Kiến thức: - Cảm nhận và thấm thía tình cảm thiêng liêng và sâu nặng của cha mẹ đối với con cái, thấy được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với cuộc đời mỗi con người.. GV: Hướng dẫn
Trang 1Tuần 1 Ngày soạn : 13 tháng 08 năm 2009 Tiết 1 Ngày dạy: 17 tháng 08 năm 2009
(Lí Lan)
I Mục tiêu cần đạt:
Qua bài học giúp học sinh nắm được.
1 Kiến thức:
- Cảm nhận và thấm thía tình cảm thiêng liêng và sâu nặng của cha mẹ đối với con cái, thấy
được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với cuộc đời mỗi con người
- Nghệ thuật viết văn tinh tế, giàu giá trị biểu cảm
2 Thái độ: Giáo dục tình thương đối với cha mẹ, yêu quý mái trường của mình.
3 Kĩ năng: Đọc diễn cảm văn biểu cảm, nhận diện văn bản nhật dụng.
II Chuẩn Bị
- GV: Bài soạn, sgk, sgv, bảng phụ
- HS : Soạn bài theo yêu cầu của SGK và những huớng dẫn của GV
III Tiến trình LÊN LớP.
1 ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ.
Thế nào là văn bản nhật dụng ? Kể tên những văn bản nhật dụng đã học trong chương trình Ngữ văn 6? Các văn bản ấy đã đề cập đến những vấn đề nào trong đời sống ?
3 Bài mới
* Giới thiệu bài mới : Từ nội dung câu trả lời của học sinh trong phần kiểm tra bài cũ , gv giới thiệu nội dung bài mới
Hoạt động của giáo viên - học sinh Nội dung ghi bảng
HĐ1: Hướng dẫn HS tìm hiểu chung về văn bản
GV: Hướng dẫn đọc: Giọng chậm rãi; tình cảm ; đọc
diễn cảm một số đoạn ấn tượng biểu cảm: Khi thể hiện
tâm trạng của người mẹ với đứa con đang ngủ, giọng
thì thầm, dịu dàng; khi hồi tuổng giọng chậm rãi, trầm
GV: Đọc mẫu 1 đoạn
HS : Đọc, nhận xét
HS đọc phần chú thích trong SGK
? Hãy trình bày những nét sơ lược về tác giả và xuất
xứ của tác phẩm ?
HS: Trả lời theo nội dung SGK
?Có thể xếp “ cổng trường mở ra ”là văn bản nhật
dụng Vì sao?
HS: Trả lời câu hỏi dựa vào khái niệm văn bản nhật
dụng đã học ở chương trình Ngữ văn lớp 6
GV gợi ý: Văn bản đề cập đến vai trò của nhà trường
đối với giáo dục con người, Vấn đề giáo dục là vấn đề được
Đảng và nhà nước quan tâm, coi “Giáo dục là quốc sách
hàng đầu”
? Văn bản được viết theo thể loại gì?
I -Đọc - tìm hiểu chung
1 Tác giả : Lí Lan
2 Tác phẩm :
- Xuất xứ : Được đăng trên báo "Yêu trẻ"-TP HCM
- Tính chất : Là văn bản nhật dụng
- Thể loại : kí ( bút kí)
? Phương thức biểu đạt chính của văn bản này là tự sự,
miêu tả hay biểu cảm ?
- Phương thức biểu đạt : Biểu cảm
Trang 2Hoạt động của giáo viên - học sinh Nội dung ghi bảng
HS : Biểu cảm,
? Bài văn biểu lộ cảm xúc của ai ? Đó là những cảm
xúc như thế nào ?
HS: Bài văn viết về tâm trạng của người mẹ trong đêm
trước ngày khai trường của con
HĐ2: Hướng dẫn HS đọc - hiểu văn bản.
?Trước ngày khai trường đầu tiên, người mẹ và người
con đã chuẩn bị những gì cho năm học mới ?
