Lý thuyết và bài tập cơ bản Vật lí lớp 10 Đinh Hoàng Minh Tân3652

2.ăCÁCăLO IăSAIăS a.ăSaiăs ăh ăth ng Saiăs ăh ăth ng là sai s có tính quy lu t, n đ nh.. b.ăSaiăs ăng uănhiên Saiăs ăng uănhiên là sai s không có nguyên nhân rõ ràng.. 3.ăCÁCHăTệNHăGI

S ÁO D C VÀ ÀO T O C N TH

LÍ THUY T VÀ BÀI T P C B N V T LÝ 10

T: 0973.518.581 – 01235.518.581 https://www.facebook.com/hoclythaytan/

H và tên :

H M T - P Xuân Khánh - Q N K TP C T

https://www.facebook.com/ltdhtantienthanh/

T NG H P HAI VECT

Cho hai vect F , 1 F2 T ng c a chúng là F   F1 F2có nh ng đ c đi m sauμ

1.ăN uă F và 1 F 2 cùngăh ng thì F có:

 H ngμ F cùng h ng v i F và 1 F 2

 l n b ng t ng các đ l nμ F = F1 + F2

2.ăN uă F và 1 F 2 ng căh ng thì F có:

 H ngμ F cùng h ng v i vect l n ( F 1 ho c F ) 2

 l n b ng hi u các đ l nμ F  F1 F2

3 ăN uă F  1 F 2 (hình ch nh t) thì F có:

 H ngμ F h p v i F góc  1 v i 2

1

F

 

 l n (theo Pitago)μ 2 2 2

1 2

4 ăN uăF1 = F2 và   F F1, 2   (hình thoi) thì F có:

 H ngμ F n m trên phân giác c a góc 

 l nμ 2 cos1

2

2

 

5 ăTr ngăh păt ngăquátă(hình bình hành) thì F có:

 H ngμ F h p v i F góc  1 v i 2 2 2

 l n (theo đ nh lí hàm cosin): 2 2 2

1 2 2 cos1 2

F

1

F

2

F



F

1

F

2

F

F

1

F

2

F

F

1

F

2

F





F

1

F

2

F



CH NG I NG H C CH T I M

A/ - LÍ THUY T VÀ CÔNG TH C

1.ăCHUY Nă NGăC

- Chuy năđ ngăc ăh c: s thay đ i v trí c a v t này so v i v t khác V t đ c ch n đ so sánh v trí c a v t chuy n

đ ng đ c g i là v t m c M i chuy n đ ng và m i tr ng thái đ ng yên đ u có tính ch t t ng đ i

- Ch tăđi m: nh ng v t có kích th c r t nh so v i các kho ng cách mà ta xét Theo khái ni m này m i v t đ u có th

coi là ch t đi m

- Khi ch t đi m chuy n đ ng v ch lên m t đ ng trong không gian g i là qu ăđ o c a ch t đi m D a vào hình d ng qu

đ o, ta phân chuy n đ ng ra làm chuy n đ ng th ng, chuy n đ ng cong, chuy n đ ng tròn…

- H ăquyăchi u: kh o sát chuy n đ ng c a v t, ta dùng h quy chi u H quy chi u bao g mμ v t m c, h tr c t a đ

g n v i v t m c, g c th i gian và đ ng h đ m th i gian

- Trong chuy n đ ng th ng, ta ch n m t tr c t a đ (Ox) trùng v i đ ng th ng qu đ o Khi đó v trí c a v t đ c xác

đ nh b ng t a đ x = OM

2.ăCHUY Nă NGăTH NGă U

2.1.ăV năt c:

- V năt cătrungăbình v x

t





 : V n t c trung bình c a ch t đi m trong th i gian  t là đ i l ng đ c tr ng cho s

nhanh ch m và chi u chuy n đ ng trong th i gian đó, đ c đo b ng th ng s gi a đ d i    x x xov t th c hi n và

th i gian    t t t0 th c hi n đ d i đó V n t c là đ i l ng vector, có giá tr đ i s (có th âm, d ng ho c b ng không) n v v n t c là m/s N u  t r tănh , ta có v năt căt căth i t i th i đi m t

- T căđ ătrungăbình v tb = 1 2

1 2

t

n n

s

  



