Mục tiêu bài học: Giúp học sinh: - Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời.. + Phần 2: “Tiếp… được nghỉ cả ngày nữa” Tâm
Trang 1Tuần: 1 Ngày soạn: 12/8/2011
Tiết: 1 Ngày dạy: 15/8/2011
Bài 1: Văn bản: TÔI ĐI HỌC
I Mục tiêu bài học: Giúp học sinh:
- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
II Phương tiện dạy học:
Sách giáo khoa, tranh ảnh
III Tiến trình lên lớp:
1 Kiểm tra bài cũ: GV kiểm tra vở soạn của học sinh.
2 Bài mới:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
Hoạt động 1: Đọc văn bản và tìm
hiểu chú thích
GV hướng dẫn HS đọc giọng đều,
nhỏ nhẹ theo hồi tưởng của nhân
vật, nhấn mạnh những chi tiết miêu
tả tâm trạng nhân vật, đọc đúng
ngữ thoại của từng nhân vật
? Em hãy cho biết những nét chính
về tiểu sử của tác giả
? Hãy nêu những nét đặc trưng
trong bút pháp của tác giả
Cũng như Thạch Lam truyện ngắn
của Thanh Tịnh ít kịch tính mà nhẹ
nhàng chất thơ
? Em hãy xác định thể loại của văn
bản và nêu xuất xứ của văn bản?
Phương thức biểu đạt chính của văn
bản là gì? (Tự sự)
I Đọc và tìm hiểu chú thích:
1 Tác giả:
- Thanh Tịnh (1911-1988) quê ở ngoại thành Huế
2 Tác phẩm:
- Thể loại truyện ngắn.
Trích trong tập “Quê mẹ” 1941
- Bố cục: 3 phần
+ Phần 1: “Từ đầu… ngọn núi”
Tâm trạng cảm giác của nhân vật tôi trên con đường cùng mẹ đến trường
+ Phần 2: “Tiếp… được nghỉ cả
ngày nữa”
Tâm trạng cảm giác của nhân vật tôi khi đến trường
+ Phần 3: đoạn còn lại
Nhân vật tôi đón nhận giờ học đầu
Trang 2? Bố cục của văn bản gồm mấy
phần? Nêu nội dung từng phần?
Các ý được sắp xếp theo trình tự
gì? (Thời gian)
Hoạt động 2: Tìm hiểu văn bản
? Nhân vật tôi nhớ lại những kỉ
niệm của ngày đầu tiên đi học
trong hoàn cảnh nào? (Vào những
ngày cuối thu)
Đoạn văn mở đầu với những hình
ảnh thiên nhiên trong trẻo những
đám may bàng bạc, những cánh
hoa tươi, bầu trời quang đãng và lời
văn sắc trong lòng nhân vật “tôi”
vì sao?
? Tâm trạng tôi trên con đường
cùng mẹ đến trường được miêu tả
ntn? Chi tiết nào cho thấy những
thay đổi trong lòng cậu bé? Vì sao
lại có sự thay đổi đó?
Tuy đã ra vẻ chững chạc như vậy
nhưng đôi lúc cậu bé còn ngây ngô
rất buồn cười, hãy tìm những chi
tiết thể hiện những nét đáng yêu
ấy?
tiên
II Tìm hiểu văn bản:
1 Tâm trạng cảm giác nhân vật tôi trong ngày đầu tiên đi học:
a Trên con đường cùng mẹ đến trường:
- Con đường này tôi đã đi lại lắm lần… tự nhiên thấy lạ
-Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi… cảm thấy mình trang trọng đứng đắn
Tâm trạng hồi hộp cảm giác mới mẻ, sự hồn nhiên đáng yêu
3 Đánh giá:
Em hãy cho biết tâm trạng cảm giác của nhân vật tôi trên con đường cùng mẹ đến trường?
