Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và vận dụng nguyên tắc toàn diện vào xem xét đường lối đối ngoại của việt nam hiện nay

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và vận dụng nguyên tắc toàn diện vào xem xét đường lối đối ngoại của việt nam hiện nay Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và vận dụng nguyên tắc toàn diện vào xem xét đường lối đối ngoại của việt nam hiện nay

HỌC VIỆN NGO ẠI GIAO KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

và vận dụng nguyên tắc toàn diện vào xem xét đường lối đối ngoại của Việt Nam hiện nay

Họ và tên sinh viên: Dương Tử Giang

Mã số sinh viên: QHQT48C1-0884 Lớp: Triết (3)

Ngành: Quan hệ quốc tế Khóa học: 2021 – 2025

HÀ NỘI – 2022

Mục lục

A Đặt vấn đề………3

B Nội dung……… 4

I Lý thuyết………4

1 Khái niệm duy tâm, siêu hình về mối liên hệ……… 4

2 Quan điểm của triết học Mác – Lênin……….4

a Khái niệm……… 4

b Tính chất………5

c Ý nghĩa phương pháp luận………6

II Thực tế……… 8

1 Đường lối đối ngoại của Việt Nam……… 8

2 Trách nhiệm của sinh viên……… 9

C Kết luận……… 11

Tài liệu tham khảo……… 12

A Đặt vấn đề

Trải qua hàng n ìn ngh ăm phát triển văn minh ài nglo ười về mọi mặt, không thể phủ nhận được mối liên hệ ràng bu ộc giữa các sự vật hiện tượng, thứ đã được chứng minh trong từng giai đoạn lịch sử và qua các hoạt động thực tiễn của con người Chúng tồn tại không hề độc lập tách r mà cời òn tiếp tục chồng chéo phức tạp, quy định và chuyển hóa lẫn nhau Để nghiên cứu các mối liên hệ cụ thể một cách hiệu quả, con người cần tuân thủ nguyên tắc toàn diện, rút ra bản chất của

sự vật, hiện tượng

Việt Nam ới tư c, v ách là một nước đang trên đà phát triển, cần phải xác định rõ nhu cầu, mục tiêu át triph ển, từ đó xây dựng đường lối đúng đắn, hiệu quả Cụ thể là trong lĩnh vực đối ngoại, ước ta phải tận dụng tn ối đa, toàn di sện ự hợp tác song phương, đa phương với các quốc gia phát triển, các tổ chức quốc tế ạo , t điều kiện thuận lợi, cải thiện đời đống vật chất, xã hội về mọi mặt

Từ đó, việc nghiên cứu nguyên lí về mối liên h vệ, ận dụng nguyên tắc toàn di ện vào xem xét, ánh giđ á đường lối đối ngoại của Việt Nam là điều cần thiết, phục

vụ quá trình học tập, và cải thiện kỹ năng phân tích, giải quyết ấn đề của sinh v viên

B Nội dung

I Lý thuyết

1 Khái niệm duy tâm, siêu hình về mối liên hệ

Theo trường phái duy tâm, mối liên hệ giữa các sự vật là sản phẩm rút ra từ ý thức, tinh thần Hegel cho rằng, ý niệm tuyệt đối là nền tảng của mối liên hệ Còn Berkeley cho rằng cảm giác là nền tảng của mối liên hệ giữa các đối tượng Điều này đúng với cốt lõi của trường phái triết học duy tâm, bởi bản chất trường phái này cho rằng tất cả mọi thứ đều là sản phẩm chủ quan, quyết định bởi ý thức con người, và ý thức tồn tại trước, tác động lên vật chất Tuy nhiên, dễ thấy rằng mối liên hệ giữa các sự vật không hề tuân theo ý thức Con người không thể tùy ý biến đổi bản chất, tạo ra, hay làm mất đi các mối liên hệ vốn có Từ đó, khái niệm mối liên hệ của trường phái duy tâm không còn phù hợp