   : T c đ trung bình cho bi t tính ch t nhanh hay ch m c a chuy n đ ng,

đo b ng th ng s gi a quãng đ ng đi đ c và th i gian đ đi quãng đ ng đó Là đ i l ng không âm

b ng trung bình c ng c a v n t c ( iăđ năv : km/h chia3,6

V n t c c a v t trong n a đ u c a kho ng th i gian này là v1, trong n a cu i là v2 T c đ trung bình c đo n đ ng AB là: 1 2

tb

v

2





v n t c v2 T c đ trung bình trên c quãng đ ng làμ 1 2

tb

1 2

2v v v





* nhăngh a: Chuy n đ ng th ng đ u là chuy n đ ng c a v t có qu đ o là đ ng th ng và v n t c t c th i không thay

đ i theo th i gian

*ăPh ngătrìnhăchuy năđ ngăth ngăđ u: x   x0 v t t   0

N u ch n g c th i gian là lúc v t b t đ u chuy n đ ngμ x  x0 vt

đ ng ng c chi u d ng thì v n t c nh n giá tr âm (v < 0)

BƠiătoánăg pănhauăc aăchuy năđ ngăth ngăđ u:

+ Xác đ nh ph ng trình chuy n đ ng c a ch t đi m 1μ x1 = x01 + v1.t (1)

+ Xác đ nh ph ng trình chuy n đ ng c a ch t đi m 2μ x2 = x02 + v2.t (2)

+ Lúc hai ch t đi m g p nhau x1 = x2  t ; th t vào (1) ho c (2) xác đ nh đ c v trí g p nhau

+ Kho ng cách gi a hai ch t đi m t i th i đi m t: d  x1 x2  x01 x02  v01 v02 t

* Quƣngăđ ngăch tăđi măđiăđ cătrongăm tăkho ngăth iăgian: s   x x0   v t

*ăV ăđ ăth ăc aăchuy năđ ng:ăcó hai lo i đ th

+ ăth ăt aăđ ă- th iăgian: đ ng th ng xu t phát t đi m (t0, x0), có

h s góc b ng v n t c, h ng lên n u v t chuy n đ ng cùng chi u

d ng, h ng xu ng n u v t chuy n đ ng ng c chi u d ng

+ ăth ăv năt căậ th iăgian: là đ ng th ng song song v i tr c th i

gian Di n tích hình ch nh t gi i h n b i đ th v n t c v i tr c th i

gian trong m t kho ng th i gian b ng quãng đ ng mà ch t đi m đi

đ c trong th i gian đó

+ V trí c t nhau c a hai đ th chính là v trí g p nhau c a hai ch t đi m

3.ăCHUY Nă NGăTH NGăBI Nă Iă U

3.1.ăGiaăt c:

+ nh ngh aμ Gia t c là đ i l ng đ c tr ng cho s thay đ i c a v n t c, đ c đo b ng đ bi n thiên v n t c trong m t

đ n v th i gian n v gia t c là: m/s2 N u  t r tănh , ta có giaăt căt căth i t i th i đi m t

+ Vector gia t cμ vt vo v

a

3.2.ăChuy năđ ngăth ngăbi năđ iăđ u:

* nh ngh aμ Chuy n đ ng th ng bi n đ i đ u là chuy n đ ng c a v t có qu đ o là đ ng th ng và gia t c t c th i không đ i V n t c trong chuy n đ ng th ng bi n đ i đ u bi n thiên đ u đ n theo th i gian

* Ph ng trình v n t cμ v    v0 a t

- N u v t chuy n đ ng nhanh d n đ uμ a   v0 a v 0  0

- N u v t chuy n đ ng ch m d n đ uμ a   v0 a v 0  0

- V n t c và gia t c nh n d u d ng n u cùng chi u chi u d ng c a tr c t a đ , nh n d u âm n u ng c chi u d ng

c a tr c t a đ

- Vì v n t c bi n đ i đ u nên v năt cătrungăbình: 0

2

* Ph ng trình t a đ μ 2

0 0

1

2

x  x    v t a t 

BƠiătoánăg pănhauăc aăchuy năđ ngăth ngăbi năđ iăđ u:

- L p ph ng trình to đ c a m i chuy n đ ng:

2 1

1 02 02

a t

2

2 1

2 02 02

a t

2

- Khi hai chuy n đ ng g p nhauμ x1 = x2 Gi i ph ng trình này đ đ a ra các n c a bài toán

- Kho ng cách gi a hai ch t đi m t i th i đi m t: d  x1 x2

* Ph ng trình đ ng đi trong tr ng h p không đ i chi u: 2

0 0

1

2

s   x x  v   t a t  + Trong chuy n đ ng th ng nhanh d n đ u không v n t c đ u, quãng đ ng đi đ c trong các kho ng th i gian liên

ti p t l v i các s l liên ti p 1, 3, 5, 7

+ i v i âm thanh vì trong môi tr ng đ ng nh t thì v = const nên: s = v.t

+ăQuƣngăđ ngăđiătrongăgiơyăth ăn:ă 1 0

2

n n

a

+ Quƣngăđ ngăđiătrongănăgiơyăcu i: / 0 . 2

2

n c t t n v an

   ; v i t là t ng th i gian đi

+ Quƣngăđ ngăđiătrongă1ăgiơyăcu i: 1/ 1 0 .

2

c t t

a

     ; v i t là t ng th i gian đi

* H ăth căđ căl păv iăth iăgian: 2 2

0

0

*ă ăth :

+ th t a đ – th i gianμ là m t đ ng parabol

+ th v n t c – th i gianμ là đ ng th ng xiên góc, có h s góc b ng gia t c c a chuy n đ ng

Di n tích hình thang gi i h n b i đ th v n t c và các tr c th i gian có giá tr b ng quãng đ ng v t đi đ c

+ th gia t c – th i gianμ là đ ng th ng song song tr c Ot

- Quãng đ ng v t đi đ c cho đ n khi d ng h nμ

2 0

v s 2a





- Th i gian chuy n đ ngμ t = v0

a



liên ti p b ng nhau là t Xác đ nh v n t c đ u và gia t c c a v t

- Gi i h ph ng trìnhμ

2

0

1 0

2

1 2 0

at

v

2

a





 



   



Bài toán 3: M t v t b t đ u chuy n đ ng th ng nhanh d n đ u Sau khi đi đ c quãng đ ng s1 thì v t đ t v n t c v1 Tính v n t c c a v t khi đi đ c quãng đ ng s2 k t khi v t b t đ u chuy n đ ng

- Ta có công th cμ 2

2 1

1

s

s



- V n t c trung bình c a v t t th i đi m t1 đ n th i đi m t2:  1 2

TB 0

2



- Quãng đ ng v t đi đ c t th i đi m t1 đ n th i đi m t2:    2 2

2 1

0 2 1

2



Bài toán 5: Hai xe chuy n đ ng th ng đ u trên cùng 1 đ ng th ng v i các v n t c không đ i N u đi ng c chi u nhau, sau th i gian t kho ng cách gi a 2 xe gi m m t l ng là a N u đi cùng chi u nhau, sau th i gian t kho ng cách

gi a 2 xe gi m m t l ng là b Tìm v n t c m i xe

- Gi i h ph ng trìnhμ 1 2    

2 1



  



4.ăS ăR IăT ăDO

+ Chuy n đ ng r i t do là chuy n đ ng th ng, nhanh d n đ u không v n t c đ u theo ph ng th ng đ ng v i gia t c

b ng gia t c tr ng tr ng (không ph thu c vào kh i l ng c a v t)

+ cùng m t n i và g n m t đ t, m i v t r i cùng gia t c r i t do g Gia t c g là m t đ i l ng vect , có ph ng

th ng đ ng chi u h ng xu ng Gia t c g ph thu c vào v trí đ a lý, các n i khác nhau thì g khác nhau, th ng l y g = 9,8 (m/s2) Càng lên cao gia t c g càng gi m

- Các ph ng trình c a s r i t do (g c t a đ đi m th r i v t, chi u d ng h ng xu ng)μ

+ Ph ng trình v n t cμ v   v0 gt  v  gt

+ H th c đ c l pμ 2 2

0 2

+ Ph ng trình đ ng điμ 2

0

1 2

2

1 gt

s 

+ Ph ng trình t a đ μ 1 2

2

o

2

1 gt

y  (tr ng h p này s = y)