4 Dặn dò:
1. Về nhà học kĩ bài
2. Tìm hiểu trước phần b, c
Trang 3
- -Tuần: 1 Ngày soạn: 3 9
Tiết:2 Ngày dạy: 8 9
Bài 1: Văn bản: TÔI ĐI HỌC
I Mục tiêu bài học: Giúp học sinh:
- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
II Phương tiện dạy học:
Sách giáo khoa, tranh ảnh
III Tiến trình lên lớp:
a Kiểm tra bài cũ:
- Em hãy tóm tắt truyện ngắn “Tôi đi học” và nêu những tâm trạng cảm giác của nhân vật tôi trên con đường cùng mẹ đến trường?
b Bài mới:
? Hãy tìm những chi tiết miêu tả
tâm trạng ngỡ ngàng cảm giác mới
lạ của nhân vật tôi khi đến trường
? Cái nhìn của cậu về ngôi trường
trước và sau khi đi học có gì khác/
Vì sao lại có sự khác đó?
? Hình ảnh cậu học trò lần đầu tiên
đi học được so sánh với cái gì? Em
có nhận xét gì về nghệ thuật so
sánh đó
(Hình ảnh cậu học trò được ví như
những chú chim non… phải rời tổ để
bay vào khoảng trời rộng)
? Tâm trạng tôi lúc nghe thầy gọi
và khi phải rời bàn tay mẹ để vào
lớp được miêu tả ra sao?
b Khi đến trường:
- Sân trường Mĩ Lí dày đặc người
- Người nào áo quần cũng sạch sẽ tươm tất
- Trường vừa xinh xắn vừa oai nghiêm Lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ
- Nghe gọi đến tên giật mình và lúng túng… dúi đầu vào lòng mẹ nức nở khóc theo
Cảm giác ngỡ ngàng, lo sợ khi sắp bước sang một môi trường khác và phải xa mẹ, xa nhà
c Khi đón nhận giờ học đầu tiên:
- Tôi nhìn bàn ghế… nhận là vật của riêng mình
Trang 4? Bước vào lớp cái nhìn của nhân
vật tôi đối với bạn bè mọi vật xung
quanh thể hiện tình cảm ntn?
? Hãy trình bày cảm nhận của em
về thái độ cử chỉ của người lớn đối
với các em bé lần đầu đi học
? Qua tấm lòng của các bậc phụ
huynh thầy cô giáo đối với học sinh
ngoài ra đó cũng là trách nhiệm
của ai đối với ai?
? Khi miêu tả tâm trạng của nhân
vật tôi tác giả sử dụng hình ảnh so
sánh nào? Em có nhận xét gì về
những hình ảnh so sánh đó?
? Theo em tính chất trữ tình và chất
thơ được thể hiện qua những yếu tố
nào
GV cho HS đọc phần ghi nhớ SGK
Hoạt động 3: Hướng dẫn HS luyện
tập
? Chỉ ra sự kết hợp hài hoà giữa
yếu tố kể, miêu tả và bộc lộ cảm
xúc
- Tôi nhìn người bạn tí hon ngồi bên tôi… lòng tôi vẫn không thấy xa lạ
Cảm giác gần gũi với lớp học, bạn bè, tự tin, nghiêm túc khi bước vào giờ học
2 Tấm lòng của người lớn dành cho các em:
- Mẹ tôi âu yếm…
- Ôâng đốc nhìn chúng tôi bằng cặp mắt hiền từ và cảm động
- Thầy trẻ tuổi tươi cười đón chúng tôi ở cửa lớp
Tấm lòng thương yêu, tinh thần trách nhiệm của gia đình và nhà trường đối với thế hệ tương lai
III Tổng kết:
* Ghi nhớ : (SGK Tr 9)
IV Luyện tập:
3 Đánh giá:
Em hãy nêu nội dung và những nét đặc sắc về nghệ thuật của văn bản?
4 Dặn dò:
- Về nhà học thuộc phần ghi nhớ SGK
- Xem trước bài “Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ”
- Soạn bài “Trong lòng mẹ”
- -Tuần: 1 Ngày soạn: 3 9
Tiết: 3 Ngày dạy: 8 9
Trang 5CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ
I Mục tiêu bài học:
Giúp HS hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ khái quát của nghĩa từ ngữ
Thông qua bài học, rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng
II Phương tiện dạy học:
Bảng phụ ghi các ví dụ SGK
III.Tiến trình lên lớp:
1 Kiểm tra bài cũ:
- Em hãy nêu tâm trạng của nhân vật tôi trong ngày đầu tiên đến trường?
