Giải pháp hạn chế rủi ro tín dụng ở ngân hàng công thương hoàn kiếm.doc.DOC

Giải pháp hạn chế rủi ro tín dụng ở ngân hàng công thương hoàn kiếm.doc

Lời mở đầu

Trong những năm qua, Nớc ta đã thực hiện vận hành nền kinh tế theo cơchế thị trrờng Môi trờng kinh tế cạnh trang đã tạo ra triển vọng và điều kiệnthuận lợi cho các doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp ngân hàng nóiriêng Sau khi hệ thống ngân hàng đợc tổ chức lại, trở thành hệ thống ngânhàng hai cấp theo nghị định 53/HĐBT, các ngân hàng thơng mại đã đợc tách ravới t cách là đơn vị kinh doanh tiền tệ mà mục tiêu chủ yếu của nó là tối đahoá lợi nhuận Nhng đồng thời cơ chế thị trờng với đầy dẫy những rủi ro bấttrắc lại đặt các doanh nghiệp (trong đó có doanh nghiệp ngân hàng) trớc nhữngthử thách khốc liệt, ngiệt ngã bởi sự cạnh tranh để tồn tại và phát triển

Rủi do luôn là canh bệnh bẩm sinh vốn có của nền kinh tế thị trờng Gắnliền với khả năng thu lợi nhuận cao thì bao giờ cũng xuất hiện những tiềm tàngkhả năng rủi ro lớn đối với nó Đáng chú ý là trong lĩnh vực kính doanh tiền tệkhả năng rủi ro đối với các doanh nghiệp ngân hàng là con số cộng khả năngrủi ro các doanh nghiệp trong các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế quốcdân Bởi vì trong điều kiện cơ chế thị trờng, nguồn vốn vay ngân hàng để tiếnhành hoạt động sản xuất kinh doanh - dịch vụ của các doanh nghiệp bao giờcũng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn vốn sản xuất kinh doanh của họ

Nh vậy, bất kỳ sự rủi ro nào dù lớn hay nhỏ, xảy ra ở bất kỳ một doanhnghiệp sản xuất kinh doanh nào có quan hệ giao dịch tín dụng với ngân hàngcũng đều gây ra rủi ro cho ngân hàng Điều đó cho thấy rủi ro và vấn đề phòngngừa rủi ro trong hoạt động kinh doanh tín dụng của ngân hàng bao giờ cũng

là một vấn đề đợc quan tâm hàng đầu vì nó có liên quan và tác động trực tiếp

đến sự sống còn của các ngân hàng

ở nớc ta vấn đề rủi ro tín dụng và các biện pháp phòng ngừa rủi ro tíndụng trong kinh doanh của các ngân hàng thơng mại đã đợc đề cập đến từmấy năm nay nhng chủ yếu mới trên phơng diện lý luận Cần có sự tổng kết,

đúc rút kinh nghiệm từ hoạt động thực tiễn của các ngân hàng

Nhận thức đợc mối nguy hiểm và hậu quả không lờng trớc đợc do các rủi

ro tín dụng ngân hàng gây ra, cùng với những kiến thức và bài học thu đợctrong đợt thực tập tại ngân hàng công thơng hoàn kiếm, em xin mạnh dạn chọn

đề tài "Giải pháp hạn chế rủi ro tín dụng ở ngân hàng công thơng hoàn kiếm" để nghiên cứu.

Tuy nhiên, với thời gian và trình độ có hạn, kinh nghiệm thực tiến chanhiều nên bản luận văn không tránh khỏi thiếu sót Mong có đợc sự đóng góp

ý kiến của các thầy cô và bạn đọc

Hoàn thành bản luận văn này em xin trân thành cảm ơn sự giúp đỡ củacác cán bộ ngân hàng công thơng hoàn kiếm, đặc biệt là các anh chị trongphòng kinh doanh tín dụng Em xin đợc bầy tỏ lòng biết ơn đối với thầy Trần

Đăng Khâm là ngời trực tiếp hớng dẫn em trong việc nghiên cứu và hoàn thành

đề tài này

Chơng I Ngân hàng thơng mại và rủi ro tín dụng

I- Ngân hàng thơng mại trong nền kinh tế thị trờng.

1/ Khái niệm về Ngân hàng thơng mại.

Ngân hàng thơng mại xuất hiện trớc khi có chủ nghĩa t bản, nó đợc hìnhthành từ những thơng nhân làm nghề kinh doanh tiền tệ tính chất vô danh của

đồng tiền khiến cho những ngời kinh doanh tiền tệ có thể chuyển từ việc chỉgiữ hộ tiền (vàng) sang đổi hộ tiền, vận chuyển hộ tiền và dần dần khi họ tíchluỹ đợc một số vốn nhất định họ sẽ tiến hành cho vay lấy lãi Lúc này việc giữ

hộ tiền thu lệ phí chuyển sang hoạt động huy động vốn phải trả lãi để khuyếnkhích, động viên số vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi trong xã hội Đồng thời họtiến hành nghiệp vụ thanh toán hộ khách hàng Khi cả ba nghiêp vụ nợ (huy

động vốn), nghiệp vụ có (cho vay) và nghiệp vụ trung gian (thanh toán) đợchình thành thì lúc đó ngân hàng thực thụ đã xuất hiện

Nh vậy có thể nói Ngân hàng thơng mại là một tổ chức kinh tế mà hoạt

động thờng xuyên của nó là nhận tiền gửi với trách nhiệm hoàn trả, sử dụng sốtiền đó để cho vay và thực hiện một số dịch vụ thanh toán cho khách hàng

2- Vai trò của Ngân hàng thơng mại

Ngân hàng là một tổ chức kinh doanh tiền tệ Tiền vừa là nguyên liệu vừa

là giá trị phản ánh hiệu quả kinh doanh của ngân hàng Dới nền kinh tế chỉ huy,mọi hoạt động của ngân hàng không có hiệu quả ,các ngân hàng thơng mại

đứng ngoài sản xuất ,tác động của ngân hàng tới nền sản xuất là rất yếu Đãxuất hiện nhiều căn bệnh hiểm nghèo do hậu quả hoạt động của ngân hàngkhông tốt gây ra nh :khủng hoảng, lạm phát Mặc dù vậy ,ngân hàng vẫn giữvai trò rất to lớn trong nền kinh tế thị trờng Cụ thể là:

2.1.Ngân hàng tạo ra tín dụng giúp cho nhà kinh doanh có điều kiện

mở rộng sản xuất

Ngân hàng thơng mại là sản phẩm của nền kinh tế hàng hoá ,thực hiệncác nghiệp vụ của mình về tiền tệ tín dụng Ngân hàng thơng mại là nơi tích tụ

và tập trung vốn ,nơi khơi dậy và thu hút mọi tiềm năng của xã hội, phục vụcho mục tiêu kinh tế xã hội, làm cho sản phẩm xã hội tăng lên Do vậy giữacác ngân hàng và các nghành kinh tế có mối quan hệ hữu cơ với nhau Trên cơ

sở nguồn tiền nhàn rỗi tạm thời cha sử dụng phát sinh trong nền kinh tế màngân hàng huy động đợc ,ngân hàng tiến hành phân phối cho nhu cầu của nềnkinh tế ,đáp ứng nhu cầu về vốn để mở rộng quá trình tái sản xuất Các doanhnghiệp hoạt động trong nền kinh tế hàng hoá luôn phải nâng cao trình độ khoahọc kĩ thuật, nâng cao chất lợng, hạ giá thành sản phẩm Phần lớn các doanhnghiệp khi mở rông sản xuất bao giờ cũng thiếu vốn Ngân hàng là thị trờngvốn bảo đảm cung cấp đầy đủ nhu cầu của doanh nghiệp Ngoài việc bổ sungvốn lu động, ngân hàng còn cho vay đầu t dài hạn, giúp cho họ hiện đại hoácác qui trình công nghệ

Nh vậy ngân hàng là cầu nối giữa tiết kiệm và đầu t

2.2- Ngân hàng giúp cho các tổ chức sản xuất kinh doanh quản lý doanh nghiệp có hiệu quả

Đặc trng cơ bản của tín dụng ngân hàng là sự vận động trên cơ sở hoàntrả và có lợi tức Chúng ta biết rằng giá cả của hàng hoá cho vay chính là lãisuất tín dụng Qua lãi suất tín dụng, ngân hàng thúc đẩy các đơn vị phải hạchtoán kinh doanh, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tăng vòng quay của vốn,giảm chi phí, tăng khả năng sinh lời để có thể trả lãi vay ngân hàng mà đơn vịvẫn có lãi

Mặt khác qua việc thẩm định ngân hàng chỉ quyết định cho vay đối vớinhững đơn vị có khả năng hoàn trả cả vốn và lãi, đơn vị nào hoạt động có hiệuquả thì cho vay nhiều và ngợc lại Nh vậy một đơn vị muốn vay vốn ngân hàng

để sản xuất kinh doanh trớc hết phải xắp xếp tổ chức sản xuất kinh doanh tốtmới lấy đợc lòng tin của ngân hàng

2.3- Ngân hàng khích lệ sự tiết kiệm trong sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và dân c.

Lãi xuất khích lệ các tổ chức kinh tế cũng nh dân c gửi tiền vào ngânhàng Các nhà sản xuất kinh doanh muốn có lợi nhuận lớn phải tiết kiệm tối đa

chi phí mới đảm bảo trả đợc lãi vay ngân hàng Nh vậy lãi xuất tiền gửi và lãixuất cho vay đóng vai trò quan trọng trong tiết kiệm đầu t và tiết kiệm tiêudùng

2.4- Ngân hàng giúp cho nền kinh tế phân bổ vốn giữa các vùng trong một quốc gia tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế của đất nớc.

Gữa các vùng trên lãnh thổ một quốc gia thờng có sự phát triển kinh tế xãhội không đồng đều mà nguyên nhân chính là do ảnh hởng của điều kiện tựnhiên Nơi tài nguyên nghèo, địa hình hiểm trở xa xôi, khí hậu không thuận lợi

để phát triển kinh tế thì nguồn vốn huy động tại chỗ ở địa phơng từ sự tiết kiệmcủa dân c và các tổ chức kinh tế không đợc bao nhiêu để dùng vào đầu t Cácngân hàng thơng mại thờng đợc tổ chức theo hệ thống, trong đó Ngân hàng th-

ơng mại Ngân hàng thơng mại trung ơng sẽ đứng ra điều hoà vốn từ nơi thừa(huy động mà không sử dụng hết) đến nơi thiếu đảm bảo thuận lợi cho sự pháttriển kinh tế vùng, xoá dần sự khác biệt giữa các vùng trên lãnh thổ về kinh tế

và xã hội

2.5- Ngân hàng góp phần chống lạm phát và là một trong những công

cụ quản lý Nhà nớc có hiệu quả tạo nên sự công bằng và ổn định.

