Thành tựu khoa học tự nhiên của văn minh phương tây cổ đại

Thành tựu khoa học tự nhiên của văn minh phương tây cổ đại Thành tựu khoa học tự nhiên của văn minh phương tây cổ đại Thành tựu khoa học tự nhiên của văn minh phương tây cổ đại

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA LÝ LUẬN CƠ BẢN

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN LỊCH SỬ VĂN MINH

Tên: Thành tựu khoa học tự nhiên của văn minh phương Tây cổ đại

Hà Nội, tháng 11 năm 2021

Sinh viên nghiên c u ứ : Nguyêễn Phi Anh

QHQT48C1 - 0791

Nguyêễn Phúc Bình

QHQT48C1 - 0831

L p ớ : L ch s văn minh Thêế gi i (3) ị ử ớ Khoa : Quan h quốếc têế ệ

Gi ng viên ph trách ả ụ : PGS.TS Nguyêễn Thái Yên H ươ ng

M C L C Ụ Ụ

I LỜI DẪN 2

II THIÊN VĂN, ĐỊA LÝ 3

A HY LẠP 3

B LA MÃ 4

III Y HỌC 5

A HY LẠP 5

B LA MÃ 7

IV TOÁN HỌC, VẬT LÝ 8

A HY LẠP 8

B LA MÃ 9

V KẾT LUẬN 10

VI TÀI LIỆU, NGUỒN THAM KHẢO 11

I LỜI DẪN

Khi nhắc đến các phương pháp dự đoán tương lai hay vận mệnh của bản thân hiện nay thì chúng ta vẫn sẽ nghĩ đến bói toán, bói bài tarot hay xem nhân tướng học, tức là dựa vào đường nét gương mặt để dự đoán tướng số cuộc đời Một trong những phương pháp được coi là phổ biến hiện này đó là Thần số học

Người đã dặt nền móng cho bộ môn nghiên cứu về những con số này không ai khác chính là nhà toán học nổi tiếng Pythagore.Thường chúng ta biết đến Pythagore là người tìm ra các công thức và định lý toán học như định lý Pythagore mà chúng ta

đã học cấp trung học Pythagore là người đã có công nghiên cứu và đưa các con số lên một trình độ mới, trong đó ta có thể khám phá ra mối quan hệ và sự rung động giữa các con số Ông tin rằng mọi thứ đều có thể được mô tả và thể hiện bằng các con số, và đều tuân theo các mô hình và chu kỳ nhịp nhàng

Trên thực tế, Thần số học cũng chỉ là một trong những thành tựu nhỏ của nền minh phương Tây cổ đại, mà cụ thể là ở hai quốc gia Hy Lạp và La Mã Bài tiểu luận sẽ nghiên cứu những thành tựu ấy phân theo các lĩnh vực Thiên văn, địa lý; Y học; Toán học và tìm hiểu theo các nhân vật tiêu biểu của từng ngành học dưới đây

II THIÊN VĂN, ĐỊA LÝ

A HY LẠP

Trên Thế giới, có nhiều điều mà chúng ta xem là sự thật cơ bản hiện nay thực tế đã được phát hiện từ thời Hy Lạp cổ đại Ví dụ như, thuyết “Nhật tâm”, tức nghĩa là Mặt trời chính là trung tâm của hệ Mặt trời, các hành tinh quay quanh Mặt trời, kích thước của Mặt trăng, chu vi của Trái đất chính là những phát hiện tiêu biểu của thiên văn Hy Lạp thời kỳ cổ đại Dưới đây là một số nhà thiên văn, địa lý tiêu biểu thời kỳ này

