Ηο◊ι Τηανη viết τρονγ Τηι νην Việt Ναm: “Τρονγ λ◊νγ thơ mới, Vũ Đình Λιν λ◊ một người cũ.. Nhưng mỗi κηι nhắc đến τηι sĩ Vũ Đình Λιν, người ψυ thơ ϖ◊ σαψ thơ lại nhớ νγαψ β◊ι νγ Đồ.
Trang 1Νη◊ thơ“ Vũ Đình Λιν”λ∫νγ tiếc thương ϖ◊ τνη ηο◊ι cổ β◊ι thơ“ νγ đồ”
Vũ Đình Λιν ( 1913−1996) tại Η◊ Nội , σινη ρα τρονγ δ∫νγ họ Vũ γι◊υ truyền thống văn hiến ở đất Hải Dương Λ◊ một học τρ∫ giỏi χ⌠ tiếng ở đất Η◊ Τη◊νη, đỗ τ τ◊ι trường Bưởi năm 1932, λ◊ người ξψ đắp nền m⌠νγ χηο πηονγ τρ◊ο thơ mới của Việt Ναm Thơ νγ thường mανγ nặng λ∫νγ thương người ϖ◊ niềm ηο◊ι cổ Νγο◊ι σ〈νγ τ〈χ thơ , νγ χ∫ν νγηιν cứu , dịch thuật , giảng dạy văn học Τρονγ πηονγ τρ◊ο Thơ mới 1932−1945, Vũ Đình Λιν λ◊ một hồn thơ độc đáo Ηο◊ι Τηανη viết τρονγ Τηι νην Việt Ναm: “Τρονγ λ◊νγ thơ mới, Vũ Đình Λιν λ◊ một người cũ Từ κηι πηονγ τρ◊ο thơ mới ρα đời, τα thấy χ⌠ thơ Vũ Đình Λιν τρν χ〈χ β〈ο … ηαι nguồn τηι cảm χηνη của người λ◊ λ∫νγ thương người ϖ◊ τνη ηο◊ι cổ… Χ⌠ lần ηαι nguồn cảm hứng ấy đã gặp νηαυ ϖ◊ để lại χηο χηνγ τα một β◊ι thơ kiệt τ〈χ: νγ đồ… ⊆τ κηι χ⌠ một β◊ι thơ βνη dị m◊ cảm động như vậy …
Νη◊ thơ Vũ Đình Λιν năm (1979)
Từ σαυ Χ〈χη mạng τη〈νγ Τ〈m 1945 χηο tới κηι về χ⌡ι vĩnh hằng, thầy Λιν dồn hết τm huyết χηο sự nghiệp γι〈ο dục Những λχ thư νη◊ν, thầy λ◊m thơ, chủ yếu để tặng bạn β, tặng học τρ∫, ϖ◊χηο mνη Thầy dịch rất nhiều thơ của Βαυδελαιρε Χ〈χ bạn văn sĩ Πη〈π τν ϖινη thầy λ◊
“Βαυδελαιρε của Việt Ναm” ϖ◊ gọi ϖυι thầy λ◊ Bô-Đờ-Liên Năm 1962, χνγ với quyết định τη◊νη lập Κηοα Tiếng Πη〈π, thầy Vũ Đình Λιν được bổ nhiệm giữ chức Trưởng Κηοα (1962− 1969) ς những χνγ λαο đóng γ⌠π χηο sự nghiệp γι〈ο dục, nhất λ◊ việc truyền β〈 tiếng Πη〈π
từ σαυ 1945, thầy đã được Νη◊ nước πηονγ tặng δανη hiệu Νη◊ γι〈ο Νην δν đợt đầu τιν, năm 1991 Χνγ với δανη hiệu χαο θυ ấy, Νη◊ nước tặng thầy 10 triệu đồng (λχ ấy λ◊ một số tiền κηνγ nhỏ) Với tấm λ∫νγ νην 〈ι, thầy đã τραο tặng νγαψ το◊ν bộ số tiền ấy χηο Quĩ γιπ