HS: - Quần áo ,sách vở đã sẵn sàng
- Người mẹ còn chuẩn bị về tâm lí cho con:Khích
lệ con
- Người con cũng đã sẵn sàng cho năm học mới : Tỏ
ra ngưòi lớn hơn khi thu dọn đồ chơi
?Với sự chuẩn bị chu đáo như thế , tại sao đêm trước
ngày khai trường của con, người mẹ vẫn không ngủ
được ?
HS: Mẹ lo con là đứa trẻ nhạy cảm sẽ háo hức vì
ngày khai trường mà không ngủ được
? Mẹ không ngủ , bà đã có những việc làm và suy
nghĩ gì ?
GV : Thế nhưng nỗi lo ấy đã được giải toả : “ Giấc ngủ
đến với con nhẹ nhàng như uống một ly sữa, ăn một
cái kẹo”
? Đã tin tưởng như thế, đẫ khẳng định “ còn điều gì để
lo lắng quá đâu” nhưng người mẹ vẫn không ngủ được
? Vì sao vậy?
HS: Vì ngươì mẹ nôn nao nghĩ về ngày khai trường
năm xưa của mình Khi ấy mẹ có tâm trạng nôn nao,
hồi hộp trên đường tới trường và chơi vơi hốt hoảng
khi cổng trường khép lại
? Chi tieỏt naứo chửựng toỷ ngaứy khai trửụứng ủaừ ủeồ laùi
daỏu aỏn thaọt saõu ủaọm trong taõm hoàn ngửụứi meù?
HS: Nhaộm maột laùi… daứi vaứ heùp (ba doứng cuoỏi ủoaùn
thửự hai trang 7)
? Người mẹ mong muốn ở con điều gì?
? Taõm traùng cuỷa ngửụứi meù vaứ con coự gỡ khaực nhau
khoõng?Û Taực giaỷ sửỷ duùng bieọn phaựp ngheọ thuaọt gỡ ?
HS: Meù: thao thửực khoõng nguỷ, suy nghổ trieàn
II - Tìm hiểu văn bản.
1 Tâm trạng của mẹ và con trong đêm trước ngày khai trường
- Mẹ lo cho con
+ Mẹ ngắm đứa con mình đang ngủ ngon lành
+ Mẹ đắp mền , buông mùng rồi
“không biết làm gì nữa ”
+ Mẹ không tập trung làm được việc gì cả , xem lại những thứ đẫ chuẩn bị cho con…
+ Mẹ lên giường và trằn trọc + Mẹ tin là con không bỡ ngỡ trong ngày đầu năm học
- Nhớ lại ngày khai trường của mình, nhớ sự nôn nao, hồi hộp, chơi vơi hốt hoảng
- Mong con có những ấn tượng không phai về ngày khai trường đầu tiên
-> Thao thức, phấp phỏng, hồi hộp,
xao xuyến, không ngủ được.
Trang 3Hoạt động của giáo viên - học sinh Nội dung ghi bảng
mieõn.Con: thanh thaỷn, nheù nhaứng,”voõ tử”’
- Con: thanh thaỷn, nheù nhaứng,”voõ tử”’
Ngheọ thuaọt: tửụng phaỷn
GV: Bao nôn nao, bao âu lo, bao mong muốn cứ đan
xen miên man trong tâm trạng mẹ đêm nay Nhưng lí
do chính khiến mẹ không ngủ được là kỉ niệm về buổi
khai trường đầu tiên đi học sống dậy trong lòng mẹ ấn
tượng sâu đậm về cái ngày đầu tiên ấy mẹ muốn khắc
sâu vào lòng để mai này mỗi khi nhớ về, con lại thấy
xao xuyến, bâng khuâng Có thể nói Lí Lan đã rất
"sống" với kỉ niệm tuổi thơ, với ngày khai trường vào
lớp Một Nhớ bà ngoại, tình thương con, nỗi niềm về
thời thơ ấu những kỉ niệm, cảm xúc ấy mãnh liệt tha
thiết ấy cứ rạo rực, bâng khuâng, xao xuyến mãi trong
lòng người mẹ Tâm trạng đẹp đẽ ấy được tác giả diễn
tả một cách nhẹ nhàng, tinh tế mà thấm thía
? Qua đó em có nhận xét gì về người mẹ? Có tấm lòng yêu thương con ,
chăm sóc con ân tình, chu đáo, một tâm hồn tinh tế và nhạy cảm.