Có hai con đờng dẫn đến lạm phát, trong đó có một con đờng qua lạmphát tín dụng Ngân hàng với các biện phảp của mình đã ngăn chặn lợng tiềnthừa vào lu thông ,góp phần chống lạm phát Ngân hàng với t cách là trung tâmtiền tệ tín dụng ,thông qua các nghiệp vụ của mình đã kiểm soát bằng tiềnhoạt động của nền kinh tế Ngân hàng xác định đợc hớng đầu t vốn ,có biệnpháp xử lý những biến động không hợp lý trong nền kinh tế, kiểm soát quátrình sản xuất, phân phối sản phẩm xã hội Ngoài ra, ngân hàng là cơ quanquản lý tiền tệ nên thông qua nghiệp vụ của mình ,điều hoà lu thông tiền tệ, ổn

định sức mua đồng tiền

2.6-Ngân hàng thơng mại là cầu nối giữa trong nớc và thế giới bên ngoài tạo nên môi trờng quyết định phát triển ngoại thơng, công nghiệp và các ngành có liên quan

Trong điều kiện hiện nay, phát triển kinh tế của một nớc luôn gắn liền vớithị trờng thế giới, nền kinh tế đóng nhờng bớc cho kinh tế mở Vì vậy tín dụngngân hàng đã trở thành một trong những phơng tiện nối liền kinh tế các nớc

với nhau Đối với các nớc đang phát triển nói chung và Việt Nam nói riêng,Ngân hàng thơng mại đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng xuất nhậpkhẩu hàng hoá, đồng thời nhờ nguồn tín dụng bên ngoài để công nghiệp hoá vàhiện đại hoá đất nớc.

Tóm lại, trong nền kinh tế hiện đại do áp dụng những thành quả khoa học

kỹ thuật, đặc biệt là công nghệ tin học, không gian và thời gian đã thay đổi.Vốn cho sản xuất ở mỗi nớc không còn khả năng tự lực cánh sinh mà còn phải

có sự hoà nhập với thị trờng vốn thế giới Ngân hàng thơng mại chính là cầunối cho thị trờng trong và ngoài nớc Nh vậy nó không chỉ là "Bà đỡ" cho sảnxuất hàng hoá mà nó còn chính là trái tim luôn cung cấp máu cho mọi tế bàocủa đời sống kinh tế

3- Các nghiệp vụ chủ yếu của Ngân hàng thơng mại

3.1- Huy động tiền gửi của các tổ chức kinh tế và cá nhân.

Đây là một trong những nghiệp vụ chủ yếu của ngân hàng thơng mại.Thực hiện nghiệp vụ này Ngân hàng thơng mại đã thực hiện đợc một phầnchức năng tạo tiền Nếu tín dụng ngân hàng không tạo đợc tiền để mở ra những

điều kiện thuận lợi cho quá trình sản xuất và những hoạt động của nó thì trongnhiều trờng hợp hoạt động sản xuất không thực hiện đợc và nguồn vốn tích luỹ

từ lợi nhuận và các nguồn khác sẽ bị hạn chế Hơn thế nữa các đơn vị sản xuất

có thể gánh chịu tình trạnh ứ đọng vốn, vốn luân chuyển không đợc sử dụngtrong những giai đoạn cụ thể của quá trình sản xuất, nhng trong các thời kỳcao điểm mang tính thời vụ của một doanh nghiệp lại không đủ vốn để thúc

đẩy nhu cầu sản xuất kinh doanh

Sự ra đời của Ngân hàng thơng mại đã tạo ra bớc phát triển về chất trongquá trình kinh doanh tiền tệ Nếu nh trớc đây các tổ chức kinh doanh tiền tệgiữ tiền và gửi tiền để rồi cho vay ra cũng chính những đồng tiền ấy thì kể từkhi ngân hàng ra đời việc cho vay không nhất thiết là tiền, vàng, bạc mà họnhận đợc từ ngời gửi

Ngân hàng thơng mại hoạt động bằng cách "đi vay để cho vay" khoảnchênh lệch lãi xuất, sau khi đã trừ đi những chi phí khác là lợi nhuận của ngânhàng Ngân hàng thơng mại có thể huy động vốn nhàn rỗi trong xã hội bằng

cách nhận tiền gửi của các doanh nghiệp và cá nhân với các lãi xuất khác nhau

nh tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm

Ngoài ra khi cần thêm vốn ngân hàng có thể huy động bằng cách pháthành các chứng chỉ tiền gửi hay vay vốn của ngân hàng trung ơng hoặc các tổchức tín dụng khác

3.2- Nghiệp vụ đầu t tín dụng.

Nghiệp vụ đầu t tín dụng cho khách hàng là nghiêp vụ kinh doanh manglại lợi nhuận chủ yếu cho ngân hàng Vốn mà Ngân hàng thơng mại sử dụng

để cho vay suất phát từ nguồn vốn mà ngân hàng huy động đợc từ các khoảntiền nhàn rỗi trong nền kinh tế Trong việc tạo ra khả năng tín dụng, các ngânhàng thơng mại đã và đang thực hiện các chức năng xã hội của mình làm chosản phẩm xã hội tăng lên, vốn đầu t đợc mở rộng và từ đó dẫn đến lợi nhuậnnhiều hơn, đời sống kinh tế của nhân dân đợc nâng cao Rõ ràng tín dụng ngânhàng có ý nghĩa quan trọng đối với toàn bộ hoạt động của nề kinh tế nó tạo rakhả năng tài trợ cho hoạt động công nghiệp, thơng nghiệp, nông nghiệp của

đất nớc

Hoạt động tín dụng của ngân hàng cũng là hoạt động chứa nhiều rủi ronhất vì vậy trong quyết định số 198/NH-QĐ ngày 16/9/1998 của thống đốcngân hàng nhà nớc đã ghi 3 nguyên tắc của tín dụng Ngân hàng thơng mại là

"vốn vay phải đợc hoàn trả đầy đủ cả gốc lẫn lãi đúng thời hạn đã kỹ; vốn vayphải sử dụng đúng mục đích có kết quả; vốn vay phải đảm bảo bằng hàng hoá

có gía trị tơng đơng"

3.3- Nghiệp vụ thanh toán

Việc đa ra một cơ chế thanh toán hay nói cách khác sự vận động vốn làmột trong những chức năng quan trọng do các ngân hàng thơng mại thực hiện

nó càng trở nên quan trọng khi có đợc sự tín nhiệm trong việc sử dụng séc vàthẻ tín dụng Phần lớn séc trong nớc đợc thanh toán bù trừ thông qua hệ thốngNgân hàng thơng mại

Cùng với sự phát triển của sản xuất hàng hóa, nghiệp vụ thanh toán củangân hàng thơng mại không chỉ đơn thuần là trung gian thanh toán mà cònquản lý các phơng tiện thanh toán một cách có hiệu quả Hiện nay ở nhiều nớcngân hàng đã và đang trang bị hệ thống máy vi tính và các phơng tiện kỹ thuật

hiện đại khác nhằm làm cho quá trình thanh toán bù trừ, thanh toán liên hàng

đợc thực hiện nhanh chóng, giảm bớt chi phí và đạt độ chính xác cao

3.4-Tham gia vào hoạt động thị trờng hối đoái

Các Ngân hàng thơng mại có nhiều khách hàng tham gia xuất nhập khẩu,

có thu chi ngoại tệ nhiều Trong sự phát triển của mình , các ngân hàng đãhình thành và phát triển nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ và thanh toán quốc

tế Các nghiệp vụ này là động lực phát triển sản xuất kinh doanh , xuất nhậpkhẩu của các đơn vị kinh tế Xét về mặt ngân hàng, việc mua bán ngoại tệcũng nh việc cho vay ngoại tệ đem lại lợi nhuận trên cơ sở mua vào với giáthấp , bán ra với giá cao hơn, hoặc do sự biến động của tỷ giá ngoại tệ nên việcmua bán ngoại tệ không thông qua đồng bản tệ hay kinh doanh chênh lệch giácũng đem lại lợi nhuận cho ngân hàng

3.5- Tham gia vào hoạt động trên thị trờng chứng khoán.

Ngân hàng tham gia vào thị trờng chứng khoán là thực hiện các nghiệp vụtài chính Trên thị trờng chứng khoán, ngân hàng thơng mại có thể xuất hiệnvới t cách ngời mua bán chứng khoán ,ngời môi giới và bảo lãnh chứng khoáncho các chủ đầu t, trong đó chức năng ngời môi giới chứng khoán của ngânhàng trên thị trờng chứng khoán là chức năng quan trọng nhất

3.6- Thực hiện các dịch vụ đối với khách hàng

Hoạt động dịch vụ của Ngân hàng thơng mại ngày càng đem lại lợinhuận lớn cho ngân hàng Vì vậy các ngân hàng ngày càng đa dạng hoá cácdịch vụ của mình đối với khách hàng nhằm nâng cao lợi nhuận Một số dịch

vụ của Ngân hàng thơng mại nh :nhận bảo quản tài sản cho cá nhân , dịch vụchuyển tiền, dịch vụ bảo quản vật có giá , quản lý chứng từ có giá , t vấn cungcấp thông tin về kinh tế cho khách hàng

Với những hoạt động này , Ngân hàng thơng mại xứng đáng đóng vai tròquan trọng đối với sự tồn tại và phát triển kinh tế và trở thành trung tâm của

Mọi hoạt động của mỗi cá nhân cũng nh toàn xã hội , đều hớng tới mộtmục đích nào đó Song có những trờng hợp mục đích đó không đạt đợc dotrong quá trình hoạt động gặp phải rủi ro Vậy rủi ro là gì ? Đã có nhiều địnhnghĩa về rủi ro nh :"Rủi ro là bất trắc gây mất mát , thiệt hại ", "rủi ro là sự bấttrắc cụ thể liên quan đến việc xuất hiện một biến cố không mong đơị " Nhngnói chung mọi định nghĩa đều đi đến sự khẳng định là rủi ro là sự kiện xảy rangoài ý muốn và đem lại những hậu quả xấu Rủi ro có thể gặp bất cứ lúc nào, ngoài ý thức của con ngời trong mọi lĩnh vực của đời sống , nhất là trong lĩnhvực linh tế.