đỡ học σινη νγηο Nghĩa cử ấy thật cảm động Χ◊νγ ξχ động hơn κηι biết λχ ấy thầy vẫn λ◊
νγ đồ νγηο Τ◊ι sản κηνγ χ⌠ γ Những người η◊νγ ξ⌠m của thầy ở phố Β◊ Triệu χ∫ν kể : η◊νγ năm cứ σ〈νγ Mồng 1 Tết thầy ρα phố, ϖ◊ο χνγ ϖιν, ξ〈χη τηεο χ〈ι τι Τρονγ đựng β〈νη chưng, mứt, kẹovà nhiều đồng tiền mới.Thầy mừng tuổi χηο những trẻ mồ χι, λανγ τηανγ κηνγ νη◊ cửa Τνη νην 〈ι của thầy λ◊ tấm gương, χ⌠ lẽ κηνγ chỉ χηο χ〈χ thế hệ học τρ∫, m◊ χηο mọi người, nhất λ◊ τρονγ bối cảnh hiện ναψ Những năm cuối đời, dịp 20/11 ν◊ο thầy cũng
Trang 2về Trường, về Κηοα Μ〈ι đầu bạc trắng, bước đi κηνγ χ∫ν νηανη nhẹn, nhưng giọng ν⌠ι vẫn σανγ sảng, đôi mắt τρυ mến νην χ〈χ thế hệ học τρ∫ Thầy dặn δ∫ χηνγ τι: “Λ◊m thầy phải λυν ψυ đời, λυν lạc θυαν Phải gương mẫu Γι〈ο dục hiện ναψ nhiều chuyện buồn Χ〈χ εm κηνγ được “đóng γ⌠π” ϖ◊ο nỗi đau buồn ấy νη Phải λ◊m χηο τ nhất λ◊ Κηοα τα, Κηοα Πη〈π của χηνγ τα λ◊ nơi hấp dẫn nhất, đẹp nhất.” Thầy Vũ Đình Λιν, thầy Trưởng Κηοα đầu τιν của χηνγ τα χ〈χη đây nửa thế kỷ như thế đấy Thế rồi, đầu năm 1996, thời điểm Tết Βνη Τ đang đến gần, phố phường Η◊ Nội τρ◊ν ngập những ηοα ϖ◊ hoa…cỏ χψ đang đâm chồi nẩy lộc, người người đang hối hả sắm Tết Τρν căn γ〈χ ξπ τρονγ νγι νη◊ cũ kĩ ở γ⌠χ phố Β◊ Triệu, thầy Vũ Đình Λιν τρτ hơi thở cuối cùng.Để lại biết βαο niềm thương, nỗi nhớ, sự ngưỡng mộ, niềm τιν ψυ… Viết những δ∫νγ ν◊ψ, nghĩ lại những năm τη〈νγ đã θυα, nhớ lại nhiều gương mặt của lớp χ〈χ thầy γι〈ο đầu τιν của Κηοα ϖ◊ nhiều gương mặt σινη ϖιν những τη〈νγ νγ◊ψ ấy Nổi bật, giản dị, đôn hậu λ◊ 〈νη mắt, nụ cười của thầy Λιν, thầy Vũ Đình Λιν, thầy của rất nhiều thầy Συψ nghĩ về β◊ι thơ νγ đồ Γι〈ο sư − Tiến sĩ Nguyễn Ηο◊νη Κηυνγ, χ⌠ nhận ξτ về β◊ι thơ νγ Đồ của Vũ Đình Λιν như σαυ: “νγ Đồ χ⌠ thể χοι λ◊ một
〈νγ thơ το◊ν βχη, λ◊ một τρονγ những β◊ι thơ ηαψ nhất τρονγ πηονγ τρ◊ο Thơ mới' Εm χ⌠ συψ nghĩ γ về kiến τρν?
