2/Tác phẩm -Bài thơ sáng tác cuối 1977 II/Đọc - hiểu văn bản 1/Sự biến đổi của đất trời lúc sang thu Bỗng nhận ra hương ổi Phả vào trong gió se Sương chùng chình qua ngõ Hình như thu đã
Trang 1TUẦN 26
121 Sang thu
122,123 Nói với con
124 Nghĩa tường minh và hàm ý
125 Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Ngày soạn: 21/02/2014
Ngày dạy: 24/02/2014 – 28/02/2014
SANG THU
Hữu Thỉnh
I/Mục tiêu cần đạt
1/Kiến thức
-Vẻ đẹp của thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa và những suy nghĩ mang tính triết lý của tác giả
-Phân tích được những cảm nhận tinh tế của nhà thơ Hữu Thỉnh về sự biến đổi của đất trời từ cuối hạ sang đầu thu
2/Kỹ năng
-Thể hiện những suy nghĩ, cảm nhận về một hình ảnh thơ, một khổ thơ -Rèn luyện thêm năng lực cảm thụ thơ ca
II/Tiến trình dạy học
1/Ổn định lớp
2/Kiểm tra bài:
3/Giớithiệu bài :
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung ghi bảng
-Hs: đọc chú thích
-Gv: Hãy nêu những nét chính về nhà
thơ?
Nhiều vần thơ thu của ông mang cảm
xúc bâng khuâng, vấn vương trước đất
trời trong trẻo đang biến chuyển nhẹ
nhàng.
-Gv: Giới thiệu khái quát về bối cảnh thời
gian, không gian mà nhà thơ miêu tả
-Gv: Sự biến đổi của đất trời lúc sang thu
được Hữu Thỉnh cảm nhận bắt đầu từ đâu,
qua chhi tiết nào?
-Gv: Em hiểu “gió se” là gió như thế nào?
Nhà thơ chợt nhận ra tín hiệu của sự
chuyển mùa từ ngọn gió se(nhẹ khô và hơi
lạnh) mang theo hương ổi(ổi đang vào độ
chín)
-Gv: Như vậy tín hiệu chuyển mùa bắt
đầu từ đâu và qua hiện tượng gì?
-Gv: Em hiểu câu thơ “Sương cùng chình
I/Tìm hiểu chung 1/Tác giả
-Hữu Thỉnh sinh 1942 -Ông là nhà thơ viết nhiều, viết hay
về những con người, cuộc sống ở nông thôn, về mùa thu
2/Tác phẩm -Bài thơ sáng tác cuối 1977 II/Đọc - hiểu văn bản
1/Sự biến đổi của đất trời lúc sang thu
Bỗng nhận ra hương ổi Phả vào trong gió se Sương chùng chình qua ngõ Hình như thu đã về
->Tín hiệu sự chuyển mùa từ ngọn gió se, mang theo hương ổi, lan vào không gian
Trang 2qua ngõ” như thế nào?
Tác giả nhân hóa làn sương Nó đi
qua ngõ có vẻ cố ý đi chậm hơn mọi ngày.
-Gv: Các từ “bỗng, hình như”gợi lên tâm
trạng, cảm xúc gì của nhà thơ?
-Gv: Hình ảnh thiên nhiên sang thu được
tiếp tục phát hiện bằng những hình ảnh,
chi tiết nào?
-Gv: Tại sao sông dềnh dàng mà chim vội
vã?
Dòng sông bắt đầu cạn, chảy chậm lại,
trôi một cách thanh thản Chim vội vã vì
sợ lạnh phải đi tránh rét ở những miền
đất ấm hơn.
-Gv: Hình ảnh đám mây mùa hạ Vắt nửa
mình sang thu, em hiểu như thế nào?
Đây là một liên tưởng, tưởng tượng của
tác giả Sự thật không hề có đám mây như
thế Nhưng chính hàm ảnh này làm cho
người đọc cảm nhận về không gian, thời
gian thật là đẹp.
-Gv: Thiên nhiên sang thu còn được gợi
ra qua hình ảnh nào?
-Nắng cuối hạ vẫn còn nhưng nhạt
dần.
-Gv: Theo em nét riêng của thời điểm
giao mùa hạ - thu này được nhà thơ thể
hiện đặc sắc nhất qua hình ảnh câu thơ
nào?
-Hs: Thảo luận, ý kiến, chứng minh
-Gv: Em hiểu như thế nào hai dòng cuối
bài thơ?
Hai dòng cuối hiểu với hai tầng nghĩa:
Ý nghĩa tả thực về thiên nhiên và tính ẩn
dụ của hình ảnh Chính nhà thơ tâm sự;
với hình ảnh có giá trị tả thực về hiện
tượng thiên nhiên này, ông muốn gởi gắm
suy ngẫm của mình-khi con người đã từng
trãi thì cũng vững vàng hơn trước những
tác động bất thường của ngoại cảnh, của
cuộc đời.