? Có phải người mẹ đang nói trực tiếp với con mình
không? Theo em cách viết này có tác dụng gì?
HS: Người mẹ đang tâm sự với con và cũng chính là
đang nói với lòng mình
Giúp tác giả đi sâu vào thế giới tâm hồn, miêu tả
được một cách tinh tế tâm trạng hồi hộp, bâng khuâng
cũng như những tình cảm tha thiết mà mẹ dành cho
con Đó là những điều sâu thẳm khó nói bằng lời
? Trong mạch tâm trạng của mẹ có đoạn suy tư về
ngày khai trường ở Nhật Bản Điều đó có ý nghĩa gì?
2 Vai trò của nhà trường đối với giáo dục
HS: Ngày khai trường ở Nhật Bản rất quan trọng Từ
đó ta có thể nhận thấy giáo dục có một vai trò quan
trọng như thế nào đối với cuộc sống mỗi người và
toàn xã hội.Nhan đề cũng có ý nghĩa tượng trưng như
vậy
GV:Không chỉ ở NB, ở nước ta ngày nay, ngày khai
trường cũng là ngày lễ của toàn xã hội Ngày khai
trường hàng năm đều được nhà nước quan tâm gửi thư
chúc mừng, đại biểu đến dự Những suy nghĩ của
người mẹ về nền giáo dục Nhật Bản ấy ẩn chứa những
ước mơ, mong muốn cho con mình được hưởng một
nền giáo dục tiến bộ nhất, mọi trẻ em được chăm sóc
giáo dục với tất cả sự quan tâm của xã hội
- Khẳng định vai trò quan trọng của
nhà trường, của giáo dục đối với cuộc sống mỗi con người và toàn xã hội
? Kết bài người mẹ nói "bước qua cánh cổng trường là
một thế giới kì diệu sẽ mở ra" Em thử hình dung lại
xem thế giới kì diệu đó là gì?
HS thảo luận nhanh.
GV gợi ý: giải nghĩa từ “kì” ( lạ), “diệu”( đẹp)
- Trường học là thế giới kì diệu của tuổi thơ
Trang 4Hoạt động của giáo viên - học sinh Nội dung ghi bảng
? Vậy thế giới kì diệu đó là gì?
HS: - Thế giới của điều hay lẽ phải, của tình thương và
đạo lí làm người
- Thế giới của ánh sáng tri thức, của những hiểu biết lí
thú và kì diệu mà nhân loại hàng vạn năm đã tích lũy
được
- Thế giới của tình thầy trò cao đẹp, tình bạn thiêng
liêng, của những ước mơ và khát vọng bay bổng, của
niềm vui niềm hi vọng
GV: Liên hệ giáo dục hoc sinh
? Qua đó em có nhận xét gì về cách viết, giọng văn
của tác giả?
GV: Gợi ý: Cách viết giống nhật kí, dễ bộc lộ cảm
xúc Lời văn giản dị, nhẹ nhàng giàu cảm xúc, tình
cảm tự nhiên chân thành
? Qua tâm trạng của mẹ trong 1đêm không ngủ trước
ngày khai trường của con, em hiểu tác giả muốn nói
điều gì ?