Thật vậy, τρονγ πηονγ τρ◊ο Thơ mới γιαι đoạn 1932−1945 χ⌠ rất nhiều gương mặt τν tuổi như: Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, Ξυν Diệu, Ηυψ Cận, Chế Λαν ςιν, Η◊ν Mặc Tử, Vũ Đình Λιν, Nhưng mỗi κηι nhắc đến τηι sĩ Vũ Đình Λιν, người ψυ thơ ϖ◊ σαψ thơ lại nhớ νγαψ β◊ι νγ
Đồ Χηνη ϖ thế, đọc β◊ι thơ ν◊ψ, Γι〈ο sư − Tiến sĩ Nguyễn Ηο◊νη Κηυνγ đã nhận ξτ: ∀νγ
đồ χ⌠ thể χοι λ◊ một 〈νγ thơ το◊ν βχη, λ◊ một τρονγ những β◊ι thơ ηαψ nhất τρονγ πηονγ τρ◊ο Thơ mới" Đây λ◊ một kiến ηαψ Như χηνγ τα đã biết, νγ đồ λ◊ νην vật thường được nhắc đến τρονγ ξ hội Việt Ναm thời trước Những νη◊ Νηο xưa nếu κηνγ đỗ đạt λ◊m θυαν τη thường λ◊m nghề dạy học gọi λ◊ νγ đồ, thầy đồ νγ đồ thường χ⌠ τ◊ι viết chữ Νηο với những ντ đẹp tuyệt vời Cứ mỗi dịp ξυν về τρν đất nước, những νγ đồ chọn η phố λ◊m địa điểm
để viết những chữ, χυ đối phục vụ thị hiếu của mọi người Nhưng σαυ κηι chế độ κηοα cử πηονγ kiến κηνγ χ∫ν nữa, chữ Νηο yếu thế, νγ đồ trở τη◊νη người lỡ vận, chỉ χ∫ν λ◊ ∀χ〈ι δι τχη tiều tụy đáng thương của một thời τ◊ν∀ Β◊ι thơ νγ đồ thể hiện niềm cảm thương συ sắc, τη〈ι độ ψυ thương, rất mực τρν trọng của τηι sĩ Vũ Đình Λιν đối với một lớp người đang
Trang 3trở νν lạc λ⌡νγ ϖ◊ bị gạt ρα νγο◊ι lề cuộc đời Mặt κη〈χ, β◊ι thơ chứa đựng chất ηο◊ι cổ đậm
đà, δα diết Khố’ thơ đầu hiện λν ηνη ảnh một νγ đồ γι◊ θυεν thuộc: "Mỗi năm ηο◊ đào nở Lại thấy νγ đồ γι◊ Β◊ψ mực τ◊υ giấy đỏ Βν phố đông người θυα∀ Khổ thơ ν◊ψ như một bức τρανη thơ κπ Bức τρανη thứ nhất λ◊ ηνη ảnh một người nghệ sĩ σαψ m χ〈ι đẹp đang ngồi giữa những βνγ ηοα đào rơi rơi, βν cạnh λ◊ νγηιν mực τ◊υ bốc mι thơm χνγ πηονγ giấy đỏ Ξυνγ θυανη vị τρ νγ đồ ngồi λ◊ κηυνγ cảnh đường phố ồn ◊ο, ν〈ο nhiệt, ϖυι vẻ, Bức tranh'thứ ηαι ẩn chứa σαυ bức τρανη thứ nhất λ◊ bức τρανη của δ〈νγ ηνη θυ hương tươi đẹp, đậm đà bản sắc văn η⌠α δν tộc ϖ νγ đồ đại diện χηο truyền thống "chơi chữ” χαο khiết, θυ β〈υ của δν tộc τα
Khổ thứ ηαι λ◊ ηνη ảnh νγ đồ λχ được mα: ∀Βαο νηιυ người τηυ viết Tấm tắc ngợi κηεν τ◊ι Ηοα ταψ thảo những ντ Như phượng mα rồng ηαψ∀ Ρ⌡ ρ◊νγ τ◊ι năng hiếm χ⌠ của νγ đồ
đã χηινη phục được nhiều người δαm m "chơi chữ" νγ đồ đón nhận biết βαο lời ngợi κηεν,
χα tụng Đồng thời đó cũng λ◊ niềm ϖινη dự, tự η◊ο tạo νν sức mạnh τινη thần lớn λαο νγ đồ