Trong kinh tế , rủi ro đợc coi là những tổn thất mà các doanh nghiệp phảichấp nhận khi kinh doanh Kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ -tín dụng cácngân hàng cũng phải chấp nhận điều đó Nhng thực tế đã chứng minh rằngkhông một ngành kinh doanh nào mà khả năng dẫn đến rủi ro nhiêù nh kinhdoanh tiền tệ Rủi ro trong kinh doanh tín dụng là những tổn thất xảy ra trongquá trình ngân hàng thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh tín dụng của mình, vìtín dụng là việc " một ngời đa hoặc hứa đa vốn cho ngời khác ,dùng chữ kícam kết cho ngời này nh bảo lãnh , bảo đảm hay bảo chứng mà có thu tiền "

Nh vậy tín dụng dựa vào lòng tin về sự hoàn trả số nợ vay vào một thời

điểm xác định trong tơng lai Cơ sở của quan hệ tín dụng dựa trên sự phối hợpchặt chẽ giữa sự chuỷen giao quyền sử dụng vốn và lòng tin , lòng tin này xuấtphát từ hai phía, hai chủ thể tín dụng: Ngời cung cấp tín dụng và khách hàng.Khả năng kinh tế, khả năng kỹ thuật, uy tín của mỗi chủ thể là cơ sở để tạo ralòng tin giữa họ song tín dụng luôn chứa đựng yếu tố thời gian và trong tơnglai "số phận" của khoản tín dụng sẽ nh thế nào? đó là một điều mà không ai cóthể khẳng định chắc chắn đợc, nghĩa là rủi ro đang chờ đón họ Rủi ro khôngloại trừ bất kỳ một loại tín dụng nào, song tín dụng ngân hàng có khả năng gặpphải nhiều trở ngại, rủi ro hơn so với tín dụng thơng mại Bởi vì xem xét rủi rotrong tín dụng thơng mại chúng ta nhận thấy rủi ro đợc giới hạn trong phạm vihàng hoá, có nghĩa là ngời ta sẽ không mua hàng hoá nếu xét thấy khả năngkhông bán đợc và nh vậy sẽ không phát sinh quan hệ tín dụng và không có rủi

ro Còn nếu xem xét rủi ro trong tín dụng ngân hàng thi tình hình lại khác hẳn.Tín dụng ngân hàng là tín dụng bằng tiền, có phạm vi rộng rãi hầu nh khônggiới hạn Do vậy nhận thức đúng đắn và đầy đủ về rủi ro trong kinh doanh tíndụng là một vấn đề cần thiết để đảm bảo cho ngân hàng có đợc những giải

pháp hạn chế rủi ro có hiệu quả, giúp ngân hàng đạt đợc mục tiêu của quá trìnhkinh doanh là tối đa hoá lợi nhuận.

2- Các loại rủi ro chủ yếu mà ngân hàng thơng mại thờng gặp.

Chúng ta đều biết rằng hoạt động của ngân hàng là loại hình hoạt độngrất cần sự cận trọng song vẫn thờng gặp phải rủi ro Một ngân hàng thành côngtrong hoạt động của nó không chỉ có những cán bộ chuyên môn giỏi mà cầnphải am hiểu nhiều lĩnh vực và đặc biệt phải có phẩm chất đạo đức tốt , có tinhthần trách nhiệm với công việc Tuy nhiên vẫn phải khẳng định rằng kinhdoanh ngân hàng là lĩnh vực gặp nhiều rủi ro nhất, trong đó tập trung vào 5loại rủi ro sau:

2.1- Rủi ro thuần tuý.

Đó là các rủi ro do tác động của thiên nhiên mang lại nh: Thiên tai, hoảhoạn, động đất, hoặc những rủi ro nh lừa đảo, trộm cắp, tham nhũng Làmthiệt hại hoặc gây thất thoát tài sản của ngân hàng

2.2- Rủi ro lãi suất:

loại này xảy ra khi có sự thay đổi lãi suất trực tiếp tác động tới lợi nhuậncủa nhà ngân hàng Ví dụ, khi lãi suất tiền vay giảm trong khi lãi suất trả chotiền gửi hoặc trái phiếu giữ nguyên làm giảm thu nhập của nhà ngân hàng.Những thiệt hại do rủi ro lãi suất gây ra làm giảm chi phí cho nguồn vốn caohơn thu nhập sử dụng vốn dẫn đến kinh doanh của ngân hàng bị lỗ

2.3- Rủi ro tín dụng.

Đó là loại rủi ro xảy ra khi ngân hàng không thu hồi đợc các khoản vaychủ yếu do tình trạng nợ khó đòi và nợ không có khả năng thu hồi Chúng baogồm tất cả các khoản cho vay của ngân hàng, các khoản đầu t chứng khoán, tíndụng tài trợ đến kỳ hạn mà khách hàng, ngời phát hành không thanh toánhoặc trả nợ đợc cho ngân hàng Đây là loại rủi ro lớn nhất và thờng xuyên xảy

ra Bởi vậy việc đánh giá rủi ro này là trách nhiệm của chính các ngân hàng,hơn 2/3 số tài sản có của ngân hàng là các món nợ cho vay và đầu t chứngkhoán, đem lại thu nhập chủ yếu cho nhà ngân hàng Thêm vào đó các hoạt

động ngoại bảng tổng kết tài sản nh: Các giao dịch trên thị trờng hối đoái, các

hợp đồng trao đổi, bảo lãnh tín dụng, tín dụng tài trợ đều rất dễ bị rủi ro,thua lỗ và mất mát.

Nếu các món vay hoặc chứng khoán đến kỳ hạn mà không đợc hoàn trảngân hàng sẽ mất cả vốn lẫn laĩ Nếu giá trị số thiệt hại quá lớn, vợt quá số vốn

tự có của ngân hàng thì chắc chắn ngân hàng sẽ không hoạt động đợc nữa vàlâm vào tình trạng khủng hoảng, có nguy cơ bị phá sản

2.4- Rủi ro hối đoái.

Đây là loại rủi ro do biến động của thị trờng ngoại hối gây ra hiện naycác ngân hàng thơng mại thờng có xu hớng hoạt động đa năng thực hienẹ cảnghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ do đó khi có sự biến động về tỷ giá hối đoái thìthờng phải chịu ảnh hởng ở một mức độ nào đó (nếu sự biến động đó nằmngoài dự kiến của ngân hàng) Nhất là với các Ngân hàng thơng mại Việt Nam,hiện nay mới đang trong thời kỳ sơ khai, còn nhiều bỡ ngỡ, kinh nghiệm cònhạn chế do đó vẫn đề rủi ro hối đoái đang đợc các ngân hàng quan tâm mộtcách thích đáng

* Rủi ro thiếu vốn khả dụng xảy ra khi ngân hàng không đáp ứng đợc nhucầu thanh toán của khách hàng Nó xuất phát từ chức năng chuyển hoán các kỳhạn sử dụng vốn và gnuồn vốn của ngân hàng Rủi ro này thể hiện ngân hàngthiếu vốn hoạt động Do sự cạnh tranh giữa các thể chế tài chính trên thị trờngvốn, nếu khả năng thanh toán của ngân hàng kém, ngân hàng lại càng khó lònghuy động đợc một nguồn vốn dồi dào, từ đó phạm vi hoạt động của ngân hàng

bị thu hẹp, Ngân hàng càng có nguy cơ rủi ro, vỡ nợ Vì thế loại rủi ro này rấtnguy hiểm đối với nhà quản lý ngân hàng

Với loại rủi ro này, Ngân hàng luôn đề phòng bằng việc tính toán, duy trìmột hệ thống vốn khả dụng phù hợp với ngân hàng mình Hệ số này đợc xâydựng trên cơ sở phân tích cụ thể tình hình nguồn vốn và sử dụng vốn theo tínhchất khả chi và khả dụng thực sự của chúng Chẳng hạn tiền gửi có kỳ hạn th-ờng ổn định hơn tiền gửi không kỳ hạn; tiền gửi giữa các ngân hàng thờng bấpbênh hơn tiền gửi của khách hàng

Nh vậy, trong năm loại rủi ro kể trên, rủi ro tín dụng là có tác động mạnh

mẽ đến sự tồn tại của ngân hàng nếu nh cho vay là chức năng chính của nhàngân hàng và nó đem lại nguồn lợi nhuận lớn thì đi kèm với nó rủi ro tín dụngcũng luôn thờng trực và khi đã xảy ra thì sức công phá của nó cũng rất nghiêmtrọng, nó có thể biến Ngân hàng từ trạng thái phát dạt đến nguy cơ bị phá sản.Chính vì vậy nghiên cứu về rủi ro tín dụng và tìm ra các giải pháp cho nó luôn

là một đề tài không bao giờ cũ đối với các nhà phân tích, kinh doanh trong lĩnhvực ngân hàng Đối với Việt Nam nói chung và ngân hàng công thơng HoànKiếm nói riêng thì hơn bao giờ hết, vấn đề này lại càng trở lên nóng hổi và bứcthiết Sở dĩ có điều này vì d nợ tín dụng của các Ngân hàng thơng mại ViệtNam trong giai đoạn qua liên tục tăng nhng con số đó cha đủ để làm cơ sở yêntâm vào sự lớn mạnh cuả các Ngân hàng này Vấn đề ở chỗ số vốn cho vay đó

có hoạt động hiệu quả hay không và có thực hiện đúng mục đích hay không.Chúng ta đang tiến hành công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nớc vìvậy nhu cầu về vốn là rất lớn Lý do đó đòi hỏi không chỉ có giải pháp huy

động vốn đáp ứng nhu cầu mà còn phải xem xét thực trạng các nguồn vốn vay

đang hoạt động ra sao và có an toàn không

3- Rủi ro tín dụng

3.1- Thực trạng về rủi ro tín dụng ở các Ngân hàng thơng mại.

Nh đã phân tích ở trên, rủi ro tín dụng là một khả năng có thể xảy ra khikhách hàng của ngân hàng không dáp ứng đợc nghĩa vụ trả nợ theo những thoảthuận Rủi ro càng cao thì khả năng bảo toàn vốn tín dụng của Ngân hàng càngthấp

- Thời kỳ trớc tháng 12/1986: Hệ thống ngân hàng hoạt động theo cơ chế

kế hoạch hoá tập chung mang tính chất phục vụ là chủ yếu Vì thế vấn đề rủi

ro ngân hàng không đặt ra xem xét

- Thời kỳ 1987-1990 : Hệ thống ngân hàng bớc đầu chuyển động trong cơchế thị trờng và đã vấp phải vô vàn rủi ro Đối với hệ thống ngân hàng chuyêndoanh thì hàng ngàn tỷ đồng nợ quá hạn không có khả năng thu hồi

Đối với hệ thống tổ chức tiền tệ tín dụng ngoài quốc doanh: Ra đời hàngloạt và cuối năm 1988 Đến năm 1990 sau cơn lãi suất cao, 12 ngân hàng cổphần, gần 500 quỹ tín dụng đô thị, hơn 7000 HTX tín dụng lâm vào tình trạng

vỡ nợ không có khả năng thanh toán gây nỗi thất vọng kinh hoàng cho dânchúng mà d âm còn cho tới nay

- Thời kỳ 10/1990 đến nay: Là thời kỳ thực hiện hai pháp lệnh ngân hàng.Tuy nhiên rủi ro ngân hàng và nguy cơ rủi ro vẫn ở mức cao Trong các năm

1995, 1996 phần lớn các ngân hàng thơng mại quốc doanh đều lỗ Chỉ số nợquá hạn tính chung cho cả 4 ngân hàng là 19,5% so với tổng d nợ Theo số liệucủa uỷ ban thanh toán công nợ quốc gia đến 31/12/1997 tổng số nợ của cácngân hàng thơng mại quốc doanh là 2433 tỷ đồng đến nay mới thu hồi đợckhoảng 500 tỷ, số còn lại khó có khả năng thu hồi cha kể số nợ quá hạn mớiphát sinh từ đó đến nay