+ Th iăgianăr i: y = h = 1

2gt²

2h t g



+ V năt călúcăch măđ t: v  2gh

+ BƠiătoánăgi tăn căm aăr i: Gi t 1 ch m đ t, gi t n b t đ u r i G i t0 là th i gian đ gi t n c m a tách ra kh i mái nhà Th i gian: gi t 1 r i là (n - 1).t0; gi t 2 r i là (n - 2).t0; gi t (n - 1) r i là t0 Quãng đ ng các gi t n c m a

r i t l v i các s nguyên l liên ti p 1, 3, 5, 7, …

+ Quƣngăđ ngăr iătrongăgiơyăth ăn:ă 1

2

n n

g

+ Quƣngăđ ngăr iătrongănăgiơyăcu i:

2

2

n c t t n

gn

     ; v i t 2h

g

 là t ng th i gian r i

+ Quƣngăđ ngăr iătrongă1ăgiơyăcu i: 1/ 1 .

2

c t t

g

Ch n g c to đ m t đ t, chi u d ng h ng th ng đ ng lên trên, g c th i gian lúc ném v t,

v n t c và đ cao ban đ u c a v t là v0 và y0 Chuy n đ ng c a v t g m 2 giai đo nμ

Giaiăđo nă1:ăv t chuy n đ ng ch m d n đ u v i v n t c ban đ u v0 và gia t c a   g

Giaiăđo nă2:ăv t r i t do t đ cao c c đ i Hm ax(so v i m t đ t)

Ph ng trìnhμ 2

0 0

1 2

y  y  v t  gt

Các công th cμ v = v0 – gt;

2 0

gt

2

  ; v2 v20   2gs

O

s

g  v

+

o

v

0

y

g

O

y

1, max

t h

2, max

t H

+ cao c c đ i c a v t so v i đi m némμ

2

2 0

1

v

g

   + cao c c đ i v t đ t đ cμ

2

2 0

1

m

v

g

    

+ Th i gian v t đi lên (v = 0)μ 0

1

v t g

 ; th i gian v t đi xu ngμ ax

2

2 Hm t

g

 th i gian v t chuy n đ ng: tC = t1 + t2

+ V n t c khi v t ch m đ tμ v = v0 - gtC

Chú ý: Khi v t đ c ném lên t m t đ t (y0 = 0) thì

2 0 max ax

2

m

v

g

  ; t2 = tl =v0

g ; tC = 2

0

v

g ; v = - v0 ; cùng đ cao v n t c c a v t khi đi lên và đi xu ng có cùng đ l n, ng c chi u.

5.ăCHUY Nă NGăTRọNă U

theo th i gian

nhau b t k

+ V n t c trong chuy n đ ng tròn đ u (v n t c dài v) có ph ng ti p tuy n v i qu đ o t i m i

đi m, chi u h ng theo chuy n đ ng và có đ l n (t c đ dài) không đ iμ v s

t





 = h ng s

+ T c đ góc

t



 

 : đo b ng góc quay đ c trong m t đ n v th i gian n v là rad/s

+ Chu k T 2 2 r

v

 μ th i gian đ v t quay đ c m t vòng qu đ o n v là giây (s)

+ T n s f 1



μ s vòng v t quay đ c trong 1 giây n v là Hz ho c s

-1 Ta có: 2

2 f T



    + Liên h gi a t a đ cong và t a đ gócμ    s r Liên h gi a t c đ góc và t c đ dài: v = r

+ Gia t c trong chuy n đ ng tròn đ u (gia t c h ng tâm aht ) đ c tr ng cho s thay đ i v h ng c a

v n t c, có ph ng vuông góc v i v, chi u h ng vào tâm và có đ l n:

2 2 ht

v

r

   = h ng s

5.4 M tăs ăl uăỦ:

* Trái đ t quay đ u quanh tr c đi qua các đ a c c nên các đi m trên m t đ t s chuy n đ ng tròn đ u

cùng t c đ góc 2

24.3600



  (rad/s) trên các đ ng tròn có tâm n m trên tr c Trái đ t nên t c đ dài và gia t c h ng tâm c a 1 đi m trên trái đ t có v đ  l n l t làμ v = r  cos ; aht = r 2cos2

* Kim phút quay m t vòng h t 1 h nên chu kì Tp = 1 h; kim gi quay m t vòng h t 12 h nên chu kì Tg = 12 h N u kim phút dài g p n l n kim gi (rp = n.rg ) thì ta có các t s μ p g

g p

T 12 T



p p g

g g p

12n

2

144n

  