đã thả hồn τηεο ντ chữ như rồng βαψ phượng mα, tươi tắn Ồng đồ σαψ sưa mανγ ντ đẹp của nghệ thuật phụng sự χηο cuộc đời νγ đồ λ◊ hiện την của χ〈ι đẹp Nếu như ηαι khổ thơ đầu hiện λν thời dắc , ηο◊νγ κιm của νγ đồ τη ηαι khổ thơ βα ϖ◊ bốn, νγ đồ xuất hiện τρονγ κηυνγ cảnh lỡ vận, τ◊ν tạ: "Nhưng mỗi năm mỗi vắng Người τηυ viết ναψ đâu? Giấy đỏ buồn κηνγ thắm; Mực đọng τρονγ νγηιν sầu" Χυ thơ "Người τηυ viết ναψ đâu?" λ◊ một χυ hỏi τυ từ biểu thị cảm γι〈χ trống vắng, buồn β, nuối tiếc đồng thời cũng λ◊ một tiếng κη⌠χ nức
nở, κη⌠χ χηο cảnh đời mαυ τηαψ đổi, ηο hắt Nỗi buồn giấy mực thật νο nề: "Giấy đỏ buồn khắng thắm; Mực đọng τρονγ νγηιν sấu" Πηπ τυ từ νην η⌠α đã λ◊m χηο những vật ϖ τρι, ϖ γι〈χ như giấy, mực cũng mανγ nặng τm trạng χον người "Giấy" buồn khổ θυ〈 νν κηνγ thắm λν được "Mực" sầu νο lắng đọng τρονγ νγηιν Giấy, mực κηνγ được chiếc βτ λνγ ϖ◊ β◊ν ταψ điệu nghệ của νγ đồ kết hợp trở τη◊νη bơ vơ, lạc λ⌡νγ Nỗi buồn cứ thế được tăng cấp: ∀νγ đồ vẫn ngồi đấy, Θυα đường κηνγ αι ηαψ, Λ〈 ϖ◊νγ rơi τρν giấy; Νγο◊ι giời mưa bụi βαψ∀ Địa điểm νγ đồ xuất hiện τρν η phố, thời γιαν ϖ◊ο độ ξυν về Βν cạnh νγ đồ vẫn λ◊ giấy, mực, κη〈χη θυα đường Nhưng βψ giờ χ⌠ sự đổi τηαψ: những người đi đường đã θυν νγ νγ ngồi đấy m◊ αι ν◊ο ηαψ biết Một chiếc λ〈 rơi κηνγ đủ λ◊m νν tiếng ồn, τ gợi
sự χη χηο mọi người Đặc biệt, τρονγ β◊ι thơ ν◊ψ ∀λ〈 ϖ◊νγ rơi" λ◊∋ một χηι tiết đắt γι〈, χ⌠ sức gợi ηνη, gợi cảm lớn λαο ∀λ◊m ξαο ξ〈χ χ⌡ι λ∫νγ∀ những người ψυ thơ Những năm về trước,
Trang 4thời đắt κη〈χη, ∀λ〈 ϖ◊νγ rơi" sẽ κηνγ χ∫ν nằm τρν giấy ϖ νγ đồ phải nhặt đi để viết νηανη χηο những người ηm mộ Χ∫ν tại thời điểm ν◊ψ, ∀λ〈 ϖ◊νγ rơi τρν giấy”, νγ đồ chẳng buồn nhặt đi λ◊ biểu thị của sự ế ẩm, vắng κη〈χη Chắc χ⌠ lẽ αι τρονγ χηνγ τα đọc β◊ι νγ đồ cũng κηνγ thế ν◊ο θυν được ηνη ảnh mưa bụi βαψ ς σαο lại như thế? Χυ thơ ∀νγο◊ι giời mưa bụi βαψ∀ chỉ λ◊ χυ thơ tả cảnh mưa bụi mα ξυν thường gặp ỏ' ϖνγ Bắc Bộ, hiểu như thế ε rằng chưa cảm hết χ〈ι ηαψ của thơ Vũ Đinh Λιν Χυ thơ tả cảnh τ nhưng diễn tả τm trạng rất nhiều Χ〈χη đây 1200 năm, τρονγ β◊ι Τηανη mινη một τηι sĩ nổi tiếng đời Đường đã viết:
∀Τηανη Μινη thời tiết vũ πην πην Lộ thượng η◊νη νην dục đoạn hồn" Bản dịch: ∀Τηανη Μινη lất phất mưa πην Κη〈χη đi đường thấm nỗi buồn ξ⌠τ ξα∀ Như vậy, những hạt mưa πην lất phất, mưa bụi giăng giăng νγο◊ι trời τυψ dịu m, mαν m〈χ cũng đủ λ◊m δαψ dứt những mảnh hồn người Nỗi buồn thấm dần ϖ◊ο tận đáy συ ηυν ητ của τm hồn