Các ngân hàng thơng mại quốc doanh cũng gặp nhiều khó khăn trongviệc huy động và cho vay vốn, phần lớn hoạt động cầm chừng, phải gửi vốnvào ngân hàng Nhà nớc và các Ngân hàng thơng mại quốc doanh cho vay lại

Nh vậy điểm qua hoạt động cho vay của hệ thống các ngana hàng thơngmại trong giai đoạn vừa qua chúng ta thấy có 3 vấn đề nan giải nhất sau đây:

- Hiện tợng nợ quá hạn ở nhiều ngân hàng có su hớng tăng lên Vấn đề

đáng lo ngại hiện nay của nhiều ngân hàng là chất lợng hoạt động tín dụng.Tình trạng nợ quá hạn trở nên phổ biến, tỷ trọng nợ quá hạn cao, có su hớng ratăng Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nớc thì hầu hết các ngân hàng đều có

nợ quá hạn Trong toàn bộ hệ thống ngân hàng thơng mại chỉ tính riêng nợ quáhạn khó đòi đã tới con số hàng ngàn tỷ đồng Năm 2000 so với 1999, d nợ quáhạn của các Ngân hàng thơng mại quốc doanh tăng 1,18% nhng do d nợ tíndụng tăng nên xét về số tuyệt đối thì số nợ tín dụng của năm 2000 sẽ tăng hơnmức d nợ quá hạn của năm 1999 không phải là 1,18% nữa mà là 1,4% Điềunày cho thấy mức độ thiệt hại có thể xảy ra càng lớn bởi lẽ d nợ tín dụng tănglênchủ yếu nhờ vào nguồn vốn tín dụng tăng còn số vốn tự có của các ngana

hàng thờng tăng lên với một tốc độ chậm chạp, vì thế tỷ lệ rủi ro so với vốn tụ

có cũng theo su hớng tăng lên ,làm lung lay nền tảng của các Ngân hàng thơngmại

Cũng nh vậy ,các Ngân hàng thơng mại cổ phần đang phải đối đầu với tỷ

lệ nợ quá hạn thờng ở mức 5% trên tổng d nợ ,nhiều ngân hàng tỷ lệ nợ quáhạn còn chiếm trên 20 % tổng d nợ một con số nếu không có biện pháp ngănngừa kịp thời sẽ gây nên những hậu quả nghiêm trọng khó lờng

- Ta biết rằng trong kinh doanh ngân hàng thì nợ quá hạn là một điềukhông thể tránh khỏi trong nền kinh tế thị trờng Sẽ chẳng có gì phải bàn cãinếu nh con số nợ quá hạn chỉ đơn thuần theo đúng nghĩa của nó là nợ quá hạn.Song vấn đề không chỉ dừng lại ở đó vì trong số nợ quá hạn trên 12 tháng thì

nợ khó đòi , nợ không có khả năng thu hồi chiếm tỷ trọng rất lớn

Khi phân tích chất lợng tín dụng, điều làm ngời ta lo lắng không phải

đơn giản chỉ là sự chậm trễ, sai hẹn trong việc trả nợ của khách hàng, mặc dù

sự chậm trễ ấy có ảnh hởng đến kế hoạch sử dụng vốn của ngân hàng , mà cáichính là khả năng không thu hồi của số nợ đó Chính vì thế mà trong nợ quáhạn ngời ta còn chia ra nợ quá hạn trên một năm , nợ khó đòi , nợ không cókhả năng thu hồi và cũng theo trật tự đó sự lo lắng ngày càng tăng lên gấpbội còn niềm hy vọng thì giảm dần

Thực tế những năm gần đây số nợ quá hạn trên một năm, nợ khó đòichiếm tỷ trọng lớn trong tổng số nợ quá hạn ,thờng trên 50% ,ở một số Ngânhàng thơng mại cổ phần tình hình còn đáng sợ hơn nhiều: 80%-90% thậm chí100% Một con số làm kinh hoàng cho tất cả những ai hiểu về hoạt động ngânhàng

-Tuy nhiên bên cạnh hai loại rủi ro tín dụng trên mà ta cho râừng có vấn

đề đáng lo ngại thì một loại rủi ro đợc gọi là rủi ro tiềm ẩn cũng là vấn đề cầnquan tâm Đó là loại rủi ro tiềm ẩn trong số d nợ không có vấn đề Nếu táchhết số d nợ quá hạn ra khỏi tổng d nợ, ta còn lại d nợ bình thờng, hay d nợkhông có vấn đề gì đáng lo ngại song ở một số ngân hàng số d này vẫn buộccác nhà ngân hàng phải quan tâm bởi trong số d nợ tởng chừng nh bình thờng

đó lại ẩn chứa nhiều vấn đề không bình thờng, không đúng qui chế pháp luậtnh: Số d nợ đã đợc gia hạn nhiều lần, đảo nợ nhiều lần là những con số đáng

kể đối với các nhà ngân hàng Về bản chất nó đã khó có khả năng thu hồi ngay

từ khi cho vay

Dẫu biết rằng trong hoạt động tín dụng ngân hàng ở bất kì cơ chế nàocũng đều phát sinh nợ quá hạn là vấn đề bình thờng Trong nợ quá hạn , cómột bộ phận khó thu hồi hoặc không thu đợc là rủi ro trong kinh doanh tíndụng của nhà ngân hàng Đó cũng là lẽ tất nhiên nh sự rủi ro của mọi ngànhnghề kinh doanh khác Thế nhng nếu xét thực tế ở Việt Nam hiện nay,tỷ lệ d

nợ quá hạn bình quân toàn quốc khoảng 4% so với tổng d nợ , cá biệt có một

số ngân hàng ở mức trên 10% Trong khi thông lệ quốc tế chỉ cho phép ở mức1-2% Quả là vấn đề nợ quá hạn ở các Ngân hàng thơng mại Việt Nam quánguy hiểm , cần phải đợc xem xét cẩn thận Vậy những nguyên nhân nào dẫn

đến tình trạng chung nợ quá hạn cao nh vậy?

3.2- Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng

3.2.1 Nguyên nhân khách quan

*Môi trờng pháp lý kinh tế

Cơ chế chính sách thay đổi thờng xuyên trong thừi gian qua (chính sáchxuất nhập khẩu, chính sách đất đai ) làm cho môi trờng kinh tế không ổn

định, ảnh hởng đến chiến lợc kinh doanh của doanh nghiệp, làm đảo lộn chínhsách tín dụng của từng ngân hàng, là nguyên nhân tác động mạnh mẽ đến sựbất ổn mà hiện nay các Ngân hàng thơng mại còn đang phải khắc phục hậuquả

Môi trờng pháp lý kinh doanh ngân hàng cha đầy đủ, cha đồng bộ , thểhiện ở việc ban hành và hớng dẫn thực hiện các qui định, thông t hớng dẫn chathống nhất giữa các ngành liên quan để khi thực hiện tại ngân hàng cơ sở cólúc bị vi phạm

* Hiệu lực quản lý của các cơ quan quản lý nhà nớc cha cao

Hiệu lực của cơ quan hành pháp cha cao, cha nhất quán trong việc thựcthi những vấn đề có liên quan đến hoạt động ngân hàng Quản lý của nhà nớc

đối với các doanh nghiệp nhiều lúc còn sơ hở, nhà nớc cho phép nhiều doanhnghiệp đợc sản xuất kinh doanh với nhiều chức năng, nhiệm vụ vợt quá trình

độ năng lực quản lý , qui mô hoạt động quá lớn so với khả năng nguồn vốn tự

có của doanh nghiệp, làm nảy sinh những điều kiện dẫn đến rủi ro

*Trờng hợp một số doanh nghiệp và nhà sản xuất gặp khó khăn: hàng hoávật t tồn đọng, thua lỗ, mất khả năng thanh toán nên phát sinh nợ quá hạn và

nợ khó đòi Một số khách hàng vay vốn là những phần tử xấu có hành vi lừa

đảo,chụp giựt, dùng giấy tờ giả mạo để thế chấp vay vốn rồi bỏ trốn ,khánhiều khách hàng sử dung tiền vay không đúng mục đích, không trả nợ ngânhàng đúng hạn (vòngđầu trả nợ nghiêm chỉnh nhng vòng sau lại mang tiền đichơi hụi , đánh đề , buôn lậu dẫn đến tình trạng không đủ khả năng trả nợ tiềnvay)

Trờng hợp phổ biến là các doanh nghiệp nhà nớc do vốn tự có thấp, nhnglại "mạnh mẽ " trong việc xây dựng và mua sắm tài sản cố định, không những

sử dụng hết vốn tự có , mà còn sử dụng thêm khối lợng vốn tín dụng ngắn hạn

để phục vụ sản xuất kinh doanh vào mua sắmtài sản cố định Tình trạng nàykéo dài cùng với các hành vi tiêu cực khác trong quản lý của bản thân doanhnghiệp làm cho tình hình tài chính của đơn vị đã khó khăn lại càng khó khănhơn dẫn đến tình trạng nợ quá hạn triền miên,nếu không có biện pháp khắcphục hữu hiệu thì một bộ phận không nhỏ vốn vay của ngân hàng không thuhồi đợc Liên hiệp dâu tơ tằm, xí nghiệp liên hợp dệt Nam Định là những ví dụ

điển hình về việc sử dụng hàng trăm tỷ đồng vốn vay ngắn hạn vào mục đíchtrên

ở trờng hợp khác, một số doanh nghiệp (bao gồm cả quốc doanh và ngoàiquốc doanh ) vay vốn ngân hàng để kinh doanh, đánglẽ ra sau khi bán hàngphải trả nợ ngân hàng lại dùng vào việc khác (Kinh doanh bất động sản, chơi

đề, chơi hụi ) Ví dụ nh công ty TAMEXCO (quận Tân Bình TPHCM) v.v Dẫn đến thua lỗ và không có khả năng trả nợ cho ngân hàng

3.2.2- nguyên nhân chủ quan

Trong số các rủi ro tín dụng của Ngân hàng thơng mại thì trên 80% xảy ra

là do nguyên nhân chủ quan, chủ yếu là:

* Hạ thấp các tiêu chuẩn cho vay

mặc dù biết rằng nếu cho vay sẽ có nhiều rủi ro, nhiều điều khoản bất lợi

và có sự vi phạm các nguyên tắc tín dụng lành mạnh nhng do yếu thế khi giao

dịch với các đối tợng có nhiều quyền thế chịu ảnh hởng thân quen hoặc tránh

va chạm đến lợi ích cá nhân nên một số lãnh đạo cũng nh cán bộ tín dụng củangân hàng vẫn giải quyết cho vay

Đáng chú ý là nhiều đối tợng xin vay vốn nhng không phục vụ cho mụctiêu tăng trởng kinh tế, không tạo ra của cải vật chất, ngoài chế độ quy địnhmiễn sao thu hồi đợc gốc và lãi Cơ chế thị trờng tỏ ra linh hoạt nhng nó cũng

có những mặt trái nhất định, nhất là ở những nơi nh thành phố, thị xã có nhiềuNgân hàng thơng mại và tổ chức tín dụng hoạt động Hơn nữa đối với cácNgân hàng thơng mại quốc doanh lại đang thực hiện chế độ khoán tài chínhkhông cho vay thì không có lãi và không có thu nhập