     



* Hai kim gi và phút lúc t = 0 l ch nhau góc , th i đi m l ch góc l n th n đ c xác đ nh b iμ 2

n p

n

  





* Khi v t v a quay tròn đ u v a t nh ti n, c n chú ýμ

+ V n t c c a 1 đi m đ i v i m t đ t đ c xác đ nh b ng công th c c ng v n t c

+ Khi v t có hình tròn l n không tr t, đ dài cung quay c a 1 đi m trên vành b ng quãng đ ng đi, ch ng h n v i

xe đ p thì t c đ dài c a m t đi m n m trên vành bánh xe c ng chính là v n t c c a xe

* Xích làm cho đ a và líp có vành quay cùng quãng đ ng s:

+ đ a quay nđ vòng thì quãng đ ng vành c a nó quay đ c là sđ = nđ2  rđ

+ S vòng quay c a líp là nl =

2

l l

  (nl c ng là s vòng quay c a bánh sau)

* Quãng đ ng bay th c c a máy bay là:

R

h R s

, , s’ là chi u dài đ ng bay trên m t đ t, h là đ cao, R = 6400 km

là bán kính Trái đ t

s



M v

r

ht

a v

O

6.ăTệNHăT NGă IăC AăCHUY Nă NG.ăCỌNGăTH CăC NGăV NăT C

- Qu đ o và v n t c c a cùng m t v t chuy n đ ng đ i v i các h quy chi u khác nhau thì khác nhau Qu đ o và v n

t c có tính t ng đ i

- Véc t v n t c tuy t đ i b ng t ng véc t c a v n t c t ng đ i và v n t c kéo theoμ v13   v12 v23

G i v13= v n t c c a v t (1) đ i v i h quy chi u đ ng yên (3) = v n t c tuy t đ i

v12= v n t c c a v t (1) đ i v i h quy chi u chuy n đ ng (2) = v n t c t ng đ i

v23= v n t c c a h quy chi u chuy n đ ng (2) so v i h quy chi u đ ng yên (3) = v n t c kéo theo

v12 , v23 và v13 là giá tr s h c c a các v n t c, ta cóμ v12 v23  v13 v12 v23

Cácătr ngăh păđ căbi t:

+ v12 v23 v13 v12 v23

+ v12  v23  v13  v12 v23

+ v12 v23 v132  v122  v223

+ T ng quátμ 2 2 2

13 12 23 2 12 23 os

+ Hai xe chuy n đ ng cùngăchi u thì v n t c t ng đ i c a xe 1 đ i v i xe 2 làμ v12  v1  v2

+ Hai xe chuy n đ ng ng căchi u thì v n t c t ng đ i c a xe 1 đ i v i xe 2 làμ v12  v1 v2

+ Gi s xe 2 đ ng yên, xe 1 s chuy n đ ng l i g n xe 2 v i v n t c v12

L u ý: D u c a v12 ph thu c cách ch n chi u d ng

- Ch n 3 đ i t ng μ (1)μ thuy n; (2)μ n c; (3)μ b sông

+ N u bài toán có ng i đi trên thuy n thì ch n thêm đ i t ng là ng i (bài toán có 4 đ i t ng)

+ N u bài toán ch n bè (thì đ i t ng (2 ) ch n là bè, vì v n t c c a bè xem nh v n t c c a n c)

- Các v n t c μ

* V n t c n c ch y: v23 (so v i b sông)

* V n t c c a thuy n: v13 (đây là v n t c th c c a thuy n, cho bi t h ng đi th c t c a thuy n so v i ng i quan sát trên b )

* V n t c c a thuy n khi n c đ ng yên: v12 (v n t c đ c ghi trên t c k c a thuy n)

* V n t c c a thuy n khi t t máy th trôi sông: v23 (cùng v n t c v i n c)

- Các tr òng h pμ

* Thuy năđiătheoăm tăb :

- V n t c th c c a thuy n khi xuôi dòng là: v13  v12  v23

- V n t c c a thuy n khi ng cădòng: v13  v12  v23

* Thuy năđiăt ăb ăbênănƠyăsangăb ăbênăkia:

- Ng i chèo thuy n luôn h ng m i thuy n vuông góc v i b , thuy n s b

d ch đo n BC, theo h ng AC ta có: 2 2

13 12 23

- Mu n thuy n đ n b n đúng ch đ i di n theo h ng AB thì ng i đó ph i chèo m i thuy n theo h ng AD h p v i

AB góc , lúc này: 2 2 2 2

12 13 23 13 12 23

- BƠiătoánăth ngăg p: M t chi c ca nô ch y th ng đ u xuôi dòng ch y t A đ n B h t th i gian là t1, và khi ch y ng c

l i t B v A ph i m t t2 gi Cho r ng v n t c c a ca nô đ i v i n c là v12, tìm v23, kho ng cách AB và th i gian đ ca

nô trôi t A đ n B n u ca nô t t máy

- Khi xuôi dòng: 13 12 23

1

AB

t

   (1)

- Khi ng c dòngμ 13 12 23

2

AB

t

   (2)

- Gi i h (1); (2) suy raμ v23 và AB

- Th i gian đ ca nô trôi t A đ n B n u ca nô t t máy làμ 1 2

23 2 1

2t t AB t

 



23

13

v

23

v

13

v

12

v

13

v

13

v

12

v

13

v

13

v

12

v

7 S AIăS ăC AăPHÉPă OăCÁCă IăL NGăV TăLệ

7 1.ăPHÉPă Oă

o m t đ i l ng là so sánh nó v i đ i l ng cùng lo i đ c quy c làm đ n v

Công c dùng đ th c hi n vi c so sánh trên g i là d ng c đo Phép so sánh tr c ti p qua d ng c đo g i là phép

đo tr c ti p

M t s đ i l ng không th đo tr c ti p mà đ c xác đ nh thông qua công th c liên h v i các đ i l ng đo tr c

ti p Phép đo nh v y g i là phép đo gián ti p

Phépăđoăgiánăti p Phépăđoătr căti p D ngăc ăđo

o gia t c r i t do b ng con l c đ n

2 2

o chi u dài dây treo Th c dài

o th i gian th c hi n 1 dao đ ng (chu kì dao đ ng) ng h

7 2.ăCÁCăLO IăSAIăS

a.ăSaiăs ăh ăth ng

Saiăs ăh ăth ng là sai s có tính quy lu t, n đ nh

Nguyên nhân

+ do đ c đi m c u t o c a d ng c còn g i là sai s d ng c Ch ng h n m t v t có chi u dài th c là 10,7 mm

Nh ng khi dùng th c đo chi u dài có đ chia nh nh t là 1 mm thì không th đo chính xác chi u dài đ c mà ch

có th đo đ c 10 mm ho c 11 mm

+ do không hi u ch nh d ng c đo v m c 0 nên s li u thu đ c trong các l n đo có th luôn t ng lên ho c luôn

gi m

Kh căph c

+ Sai s d ng c không kh c ph c đ c mà th ng đ c l y b ng m t n a đ chia nh nh t ho c 1 đ chia nh

nh t (tùy theo yêu c u c a đ )

+ Sai s h th ng do l ch m c 0 đ c kh c ph c b ng cách hi u ch nh chính xác đi m 0 c a các d ng c

b.ăSaiăs ăng uănhiên

Saiăs ăng uănhiên là sai s không có nguyên nhân rõ ràng

nghi m không n đ nh, do tác đ ng bên ngoài …

ăkh căph c sai s ng u nhiên ng i ta đo nhi u l n và tính giá tr trung bình coi đó là giá tr g n đúng v i giá

tr th c

N u trong các l n đo mà cóănghiăng ăsaiăsót do thu đ c s li u khác xa v i giá tr th c thì c n đoăl i và lo iăb ă

s ăli uănghiăsaiăsót

7 3.ăCÁCHăTệNHăGIÁăTR ăTRUNGăBỊNHăVẨăSAIăS ăTR CăTI Pă

Giá tr trung bìnhμ _ A1 A2 An

A

n

 Sai s tuy t đ i c a m i l n đoμ  A1  A A ; A_ 1  2   A A ; ; A_ 2  n   A A_ n

Sai s tuy t đ i trung bìnhμ

_

_

Max

n

A A (n<5)





  



(VL 10 CB)

Saiăs ătuy tăđ iăc aăphépăđo:

