dứt đại diện theo pháp luật
và chấm dứt đại diện theo ủy quyền
Trang 10Khoản 1 Điều 139 BLDS 2015 quy định:
“ Giao dịch dân sự do người đại diện xác lập, thực hiện với người thứ ba phù hợp với phạm
vi đại diện làm phát sinh quyền, nghĩa vụ đối với người được đại diện.”
Tuy nhiên, trên thực tế, có nhiều trường hợp những giao dịch dân sự do một người đại diện cho
người khác xác lập, thực hiện mà không có thẩm quyền hoặc vượt quá thẩm quyền đại diện Khi đó, hậu quả của các giao dịch dân sự do người đại diện không có thẩm quyền hoặc vượt quá thẩm quyền xác lập sẽ được giải quyết như thế nào?
02/24/2024
Trang 11• Thứ nhất, về hậu quả của giao dịch dân sự do người không có thẩm quyền đại diện xác lập, thực hiện
hiện vượt quá phạm vi đại diện
Trang 12*Kết luận
• Tuy các quy định mới đã có những tiến bộ trong ràng buộc trách nhiệm của công ty
nhưng quyền của người thứ ba ngay tình trong giao dịch với công ty vẫn còn chưa được bảo vệ thỏa đáng Họ chỉ có thể yêu cầu đối tác thực hiện hợp đồng do người đại diện không có thẩm quyền ký kết hoặc vượt quá phạm vi thẩm quyền đại diện nếu họ chứng minh được người đại diện theo pháp luật của công ty biết mà không phản đối hoặc
người đại diện theo pháp luật đã công nhận giao dịch Gánh nặng chứng minh trong
trường hợp này thuộc về bên thứ ba Chi phí giao dịch giữa công ty với bên thứ ba cũng tăng lên tương ứng do bên thứ ba phải có trách nhiệm tìm hiểu về thẩm quyền của người xác lập giao dịch với mình, nhằm tránh trường hợp hợp đồng vô hiệu do người ký
không có thẩm quyền.
02/24/2024
Trang 13• Khi áp dụng theo BLDS 2015, thì liệu bên thứ ba có quyền suy đoán rằng người đã đứng ra đàm phán và ký kết hợp đồng với họ là người đại diện hợp pháp của công ty đối tác, trừ khi họ nhận được công văn hoặc thông báo của công ty đối tác về việc thay đổi người đại diện hợp pháp của công ty? Quy định “người được đại diện có lỗi dẫn đến việc người đã giao dịch không biết hoặc không thể biết về việc người đã xác lập, thực hiện giao dịch dân sự với mình không có quyền đại diện” cần được hiểu như thế nào? Điều luật này có thể dẫn tới nhiều cách hiểu khác nhau, đòi hỏi phải có các hướng dẫn chi tiết hơn để các bên liên quan hiểu đúng bản chất của điều luật và thống nhất trong áp dụng
• Vấn đề hợp đồng vô hiệu do vi phạm thẩm quyền không mới, và nó đã từng là chủ đề bàn cãi của giới luật sư trong một vụ đại án cách đây chưa lâu – vụ Huyền Như giả mạo giấy tờ nhân danh VietinBank để ký kết hợp đồng với các khách hàng và trách nhiệm liên đới của VietinBank sau đó Tiếc là, với các quy định mới nhất của BLDS 2015, một khung pháp lý đơn giản mà hiệu quả về vấn đề này dường như vẫn chưa đạt được