- Nét đặc sắc nghệ thuật của truyện ngắn là gì?
2 Bài mới:
Hoạt động 1: Cho HS ôn tập từ
đồng nghĩa và từ trái nghĩa
GV cho HS nhắc lại thế nào là từ
đồng nghĩa? Thế nào là từ trái
nghĩa? Cho ví dụ
? Em hãy cho biết nghĩa của từ
động vật rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa các của từ: thú, chim, cá ? Vì
sao?
? Nghĩa của từ thú rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của các từ: Voi,
hươu
GV đặt câu hỏi tương tự với những
trường hợp còn lại
? Hãy cho biết nghĩa của các từ thú,
chim, cá rộng hơn nghĩa của những
từ nào đồng thời hẹp hơn nghĩa của
những từ nào?
I Bài tập:
1 Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp
- Quan sát sơ đồ:
Động vật
Thú Chim Cá (Voi, hươu) (Tu hú, sáo)(Cá rô, cáthu)
II Ghi nhớ: ( SGK/ 10) III Luyện tập:
Trang 6Hoạt động 3: GV hướng dẫn HS
tổng kết 3 ý trong phần ghi nhớ
Hoạt động 4: GV hướng dẫn HS
luyện tập
? Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái
quát của nghĩa từ ngữ trong mỗi
nhóm từ ngữ ở bài tập 1 SGK
? Em hãy tìm từ ngữ có nghĩa rộng
so với nghĩa của các từ ngữ ở trong
bài tập 2?
? Tìm các từ ngữ có nghĩa được bao
hàm tronh phạm vi nghĩa của mỗi
nhóm từ ở bài tập 3
? Hãy chỉ ra những từ ngữ không
tuộc phạm vi nghĩa ở bài tập 4
? Tìm 3 động từ cùng thuộc một
phạm vi nghĩa Trong đó 1 từ có
nghĩa rộng và 2 từ có nghĩa hẹp
1 Bài tập 1: HS làm theo mẫu sơ đồ
SGK
2 Bài tập 2: Từ ngữ nghĩa rộng là:
1. Chất đốt
2. Nghệ thuật
3. Thức ăn
4. Nhìn
5. Đánh
3 Bài tập 3:
a Xe máy, Ô tô………
b Sắt, Thép, Nhôm………
c Táo, Mận, Hoa Hồng…
4 Bài tập 4:
a Thuốc lào
b Thủ quỹ
c Bút điện
d Hoa tai
5 Bài tập 5: Từ có nghĩa rộng: Khóc
Từ có nghĩa hẹp: Nức nở, Sụt sùi
3 Đánh giá:
- Thế nào là từ ngữ nghĩa rộng? Từ ngữ nghĩa hẹp?
- Khi nào thì một từ ngữ được coi là nghĩa rộng hay nghĩa hẹp đối với từ ngữ khác?
4 Dặn dò:
- Về nhà học thuộc bài, làm các bài tập còn lại
- Soạn bài “Tính thống nhất về chủ đề của văn bản”
Trang 7
- -Tuần: 1 Ngày soạn: 3 9
Tiết: 4 Ngày dạy: 9 9
TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN
I Mục tiêu bài học: Giúp học sinh nắm được:
- Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề, biết xác định và duy trì đối tượng cần trình bày, chọn lựa sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình
II Phương tiện dạy học:
Bảng phụ ghi các bài tập
1 Kiểm tra bài cũ: GV kiểm tra sự chuẩn bị bài của HS.
2 Bài mới:
HĐ 1: Tìm hiểu chủ đề của văn
bản
GV cho HS đọc lại văn bản “Tôi đi
học” của tác giả Thanh Tịnh
? Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu
sắc nào trong thời thơ ấu của mình
? Những hồi tưởng ấy gợi lên những
cảm giác nào trong lòng tác giả
? Vấn đề trong tâm trạng được tác
giả đặt ra qua nội dung cụ thể của
văn bản là gì?