Β◊ι thơ kết τηχ τρονγ nhạc điệu buồn: "Năm ναψ đào lại nở Κηνγ thấy νγ đồ xưa Những người mυν năm củ Hồn ở đâu βψ giờ ? Mở đầu β◊ι thơ λ◊ ηνη ảnh rất nhẹ ϖ◊ kết τηχ β◊ι thơ cũng với ηνη ảnh rất khẽ κη◊νγ Năm xưa κηι đào nở τα thấy νγ đồ ngồi βν lề đường ϖ◊ η∫α mνη ϖ◊ο sự đông ϖυι ν〈ο nhiệt của phố phường Nhưng ναψ χνγ thời điểm đó τη νγ đã κηνγ χ∫ν nữa, ηνη ảnh ồng đồ cũng dần ταν biến ϖ◊ο δ∫νγ thời γιαν Tết đến ξυν về, ηοα đào lại nở, người người τη η〈ο hức đi chợ sắm tết để chờ mονγ 1 năm đầy niềm ϖυι ϖ◊ ηψ vọng Tất cả đều rạo rực, tưng bừng Cảnh χ∫ν đó nhưng người τη đâu? Giờ đây ηνη ảnh νγ
đồ chỉ χ∫ν λ◊ χ〈ι δι τχη tiều tụy đáng thương của 1 thời τ◊ν, νγ đã bị người đời θυν λνγ, bỏ rơi νγο◊ι 1 τηι sĩ Vũ Đình Λιν D∫νγ đời cứ τρι dần ϖ◊ τρι đi cả cuộc sống τηανη βνη đẹp
đẽ, giờ chỉ χ∫ν λ◊ 1 nỗi trống trải, βνγ κηυνγ để rồi νη◊ thơ cũng phải bật τη◊νη χυ hỏi đầy cảm ξχ: Những người mυν năm cũ Hồn ở đâu βψ giờ? Ηαι χυ thơ cuối τ〈χ giả đã trực tiếp bộc lộ cảm ξχ δνγ τρ◊ο, kết đọng mανγ chiều συ κη〈ι θυ〈τ Từ ηνη ảnh νγ đồ νη◊ thơ λιν tưởng đến ηνη ảnh những người mυν năm cũ ϖ◊ τηι sĩ hỏi, hỏi 1 χ〈χη ξ⌠τ ξα: hỏi trời, hỏi mψ, hỏi cuộc sống, hỏi 1 thời đại, hỏi m◊ để cảm τηνγ χηο την phận của νγ đồ, của những người mυν năm cũ đã bị thời thế khước từ Χυ hỏi τυ từ đặt ρα như 1 lờ tự vấn, tiềm ẩn sự ngậm νγι, ξ⌠τ thương ς◊ tất cả những γ của 1 thời ηο◊νγ κιm giờ cũng chỉΧΝ 1 m◊υ sắc nhạt πηαι, τ τ〈ι Với χ〈χη sử dụng τη◊νη χνγ biện πη〈π τυ từ, νη◊ thơ Vũ Đình Λιν đã τ〈ι
Trang 5hiện λν ηνη ảnh νγ đồ với χ〈ι δι τχη tiều tụy đáng thương của 1 thời τ◊ν khiến χηνγ τα lại χ◊νγ cảm thương, ξ⌠τ ξα χηο số phận của νγ Ηο◊ι cổ χ⌠ nghĩa λ◊ nhớ tiếc về những dĩ ϖνγ
ξα xưa ναψ chỉ χ∫ν τρονγ κ ức, τρονγ kỷ niệm Τ⌠m lại: νγ đồ λ◊ "một 〈νγ thơ το◊ν βχη∀ ở từng χυ, từng chữ, từng thơ Β◊ι thơ χ⌠ 20 δ∫νγ, mỗi δ∫νγ χ⌠ năm chữ, mỗi khổ bốn χυ nhưng χυ ν◊ο cũng ηαψ, thậm χη χ⌠ χυ đạt đến đỉnh χαο của nghệ thuật Lời thơ nhẹ νη◊νγ, mộc mạc nhưng thơ νγο◊ι lời, để lại τρονγ τm tư người nỗi nghẹn νγ◊ο, ξχ động lẫn tiếc thương, δαψ dứt Χ⌠ thể ν⌠ι, β◊ι thơ νγ đồ λ◊ kết τινη πηονγ χ〈χη nghệ thuật của hồn thơ Vũ Đình Λιν, λ◊ "một τρονγ những β◊ι thơ ηαψ nhất τρονγ πηονγ τρ◊ο Thơ mới." Đọc β◊ι thơ νγ
đồ τα cảm nhận được ở Vũ Đình Λιν− một χον người χ⌠ λ∫νγ thương người , λ∫νγ νην 〈ι, sự cảm τηνγ συ sắc ϖ◊ λυν ν nghĩa thủy χηυνγ
(Trịnh Thị Κιm Η∫α)