Vì vậy nhiều nơi lợi dụng cơ chế đó đã dẫn đến tình trạng cạnh tranhkhông lành mạnh, có những nơi cho vay chỉ cần có tài sản thế chấp, có nơi chovay buôn bán bất động sản nhà cửa đất đai và số tiền cho vay không phải lànhỏ Ngời vay nếu là doanh nghiệp Nhà nớc hay t nhân bỏ vốn ra kinh doanhlại đợc sự giúp đỡ tận tình của ngân hàng và nếu cuộc mua bán "thông đồngbén giọt" lợi nhuận tạo ra cho cả hai bên rất nhanh chóng, nhng nếu khôngthành công có sự trục trặc hoặc do sự giả mạo của giấy tờ thì ngân hàng khôngbiết đến bao giờ mới đòi hết nợ Vừa qua liên hiệp dâu tơ tằm Việt Nam lại đ-

ợc khoanh nợ gần 300 tỷ đồng trong vòng 5 năm do sử dụng vốn sai mục đíchlấy vốn ngắn hạn để đầu t vào tài sản cố định

Một nguyên nhân nữa là do tình trạng đảo nợ, cho vay món mới để thuhồi món cũ vì còn có khoản lãi cộng vào, do nợ quá hạn phát sinh không thu đ-

ợc Việc cho vay này vừa giữ đợc khách hàng lại vừa đạt các chỉ tiêu cho vaythu nợ, thu lãi Trờng hợp này Ngân hàng ăn thâm cả vào vốn

Nh vậy trong cơ chế thị trờng đầy khắc nghiệt, buộc các ngân hàng phảichủ động linh hoạt tìm khách hàng nhng để cho vay đợc mà hạ thấp các tiêuchuẩn cho vay quả là vấn đề mạo hiểm Vì vậy các Ngân hàng thơng mại cầnphải xem xét lại chính sách khách hàng nếu không muốn tăng các khoản nợkhó đòi

*Thông tin không cân xứng

Trung tâm thông tin tín dụng ngân hàng (CIC ) mặc dù đã ra đời và hoạt

động đợc vài năm trở lại đây nhng nhìn chung sự đóng góp của nó cha đợc là

bao Điều đó đợc biểu hiện qua con số nợ quá hạn, cụ thể là nợ không có khảnăng thanh toán giảm không đáng kể Các ngân hàng còn thiếu những thôngtin chính xác về hoạt động kinh doanh, năng lực tài chính của khách hàng.Việc ngời đi vay kinh doanh thua lỗ đèu có dấu hiệu báo trớc, ngân hàngkhông thu đợc nợ là do ngân hàng không nhận đợc những thông tin đó cho nênkhông có sự theo dõi giám sát chặt chẽ Nếu có giám sát chặt chẽ thì sẽ không

có chuyện xảy ra nh vụ án Trần Xuân Hoa : toàn bộ kho hàng thế chấp đợcxuất kho mang bán mà ngân hàng không hay biết, cũng không có chuyện tronggần 2 năm một công ty có tới 47 lần vay với 47 hồ sơ nhà đất khác nhau trong

đó có tới 40 hồ sơ giả dùng làm tài sản thế chấp mà vẫn vay đợc chót lọt

*Chủ quan trong cho vay

Cẩn trọng bao giờ cũng là nguyên tắc hàng đầu đối với việc cho vay Tuynhiên ở một số Ngân hàng thơng mại Việt Nam đã coi nhẹ nguyên tắc này.Các ngân hàng cho rằngđó là những khách hàng đã quen thuộc nên khong cầngiám sát chặt chẽ, giải quyết cho vay chỉ cần dựa vào những thông tin cungcấp qua tờ trình thay cho những số liệu đáng tin cậy

Chỉ vài năm trớc đây, khi thấy rằng ngành tơ tằm đang trên đà pháttriển ,ngân hàng đã không chần chừ quyết định cho liên hiệp dâu tơ tằm vayhàng trăm tỷ đồng và sau đó ngân hàng đã không tổ chức kiểm tra, giám sátchặt chẽ số tiền cho vay nên không hề biết rằng phần lớn số vốn vay đó đợcdùng vào xây dựng các nhà nghỉ, khách sạn để đến bây giờ khi khách sạnkhông còn đợc mùa nữa thì hàng trăm tỷ đồng của ngân hàng có nguy cơkhông đòi đợc

* Cho vay u đãi quá nhiều

Một phần không nhỏ trong con số nợ quá hạn ở các Ngân hàng thơng mạicòn do nhiều nguyên nhân khác nh : các ngân hàng cho vay nội bộ quá nhiều,ngời đợc vay là các thành viên trong ban quản trị điều hành, và thờng là nhữngkhoản tiền lớn không lành mạnh, thiếu công bằng

* Quá tin tởng vào vật thế chấp

Có một thực tế ở các ngân hàng là : vật thế chấp đợc coi là vật đảm bảo

an toàn nhất khi xét duyệt cho vay Các ngân hàng đã có vật thế chấp thì rất

yên tâm và htiếu sự giám sát chặt chẽ với các khoản cho vay, trong khi tài sảnthế chấp có thể bị đánh giá sai lệch về giá trị Trong thực tế thờng xảy ranghịch lý : doanh nghiệp đã mạnh thì tài sản thế chấp lại rất ngon lành trongkhi đó những doanh nghiệp yếu cần tài sản thế chấp thì tài sản thế chấp của họthậm chí chẳng có gì mà thế chấp Mặt khác , trong một số trờng hợp kháchhàng cố tình lừa gạt ngân hàng để vay tiền thì tài sản thế chấp chỉ là đồ giả nh

vụ Dơng Thuý Hiền -Giám đóc công ty TNHH Tuyết Thu ở Nam Hà, trongvòng 2 năm đã dùng 47 hồ sơ nhà đất để thế chấp vay hơn 10 tỷ đồng , nhngtruy xét ra chỉ có 2 hồ sơ trong só 47 hồ sơ đó là thật Với những trớng hợp nhvậy lấy gì để thu nợ , phát mại đây?

*Đội ngũ cán bộ ngân hàng thiếu trình độ và năng lực phẩm chất

Có thể nói đây là nguyên nhân lớn trong số các nguyên nhân đem đến rủi

ro tín dụng cho nhà ngân hàng Đội ngũ cán bộ trong ngành ngân hàng vừathiếu lại vừa thừa Thiếu những ngời cán bộ thực sự có trình độ và năng lựcphẩm chất , còn thừa nhiều những cán bộ không có chuyên môn, thiếu nănglực cho nên không có khả năng phân tích và sử lý tình huống để bảo vệ cáckhoản cho vay Một số khác đạo đức kém , tự động cắt bỏ các chỉ tiêu cho vay

để thu đợc lợi ích cá nhân Những con sâu mọt ấy đã làm thất thoát của đất nớcnói chung và ngành ngân hàng nói riêng hàng trăm tỷ đồng Bên cạnh một sốcán bộ đã bị ra hầu toà nhng vẫn còn nhiều con sâu mọt khác đang đua nhau

đục khoét mà vẫn cha bị lôi ra ánh sáng

3.3- Những dấu hiệu của rủi ro tín dụng

3.3.1 Nợ quá hạn

Nợ quá hạn là dấu hiệu đầu tiên và dễ gây ra rủi ro cho nhà ngân hàng Vì vậy nói đến ngân hàng , nói đến rủi ro tín dụng thì phải nói tới nợ quá hạn

Có thể hiểu nợ quá hạn là một khoản tín dụng đợc nhng không thể thu hồi

đúng thời hạn do một số nguyên nhân khách quan và chủ quan khác nhau

Nh chúng ta đã biết, Ngân hàng thơng mại là một trung gian tài chính, làchiếc cầu giao lu kinh tế nối bên thừ vốn với bến thiếu vốn tạo điều kiện chosản xuất và tái sản xuất diến ra trôi chảy, chính vì vậy hiệu quả hoạt động kinhdoanh của ngân hàng trực tiếp ảnh hởng đến thu nhập của ngân hàng và kháchhàng Song xét tầm vĩ mô, nó còn ảnh hởng đến cả nền kinh tế Do đó nếu nợ

quá hạn xảy ra sẽ gây ra khó khăn cho hoạt động của ngân hàng, khách hàng

và rộng hơn nền kinh tế sẽ thiếu vốn trong một phạm vi thời gian nhất định,nếu nợ quá hạn xảy ra ở quy mô lớn và việc thu hồi gặp khó khăn có thể sẽ gây

áp lực đến lạm phats, làm giá cả tăng, nền kinh tế bất ổn

3.3.1.1- các loại nợ quá hạn

Dựa vào khả năng có thể thu hồi chúng ta chia nợ quá hạn thành:

a) Nợ quá hạn có khả năng thu hồi

Trớc khi thực hiện một mục đích kinh doanh nào đó, các cá nhân, doanhnghiệp thờng xây dựng một kế hoạch sản xuất kinh doanh trong đó các vấn đềliên quan đợc xem xét cẩn thận đó là chi phí, thu nhập khi ngân hàng xemxét thấy kế hoạch là khả thi, Ngân hàng sẽ cấp tín dụng cho khách hàng Songtrong quá trình thực hiện kế hoạch kinh doanh của mình khách hàng có gặpnhững khó khăn nhất thời thì cũng là điều dễ hiểu trong trờng hợp này kháchhàng thờng xin ra hạn nợ vì cha có khả năng chi trả Món tín dụng này đợc con

là một món nợ quá hạn có khả năng thanh toán vì trong thực tế khách hàng gặpphải sự bất thuận lợi trong kinh doanh do thời điểm tung hàng ra bán khôngphù hợp với tính thời vụ khiến hàng bị tồn kho; hàng đã bán đợc song bên muacòn chậm thanh toán trong khi tình hình sản xuất kinh doanh của doanhnghiệp là tốt, không có biến động lớn Sau khi khách hàng (doanh nghiệp) thuhồi đwocj nợ hoặc bán đợc hàng sẽ thanh toán cho ngân hàng Nh vậy, Món nợquá hạn này còn có khả năng thu hồi

b) Nợ quá hạn không có khả năng thu hồi

Loại này thờng có ở các doanh nghiệp quốc doanh làm ăn thua lỗ, quản lýyếu kém, vi phạm nguyên tắc chế độ tài chính, sử dụng vốn tín dụng sai mục

đích, tham ô cố ý làm trái một số khác do sự thay đổi của cơ chế chính sách,thiên tai bão lụt các doanh nghiệp đến kỳ hạn trả nợ nhng không có khả năngthanh toán với ngân hàng, phải xin ra hạn hoặc tìm cách "đảo nợ" Khả năngthu hồi vốn của ngân hàng trong những trờng hợp này là rất hiếm