Quan điểm siêu hình lại bác bỏ hoàn toàn sự liên hệ tất yếu giữa các sự vật Thế giới vật chất theo quan điểm siêu hình chỉ có những sự vật tách rời, riêng lẻ, hoạt động độc lập, cái này bên cạnh cái kia, hết cái này đến cái kia, không liên quan và không chuyển hóa lẫn nhau Ví dụ như xã hội con người chỉ là tổng hợp của các cá thể riêng lẻ, tách biệt hoàn toàn Nhưng sự phát triển của khoa học và

xã hội nhận ra rằng quan điểm này không thể phát hiện những quy luật khách quan bao trùm, hay bản chất, tính phổ biến, phát triển của sự vật, hiện tượng trên thế giới

Bởi lẽ đó, mối liên hệ đã có cách định nghĩa khác bởi trường phái triết học duy vật biện chứng của chủ nghĩa Marx-Lênin

2 Quan điểm của triết học Mác – Lênin

a Khái niệm

Theo quan điểm của triết học Mác – Lênin, mối liên hệ dùng để chỉ sự quy định, tác động và chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng, hay giữa các mặt,

bộ phận của mỗi sự vật, hiện tượng trong thế giới Ví dụ như bộ não và các bộ

phận cơ thể người có mối liên hệ với nhau Bộ não điều khiển tay chạm vào vật nóng, sức nóng ở tay tác động đến não gây ra phản xạ rụt tay lại Có thể hiểu liên hệ chính là mối quan hệ giữa hai đối tượng, nếu một trong số chúng thay đổi thì đối tượng kia nhất định thay đổi theo Khái niệm này đối lập với cô lập, hay còn gọi là tách rời, nghĩa là trạng thái của các đối tượng khi sự thay đổi của đối tượng này không ảnh hưởng tới đối tượng khác, và cũng không chịu ảnh

hưởng ởi sự thay đổi của đối tượng khb ác Một ví dụ của cô lập chính là giờ giấc sinh hoạt của con người và quỹ đạo tr đất, con người dái ù thay đổi sinh hoạt như thế nào cũng không làm trái đất ngừng quay hay quay lệch quỹ đạo của nó Nhưng thực tế là c sác ự vật không bao giờ luôn ên h hay luôn cô lli ệ ập, ọi đối m tượng đều có thể vừa nằm trong liên hệ với vật này và cô lập với những vật khác, hoặc vừa liên hệ vừa cô lập với nhau ệt Nam cVi ó câu: “Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”, tức là môi trường xung quanh và con người không hề

có mối liên hệ, nhưng cũng có câu: “Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng” Điều

đó chứng tỏ tùy trường hợp, mà các vật sẽ c ập hay liô l ên hệ với nhau

Phép biện chứng tập trung nghiên cứu mối liên hệ phổ biến Có nhiều loại liên

hệ tồn tại, trong đó mối liên hệ phổ b ến được di ùng để chỉ những mối liên hệ tồn tại ở nhiều sự vật, hiện tượng của thế giới như “cung – cầu”, “lượng – chất”, hay

“vật chất – ý thức” Mối liên hệ phổ biến cũng có nhiều cấp độ và phạm vi khác nhau Các mối liên hệ chung nhất, tồn tại phổ biến giữa các sự v hiật ện tượng, được khái quát thành sáu c ph m trù cặp ạ ơ bản làm tiền đề phương pháp luận chung cho việc nghiên cứu các mối liên hệ cụ thể hơn trong từng ĩnh vực của l các khoa học chuyên ngành Đó chính là “cái riêng cái chung– ”, “nguyên nh ân – kết qu , “tất nhiả” ên – ngẫu nhiên “n”, ội dung – hình thức “b”, ản chất – hiện tượng”, và “khả năng – hiện thực”

b Tính chất

Bàn đến tính chất của mối liên hệ, có ba tính chất là tính khách quan, tính phổ biến, và tính đa dạng phong ph ú

Tính khách quan của mối liên hệ phổ biến có ngh là mĩa ối liên hệ là vốn có của mọi sự vật, hiện tượng, không phụ thuộc vào ý muốn của con người Có những mối liên hệ giữa hiện tượng ật chất với nhau, gi v ữa hiện tượng ật chất v v à hiện tượng tinh thần, và gi ữa hiện tượng tinh thần với nhau Tất c đều phụ thuộc ả vào bản thân chính các hiện tượng, sự vật Một v ụ rí d õ nét của tính chất này là dù cho con người kh ông hề muốn có liên hệ gì với dịch bệnh covid-19, nhưng mối liên hệ vẫn tồn tại