Hãy nêu chủ đề của văn bản “Tôi
đi học”?
? Em hiểu thế nào là chủ đề của
văn bản
HĐ 2: HS khái quát về những điều
kiện để đảm bảo tính thống nhất
chủ đề của văn bản
I Chủ đề của văn bản:
- Những kỉ niệm sâu sắc nhất trong lòng tác giả:
Kỉ niệm lần đầu tiên đi học
- Trên con đường cùng mẹ đến trường
- Tâm trạng ngỡ ngàng lo sợ khi đứng trước sân trường
- Đón nhận giờ học đầu tiên trong cảm giác gầngũi, thân thuộc
Chủ đề văn bản “Tôi đi học”:
Là những kỉ niệm hồn nhiên trong sáng của tác giả về buổi khai trường đầu tiên
II Tính thống nhất về chủ đề của văn bản:
1 Những căn cứ để xác định chủ đề của văn bản “ Tôi đi học”.
- Các từ ngữ: Những kỉ niệm mơn
Trang 8? Em hãy cho biết văn bản “Tôi đi
học” nói lên những kỉ niệm của tác
giả về buổi đầu tiên đến trường
? Hãy tìm những chi tiết miêu tả
cảm giác trong sáng của nhân vật
tôi ở buổi đầu tiên đến trường
? Từ việc phân tích theo em hiểu
thế nào là tính thống nhất chủ đề
của văn bản? Tính thống nhất được
thể hiện ở những phương diện nào
GV cho học sinh đọc phần ghi nhớ
SGK
H Đ 3: Luyện tập
? Phân tích tính thống nhất về chủ
đề của văn bản theo những yêu cầu
trong bài tập 1 SGK/13
man của buổi tựu trường
- Các câu:
+ Hàng năm… tựu trường
+ Tôi quên … trong sáng ấy
2 Những chi tiết miêu tả cảm giác trong sáng của nhân vật
“tôi”:
a Trên con đường đi học:
- Con đường… đứng đắn
b Trên sân trường:
- Trường trở nên xinh xắn, oai nghiêm…lo sợ nép bên người thân khóc…
c Trong lớp học:
- Có những hôm đi chơi…xa nhà, xa mẹ
III Ghi nhớ: (SGK/12)
IV Luyện tập:
Bài tập 1:
a Căn cứ vào nhan đề
- MB, TB, KB đều tập trung nói về rừng cọ và tình cảm của người đối với rừng cọ
- Phần thân bài: Miêu tả cây cọ…
b Những ý lớn ở phần thân bài được sắp xếp rành mạch, liên tục, hợp lý
3 Đánh giá:
Chủ đề của văn bản là gì? Tính thống nhất chủ đề của văn bản được thể hiện ở những phương diện nào?
4 Dặn dò:
Về nhà học thuộc bài, làm bài tập 2, 3 SGK
Trang 9
- -Tuần: 2 Ngày soạn: 28/8/2015
Tiết: 5 Ngày dạy: 31/8/2015
Văn bản: TRONG LÒNG MẸ
I Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức: Giúp HS
- Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú bé đối với mẹ
2 Kĩ năng:
- Bước đầu hiểu được văn hồi ký và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng thắm đượm chất trữ tình, lời văn tự truyện chân thành, giàu sức truyền cảm
3 Thái độ:
HS cĩ tình cảm thương yêu chân thành đối với cha mẹ của mình
II.Chu ẩn bị:
- Tác phẩm “Những ngày thơ ấu”
- Giáo án
III.Phương pháp:
- Kích thích tư duy
- Gợi mở
- Thảo luận nhĩm
IV Tiến trình lên lớp:
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ:
- Em hãy tóm tắt văn bản “Tôi đi học” và cho biết nội dung, nghệ thuật đặc sắc của văn bản?