3.3.1.2- Nguyên nhân phát sinh nợ quá hạn

- Các nguyên nhân bất khả kháng nh thiên tai, hoả hoạn đây chính là rủi

ro mà cả bên ngân hàng cũng nh khách hàng không thể lờng trớc đợc đối với

khoản tín dụng của mình, khi rủi ro xảy ra, hoạt động kinh doanh của doanhnghiệp gặp cú sốc, đối với khách hàng "mạnh" thì cũng phải có thời gian để ổn

định sản xuất kinh doanh mới có khả năng trả nợ ngân hàng còn với kháchhàng "yếu" thì khoản tín dụng trên lâm vào tình trạng xấu, khách hàng rất cóthể chậm trả và thậm chí không có khả năng trả nợ gây ra gánh nặng cho hoạt

động tín dụng của ngân hàng

- Khách hàng sử dụng vốn vay sai mục đích: Việc khách hàng sử dụngvốn sai mục đích cũng thờng xảy ra Một số trờng hợp gặp thuận lợi, kinhdoanh có lãi song một số do sử dụng sai mục đích đã tự gây ra những khó khăntài chính cho mình đó là những khách hàng ham lợi lớn, sau khi vay đợcvốnngân hàng thì chuyển hớng kinh doanh sản xuất, hay khi vốn vay hết vòng nh-

ng cha đến thời hạn trả nợ đem sử dụng vào mục đích kinh doanh khác nhngkinh doanh thua lỗ hoặc đến kỳ hạn trả nợ cha thu hồi đợc vốn khiến cáckhoản tín dụng Ngân hàng không đợc trả nợ đúng hạn

- Về phía ngân hàng, khi cho vay cán bộ tín dụng đã vi phạm các nguyêntắc tín dụng:

+ Vốn vay phải đợc sử dụng đúng mục đích hiệu quả

+ Vốn vay phải có vật t, hàng hoá tơng đơng bảo đảm

+ Vốn vay phải đợc hoàn trả cả gốc, lãi đúng thời hạn

Đây là 3 nguyên tắc quan trọng cần linh hoạt áp dụng song vì quá lạmdụng sự linh hoạt này mà gây ra "trục trặc" đối với vốn tín dụng của ngânhàng

- Đánh giá phơng án kinh doanh của khách hàng không tốt: Đây là cơ sở

để khách hàng có thể lợi dụng mà vay quá khối lợng tín dụng cần thiết cho

ph-ơng án kinh doanh của mình để sử dụng sai mục đích hay vì hạn chế trong lĩnhvực thẩm định dự án của khách hàng mà ngân hàng không phát hiện đợc nhữnglỗi trong dự án để kịp thời góp ý với khách hàng có hớng điều chỉnh cho dự án

Do đó khi dự án đi vào hoạt động gặp những trục trặc khiến cho khách hànglâm vào tình trạng khó khăn về tài chính, khả năng trả nợ kém, phát sinh nợquá hạn và tồi tệ hơn gây ra khó đòi, không có khả năng thanh toán cho ngânhàng

- Định kỳ hạn nợ không phù hợp: Do ít hiểu biết về hoạt động sản xuấtkinh doanh của khách hàng, về ciệc chu chuyển vật t hàng hoá, tiền vốn của

đơn vị mà ngời cán bộ tín dụng định kỳ hạn nợ không hợp lý Nếu kỳ hạn nợnhỏ hơn thời gian 1 vòng quay của vốn khiến khách hàng không có khả năngtrả nợ đungs hạn gây ra nợ quá hạn hoặc định kỳ hạn lớn hơn thời gian quayvòng của vốn, khi kết thúc vòng quay vốn, khách hàng thu đợc vốn và lãi song

do cha đến kỳ hạn trả, họ lại đầu t vào vòng quay khách hay mục đích kháchkhiến đến hạn nợ khách hàng cũng cha có khả năng thanh toán

* Đối với ngân hàng nợ quá hạn xảy ra sẽ ảnh hởng đến sự an toàn hiệuquả đồng vốn tín dụng Trong trờng hợp nghiêm trọng nh khách hàng khôgnthể trả nợ, khách hàng bị phá sản thì ngân hàng có thể bị mất trắng khoản tíndụng đó

Nợ quá hạn sẽ làm giảm vòng quay vốn của ngân hàng, ảnh hởng đếnviệc điều hoà vốn trong kinh doanh tín dụng của ngân hàng nếu tỷ trọng nợquá hạn trong tổng d nợ cao để dẫn tới mất khả năng thanh toán của ngân hàng

và nghiêm trọng hơn có thể dẫn tới xụp đổ, phá sản của ngana hàng đó Dongân hàng là một trung gian tài chính, hoạt động của nó mang tính rộng khắpvới mạng lới chằng chịt các mối quan hệ với các doanh nghiệp khác, Ngânhàng khác nên sự đổ vỡ của một ngân hàng tất yếu sẽ tác động tiêu cực đến cả

hệ thống ngân hàng cũng nh toàn bộ nền kinh tế xã hội

* Đối với xã hội nợ quá hạn ở mức độ thấp sẽ không gây những tác độnglớn song nếu nợ quá hạn cao sẽ dẫn tới sự khan hiếm vốn một cách giả tạo gây

áp lực đối với lạm phát Sự lu thông của vốn tín dụng bị tắc nghẽn khiến vốntín dụng không tiếp tục đến đợc nơi cần vốn để phát triển sản xuất, kinh doanhgây sự đình đốn, rối loạn trong sản xuất ảnh hởng tới kinh tế xã hội nói chung

và các cơ sở, đơn vị sản xuất kinh doanh nói riêng

3.3.2- Một số dấu hiệu khác

Rủi ro tín dụng thờng ẩn chứa trong “những món vay có vấn đề “ đợc thểhiện bằng nhiều dấu hiệu ,nhng không có một mô hình nhất định nào có thểmô tả chính xác ,đầy đủ những dấu hiệu cho thấy rủi ro tín dụng sẽ xảy ratrong tơng lai Tuy nhiên ,trải qua quá trình thực tiễn hoạt động tín dụng ,ngời

ta đa thống kê dợc một số dấu hiệu để chỉ ra những khó khăn về tài chính củangời vay và nó có vai trò cảnh báo đối với cán bộ tín dụng ,đó là:

-Việc trì hoan nộp các báo cáo tài chính của ngời vay

Báo cáo tài chính là tài liệu quan trọng giúp ngân hàng hiểu đợc tình hìnhtài chính của ngời vay ,thông qua đó dự báo về khả năng hoàn trả các khoản nợcủa họ

Việc trì hoan nộp các báo cáo tài chính có thể do nhiều nguyên nhân khácnhau nhng chúng ta phải xem xét đến nguyên nhân chính đó là do tình hìnhhoạt động kinh doanh của ngời vay đa có dấu hiệu không bình thờng nên họkhông muốn để cho ngân hàng biết sớm tình hình tài chính đang sút kém củahọ

- Mối quan hệ giữa ngân hàng và ngời vay thay đổi

Đó là sự chậm chễ trong việc dàn xếp các cuộc viếng thăm của ngânhàng đối với doanh nghiệp, nhằm giúp cho ngân hàng kiểm tra ,giám sátnhững nghia vụ của ngời vay đối với khoản vay Vấn đề này biểu hiện bởi sựgiảm sút bầu không khí không tin cậy và hợp tác giữa cán bộ ngân hàng và ng-

ời vay vốn có từ lâu nay

- Hàng tồn kho của ngời vay tăng lên quá mức bình thờng, các khoảncông nợ cũng gia tăng

- Chất lợng sản phẩm hoặc dịch vụ của doanh nghiệp giảm sút ,kháchhàng của họ không còn tín nhiệm nh trớc nữa dẫn đến phải bán hàng với thờihạn trả tiền laau hơn, hoặc bán cho cả khách hàng yếu kém về tài chính,có khảnăng thanh toán thấp

- Hoản trả nợ vay không đúng hạn hoặc lai vay không thanh toán đúng kỳhạn

- Thay đổi về cơ cấu tổ chức quản lý kinh doanh

Vấn đề này đợc biểu hiện qua một số hình thức nh:Thu hẹp qui mô sảnxuất và chủng loại sản phẩm ,công nhân nghỉ việc,bán bớt tài sản hoặc một số

vụ việc nh sa thải những can bộ chủ chốt trong doanh nghiệp

- Các thảm hoạ về thiên nhiên nh bao lụt, hoả hoạn ,cháy rừng v.v

Khi các dấu hiệu phản ánh một khoản vay có vấn đề đợc nhận ra, biệnpháp đầu tiên mà các cán bộ tín dụng ngân hàng phải làm là xác định tínhnghiêm trọng của vấn đề Dĩ nhiên để hoàn tất công việc này đòi hỏi phải cóthêm thông tin và sự cộng tác của ngời vay, thông tin thờng lấy đợc từ các báocáo tài chính,báo cáo hoạt động kinh doanh của ngời vay.Các biện pháp saua

đó sẽ tuỳ thuộc vào sự nghiêm trọng của tình hình mà xử lý

3.4- Tác hại của rủi ro tín dụng.

Rủi ro tín dụng nói chung và nợ quá hạn nói riêng xảy ra trong kinhdoanh của ngân hàng thơng mại tuỳ theo mức độ mà có ảnh hởng ít hay nhiềutới bản thân Ngân hàng hay khách hàng của họ Có thể khái quát trên hai ph-

ơng diện:

a) Đối với nền kinh tế:

Ngân hàn thơng mại hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ tín dụngvới t cách là một trung tâm của đời sống kinh tế, nó có quan hệ trực tiếp và th -ờng xuyên với các tổ chức kinh tế, do đó khi Ngân hàng gặp phải những rủi rothì tất yếu sẽ gây ra những ảnh hởng tiêu cực đối với nền kinh tế và đời sốngxã hội Gặp rủi ro làm lợi nhuận trong kinh doanh Ngân hàng giảm, thậm chíNgân hàng phải lấy vốn tự có ra để bù đắp, có thể dẫn đến Ngân hàng thiếuvốn khả dụng hoặc mất khả năng thanh toán làm giảm lòng tin của khách hàngvào ngân hàng mặt khác, các ngân hàng thơng mại thờng có quan hệ chặt chẽvới nhau, khi một Ngân hàng gặp rủi ro có nguy cơ phá sản tất yếu sẽ kéo theotình trạng khủng hoảng của toàn bộ hệ thống các ngân hàng khác theo kiểuphản ứng dây chuyền gây ra tình trạng mất ổn định trên thị trờngtiền tệ tíndụng tình trạng này có thể gây nên sự mất ổn định của nền kinh tế, giá trị

đồng tiền giảm gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong sản xuất, tiêu thụhàng hoá

b) Đối với bản thân ngân hàng

Rủi ro xảy ra tác động trực tiếp đến lợi nhuận kinh doanh của ngân hàng.Khi rủi ro ở mức nhỏ thì ngân hàng chỉ phải bù đắp bằng lợi nhuận kinhdoanh, bằng vốn tụ có nên ngân hàng chỉ bị giảm lợi nhuận kinh doanh hoặcthua lỗ Song nếu rủi ro gặp phải ở mức độ nghiêm trọng, nguồn vốn ngânhàng không đủ bù đắp thì tất yếu sẽ dẫn ngân hàng đến bờ vực của sự phá sản

Nh vậy rủi ro có thể làm đảo lộn thành quả hoạt động trong nhiều năm và thậmchí trở thành vấn đề sống còn của nhà ngân hàng.