“Ở bất kỳ ở đâu, trong tự nhiên, XH và tư duy đều có vô vàn các mối liên hệ đa dạng, chúng giữ những vai trò, vị trí khác nhau trong sự vận động, chuyển hóa của các sự vật, hiện tượng Mối liên hệ qua lại, quy định, chuyển hóa lẫn nhau không những diễn ra ở mọi sự vật, hiện tượng tự nhiên, XH, tư duy, mà còn diễn

ra giữa các mặt, các yếu tố, các quá trình của mỗi sự vật, hiện tượng” (Phạm Văn Đức, 2021, tr 194) Hiểu ngắn gọn là ở bất kì vật nào cũng có mối liên hệ, hoặc giữa nó với thế giới và/hoặc giữa nó với bản thân nó, nên mối liên hệ có tính phổ biến, ta nhìn vào đâu cũng thấy mối liên hệ

Tính đa dạng, phong phú của mối liên hệ biểu hiện ở chỗ: Sự vật khác nhau, hiện tượng khác nhau, không gian khác nhau, thời gian khác nhau thì các mối liên hệ biểu hiện khác nhau Các mối liên hệ này có vị trí, vai trò khác nhau đối với sự tồn tại và vận động của sự vật, hiện tượng Vì vậy để phân loại các mối liên hệ cần đặc b ệt chi ú ý t bới ản c ất và vai trò của từng mối lih ên h nghiên ệ, cứu cụ thể trong thời ểm xđi ác định, sự biến đổi và phát triển cụ thể của chúng,

và không nên tách chúng ra khỏi các mối liên hệ khác

“Nguyên lý về mối liên h ệ phổ biến khái quát toàn cảnh thế giới trong những mối liên hệ chằng chịt giữa các sự vật, hiện tượng Tính vô hạn của thế giới, cũng như tính vô lượng các sự vật, hiện tượng đó chỉ có thể giải quyết đc trong mối liên hệ phổ biến, được quy định bằng các mối liên hệ có hình thức, vai trò khác nhau ” (Phạm Văn Đức, 2021, tr 195)

Từ nguyên lí đó, triết học Mác – Lênin đưa ra nguyên tắc toàn diện cần tuân thủ khi nghiên cứu đối tượng Yêu cầu của nguyên tắc, tóm gọn lại như sau: Khi nghiên cứu, xem xét đối tượng cụ thể, cần đặt nó trong một khối thống nhất của tất cả các mặt, yếu tố, bộ phận, đặc tính riêng và mối liên hệ của khối thống nhất đó Tiếp theo hân loại các mối liên hệ, đánh giá và tìm ra mối liên hệ căn , p bản nhất, bản chất của sự vật, từ đó mới phản ánh được sự khách quan của đối tượng Xem xét các mối liên hệ khác của đối tượng với môi trường xung quanh cũng như các mối liên hệ trung gian, gián tiếp; trong không gian, thời gian nhất định, tức là cần nghiên cứu cả những mối liên hệ của đối tượng trong quá khứ, hiện tại và phán đoán tương lai Cần tránh quan điểm phiến diện và chủ nghĩa chiết trung (xem xét dàn trải nhiều mặt, nhiều mối liên hệ nhưng không rút ra được căn bản, kết hợp các mối liên hệ không liên quan), ngụy biện (đánh tráo mối liên hệ cơ bản thành không cơ bản và ngược lại)

Bởi theo quan điểm của phép biện chứng, sự vật luôn tác động qua lại lẫn nhau

vì vậy cần tránh phiến diện siêu hình tức là tách rời, xem xét sự vật đơn lẻ, đứng

im Từ đó, phải xem xét tổng thể tất cả các mặt, mối liên hệ của sự vật một cách

có trọng tâm để tìm ra được mối liên hệ tất yếu nhất, tránh chiết trung, và giải thích đúng được sự vật đó, tránh ngụy biện Cuối cùng là đặt lại mối liên hệ tất yếu đó vào trong các mối liên hệ khác và hoàn cảnh lịch sử cụ thể bởi thời điểm khác nhau thì tác động giữa các mối liên hệ khác nhau Thực tế, con người ban đầu vốn dĩ luôn ôn clu ố gắng áp dụng nguyên tắc này nhưng chỉ dựa trên cơ sở

tự phát, bản năng chứ không phải trên phương ện vận dụng vdi à thấu hiểu triết học