3 Bài mới:
HĐ 1:Tìm hiểu tác giả, tác phẩm
?Em hãy cho biết vài nét về tiểu sử
của tác giả? Những sáng tác của
ông thường hướng về ai? Hãy kể
tên những sáng tác tiêu biểu của
ông
I Đọc và tìm hiểu chú thích:
1 Tác giả:
- Nguyên Hồng (1918 -1982) quê ở Nam Định
- Các sáng tác của ông thường viết về những người cùng khổ với trái
Trang 10? Văn bản trên được biểu hiện bằng
phương thức biểu đạt nào?
? Theo em đoạn trích được chia làm
mấy phần? Nêu nội dung từng
phần
HĐ 2: Tìm hiểu văn bản
? Tìm những chi tiết thể hiện cảnh
ngộ thương tâm của chú bé Hồng
? Bản chất của bà cô được thể hiện
trong cuộc đối thoại ấy qua những
chi tiết nào? Tác giả nhắc lại những
hành động gì của bà cô?
(Cái cười)
? Em hãy cho biết sự khác nhau
giữa những cái cười của bà cô được
thể hiện qua cử chỉ, giọng điệu, nét
mặt như thế nào?
Em có nhận xét gì về nhân vật bà
cô của bé Hồng? Bà ta tượng trưng
cho loại người nào trong xã hội
tim thương yêu thắm thiết
- Những tác phẩm chính: Bỉ vỏ, Những ngày thơ ấu, Cửa biển…
2 Tác phẩm:
- Thể loại: Hồi ký
- Văn bản là chương IV tập hồi ký
“Những ngày thơ ấu”
- Bố cục : 2 phần
+ Phần 1: “ Từ đầu… người ta hỏi đến chứ”
Cuộc đối thoại giữa bà cô cay độc và chú bé Hồng, ý nghĩ cảm xúc của chú về người mẹ đáng thương + Phần 2: Còn lại
Cuộc gặp lại mẹ bất ngờ và cảm giác vui sướng cực điểm của bé Hồng
II Tìm hiểu văn bản:
1 Cuộc đối thoại giữa bà cô cay độc với chú bé Hồng:
- Một hôm cô tôi gọi tôi đến cười và hỏi… giọng nói và nét mặt cười rất kịch
- Cô tôi cười… ngậm ngùi tỏ sự thương xót thầy tôi
Hình ảnh bà cô lạnh lùng, độc ác, thâm hiểm, sống tàn nhẫn với cả tình máu mủ trong xã hội thực dân nửa phong kiến lúc bấy giờ
3 Đánh giá:
Em hãy tóm tắt lại văn bản “Trong lòng mẹ”
4 Dặn dò:
Về nhà học kĩ bài, và tìm hiểu phần hai
- Soạn bài : Trong lịng mẹ
Trang 11
- -Tuần: 2 Ngày soạn: 29/8/2015
Tiết: 6 Ngày dạy: 01/9/2015
Bài 2: Văn bản: TRONG LÒNG MẸ
I Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức: Giúp HS
- Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú bé đối với mẹ
2 Kĩ năng:
- Bước đầu hiểu được văn hồi ký và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng thắm đượm chất trữ tình, lời văn tự truyện chân thành, giàu sức truyền cảm
3 Thái độ:
HS cĩ tình cảm thương yêu chân thành đối với cha mẹ của mình
II.Chu ẩn bị:
- Tác phẩm “Những ngày thơ ấu”
- Giáo án
III.Phương pháp:
- Kích thích tư duy
- Gợi mở
- Thảo luận nhĩm
IV Tiến trình lên lớp:
1 Ổn định lớp
2 Bài cũ:
Em hãy tóm tắt đoạn trích “Trong lòng mẹ” và cho biết hình ảnh bà cô của bé Hồng là người như thế nào?
3 Bài mới:
?Khi bà cô nhắc đến mẹ bằng
những lời mỉa mai Hồng nghĩ về mẹ
như thế nào?
? Thái độ của bé Hồng ra sao khi
nghe bà cô nói về mẹ? Vì sao chú
lại khóc khi nghe bà cô nhắc đến
II Tìm hiểu văn bản:
2 Tình cảm của bé Hồng đối với mẹ:
a Những ý nghĩ cảm xúc của chú bé khi trả lời cô:
- Tưởng đến vẻ mặt rầu rầu và sự