-Gv: Cảm giác giao mùa được diễn tả qua
từ ngữ trạng thái nào?
Sự tinh tế của nhà thơ thể hiện trong
những từ ngữ diễn tả cảm giác, trạng
=>Sự chuyển mùa đột ngột, bất ngờ Tâm trạng ngỡ ngàng, ngạc nhiên 2/Sự biến chuyển trong không gian lúc sang thu
Sông được lúc dềnh dàng Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ Vắt nửa mình sang thu
=> Cảm giác giao mùa được diễn tả qua dòng sông, cánh chim và đám mây thật là đẹp
-Lúc này cũng bớt đi tiếng sấm cùng những cơn mưa rào
3/Câu thơ đặc sắc
Sấm cũng bớt bất ngờ Trên hàng cây đứng tuổi
->Lúc sang thu, bớt đi những tiếng sấm bất ngờ, hàng cây không còn bị bất ngờ, bị giật mình nữa
*Ghi nhớ (SGK) III/Luyện tập
Trang 3thái: bỗng, phả vào, chùng chình, hình
như, dềnh dàng, vắt nửa mình…
-Hs: Đọc ghi nhớ
-Gv: Dựa vào các hình ảnh, bố cục của
bài thơ, viết một bài văn ngắn diễn tả cảm
nhận của nhà thơ trước sự chuyển biến
của đất trời lúc sang thu
-Gv:Gợi ý học sinh về nhà viết
4/Củng cố:
5/Dặn dò: Về học bài thơ, học bài, soạn bài
Y Phương
I/Mục tiêu cần đạt
1/Kiến thức
-Cảm nhận được tình cảm thắm thiết của cha mẹ đối với con, tình yêu quê hương sâu nặng cùng niềm tự hào với sức sống mạnh mẽ bền bỉ của dân tộc mình qua lời thơ của Y Phương
2/Kỹ năng
-Phân tích cách diễn tả độc đáo, giàu hình ảnh, gợi cảm của thơ ca miền núi -Bước đầu hiểu được cách diễn tả độc đáo, qua hình ảnh
II/Tiến trình dạy và học
1/Ổn định lớp
2/Kiểm tra bài: Đọc bài thơ “Sang thu” Sự biến đổi đất trời lúc sang thu ntn? 3/Giới thiệu bài:
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung ghi bảng
-Hs: Đọc chú thích
-Gv: Hãy nêu những nét chính về nhà thơ?
Bài thơ nằm trong cảm hứng rộng, phổ
biến: Lòng thương yêu con cái, ước mong
thế hệ sau tiếp nối xứng đáng, phát huy
truyền thống tổ tiên, quê hương vốn là tình
cảm cao đẹp của người Việt Nam bao đời
nay.
-Hs: Đọc bài thơ
-Gv: Bố cục bài thơ chia làm mấy đoạn?
Nội dung từng đoạn?
+Đoạn 1: “Từ đầu …nhất trên đời”:
Con lớn lên trong tình thương yêu, sự nâng
đỡ của cha mẹ, trong cuộc sống lao động
nên thơ của quê hương.
+Đoạn 2(còn lại): Lòng tự hào về sức
sống mạnh mẽ, bền bỉ, về truyền thống cao
đẹp của quê hương và niềm mong ước con
I/ Tìm hiểu chung 1/Tác giả:
-Y Phương sinh năm 1928 2/Tác phẩm:
II/ Đọc - hiểu văn bản
Trang 4hãy kế tục xứng đáng truyền thống ấy.
-Gv: Hãy chỉ ra những câu thơ nói lên con
được lớn lên trong tình thương của cha mẹ,
trong sự đùm bọc của quê hương?
-Gv: Cha mẹ có ý nghĩa như thế nào với
con?
-Gv: Em hiểu người đồng mình là gì?
Chú thích 1
-Gv: Cuộc sống lao động của “người đồng
mình” được gợi lên qua những hình ảnh
nào?
-Gv: Cuộc sống lao động của “người đồng
mình”như thế nào?
-Gv: Rừng núi quê hương miêu tả như thế
nào?
-Gv: Em nhận xét rừng núi quê hương trên
như thế nào?
Thiên hiên che chở, nuôi dưỡng con
người cả về tâm hồn, lối sống.
-Gv: Người cha nói với con những đức tính
cao đẹp nào của “người đồng mình”?
-Gv: Đây là những đức tình gì của “người
đồng mình”?
-Gv: Qua đức tính đó cha mong muốn con
phải như thế nào?