GV: Chốt lại và cho học sinh đọc ghi nhở trong sgk
HS đọc ghi nhớ SGK/
HĐ4: Hướng dẫn HS luyện tập
HS: Đọc bài tập 1,2 và thảo luận nhanh
? Tại sao ngày khai trường lớp 1 lại để lại ấn tượng sâu
đậm trong mỗi người?
HS: Tự do trả lời theo suy nghĩ của mình
* Ghi nhớ: sgk/3 III - Luyện tập.
Bài tập 1
ấn tượng sâu đậm nhất vì là buổi khai trường đầu tiên, đánh dấu bước ngoặt lớn
Được thấy những điều mới lạ, có những cảm xúc bỡ ngỡ, lo sợ, vui sướng
4 Củng cố
? Sau khi học xong văn bản em sẽ làm gì để đền đáp lại tình cảm của mẹ dành cho em?
Học sinh đọc thêm đoạn văn : Trường học SGK/9
5 Dặn dò - Học bài, làm bài tập trong phần luyện tập.
- Soạn bài: Mẹ tôi.
Tiết 2 Ngày dạy: 19 tháng 08 năm 2009
Văn bản : Mẹ tôi
Trang 5(Et-môn- đô đơ Amixi)
I Mục tiêu cần đạt
Qua bài học giúp học sinh nắm được.
1 Kiến thức:
- Hiểu và cảm nhận được những tình cảm thiêng liêng và sâu nặng của cha mẹ đối với con cái và thấy được trách nhiệm của con cái đối với cha mẹ Nghệ thuật biểu hiện thái độ, tình cảm và tâm trạng gián tiếp qua một bức thư
2 Kĩ năng: rèn kĩ năng đọc diễn cảm vb biểu cảm, phân tích…
3 Thái độ: giáo dục HS truyền thống hiếu thảo, kính trọng cha mẹ, giúp bạn nhận ra lỗi lầm
II Chuẩn Bị
- GV: Bài soạn, sgk, sgv, bảng phụ
- HS : Soạn bài theo yêu cầu của SGK và những huớng dẫn của GV
III Tiến trình lên lớp
1 ổn định lớp.
2 Kiểm tra bài cũ:
? Qua bài văn "Cổng trường mở ra" em hiểu được điều gì về ý nghĩa của việc học tập trong cuộc đời mỗi người? Em cảm nhận được gì về tâm trạng và tình cảm của người mẹ dành cho đứa con yêu?
3 Bài mới
* Giới thiệu bài mới
Trong cuộc đời của mỗi con người, người mẹ đóng vai trò hết sức thiêng liêng, cao cả nhưng không phải lúc nào chúng ta cũng ý thức hết được điều đó Thường khi mắc lỗi lầm ta mới nhận ra
điề đó…
Hoạt động của giáo viên - học sinh Nội dung ghi bảng
HĐ1:
HS: Đọc chú thích trong sgk
? Nêu vài nét kháI quát về tác giả ?
HS: Trả lời
GV: Ông là tiểu thuyết gia, nhà thơ, người viết
truyện ngắn và là tác giả của nhiều cuốn truyện
thiếu nhi và truyện phiêu lưu nổi tiếng Những kỉ
niệm thời học trò và những kỉ niệm thời là sinh viên
học viện quân sự Mô- đê- na là cơ sở để tác giả hư
cấu nên những áng văn nhẹ nhàng dung dị , đầy
nhân ái mê hoặc trái tim của hàng triệu độc giả trên
khắp toàn cầu
? Nêu xuất xứ của tác phẩm?
? Văn bản được viết theo thể loại nào?
HS: Viết thư
GV: Phương thức biểu đạt chính là gì?
GV: Hướng dẫn học sinh giảI nghĩa một số từ khó ?
? Nhân vật chính trong bức thư là ai? Vì sao em
biết?
HS: Người cha Vì phần lớn lời là của người cha
? Tại sao mở đầu văn bản lại có nhân vật xưng tôi?
Nhân vật đó là ai?