3.5 Đo lờng rủi ro

Nh trên đa phân tích rủi ro tín dụng là những biến cố xảy ra ngoài mong

đợi của các nhà kinh doanh ngân hàng ,chúng ta không thể loại bỏ rủi ro rakhỏi hoạt động kinh doanh nhng chúng ta có thể nghiên cứu nó để có nhữnggiải pháp nhằm quản lý và ngăn ngừa đợc rủi ro và chấp nhận nó ở một mức độhợp lý

Đo lờng rủi ro là một trong những phơng pháp để nghiên cứu rủi ro màngân hàng thơng mại nào cũng áp dụng Việc đo lờng rủi ro ,đặc biệt là đo l-ờng rủi ro tín dụng có một ý nghia rất lớn trong công tác quản lý kinh doanhcủa ngân hàng bởi vì nó là cơ sở để :

- Các ngân hàng xây dựng chính sách tín dụng hợp lý

- Các ngân hàng xây dựng cơ cấu lai suất phù hợp cho từng thời kì

- Các ngân hàng xây dựng chiến lợc quản lý các loại tài sản nợ và có

- Các ngân hàng xây dựng hệ số rủi ro cho từng loại tài sản có ,từng loạihình cho vay v v

Thông thờng trớc khi tiến hành đo lờng rủi ro ,các ngân hàng thơng mại

đều phải phân loại các món cho vay theo những tiêu thức khác nhau (phânloại theo loại hình doanh nghiệp vay vốn ,theo thị trờng sản phẩm của doanhnghiệp vay vốn ,hình thức tài trợ, thời hạn vay ) rồi sau đó mới áp dụng mộttrong những cách cơ bản để đo lờng rủi ro đợc trình bày dới đây:

- Đo lờng hay xác định số thiệt hại do rủi ro gây ra

Tổng giá trị tài sản

Tổng giá trị tài sản ( bị thiệt hại do từng

bị rủi ro kì báo cáo lần rủi ro trong kì

Tổng giá trị tài sản

Tỷ lệ % tài bị rủi ro trong kỳ

s¶n bÞ rñi ro = x 100 Tæng gi¸ trÞ c¸c tµi

s¶n cã sinh lai trong k×

§o lêng kh¶ n¨ng bÞ rñi ro

Sè mãn vay bÞ rñi ro kú b¸o c¸o

P rñi ro =

Tæng sè mãn vay trong k× b¸o c¸o

Tæng gi¸ trÞ tµi s¶n bÞ rñi ro k× b¸o c¸o

P rñi ro =

Tæng gi¸ trÞ c¸c mãn vay trong k× b¸o c¸o

Chơng II Thực trạng rủi ro tín dụng ở Ngân hàng

công thơng hoàn kiếm

I- Tổng quan về ngân hàng công thơng hoàn kiếm

1- Ngân hàng công thơng hoàn kiếm ra đời trên cơ sở Ngân hàng nhà nớcquận Hoàn Kiếm Trớc 03/1988, tức là trớc nghị định 53/HĐBT về đổi mớihoạt động ngân hàng thì nhiệm vụ chủ yếu của Ngân hàng Công thơng HoànKiếm là vừa phục vụ , vừa kinh doanh tiền tệ tín dụng và thanh toán trên địabàn quận Ngân hàng hoạt động trong cơ chế tập trung bao cấp của nhà nớc.Sau nghị định 53/HĐBT, ngành ngân hàng nớc ta đã chuyển từ hệ thốngngân hàng một cấp thành hệ thống ngân hàng hai cấp, và từ đây Ngân hàngCông thơng Hoàn Kiếm trở thành một Ngân hàng thơng mại trực thuộc hệthống ngân hàng công thơng Việt Nam

2 Ngân hàng Công thơng Hoàn Kiếm có địa bàn hoạt động chính tạiquận Hoàn Kiếm -một trung tâm mại lớn của thủ đô Hà Nội Nơi đây bao gồm

18 phờng với dân số khoảng hơn 19 vạn ngời Nằm giữa trung tâm kinh tế vănhoá của cả nớc, Ngân hàng Công thơng Hoàn Kiếm có thuận lợi về nhiều mặtsong không tránh khỏi sự cạnh tranh gay gắt của các ngân hàng quốc doanhkhác, các ngân hàng cổ phần và các chi nhánh ngân hàng nớc ngoài tại ViệtNam Trên địa bàn quận còn có Hội sở chính của Ngân hàng công thơng ViệtNam nên các cơ quan xí nghiệp lớn của các Bộ, Sở và các doanh nghiệp có tầm

cỡ khác thờng mở tài khoản và giao dịch trực tiếp với Hội sở chính Do đókhách hàng của Ngân hàng Công thơng Hoàn Kiếm chỉ có một số đơn vị kinh

tế quốc doanh, còn chủ yếu là các đối tợng khách hàng thuộc thành phần kinh

tế ngoài quốc doanh Tuy nhiên, trong mấy năm gần đây, Ngân hàng Công

th-ơng Hoàn Kiếm đã chú trọng và tìm mọi biện pháp nhằm thu hút và lôi kéokhách hàng là các doanh nghiệp nhà nớc về mở tài khoản tiền gửi và giao dịchvới ngân hàng Hiện nay, công ty Thăng Long, Tổng công ty than Việt Nam,Tổng công ty lơng thực Miền Bắc là những đơn vị lớn, thờng xuyên giao dịch,vay vón của ngân hàng

3 Do đặc điểm địa bàn hoạt động nh vậy nên các khoản cho vay chủ yếucủa ngân hàng là khu vực kinh tế ngoài quốc doanh Thậm chí có những năm(ví dụ năm 1998, 1999 ) d nợ ngoài quốc doanh lên đến 96-97% tổng d nợ chovay Mặc dù vậy, ngoài quốc doanh vẫn là khu vực nhiều rủi ro hơn nên ngânhàng luôn tìm cách thu hút khách hàng là các doanh nghiệp lớn về phía mình.Năm 2000, 2001 Ngân hàng Công thơng Hoàn Kiếm đã rất thành công, kéo đ-

ợc nhiều khách hàng quốc doanh lớn nh: Tổng công ty xây dựng Sông Đà,Công ty dịch vụ khách sạn Hồ Tây, Tổng công ty lắp máy Việt Nam, Tổngcông ty rau quả Việt Nam làm cho tỷ trọng cho vay khu vực quốc doanh tăngnhanh đến trên 70% tổng d nợ

2- Số lợng khách hàng có quan hệ vay vốn

- Kinh tế quốc doanh

- Kinh tế ngoài quốc doanh

Trong khu vực kinh tế ngoài quốc doanh thì số doanh nghiệp t nhân, công

ty TNHH cũng chỉ chiếm một phần nhỏ, còn lại là t nhân và hộ cá thể (chiếm

hộ cá thể, HTX Bởi vì qua nghiên cứu từ thực tế những năm trớc cho thấy:

- Số lợng khách hàng vay vốn có hệ thống sổ sách kế toán (doanh nghiệpquốc doanh và doanh nghiệp ngoài quốc doanh) vốn dĩ đã ít, lại có quy mônhỏ, vốn tự có thấp để hoạt động sản xuất kinh doanh đợc các đơn vị này phảidựa vào phần lớn vốn vay của ngân hàng Mặt khác, các doanh nghiệp này đã

số hoạt động trong lĩnh vực thơng mại dịch vụ đây là lĩnh vực rất nhậy cảm vớinhu cầu thị trờng do đó chịu ảnh hởng nhiều của biến động về môi trờng kinhdoanh Với năng lực tài chính nghèo nàn, thêm vào đó năng lực quản lý kinh

doanh còn non lớt yếu kém, cha đáp ứng đợc yêu cầu đòi hỏi của thực tế nêncác doanh nghiệp rất khó có thể đạt đợc hiệu quả kinh tế cao.

- Số lợng khách hàng vay vốn của Ngân hàng không phải là đơn vị hạchtoán kế toán lại chiếm đa số (t nhân và hộ các thể chiếm 82% năm 1999; 80%năm 2000 và 75% năm 2001) loại hình kinh doanh này rất phức tạp, khó cóthể dự đoán đợc tình hình tài chính của họ nên việc cho vay với các kháchhàng thuộc đối tợng này là phức tạp, mạo hiểm đòi hỏi cán bộ tín dụng phảilinh hoạt nhạy bén, có phơng pháp hữu hiệu đối với từng khách hàng cụ thể.Mặc dù còn gặp nhiều khó khăn phức tạp, còn có nhiều sai sót cũng nhthất bại song không thể không công nhận răng trong những năm gần đây Ngânhàng Công thơng Hoàn Kiếm đã có những chuyển biến tích cực nhanh nhạyvới yêu cầu đổi mới của nền kinh tế quốc dân nói chung và ngành Ngân hànnói riêng thông qua việc mở rộng quan hệ tín dụng với khách hàng, Ngânhàng Công thơng Hoàn Kiếm đã đẩy mạnh công tác huy động vốn và cho vayphục vụ sản xuất lu thông và kinh doanh dịch vụ trên địa bàn quận ngày mộttốt hơn

II- Tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Công

th-ơng Hoàn Kiếm.

1- Tình hình huy động vốn.