_ dc max min

2

    



 





; Trong đóμ Adc là sai s d ng c

Nh năxét: cách tính sai s tuy t đ i c a phép đo sách NC d và nhanh h n sách CB, do v y dùng cách tính nào

đ bài ph i nêu rõ ràng

Saiăs ăt ăđ iă(t ngăđ i): A A (%)

A



 

o Sai s tuy t đ i th ng ch đ c vi t đ n 1 ho c t i đa là 2 ch s có ngh a

o Giá tr trung bình đ c vi t đ n b c th p phân t ng ng

o Sai s c a k t qu không nh h n sai s c a c a d ng c đo kém chính xác nh t

o S ch s có ngh a c a k t qu không nhi u h n s ch s có ngh a c a d ki n kém chính xác nh t

S ch s có ngh a là t t c các con s tính t trái qua ph i k t ch s đ u tiên khác không S ch s

có ngh a càng nhi u cho bi t k t qu có sai s càng nh

Víăd 1: ùng đ ng h b m giây có thang chia nh nh t là 0,01s đ đo chu k T dao đ ng c a m t con l c K t qu 5 l n

đo th i gian c a m t dao đ ng toàn ph n nh sauμ 3,00s; 3,20s; 3,00s; 3,20s; 3,00s Ghi k t qu đo T

H ngăd n:

3× 3, 00 + 2× 3, 20

2

T = 3,00-3,08 = 0,08s 3× T + 2× T

5

T = 3,20-3,08 = 0,12s

 





Sai s tuy t đ iμ T = T+ T = 0,0λ6s +0,01s = 0,106s 0,11sdc 

K t qu μ T = 3,08  0,11s

7 5.ăCÁCHăTệNHăSAIăS ăGIÁNăTI Pă

Sai s gián ti p c a m t t ng ho c m t hi u b ng t ng sai s tuy t đ i c a các s h ng

Ví d μ F=X + Y – Z  F = X + Y + Z

Sai s gián ti p c a m t tích ho c m t th ng b ng t ng sai s t đ i c a các th a s

Ví d μ F X.Y

Z

Sai s gián ti p c a m t l y th aμ

n n

n



Sai s gián ti p c a m t c n s μ n

n

n X X



Các h ng s ph i đ c l y g n đúng đ n s l th p phân sao cho sai s t đ i c a phép l y g n đúng nh

h n 10 l n t ng sai s t đ i c a các đ i l ng trong công th c

Víăd ă2: Th tích c a kh i tr đ c tính theo công th c 2

V = D h

4 , bi t đ ng kính đáy tr D = (30,2  0,1) mm và chi u cao c a tr h = (50,1  0,1) mm

H ngăd n:

1 , 50

1 , 0 2 , 30

1 , 0 2





















h

h D

D V

V

Nên ph i l y  = 3,141 đ 0 , 0003

141 , 3

001 ,







  0,0086/10 = 0,00086

4752 395

, 4752 1

, 50 3 , 30 141 ,

Và  V   V  0 , 0089 4752  42 , 29  40mm3

K t qu : V = 4750  40 mm3 hay vi t thành V = (475  4).10 mm3

Víăd ă3: M t h c sinh dùng đùng đ ng h b m giây có đ chia nh nh t là 0,01s và th c milimet có đ chia là 1mm đ

th c hành xác đ nh gia t c tr ng tr ng t i đi m g n m t đ t Sau ba l n th v t đ cao h b t k , k t qu thí nghi m thu đ c nh sauμ h1 = 200cm; h2 = 250cm; h3 = 300cm; t1 = 0,64s; t2 = 0,72s; t3 = 0,78s B qua s c c n không khí Xác

đ nh cách vi t đúng giá tr gia t c tr ng tr ng

H ngăd n:

2 2

2

Th c hi n các phép toán l y vi phân, ta đ cμ g g h 2 t

       (1) Xác đ nh sai s tuy t đ i c a h và sai s tuy t đ i c a t nh các ví d trên, ta đ cμ t = 0,06s; h = 26mm

T (1), ta tính đ cμ g g h 2 t 0, 27 g 0, 27. g 2, 68

V y, các vi t đúng làμ 2

9,92 2, 68 (m/ s )