II Thực tế

1 Đường lối đối ngoại của Việt Nam

Như đã trình bày bên trên, rõ ràng nguyên tắc toàn diện không đồng nghĩa với xem xét dàn trải những tính quy định khác nhau của sự vật hiện tượng, mà nó đòi hỏi phải làm nổi bật được cái cơ bản, quan trọng nhất của sự vật, hiện tượng

đó Quá trình thực hành quan điểm toàn diện ban đầu đi từ phát triển ý niệm ban đầu về cái toàn thể, sau đó nhận thức một mặt, đi đến nhiều mặt và cuối cùng là khái quát ra bản chất của sự vật

Ngoại giao Việt Nam đã à v đang cố gắng thực hành, phát huy tốt nhất nguyên tắc toàn diện, đạt được nhiều thành tựu to lớn Nhờ đánh giá đúng tình hình quốc tế và trong nước, Đảng ta đã xác định ội nhh ập quốc tế l định hướng chiến à lược trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Suy ra, từ nhu cầu phát triển đất nước, Đảng ta đã tìm ra mối liên hệ bản chất đó chính là hội nhập quốc tế, hợp tác song phương, đa phương với các nước trên toàn thế giới, từ đó đưa ra đường ối, chủ trương, chl ỉ đạo đúng đắn cho công tác đối ngoại tr ên tất cả các trụ cột đối ngoại Đảng, ngoại giao nhà nước, đối ngoại nhân d Bân ộ Chính trị quyết định chuyển từ hội nhập kinh tế sang hội nhập toàn diện, ra chỉ thị nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại ở ả ba h c ình thức trên

Bên trong mối liên hệ lớn ội nhập quốc tế lại tiếp tục chia ra n ều ĩnh h hi l vực ví

dụ như an ninh quốc phòng, kinh tế, văn hóa, y tế Với mỗi lĩnh vực, Việt Nam cũng đã đạt được những thành công trong công cuộc đối ngoại

Đầu tiên trong lĩnh ực y tếv , trong tình hình dịch Covid-19 hiện nay, mối liên hệ giữa con người và virus gây bệnh có bản ất lch à khả năng truyền nhiễm và độ nghiêm trọng của triệu chứng ệnh N b hìn nhận được bản chất này, Việt Nam luôn luôn tích c trong ực việc ngoại giao vaccine, tranh thủ sự hỗ trợ kịp thời, hiệu quả của quốc tế về vắc xin, thiết bị y tế và thuốc điều trị,- quyết tâm đạt 100% độ phủ vaccine trên cả nước, đóng góp quan trọng vào phòng, chống,

thích ứng an toàn với Covid-19

Với lĩnh vực an ninh, đối ngoại Việt Nam ôn chlu ú ý tới mục tiêu cốt lõi giữ ìn g biển đảo, không ngừng “kiên quy , ên trết ki ì đấu tranh bảo v độc lập,ệ chủ quyền, thống nhất, àn vto ẹn lãnh thổ, đồng thời tìm kiếm, phát huy điểm đồng

về lợi ích để thúc đẩy hợp tác, linh hoạt và sáng tạo trong xử lý các tranh chấp trên cơ sở lợi ích quốc gia dân tộc và luật pháp quốc tế; trong đó, tiếp tục thúc - đẩy giải quyết các vấn đề trên biển trên cơ sở luật pháp quốc tế, nhất là Công ước Liên hợp quốc về luật biển 1982.” (B Thanh Sùi ơn, 2021)

Về văn hóa, Đảng và Nhà nước luôn cố gắng gắn ngoại giao văn hóa với các hoạt động ngoại giao chính trị, như các chuyến thăm cấp cao của lãnh đạo Đảng

và Nhà nước, các hội nghị cấp cao có sự tham gia của các nguyên thủ quốc gia hàng đầu thế giới hông qua các hoạt động vận động thế giới, nhất là việc T UNESCO công nhận các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của Việt Nam; đồng thời, các cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài tăng cường quảng bá các giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới thông qua các sự kiện văn hóa tiêu biểu và đặc sắc của Việt Nam, nhằm tạo ấn tượng tốt đẹp về Việt Nam