1 Eratosthenes (276TCN - 193TCN):

Eratosthenes là một nhà địa lý và thiên văn và là một nhà toán học Một điều khá thú vị về ông đó là ông bản thân Eratoxten là một người khá kiêu căng Ông được những người đương thời gọi là “Beta” do ông tự cho mình là người nổi tiếng thứ hai trên thế giới tại thời điểm đó, chỉ sau người đồng nghiệp và bạn thân là Archimedes Một sốt đóng góp về Địa lý quan trọng của ông phải kể đến đó là: Ông là người đầu tiên trong lịch sử tính toán khá chính xác chu vi Trái đất: Ông ghi chép chi tiết phép đo này trong một bản thảo hiện nay đã thất lạc Vào thời cổ đại, hầu hết mọi người tin rằng Trái đất tròn chứ không phẳng, và họ không biết hành tinh này lớn đến mức nào, cho đến năm 240 trước Công nguyên, Eratosthenes đã nghĩ ra một phương pháp để ước tính chu vi của nó Ông đã dứt khoát khẳng định Trái đất hình cầu và ông đã đo được chu vi của Trái đất khoảng 40.349km, sai lệch không nhiều so với tính toán của khoa học hiện đại là 40.074km.Cũng từ quan điểm

đó, ông đo được khoảng cách giữa hai thành phố Alexandrie và Syène Ông đã dùng thước đo ánh nắng vào lúc 12h trưa theo giờ Syène trong ngày hạ chí,cùng với ngày đông chí là hai ngày khoảng cách giữa Mặt trời và Xích đạo lớn nhất Lúc này mặt trời lên thiên đỉnh ở Syène, còn ở Alexandrie thì bóng nghiêng 7 độ Kết hợp với những tính toán hình học, ông đã đưa ra được kết quả trên.Sử dụng thuật ngữ “địa lý học” để thay thế cho những thuật ngữ sử dụng trước đó như “địa chí”,

“hải chí”, “lục chí”, Eratosthenes đã viết quyển “Địa lý học khái luận” có kèm

theo cả bản đồ thế giới, đồng thời khẳng định Trái đất hình tròn dựa vào hiện tượng thủy triều lên xuống ở Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương có quy luật giống nhau

2 Aristarque (310TCN - 230TCN)

Aristarque là người đầu tiên khẳng định rằng Trái đất không phải là một trung tâm

cố định của vũ trụ mà nó quay xung quanh Mặt trời, được trình bày trong cuốn sách mang tên “Bàn về sự lớn nhỏ của Mặt trăng và Mặt Trời cũng như khoảng cách giữa chúng với mặt đất) Đó là một đóng góp vô cùng to lớn cho lĩnh vực thiên văn học

Ông khẳng định Mặt Trời lớn hơn quả đất và đứng yên, Trái Đất tự quay xung quanh mình nó theo một trục nghiêng và cùng với các hành tinh khác chuyển động xung quanh Mặt Trời theo một quỹ đạo hình tròn Tuy nhiên, ý kiến của ông thời bấy giờ không những không được công nhận mà còn bị cho là “quấy rầy sự nghỉ ngơi của các thiên thần”

B LA MÃ

Nhà thiên văn học nổi tiếng nhất của La Mã cổ đại là Ptoleme Ông đã tổng kết các kiến thức văn học, địa lý học của Ai Cập, Lưỡng Hà và Hy Lạp để soạn thành bộ sách “Hệ thống vũ trụ” Trong tác phẩm của mình Ptoleme đã khẳng định quả đất hình cầu, nhưng lại sai lầm khi cho rằng quả đất là trung tâm của vũ trụ và đứng yên một chỗ Thuyết quả đất là trung tâm (còn gọi là thuyết địa tâm) của Ptoleme thống trị ở châu Âu đến giữa TKXVI mới bị thuyết Mặt Trời là trung tâm, tức thuyết nhật tâm của Copecnic lật đổ

Ngoài ra, “Four Books” là một trong những chuyên luận nổi tiếng về chiêm tinh học của Ptoleme - một công trình mở rộng về các nguyên tắc chiêm tinh và tử vi Trong các lý thuyết của mình, ông đã tuyên bố rằng những căn bệnh mà con người phải chịu là do ảnh hưởng của Mặt trời, Mặt trăng, các ngôi sao và các hành tinh Theo đó, mỗi thiên thể có ảnh hưởng ở một số bộ phận cơ thể con người