HS: Câu chuyện được tái hiện qua dòng nhật kí của
người con về bức thư của người bố viết cho mình
I Tìm hiểu chung.
1 Tác giả : ét-môn-đô đơ Amixi (1846 - 1908), là nhà văn ý
2 Tác phẩm:
- Xuất xứ : "Mẹ tôi" trích từ tác phẩm
"Những tấm lòng cao cả" (1886)
- Thể loại : Viết thư
- Phương thức biểu đạt chính : Biểu cảm
Trang 6GV: Như vậy ngôi kể ở đây là gì? ( Thứ nhất)
HĐ2 Tổ chức cho HS đọc hiểu văn bản
GV hướng dẫn đọc: Đọc giọng rõ ràng, dứt khoát,
nhưng tình cảm
HS: Đọc văn bản sau đó học sinh khác nhận xét
GV: Nhận xét cách đọc
? Theo em bài văn kể lại câu chuyện gì? kể về ai?
HS: Tâm trạng người cha (GV ghi đề mục của bài
học)
? Vì sao bố viết thư cho Enricô?
? Khi viết thư cho con người cha có tâm trạng như
thế nào?
HS: + Vì Enricô phạm lỗi "trước mặt cô giáo đã nói
lời thiếu lễ độ với mẹ
? Qua từ ngữ , chi tiết nào em nhận thấy tâm trạng
này?
? Vì sao người cha lại thấy sự thiếu lễ độ của con
đối với người mẹ như nhát dao đâm vào tim bố?
Vì cha rất yêu con, rất tôn trọng mẹ và thất vọng vì
con hư Đó là nỗi đau thực sự của bao bậc cha mẹ
khi con hư
Chúng ta những đứa con phải luôn ngoan ngoãn, lễ
phép, không làm bố mẹ buồn lòng
? Trước thái độ ấy người bố đã khuyên nhủ con
những gì ?
? Tìm chi tiết thể hiện điều đó ?
HS : Thảo luận nhanh sau đó trình bày
? Em hiểu được điều gì qua lời khuyên nhủ của bố?
HS: Đối với mẹ chúng ta phải cố gắng đừng bao giờ
làm điều gì sai trái khiến mẹ phải đau lòng Và khi
lỡ có phạm sai lầm, chúng ta phải thành khẩn xin lỗi
mẹ bởi mẹ là người rất độ lượng, bao dung
? Trong bức thư người cha nhắc tên con rất nhiều
lần "Enricô ạ", à" Em thử hình dung trong những
lời gọi ấy ẩn chứa tình cảm gì?
HS : Đó là tình cảm chân tình tha thiết
? Vì sao khi nói về lỗi lầm của con, người cha lại
nhắc đến công lao của người mẹ và đặc biệt là nói
tới "ngày buồn thảm nhất là ngày con mất mẹ"?
+ Con hỗn với mẹ >< mẹ chăm lo cho con
+ Nhắc đến công lao của mẹ, con sẽ tự nhận
thấy lỗi lầm của mình, thấm thía về thái độ không
phải, đau đớn day dứt về việc làm sai Như thế gián
tiếp người cha đã nói với con biết bao điều về đạo lí,
về cách cư xử trong cuộc sống
? Tại sao những điều như thế người cha không nói
với con trực tiếp mà lại viết thư?
Đây là một bức thư mang tính tế nhị Người bố
II Đọc và phân tích văn bản.