Từ đó người cha mong muốn con phải có
nghĩa tình với quê hương đất nước, biết
chấp nhận và vượt qua gian nan thử thách
bằng ý chí, bằng niềm tin của mình.
-Gv: Người cha còn nói với con những điều
gì về “người đồng mình”?
-Gv: Em nhận xét người đồng mình như thế
nào?
-Gv: Từ đó cha mong ước con phải như thế
nào?
-Gv: Em cảm nhận như thế nào về tình cảm
của người cha đối với con trong bài thơ?
-Hs:(Thảo luận):Tình cảm yêu thương trìu
mến, thiết tha và niềm tin tưởng của người
cha qua lời nói với con
-Gv: Điều lớn lao nhất mà người cha truyền
tới được cho con qua những lời này, theo
em là gì?
-Gv: Hãy nhận xét đặc sắc nghệ thuật của
bài thơ?
1/Tình yêu thương của cha mẹ
Chân phải bước tới cha Chân trái bước tới mẹ Một bước chạm tiếng nói Hai bước tới tiếng cười
->Con lớn lên từng ngày trong tình yêu thương, trong sự nâng đón và mong chờ của cha mẹ
Đan lờ cài nan hoa Vách nhà ken câu hát
->Cuộc sống lao động cần cù, êm đềm và vui tươi
Rừng cho hoa Con đường cho những tấm lòng
->Rừng núi quê hương thơ mộng và nghĩa tình
2/Những đức tính cao đẹp của
“người đồng mình” và mong ước của người cha
Sống trên đá không chê đá gập ghềnh
Sống trong thung không chê thung nghèo đói
Không lo cực nhọc
->Người đồng mình sống vất vả mà mạnh mẽ, bền bỉ gắn bó với quê hương.Cha khuyên con có nghĩa tình thuỷ chung với quê hương
Người đồng mình thô sơ da thịt Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con Người đồng mình tự đục đá kê cao
quê hương … nghe con
->Người đồng mình mộc mạc nhưng giàu chí khí, niềm tin Cha mong muốn con biết tự hào với truyền thống quê hương
3/Tình cảm của cha đối với con
Điều lớn lao nhất mà người cha muốn truyền cho con là lòng tự hào
về sức sống mạnh mẽ, bền bỉ, về truyền thống cao đẹp của quê hương
và niềm tin khi bước vào đời
Trang 5+Giọng điệu thiết tha trìu mến
+Xây dựng các hình nảh cụ thể mà có tính
khái quát, mộc mạc mà giàu chất thơ.
4/Củng cố:
5/Dặn dò : Về học thuộc bài thơ, học bài, xem trước bài tiếp theo
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý I/Mục tiêu cần đạt
1/Kiến thức
-Khái niệm nghĩa tường minh và hàm ý
-Học sinh xác định được nghĩa tường minh và hàm ý
2/Kỹ năng
-Nhận biết được nghĩa tường minh và hàm ý trong câu
-Giải đoán nghĩa hàm ý trong câu văn cụ thể
-Sử dụng hàm ý trong giao tiếp
II/Tiến trình dạy và học
1/Ổn định lớp
2/Kiểm tra bài:
3/Giới thiêu bài:
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung ghi bảng
-Hs: Đọc ví dụ
-Gv: Qua câu “Trời ơi, chỉ còn có năm
phút!”, em hiểu anh thanh niên muốn nói
điều gì?
-Gv: Vì sao anh không nói thẳng điều đó
với ông hoạ sỹ và cô gái?
Anh không nói thẳng điều đó có thể vì
ngại ngùng, vì muốn che dấu tình cảm
của mình.
-Gv: Câu thứ hai của anh thanh niên có ẩn
ý gì không?
Câu thứ 2 không chứa ẩn ý.
-Gv: Câu thứ 2 không chứa ẩn ý là câu có
nghĩa tường minh.Còn câu thứ nhất có
hàm ý
-Gv: Vậy thế nào là nghĩa tường minh và
hàm ý?
-Hs: Đọc ghi nhớ
-Hs: Đọc lại trích dẫn 1
-Gv: Câu nào cho thấy hoạ sỹ cũng chưa
muốn chia tay anh thanh niên?
-Gv: Từ ngữ nào giúp em nhận ra điều
ấy?
-Gv: Tìm những từ ngữ miêu tả thái độ
của cô gái trong câu cuối đoạn văn?
I/Phân biệt ngghĩa tường minh và hàm ý
1/Ví dụ:
-Trời ơi, chỉ còn có năm phút!