B/ - BÀI T

quãng đ ng v t đi đ c t đi m t1 = 2s đ n th i đi m t2 = 8s Giá tr quãng đ ng nói trên

đ c th hi n nh th nào trên đ th ?

a) Trong n a th i gian đ u xe đi v i v n t c v1 = 60km/h, trong n a th i gian cu i xe đi v i v n t c v2 = 18km/h

b) Trong n a quãng đ ng đ u xe đi v i v n t c 12km/h và trong n a quãng đ ng cu i v2 = 18km/h

c) Trong n a ph n đ u đo n đ ng AB xe đi v i v n t c 60km/h Trong n a đo n đ ng còn l i ô tô đi n a th i

gian đ u v i v n t c 40km/h và n a th i gian sau 20km/h

th ng Hãy cho bi t:

a) V n t c c a v t trong m i gian đo n

b) Ph ng trình chuy n đ ng c a v t trong m i giai đo n

c) Quãng đ ng v t đi trong 16 giây

phát t Thái Nguyên cách Hà N i 80km c ng đi Cao B ng d c qu c l 3 v i v n t c 40km/h Ch n tr c t a đ d c qu c

l 3, g c t i Hà N i, chi u d ng H ng v Cao B ng

a) Vi t ph ng trình chuy n đ ng c a 2 chuy n đ ng trên

b) Bi u di n b ng đ th 2 chuy n đ ng đó

c) Lúc 9h hai ô tô cách nhau bao nhiêu km?

d) Hai ô tô g p nhau lúc m y gi ? i m g p nhau cách Hà N i bao nhiêu km?

phát t B đi v A v i v n t c không đ i 64km/h Coi AB là đ ng th ng và dài 120km

a) Vi t công th c tính đ ng đi và ph ng trình to đ c a hai xe L y g c to đ A, g c th i gian là lúc 6 gi

sáng Chi u d ng t A đ n B

b) Xác đ nh v trí và th i đi m lúc hai xe g p nhau

c) V đ th t a đ theo th i gian c a hai xe trên cùng m t hình v

a) L p ph ng trình chuy n đ ng c a m i xe

b) D a trên đ th xác đ nh v trí và kho ng cách gi a hai xe sau th i gian 1,5 gi k t lúc

xu t phát

c) D a trên đ th xác đ nh th i đi m hai xe cách nhau 30km sau khi g p nhau

d ng c a tr c Ox v i v n t c sao cho v  b x v i b là m t h ng s d ng

a) Chuy n đ ng c a v t có ph i là th ng bi n đ i đ u không?

b) Tìm bi u th c v n t c c a v t theo th i gian

c) Tìm bi u th c t a đ c a v t theo th i gian

d) Tìm bi u th c v n t c trung bình theo kho ng th i gian t và bi u th c theo t a đ x

a) Vi t ph ng trình v n t c c a v t

b) Sau bao lâu v t đ t v n t c 18m/s Tính quãng đ ng v t đi đ c trong kho ng th i gian đó V đ th v n t c

c a v t theo th i gian

c) Vi t ph ng trình chuy n đ ng c a v t, t đó xác đ nh to đ mà t i đó v n t c c a v t là 12m/s

thì tàu d ng l i sân ga

a) Tính gia t c c a đoàn tàu

b) Tính quãng đ ng mà tàu đi đ c trong th i gian hãm

d ng l i

a) Tìm th i gian chuy n đ ng ch m d n đ u c a ôtô

b) Tìm qu ng đ ng ôtô đi đ c trong 2s cu i cùng tr c khi d ng h n

a) Tính quãng đ ng xe đi đ c trong 6 giây

b) Tính quãng đ ng xe đi đ c trong giây th 6

xu t phát t A chuy n đ ng th ng đ u v i v n t c 5m/s, v t th hai xu t phát t B chuy n đ ng th ng nhanh d n đ u không v n t c đ u v i gia t c 2m/s2 Ch n tr c Ox trùng v i đ ng th ng AB, g c O trùng v i A, chi u d ng t A đ n

B, g c th i gian là lúc xu t phát

a) Vi t ph ng trình chuy n đ ng c a m i v t

b) nh th i đi m và v trí lúc hai v t g p nhau

c) Xác đ nh th i đi m mà t i đó hai v t có v n t c b ng nhau Xác đ nh kho ng cách gi a hai xe lúc đó