1 Nguyên nhân bố viết thư và thái độ của bố với En-ri-cô.
- Khi nói với mẹ, tôi nhỡ thốt ra một lời thiếu lễ độ
- Người bố rất buồn và xấu hổ
+ nhát dao đâm vào tim, + không thể nén cơn tức giận…
- >Buồn bã, tức giận, xấu hổ
- Bố khuyên con:
+ Không bao giờ được tái phạm
+ Phải xin lỗi mẹ, cầu xin mẹ hôn con + Thà rằng bố không có con còn hơn thấy con bội bạc
+ Thôi con đừng hôn bố nữa
-> Kiên quyết nghiêm khắc khuyên nhủ con
-> Mong con hiểu được công lao, sự hi sinh vô bờ bến của mẹ
Trang 7không trực tiếp phê phán lỗi của con trước mặt mọi
người , ông cũng không muốn nói chuyện trực tiếp
với con vì ông rất hiểu tâm lí trẻ con Chúng dễ bị tự
ái khi bị phê bình trực tiếp Chọn giải pháp viết thư
, người bố tránh cho con sự xấu hổ mà từ đó có thể
dẫn đến tự ái rồi ương ngạnh làm trái ý người lớn
Đây là cách suy nghĩ thấu đáo và giáo dục có hiệu
quả Khi đọc bức thư người con sẽ đối diện với
chính mình để suy nghĩ và sửa đổi
? Qua đó em thấy bố của En- ri- cô là người như thế
nào ?
? Trong truyện có những hình ảnh, chi tiêt nào nói
về người mẹ ?
? Qua đó em hiểu mẹ của En- ri- cô là người như thế
nào ?
? Em rút ra bài học gì cho bản thân từ văn bản này?
? Văn bản là một bức thư bố gửi cho con, tại sao lại
lấy nhan đề là "Mẹ tôi"?
HS: trả lời theo suy nghĩ cá nhân
Enricô đã chép bức thư của người bố gửi cho
mình Lấy nhan đề "Mẹ tôi" vì câu chuyện xảy ra
liên quan đến người mẹ, những lời cha nghiêm khắc,
chân tình cũng xoay quanh hình ảnh người mẹ
Nhan đề ấy như một sự hối hận, chuộc lỗi của
Enricô với mẹ và đặc biệt gợi hình ảnh người mẹ
đầy cao đẹp, đáng trân trọng Chúng ta sẽ cùng tìm
hiểu
Tác giả tập trung khắc hoạ ngưòi mẹ ở khía cạnh
tình mẫu tử Đây là tình cảm thiêng liêng nhất mà
những người phụ nữ chân chính luôn mang bên
mình Con cái đối với họ là tất cả Hạnh phúc của
con là hạnh phúc của mẹ Nỗi đau của con cũng
chính là nỗi đau của mẹ
HS: thảo luận trả lời.
Từ hình ảnh người mẹ của E, em cảm nhận gì về
tấm lòng của các bà mẹ nói chung?
Thương con vô bờ bến
Điểm tự vững vàng…
? Theo em vì sao En –ri – cô xúc động vô cùng
khi đọc thư bố ?
Hs : (Thảo luận nhóm để trả lời)
-Thư của bố gợi nhớ người mẹ hiền
-Thái độ chân thành và quyết liệt của bố khi bảo vệ
tình cảm gia đình thiêng liêng
? Vậy qua bức thư, cha của En-ric-ô muốn khắc
=> Thương yêu, gần gũi con nhưng cũng rất nghiêm khắc
2 Hình ảnh người mẹ.
- Mẹ đã thức suốt đêm, cúi mình , khóc nức nở khi nghĩ có thể mất con
- Sẵn sàn bỏ cả năm hạnh phúc…, có thể
hi sinh tính mạng …
=> Là người rất yêu thương con, sẵn sàng
hi sinh mọi thứ vì con Dịu dàng, hiền hậu,
vị tha
Tình yêu thương, kính trọng cha mẹ là
Trang 8ghi cho con mình bài học gì? Câu văn nào thể hiện
điều đó?
GV: Chốt lại ghi nhớ trong sgk trang 12
HĐ3:Tổ chức cho HS luyện tập
? Từ trước đến nay em đã làm gì có lỗi với mẹ chưa?
Kể lại 1 lỗi lầm mà em đã phạm phải Em đã làm gì
để sửa chữa lỗi lầm đó?