III Y HỌC

A HY LẠP

Thời kỳ cổ đại, người Hy Lạp xem bệnh tật như là “sự trừng phạt của thánh thần”

và chữa bệnh là “món quà các vị thần” Vào thời điểm đó, y học gắn liền với tôn giáo và phương pháp chữa trị bệnh hữu hiệu chính là những hiện tượng siêu nhiên huyền bí Sau này, các thử nghiệm liên tục được tiến hành và chính kết quả đưa ra

từ những thực nghiệm này đã góp phần chỉ ra những hạn chế của những niềm tin thuần túy về các khái niệm “hình phạt” và “quà tặng” Từ đó, nền y học dần được thay thế bằng các nền tảng khoa học, vật lý, tức nghĩa là chú trọng vào nguyên nhân gây bệnh và hiệu quả của việc chữa bệnh

1 Hippocrate (460TCN - 370TCN)

Được tôn sùng là “ông tổ của ngành y học phương Tây”, Hippocrate là người đầu tiên coi y học là một ngành khoa học, đồng thời bác bỏ những quan điểm của y học phương Tây cổ đại với quan niệm bệnh tật chỉ có thể chữa khỏi bởi các phương pháp mê tín dị đoan Thay vào đó, ông cho rằng mỗi căn bệnh đều có căn nguyên của nó Đối chiếu với các quan điểm về bệnh tật đương thời, quan điểm của Hippocrate bị phản đối kịch liệt và bản thân ông cũng phải ngồi tù đến tận hai mươi năm sau đó Vậy mà, với một trí tuệ đi trước thời đại, trong khoảng thời gian cầm

tù, ông được đúc kết các kiến thức và viết nên trong cuốn sách y học mang tên “Cơ thể phức tạp” mà rất nhiều điều trong đó vẫn còn tính ứng dụng cho đến ngày nay Các đóng góp về mặt y học của Hippocrate phải kể đến:

Lời thề Hippocrate

Lời thề Hippocrate đóng vai trò như một bộ luật đạo đức cổ đại cho các bác sĩ Trong lời tuyên thệ nguyên gốc, các bác sĩ thề với các nữ thần sức khỏe và các vị thần Hy Lạp sẽ thực hiện các nguyên tắc y khoa trong khả năng tốt nhất của họ Sau này, lời tuyên thệ được Tiến sĩ Louis Lasagna và Hiệu trưởng trường y học học Sackler viết lại để phù hợp với những quy chuẩn của y khoa hiện đại Mặc dù đến thời điểm hiện tại, lời thề Hippocrate bị cho là chưa đủ để đáp ứng với các mâu thuẫn phát sinh trong xã hội ngày nay, ví dụ như phá thai hợp pháp, các điều cơ bản

của lời thề vẫn được các bác sĩ giữ vững, đó là sử dụng khả năng tốt nhất của mình

để chữa trị cho bệnh nhân, bảo vệ quyền riêng tư của bệnh nhân và truyền đạt lại các kiến thức về mặt y học cho những thế hệ sau

Các đóng góp về y học

Hippocrate và các học trò của ông đã biết về các bệnh lao, ung thư, thiếu máu, bướu cổ, sỏi mật, ứ máu, động kinh, tiểu đường, các bệnh về tai mũi họng, tiết niệu, sinh dục, xương, da, Đồng thời, Hippocrate còn là một nhà giải phẫu học, đã mổ

để điều trị gãy xương, trật khớp cũng như chữa các chấn thương đầu Các loại dụng

cụ phẫu thuật mà ông sử dụng cũng rất đa dạng, trong đó bao gồm: dao mổ, muỗng nạo, đầu dò,

Về thuốc, Hippocrates sử dụng thuốc ngủ, thuốc an thần, muối acid, muối đồng, thuốc mỡ, thuốc phiện, để điều trị

2 Các nhà y học Hy lạp khác

2.1 Herophilos (335TCN - 280TCN)

Được gọi là cha đẻ của giải phẫu học, Herophilos đã sớm thực hiện các cuộc phẫu tích công khai trên tử thi người một cách hệ thống Thời kỳ Hy Lạp hóa, vua Philadenpho (309-246TCN) là một người hay đau ốm, muốn tìm thuốc trường sinh bất lão nên đã tích cực thi hành chính sách khuyến khích sự phát triển của y học Chính vì vậy, một số thầy thuốc, trong đó có Herophilos đã được tiến hành giải phẫu sinh thể trên cơ thể của tử thi tội phạm kết án, vốn được coi là một điều cấm

kỵ cho đến tận thời kỳ phục hưng Một số những thành tựu của Herophilos gồm có:

Là nhà khoa học Hy Lạp đầu tiên thực hiện các cuộc phẫu tích và phân tích một cách có hệ thống về xác chết của con người Herophilus đã ghi chép lại các nghiên cứu của mình trong hơn chín tác phẩm, hiện nay đã mất hết

Các thành tựu trong y học của Herophilos có thể kể đến: Phát hiện ra rằng động mạch của người dày hơn tĩnh mạch và tâm nhĩ là một phần của tim, phát hiện tổn thương dây thần kinh vận động dẫn đến tê liệt; tìm hiểu và đặt tên cho màng não và não thất, mối quan hệ giữa tiểu nào với đại não và nhận thức được rằng não là “cái

nôi của trí tuệ”, mô tả thân kinh mắt, thân kinh vận nhãn, thần kinh tiền đình - ốc tai, thần kinh sinh ba và thần kinh hạ thiệt

Có thể kết luận rằng, các kiến thức về cơ thể người do Herophilos nghiên cứu đã đóng vai trò nền tảng để các nhà y học của các thế hệ kế tiếp tiếp tục tìm hiểu về não, mắt, hệ thần kinh, gan, cơ quan sinh dục; từ đó, hình thành và mô tả các đặc trưng bệnh trong cơ thể

2.2 Heraclide (212TCN – 199TCN)

Heraclide là bác sĩ theo chủ nghĩa kinh nghiệm Herophilos Heraclide là người đầu tiên dùng thuốc mê để phẫu thuật Đó là phát minh quan trọng trong y học, nhưng sau đó bị lãng quên và phải tới tận năm 1860 mới được tiếp tục áp dụng trở lại

B LA MÃ

1 Claudius Galenus (129TCN – 216TCN)

Claudius Galenus nổi tiếng là một thầy thuốc người La Mã gốc Hy Lạp Trên cơ sở tiếp thu các thành tựu y học trước đó, nhất là của Hippocrates, ông đã viết nhiều tác phẩm để lại tới sau này, trong đó có một số được lưu lại đến tận thời Trung đại và được dịch thành tiếng Arap, Do Thái, Latinh Điều này chứng tỏ các tác phẩm của ông vẫn giữ được giá trị và có uy tín lớn đến thời trung đại Một trong số đó phải kể đến “Phương pháp chữa bệnh” được dùng làm sách giáo khoa trong thời gian dài

Giải phẫu y học

Claudius Galenus là người tiên phong trong phương pháp thí nghiệm của giải phẫu

y học Trong suốt cuộc đời mình, ông đã giải phẫu nhiều loại động vật để tìm hiểu

cơ chế hoạt động của cơ thể chúng Trên thực tế, một số nghiên cứu về giải phẫu và sinh lý của ông đã đưa ra kết quả chính xác, ví dụ như việc ông đã chứng minh được nước tiểu được hình thành ở thận, trái với niềm tin phổ biến ở thời kỳ đó là được hình thành trong bàng quang thay vì thận Khám phá quan trọng nhất của ông

là việc động mạch mang máu, dù ông chưa phát hiện ra sự tuần hoàn

Giới thiệu thí nghiệm vào thực hành y tế

Trong quá trình tiến hành thì nghiệm y học, Claudius Galenus đã nghiên cứu chức năng của phổi và cơ chế hô hấp Đồng thời, ông đã mô tả cấu trúc cơ thể người và đặt tên các khớp, cơ và xương riêng lẻ mà y học ngày nay vẫn còn sử dụng Ngoài

ra, Galenus còn mô tả nhiều bệnh của cơ thể người, trong đó có các bệnh về mắt

Các thuật ngữ y học

Claudius Galenus là người đã tạo ra những thuật y học, trong số đó phải kể đến: hình thành khối u, tắc nghẽn bụng, hạch thần kinh, xương ức, ống dẫn não,