2/Nhận xét -Anh thanh niên muốn nói “Anh rất
tiếc”
*Ghi nhớ: sgk II/Luyện tập 1/Bài tập 1 a)Câu:Nhà hoạ sỹ tặc lưỡi đứng dậy ->Từ “tặc lưỡi”cho thấy hoạ sỹ cũng chưa muốn chia tay anh thanh niên b)Từ ngữ
-mặt đỏ ửng (ngượng)
Trang 6-Gv: Thái độ ấy giúp em đoán ra điều gì
liên quan đến chiếc mùi soa?
Qua hình ảnh này, có thể thấy cô gái
đang bối rối đến vụng về vì ngượng.Cô
ngượng vì kín đáo để khăn lại làm kỷ vật
cho người thanh niên, thế mà anh thật thà
tưởng cô để quên, nên gọi để trả lại.
-HJs: Đọc bài tập 2
-Gv: Hãy cho biết hàm ý của câu in đậm
trên?
-Hs: Đọc bài tập 3
-Gv: Tìm câu chứa hàm ý và cho biết nội
dung chứa hàm ý
-Hs: Đọc bài tập 4
-Gv: Câu in đậm có phải là câu chứa hàm
ý không?
-nhận lại chiếc khăn (không tránh được)
Quay vội đi (quá ngượng)
2/Hàm ý của câu -Tuổi già cần nước chè: Ở Lào Cai đi sớm quá
-ông hoạ sỹ chưa kịo uống nước chè đấy
3/Tìm câu chứa hàm ý -Cơn chín rồi
-Hàm ý “ông vô ăn cơm đi”
4/Câu in đậm -Không chứa hàm ý 4/Củng cố:
5/Dặn dò: Về học bài, xem trước bài tiếp theo
NGHỊ LUẬN VỀ ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ I/Mục tiêu cần đạt
1/Kiến thức
-Hiểu rõ thế nào là bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
-Nắm rõ các yêu cầu đối với bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ để có cơ
sở tiếp thu, rèn luyện tốt về kiểu bài này
2/Kỹ năng
-Nhận diện được bài nghị luận về đoạn thơ bài thơ
-Tập làm văn bản về một đạo thơ, bài thơ
II/Tiến trình dạy và học
1/Ổn định lớp
2/Kiểm tra bài cũ
3/Giới thiệu bài:
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung ghi bảng
-Hs: Đọc văn bản
-Gv: Vấn đề nghị luận của văn bản này là gì?
-Gv: Văn bản nêu lên những luận điểm gì về
hình ảnh mùa xuân trong bài thơ “Mùa xuân
nho nhỏ”?
I/Tìm hiểu bài nghị luận về đoạn thơ, bài thơ
1/Văn bản 2/Nhận xét:
a)Vấn đề nghị luận cảu văn bản: -Hình ảnh mùa xuân và tình cảm thiết tha của Thanh Hải trong bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”
b)Những luận điểm:
-Hình ảnh trong bài thơ của Thanh Hải mang nhiều tầng ý nghĩa
Trang 7-Gv: Để chứng minh cho các luận điểm,
người viết đã sử dụng các luận cứ như thế
nào?
-Gv: Hãy xác định các phần mở bài, thân bài,
kết bài của văn bản?
-Gv: Hãy nhận xét bố cục của văn bản trên
như thế nào?
Giữa các phần có liên kết tự nhiên về ý
nghĩa diễn đạt.
-Gv: Cách diễn đạt của người viết trong từng
đoạn văn như thế nào?
Lời văn toát lên những rung động trước
sự đặc sắc của hình ảnh, giọng điệu thơ, sự
đồng cảm với nhà thơ Thanh Hải.
-Hs: Đọc ghi nhớ
-Gv:Ngoài các luận điểm đã nêu về hình ảnh
về mùa xuân trong bài “Mùa xuân nhổnh” ở
văn bản trên, hãy suy nghĩ và nêu thêm các
luận điểm khác nữa về bài thơ đặc sắc này?
-Hình ảnh mùa xuân rạo rực của thiên nhiên, đất nước trong cảm xúc thiết tha, triều mến của nhà thơ -Hình ảnh mùa xuân nho nhỏ thể hiện sự khát vọng hoà nhập, dâng hiến…
=>Để chứng minh cho các luận điểm, người viết đã chọn giảng bình các câu thơ, hình ảnh đặc sắc, đã phân tích giọng điệu trữ tình, kết cấu của bài thơ
c)Bố cục văn bản :
*Mở bài: “Từ đầu…đáng trân trọng”
*Thân bài: “Hình ảnh mùa xuân…của mùa xuân”
*Kết bài:Còn lại d)Cách diễn đạt:
-Người viết trình bày những cảm nghĩ, đánh giá của mình
*Ghi nhớ II/Luyện tập
*Viết thêm các luận điểm 4/Củng cố:
5/Dặn dò: Về nhà học bài, soạn bài: Cách làm bài nghị luận về đoạn thơ, bài thơ.