Xuất phát từ nguyên tắc của Ngân hàng là "đi vay để cho vay", công táchuy động vốn của Ngân hàng Công thơng Hoàn Kiếm luôn đợc quan tâm đúngmức, chỉ đạo kịp thời, chính xác, nhịp nhàng ăn khớp với sự biến động về chovay

Qua phân tích tình hình huy động vốn của Ngân hàng Công thơng HoànKiếm trong 3 năm 1999, 2000, 2001 ta thấy rằng với hệ thống huy động vốnbao gồm 10 quỹ tiết kiệm, 3 phòng giao dịch và một trụ sở chính, Ngân hàngCông thơng Hoàn Kiếm đã rất năng động trong việc huy động vốn Biểu hiện

đà phát triển mà còn có một khối lợng lớn vốn d thừa nhằm bổ sung cho nguồnvốn huy động của Ngân hàng Công thơng Việt Nam dới hình thức cho vay

điều hoà vốn

- Cơ cấu nguồn vốn huy động của Ngân hàng Công thơng Hoàn Kiếmnăm sau so với năm trớc tỏ ra hợp lý hơn, cho phép ngân hàng hạ lãi suất đầuvào xuống mức thấp nhất có thể đợc và chủ động trong việc sử dụng vốn Ngânhàng huy động vốn chủ yếu bằng cách nhận tiền gửi tiết kiệm của các tổ chức,cá nhân và dân c (thờng phần này chiếm 80 - 90% vốn huy động), tiền gửi củakhách hàng để giao dịch ngày một tăng lên, chứng tỏ dân c ngày càng hiểubiết và tin tởng vào ngân hàng hơn (tiền gửi của khách hàng đã tăng từ 13%năm 1999 lên đến 38% năm 2001 tức là tăng gần 3 lần)

Thông thờng kỳ phiếu ngân hàng có mức lãi suất huy động cao hơn so vớilãi suất tiền gửi ngân hàng lên huy động bằng kỳ phiếu chỉ áp dụng trongnhững trờng hợp ngân hàng có nhu cầu cấp bách về vốn Thực tế nguồn vốnhuy động bằng kỳ phiếu chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng nguồn huy động:Năm 1999 là 0,3% đến năm 2000 chỉ còn 0,18% Nhng năm 2001 nguồn tiềnhuy động bằng kỳ phiếu đã tăng lên nhiều đạt 0,78% (vì năm 2000 nợ quá hạncủa ngân hàng rất lớn không đòi đợc làm cho quỹ tiền cho vay giảm nhiềutrong khi đó ngân hàng lại cần có tiền để vực mình lên do đó phải phát hành

kỳ phiếu với tổng số lợng tiền lớn )

Sở dĩ có đợc nguồn vốn huy động lớn nh trên một phần do vị trí địa bànhoạt động của Ngân hàng Công thơng Hoàn Kiếm mang laị Quận Hoàn Kiếm

là nơi đông đúc dân c, phần nhiều làm nghề buôn bán do đó các hộ hầu hếtthuộc loại kinh tế trung bình và giàu có, ít có hộ nghèo tạo điều kiện dễ dàngtrong việc huy động vốn cũng nh cho vay Tính đến thời điểm cuối năm 2001,

d có huy động của chi nhánh đạt khoảng gần 600 tỷ đồng, tính trung bình là

500 tỷ Trong đó, nguồn huy động của dân c lên đến gần 300 tỷ, còn lại là từcác nguồn khác Rõ ràng nguồn đầu vào của chi nhánh là rất lớn so với cácngân hàng khác đến nỗi hầu nh Ngân hàng Công thơng Hoàn Kiếm không baogiờ sử dụng hết phải điều chuyển vốn về NHCT TW chứ không rơi vào tìnhtrạng khó khăn nh nhiều ngân hàng thiếu vốn cho vay

2- Tình hình sử dụng vốn.

Bên cạnh việc coi trọng công tác huy động vốn thì việc sử dụng vốn, đầu

t vốn đã huy động đợc vào đâu cho có hiệu quả là vấn đề mang tính sống còn

đem lại lợi nhuận chủ yếu cho nhà ngân hàng Thời gian qua Ngân hàng Côngthơng Hoàn Kiếmđã áp dụng nhiều hình thức cho vay đa dạng và phong phú

nh cho vay ngắn hạn, cho vay trung và dài hạn, cho vay vốn đặc biệt, cho vaytài trợ uỷ thác các dự án (dự án RAP, EC, KFW ) nhằm khai thác triệt để nhucầu tín dụng của khách hàng của mọi thành phần kinh tế Đặc biệt trong chiếnlợc kinh doanh tín dụng của mình, Ngân hàng Công thơng Hoàn Kiếm đã rấtchú trọng đến khu vực kinh tế ngoài quốc doanh - một hớng phát triển hoàntoàn đúng đắn, biểu hiện sự phù hợp giữa điều kiện thực tế của ngân hàng với

đờng lối phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nớc trong giai đoạn hiện nay

Nh-ng cũNh-ng phải thừa nhận rằNh-ng việc thực hiện tín dụNh-ng với khu vực kinh tế Nh-ngoàiquốc doanh ở nóc ta nói chung là rất phức tạp Để thành công trong lĩnh vựcnày yêu cầu đầu tiên là ông chủ ngân hàng phải có tinh thần trách nhiệm cao,năng lực quản lý kinh doanh giỏi và phải có trong tay đội ngũ cán bộ tín dụnglành nghề, có t cách đạo đức tốt Thực tế về sự đổ vỡ ở Ngân hàng Công thơngHoàn Kiếm năm 2000 đã phản ững rõ điều này

là do sự gia tăng của tín dụng ngắn hạn Đặc biệt năm 2001, tín dụng ngắn hạn

đối với khu vực kinh tế quốc doanh đã tăng lên một cách chóng mặt: Từ 4 tỷnăm 2000 đã đạt tới 187 tỷ năm 2001 (tăng gấp hơn 46 lần) điều này cho thấychiến lợc khách hàng của Ngân hàng Công thơng Hoàn Kiếm đã có sự thay đổicơ bản, ngân hàng chuyển hớng từ cho vay phần lớn là khu vực kinh tế ngoàiquốc doanh sang cho vay nhiều đối với các doanh nghiệp Nhà nớc

Ta thấy đợc diễn biến phức tạp trong hoạt động kinh doan tín dụng củaNgân hàng Công thơng Hoàn Kiếm:

- Năm 1999: Ngân hàng đang ở đỉnh cao của sự thành công do đó hầu hếtcác loại hình cho vay đều tăng (thể hiện ở sự chênh lệch % của năm 1999 sovới 1998 đều mang dấu "+") Duy chỉ có khoản cho vay tài trợ uỷ thác và cho

vay vốn đặc biệt là giảm Từ năm 1999 ngân hàng không còn áp dụng hìnhthức cho vay vốn đặc biệt nữa mà chỉ còn món nợ quá hạn của loại hình nàydocác năm trớc để lại.

- Năm 2000: Cả cho vay ngắn hạn và cho vay trung và dài hạn đều giảm.Cho vay ngắn hạn giảm 13%, cho vay trung và dài hạn giảm 23% khiến chotổng d nợ cho vay cũng giảm 14% lý do cơ bản của sự sụt giảm này là sau cơnkhủng hoảng và đổ bể của ngân hàng năm 1999 để lại Do đó cán bộ tín dụngkhông giám cho vay co cụm lại, khách hàng thì không muốn quan hệ với ngânhàng

- Năm 2001 : Ngân hàng Công thơng Hoàn Kiếm dần dần lấy lại đợcphong độ và tinh thần, thể hiện ở d nợ tín dụng tăng gấp gần 2 lần so với năm

2000 trong đó d nợ cho vay ngắn hạn tăng hơn 100% còn d nợ cho vay chung

và dài hạn cũng tăng gần 50% Điểm đặc biệt cần l ý ở đây là trong cơ cấu chovay thì khoản vay của doanh nghiệp nhà nớc là rất lớn (đạt 187 tỷVNĐ) Còncho vay đối với khu vực ngoài quốc doanh (đặc biệt là t nhân và hộ cá thể) đợchạn chế và kiểm soát chặt chẽ tránh gây ra những rủi ro không đáng có nh cácnăm trớc

Có thể kể ra đây một số nguyên nhân chính dẫn tới d nợ tín dụng tăng vớitốc độ cao nh vậy:

* Nguyên nhân thứ nhất: là trong những năm gần đây tốc độ phát triểnkinh tế ở nớc ta khá cao, sản xuất kinh doanh trở nên sôi động hơn nhất làtrong lĩnh vực thơng mại và dịch vụ Mặt khác, do thực hiện chính sách kinh tếnhiều thành phần, khu vực kinh tế ngoài quốc doanh đã có những bớc pháttriển đáng kể khiến cho nhu cầu tín dụng ngân hàng có su hớng tăng lên đặcbiệt đối với quận Hoàn kiếm - Một trung tâm văn hoá kinh tế thơng mại vàdịch vụ lớn của cả nớc thì sự gia tăng về nhu cầu tín dụng trong thời gian qua

là rất dễ thấy

* Nguyên nhân thứ 2: Dẫn đến sự gia tăng về tín dụng ở Ngân hàng Côngthơng Hoàn Kiếmphải kể đến sự thay đổi về cơ chế quản lý lãnh đạo và chiếnlợc của Ngân hàng Từ quý III /2000 ban lãnh đạo mới lên kế nhiệm đã thay

đổi cách nghĩ, cách làm với phơng châm "lùi một bớc để tiến hai bớc", đã bámsát vào những quy chế tín dụng, cơng quyết loại bỏ những khách hàng mạo

hiểm, tích cực mở rộng lôi kéo các doanh nghiệp nhà nớc về phía mình Do đó

d nợ tín dụng của năm 2001 đã tăng lên nhiều nh vậy

2.2- Cơ cấu cho vay.

Xem xét về cơ cấu cho vay ở Ngân hàng Công thơng Hoàn Kiếm tronggiai đoạn vừa qua ta thấy nổi bật nên một số điểm sau:

* Thứ nhất: Xét theo thành phần kinh tế

Do có những nét đặc thù riêng về phạm vi, địa bàn hoạt động, về đối tợngkhách hàng, về môi trơng kinh doanh mà trong cơ cấu tín dụng của Ngânhàng Công thơng Hoàn Kiếm, sự phân bố giữa tín dụng cho khu vực quốcdoanh và ngoài quốc doanh không đồng đều xét giai đoạn từ năm 2000 trở vềtrớc thì khách hàng vay vốn của Ngân hàng Công thơng Hoàn Kiếm chủ yếu là

t nhân, hộ cá thể, doanh nghiệp t nhân và công ty TNHH: Chiếm 91% năm

1999 và 90% năm 2000 Cho vay đối với các khách hàng này bên cạnh những

-u điểm lớn lại bộc lộ nhiề-u hạn chế, dễ ràng cho ngân hàng khi tìm kiếmkhách hàng vay song lại là mạo hiểm bởi vì thông thờng các đối tợng thuộckhu vực kinh tế ngoài quốc doanh hoạt động nhỏ bé, chế độ sổ sách kế toánkhông chặt chẽ rất khó khăn cho ngân hàng trong việc thẩm định, kiểm tragiám sát mặt khác họ có những thủ thuận lừa đảo tinh vi, khôn khéo và bàibản hơn so với các doanh nghiệp Nhà nớc

Song kể từ cuối năm 2000 đầu năm 2001 khi ban lãnh đạo mới lên thaythế, đối mặt với những đổ vỡ thất bại của năm trớc, Ngân hàng Công thơngHoàn Kiếmđã chuyển hớng từ cho vay chủ yếu đối với khu vực kinh tế ngoàiquốc doanh sang cho vay nhiều đối với kinh tế quốc doanh Cho đến nay, ngânhàng đã kéo đợc một số công ty lớn về mở tài khoản giao dịch ở ngân hànglàm cho d nợ tín dụng đối với khu vực này tăng lên nhiều lần Cụ thể hãy xemxét các số liệu sau:

D nợ cho vay tính đến quý I/2002 của Ngân hàng Công thơng HoànKiếm

1- Tổng công ty đờng sông miền bắc: 1.856 triệu đồng

2- Tổng công ty than Việt Nam: 119.968 triệu đồng

3- Tổng công ty Sông đà : 14.669 triệu đồng