IV TOÁN HỌC, VẬT LÝ

A HY LẠP

1 Thales (624TCN -546TCN)

Thales là nhà khoa học đầu tiên và cũng là người đặt nền móng cho khoa học tự nhiên Hy Lạp Ông vừa là nhà Toán học, nhà thiên văn học, vừa là nhà triết học Về Toán học, Thales đã chứng minh các góc đáy của tam giác cân thì bằng nhau, xác định một tam giác khi biết một cạnh và hai góc kề của nó, từ đó có thể tính được chiều cao của một vật khi biết bóng của nó Với phát minh này, ông là người đầu tiên tính được chiều cao của Kim Tự Tháp ở Ai Cập

2 Pythagore (580-572TCN – 500-490TCN)

Pythagore là một trong nhũng nhà toán học, nhà khoa học vĩ đại bậc nhất trong lịch

sử Ông có công tổng kết những tri thức về số học, thiết lập nhiều công thức, định

lý toán học, trong đó có định lý nổi tiếng tam giác vuông, còn gọi là định lý Pythagore: “Trong tam giác vuông, bình phương cạnh huyền bằng tổng bình phương 2 cạnh góc vuông”

Pythagore là người đã có công trong việc nghiên cứu và đưa các con số lên một trình độ mới mà trong đó, ta có thể khám phá ra mối quan hệ giữa các con số và sự rung động giữa các con số đó Khi nhắc về Pythagore, nhiều người sẽ nhớ tới ông như một nhà sáng lập của trường phái Pythagoras Trường phái này đặt niềm tin lớn vào các con số: Chính những con số tạo ra vật chất, thế giới, con người và vì thế có

thể dự đoán được tương lai của chúng ta Cũng chính vì vậy Pythagore được xem là người đã đặt nền móng cho bộ môn Thần số học, trong đó mọi thứ xung quanh chúng ta được thể hiện bằng các con số và tuân theo các mô hình, chu kỳ nhịp nhàng

Tài năng của Pythagore là một điều mà không ai có thể phủ nhận, bởi chính Thales, người mà được xem là cha đẻ của khoa học cũng vô cùng ấn tượng trước khả năng

và trí thông minh của Pythagore

3 Euclid (330TCN – 275TCN)

Là nhà toán học nổi tiếng nhất của Hy Lạp cổ đại, ông là người có thời gian dài dạy học ở Alechxandria và là người thành lập một phái toán học ở đây, lấy hình học làm trung tâm, đào tạo ra nhiều nhà toán học Euclid đã tổng kết những tri thức đương thời về hình học để soạn thành một bộ sách giáo khoa về hình học mang tên

“Những định luật cơ bản của Toán học” gồm 13 quyển Trong bộ sách này, ông đã dựa vào logic để sắp xếp các định lý, mệnh đề và luận chứng thành một hệ thống nghiêm chỉnh, đồng thời dùng cách diễn đạt rõ ràng để diễn giải Cho đến ngày nay, giá trị của bộ sách đó vẫn còn được khẳng định

B LA MÃ

1 Heron

Quê hương của Heron là tại Alexandria, vùng Ai Cập thuộc La Mã Heron là một kỹ

sư tài ba và là nhà toán học lỗi lạc - là người đã đưa ra các phương pháp tính diện tích hình cầu và diện tích hình tam giác mà ngày nay được gọi là công thức Heron

Về lĩnh vực kỹ thuật, Heron phát minh ra chiếc máy vận hành bằng đồng xu đầu tiên trên thế giới vào thời điểm đó, để phát rượu trong các ngôi đền, đàn thủy cầm, động cơ cứu hỏa và một hệ thống cơ khí tự động bao gồm chim có thể hót và các con rối Ông đồng thời cũng thiết kế cấu trúc cho nhà hát, cho phép trình diễn một

vở kịch kéo dài mười phút hoàn toàn bằng máy móc Đáng tiếc thay, phần lớn các tác phẩm của ông đã bị phá hủy trong lúc thư viện Alexandria bị phá hủy, may mắn

là một số ít vẫn còn được bảo tồn nhờ các bản thảo tiếng Ả Rập