GV: Gọi một số học sinh trả lời
tình cảm thiêng liêng hơn cả Bài học
về tình cảm yêu thương kính trọng cha mẹ
* Ghi nhớ: sgk trang 12
III Luyện tập Bài 1: HS tự lụa chọn Bài 2: Hãy kể một sự việc em lỡ gâkhiến
bố mẹ phiền lòng
4 Củng cố:
? Qua bức thư người cha viết cho E, em rút ra bài học gì?
HS đọc thêm : Thư gửi mẹ
5 Dặn dò:
- Học thuộc đoạn: "Khi đã khôn lớn thương yêu đó"
- Tìm đọc những câu thơ, văn, ca dao nói về mẹ
"Dẫu con đi suốt cuộc đời
Cũng không đi hết những lời mẹ ru"
(Xuân Quỳnh)
"Chỉ mẹ là nguồn vui ánh sáng diệu kì
Chỉ mình mẹ giúp đời con vững bước"
(Thư gửi mẹ - Exê-nin)
- Soạn bài: Từ ghép
Bài: Từ ghép
Trang 9
I Mục tiêu cần đạt
Qua bài học giúp học sinh nắm được.
1 Kiến thức:
- Nắm được cấu tạo của hai loại từ ghép: Từ ghép chính phụ, từ ghép đẳng lập
- Hiểu được cơ chế tạo nghĩa của từ ghép tiếng Việt
- Biết vận dụng những hiểu biết về cơ chế tạo nghĩa và việc tìm hiểu nghĩa của hệ thống từ ghép tiếng Việt
2 Kĩ năng: Nhận diện, thống kê và phân loại vận dụng từ ghep trong nói và viết
3 Thái độ: Phát triển vốn từ TV
II.Chuẩn Bị
- GV: Bài soạn, sgk, sgv, bảng phụ
- HS : Soạn bài theo hệ thống câu hỏi trong sgk
III Tiến trình lên lớp.
1.ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ.
? Nhắc lại việc phân loại từ theo cấu tạo ? Thế nào là từ ghép? Từ ghép khác từ đơn ở điêm nào?
3 Bài mới :
HĐ1: Tìm hiểu về các loại từ ghép
GV: cho HS đọc bài tập 1 trong sgk trang 13 chú ý
từ in đậm
? Trong các từ ghép: bà ngoại, thơm phức tiếng nào
là tiếng chính, tiếng nào là tiếng phụ bổ sung ý
nghĩa cho tiếng chính?
HS: Tieỏng ủửụùc boồ sung nghúa goùi laứ “tieỏng
chớnh”:” baứ”, “thụm”, tieỏng boồ sung nghúa goùi laứ
tieỏng phu: ngoại, phức
GV: tiếng "ngoại" bổ sung ý nghĩa cho tiếng "bà"
Tiếng “phức” bổ sung ý nghĩa cho tiếng “thơm”
GV: Bà ngoại, thơm phức là từ ghép chính phụ
? Thế nào là từ ghép chính phụ
? Em có nhận xét gì về vị trí của tiếng chính và
tiếng phụ trong từ ghép chính phụ?
BT nhanh.
? Em hãy tìm một số từ ghép chính phụ?
VD: xe đạp, xe máy, xe ôtô
? Các tiếng trong từ ghép "quần áo", "trầm bổng"
có xác định được tiếng chính, tiếng phụ không? Vì
sao?
HS: Không vì các tiếng này đều có vai trò ngang
nhau về ngữ pháp
GV: Được gọi là từ ghép đẳng lập ? Thế nào là
từ ghép đẳng lập?
I - Các loại từ ghép.