Thành công trong lĩnh vực kinh tế có thể chú ý tới việc k ết cí k ác thỏa thuận, hiệp định kinh tế quan trọng như EVFTA, RCEP, CPTPP, hay nước ta đã có mối quan hệ tốt đẹp với nhiều tổ chức, cơ chế hợp tác kinh tế-phát triển hàng đầu như WTO, WB, IMF, APEC

Xem xét, đánh giá dựa trên nguyên tắc toàn diện, có thể thấy Việt Nam đã thành công xây dựng đường lối đối ngoại hiệu quả, đồng t ời h cũng áp dụng tốt nguyên tắc toàn diện này vào việc xây dựng đường lối này

2 Trách nhiệm của sinh viên

Với vị trí, tư cách hiện tại là sinh viên của Học viện Ngoại giao, sinh viên nhận thấy việc cố gắng vận dụng nguyên tắc toàn diện trong đời sống hằng ngày,

trong học tập là điều vô cùng cần thiết Mọi sự vật, hiện ượng trt ên thế giới đều liên hệ với nhau trong một mạng lưới chằng chịt và phức tạp Vì thế, để có cái nhìn úng đ đắn, h ểu được bản chi ất của sự vật, hiện tượng, sinh viên c n luyầ ện tập áp dụng phương pháp này thường xuyên, áp dụng ới những mối li v ên hệ cụ thể, đơn giản, gần gũi, dần ướng tới những mối lih ên hệ bao quát, phức tạp ơn h

Từ đó, kết hợp với tư duy phản biện, đây sẽ là hành trang được chuẩn bị kĩ càng, phục vụ cho quá trình học tập của sinh viên về các vấn đề ngoại giao, quan hệ quốc tế, và xa hơn nữa là phục vụ cho sự nghiệp trong tương lai

C Kết luận

Mối liên hệ trong triết học Mác – Lênin chỉ sự quy định, tác động và chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng, hay giữa các mặt, bộ phận của mỗi sự vật, hiện tượng trong thế giới Có nhiều loại mối liên hệ, trong đ đối tượng nghiên ó cứu của phép duy vật biện chứng là mối liên hệ phổ biến, tồn tại ở nhiều sự vật, hiện tượng Mối liên hệ có ba tính chất là tính khách quan ính ph, t ổ biến, và tính

đa dạng phong phú Từ nguyên lí của mối liên hệ phổ biến, ết học Mtri ác – Lênin ái quát ra nguyên tkh ắc toàn diện để áp dụng vào nghiên cứu các mối liên

hệ cụ thể ơn h của từng lĩnh ực khoa học.v Vận dụng quy tắc này xem xét đường lối đối ngoại của Việt Nam, có thể thấy Nhà nước ta đã thành công trong việc xây dựng đường lối đối ngoại toàn diện, hiệu quả, đạt được nhiều đóng góp cho

sự phát triển của đất nước

Tài li ệu tham khảo

1 Đoàn Ca, 2021 Xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại [online] Quân đội nhân dân https://www.qdnd.vn/chinh-tri/cac-van-de/xay-dung-nen-ngoai-giao-toan-dien-hien-dai-680381 [truy cập ngày 27/01/2022]

2 Phạm Văn Đức (chủ tịch hội đồng biên soạn), 2021 Giáo trình triết học Mác – Lênin Hà nội, nhà xuất bản Chính trị quốc gia ự thật tr.189-196 S

3 Bùi Thanh Sơn, 2021 Đường lối đối ngoại Đại hội Đảng XIII kế thừa, phát triển và hoàn thiện đường lối đối ngoại thời kỳ đổi mới [online] Báo điện t Đảng Cộng sản Việt Namử https://dangcongsan.vn/thoi-su/duong-loi-doi-ngoai-dai-hoi-dang-xiii-ke-thua-phat-trien- -hoan-thien-duong-va loi-doi-ngoai-thoi- -doi-moi-598434.htmlky [truy cập ngày 27/01/2022]

4 Lý Thị Hải Yến, Trần Thị Hương, 2020 Ngoại giao văn hóa Việt Nam: Một thập niên nhìn lại [online] Tạp chí Cộng sản

https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/quoc-phong- -ninh- -an oi ngoai1/-/2018/817244/ngoai-giao-van-hoa-viet-nam mot-thap-nien - nhin -lai.aspx [truy cập ngày 27/01/2022]