* Xét ví dụ
1 Vớ dụ1:( Sgk/13).
Bà ngoại Thơm phức
Chớnh Phụ Chớnh Phụ
-> Từ ghép chính phụ: Có tiếng chính và tiếng phụ Tiếng phụ bổ sung ý nghĩa cho tiếng chính
- Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ sau
2 Ví dụ2 :( Sgk/14).
Quần áo, trầm bổng
-> Các tiếng bình đẳng về ngữ pháp
II Nghĩa của từ ghép
* Xét ví dụ( Sgk/13)
Trang 10Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung ghi bảng
? Em tỡm moọt soỏ tửứ gheựp ủaỳng laọp?
? Haừy so saựnh nghúa cuỷa “baứ” vụựi “baứ ngoaùi”,
khaực nhau nhử theỏ naứo?
+ Baứ: Ngửụứi ủaứn baứ sinh ra meù hoaởc cha
+ Baứ ngoaùi: Ngửụứi ủaứn baứ sinh ra meù
+ Thụm : Chổ muứi vũ, hửụng vũ thụm chung
cuỷa caực loùai sửù vaọt
+ Thụm phửực : Chổ muứi thụm lửứng, thụm nửực
- Tửứ ủoự, em coự nhaọn xeựt gỡ veà nghúa cuỷa
tửứ gheựp “baứ ngoaùi”, “thụm phửực” so vụựi
nghúa cuỷa tửứ ủụn “thụm”, “baứ”?
->Nghúa cuỷa tửứ “ baứ ngoaùi” , “Thơm phức” hẹp hụn nghúa cuỷa“baứ”, “thơm”
=> Nghĩa của từ ghép chính phụ hẹp hơn nghĩa tiếng chính
? Qua vd, em haừy ruựt ra keỏt luaọn veà nghúa cuỷa tửứ
gheựp chớnh – phuù so vụựi nghúa cuỷa tieỏng chớnh?
Nghúa cuỷa tửứ gheựp chớnh phuù heùp hụn, cuù theồ hụn
nghúa cuỷa tieỏng chớnh
Giaựo vieõn lửu yự : caực tửứ gheựp: dửa haỏu, caự trớch,
oỏc bửụu…, coự moọt soỏ tieỏng “haỏu”,”trớch”,”bửụu”
trong tửứ gheựp ủaừ maỏt nghúa, mụứ nghúa nhửng
ngửụứi ta vaón xaực ủũnh ủoự laứ tửứ gheựp chớnh phuù vỡ
nghúa cuỷa caực tửứ naứy heùp hụn nghúa cuỷa caực tieỏng
chớnh (dửa,haỏu,oỏc)
? So sánh nghĩa của từ "quần áo" so với nghĩa của
mỗi tiếng quần, áo, hoặc "trầm bổng" với trầm,
bổng?
+Trầm: âm thanh thấp, giọng ấm
+Bổng: âm thanh cao, giọng thanh, trong
- Trầm bổng: âm thanh lúc cao lúc thấp -> Nghĩa khái quát hơn mỗi tiếng tạo nên chúng
- trầm, bổng -> Nghĩa hẹp hơn
- Quần áo : Chỉ trang phục nói chung (Nghĩa khái
quát )
- Quần : Trang phục che phần dưới cơ thể
- áo : Trang phục che phần trên cơ thể
Nghĩa hẹp hơn nghĩa của từ “quần áo”
Nghĩa của "quần áo", "trầm bổng" khái
quát hơn nghĩa của mỗi tiếng tạo nên chúng
? Từ ví dụ em rút ra nhận xét gì về nghĩa của từ
ghép đẳng lập so với các tiếng tạo nên chúng ?
=> Nghĩa của từ ghép đẳng lập khái quát hơn nghĩa của các tiếng tạo nên nó
? Từ ghép có mấy loại? đó là loại nào? nêu đặc
điểm cấu tạo và nghĩa của chúng?
GV: Chốt lại cho HS đọc lại ghi nhớ sgk/14
HS lên bảng vẽ mô hình
* Ghi nhớ : ( Sgk/14).