Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy môn GDCD ở trường THCS trường THCS tạ thị kiều trần ánh xuân

Dạy học tích hợp được hình thành trên cơ sở của những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học, thực hiện quan điểm tích hợp trong giáo dục sẽ góp phần phát triển tư

MÔ TẢ GIẢI PHÁP Tên sáng kiến:

TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG DẠY MÔN GDCD Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

Mã số: …………

1 Lĩnh vực áp dụng: Bộ môn Giáo dục công dân

2 Mô tả bản chất của sáng kiến:

2.1 Tình trạng giải pháp đã biết:

Hiện nay, dạy học tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đang được quan tâm Thực hiện tích hợp trong dạy học sẽ mang lại rất nhiều lợi ích cho việc góp phần hình thành và phát triển các năng lực hành động, năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

Tích hợp theo nghĩa chung nhất được hiểu là sự liên kết các thành phần, các bộ phận khác nhau một cách hòa hợp, tương tác trong một tổng thể Dạy học tích hợp được hình thành trên cơ sở của những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học, thực hiện quan điểm tích hợp trong giáo dục sẽ góp phần phát triển tư duy tổng hợp, năng lực giải quyết vấn đề và làm cho việc học tập trở nên ý nghĩa hơn đối với học sinh so với việc học và thực hiện các mặt giáo dục một cách riêng rẽ Các sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội vốn không tồn rại một cách rời rạc, đơn lẻ, chúng là những thể tổng hợp, hoàn chỉnh và có mối quan hệ chặt chẽ với nhau

Trong những năm gần đây Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức các cuộc thi: Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành cho học sinh và cuộc thi Dạy học theo chủ đề tích hợp dành cho giáo viên trung học

Thực trạng việc dạy bộ môn nói chung, môn GDCD nói riêng mặc dù quan niệm dạy học tích hợp đã được vận dụng vào giảng dạy, song hiệu quả đạt được là chưa cao Do đó phần lớn học sinh hiện nay chưa phát huy được tính

tích cực trong học tập Giáo viên trong các nhà trường chưa thực sự hiểu hết ý

nghĩa, tầm quan trọng của việc dạy học liên môn, đặc biệt là việc dạy học liên

môn trong môn GDCD Quá trình vận dụng tích hợp liên môn vào trong bài dạy còn gặp nhiều lúng túng nên trong quá trình giảng dạy thường chỉ tập trung vào kiến thức đặc thù của bộ môn mà thiếu sự quan tâm, liên hệ với các bộ môn khác Về phía học sinh xuất hiện tâm lí coi nhẹ, chủ quan trong bộ môn Các em thường cho rằng kiến thức của bộ môn nhẹ, không có tác dụng nhiều trong việc học tập nên thiếu quan tâm, thậm chí bỏ rơi bộ môn khi thấy mình đã có đủ số điểm cần thiết

Mỗi một bài dạy và học GDCD có vai trò quan trọng đối với cả thầy và

trò Để nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học, tôi lựa chọn đề tài "Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy môn GDCD ở trường THCS"

2.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến

2.2.1/ Mục đích của giải pháp:

- Khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức tổng hợp của các môn học khác nhau để giải quyết các tình huống thực tiễn; tăng cường khả năng vận dụng tổng hợp, khả năng tự học, tự nghiên cứu của học sinh;

- Thúc đẩy việc gắn kiến thức lý thuyết và thực hành trong nhà trường với thực tiễn đời sống; đẩy mạnh thực hiện dạy học theo phương châm "học đi đôi với hành";

- Góp phần đổi mới hình thức, phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

- Khuyến khích giáo viên sáng tạo, thực hiện dạy học theo chủ đề, chủ điểm có nội dung liên quan đến nhiều môn học và gắn liền với thực tiễn;

- Góp phần đổi mới hình thức tổ chức dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập; tăng cường ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin trong dạy học

2.2.2/ Những điểm khác biệt, tính mới của giải pháp:

- Dạy học vận dụng kiến thức liên môn giúp cho giờ học sẽ trở nên sinh động hơn, vì không chỉ có giáo viên là người trình bày mà học sinh cũng tham gia vào quá trình tiếp nhận kiến thức, từ đó phát huy tính tích cực của học sinh

- Dạy học liên môn cũng góp phần phát triển tư duy liên hệ, liên tưởng ở học sinh Tạo cho học sinh một thói quen trong tư duy, lập luận tức là khi xem xét một vấn đề phải đặt chúng trong một hệ quy chiếu, từ đó mới có thể nhận thức vấn đề một cách thấu đáo

2.2.3/ Mô tả chi tiết bản chất của giải pháp:

Để tổ chức tốt tiết dạy học tích hợp liên môn giáo viên cần thực hiện các bước sau:

Thứ nhất : Lựa chọn bài học tích hợp gồm các nguyên tắc

- Đảm bảo mục tiêu giáo dục, hình thành và phát triển các năng lực của học sinh

- Đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội, mang tính thiết thực có ý nghĩa với người học

- Đảm bảo tính khoa học và tiếp cận những thành tựu của khoa học kĩ thuật đồng thời vừa sức với học sinh

- Đảm bảo tính giáo dục và giáo dục vì sự phát triển bền vững

- Tăng tính thực tiễn, quan tâm đến những vấn đề mang tính xã hội của địa phương

- Việc xây dựng các bài học theo chủ đề tích hợp dựa trên chương trình hiện hành

Thứ hai: Thực hiện quy trình xây dựng bài học tích hợp gồm các bước sau:

- Bước 1: Rà soát chương trình, SGK để tìm ra các nội dung dạy học gần giống nhau có liên quan chặt chẽ với nhau trong các môn học của chương trình, SGK

- Bước 2: Xác định bài học tích hợp và các địa chỉ tích hợp, bao gồm: + Tên bài học

+ Đóng góp của các môn vào bài học

Thứ ba: Thiết kế bài học tích hợp:

I/ Mục tiêu:

1 - Kiến thức

2 - Kĩ năng.

3 - Thái độ

II/Kĩ năng sống cơ bản được giáo dục trong bài

III/ Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

IV/ Phương pháp dạy học

V/ Nội dung cần tích hợp

VI/ Tiến trình dạy học:

Thứ tư: Giáo án minh họa

Tiết 22 - Bài 14 BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN (Tiết 1) (Tích hợp môn: Địa lý Sinh học Lịch sử Ngữ văn Mĩ thuật

-Tin học vào môn GDCD)

I Mục tiêu bài học

1 Kiến thức:

- Hiểu được khái niệm môi trường và tài nguyên thiên nhiên

- Thấy được thực trạng môi trường, tài nguyên thiên nhiên hiện nay ở Việt Nam và trên thế giới Nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó

- Biết được vai trò của môi trường và tài nguyên thiên nhiên đối với sự sống, phát triển của con người

2 Kĩ năng:

- So sánh, liên hệ, phân tích, đánh giá

- Hình thành trong học sinh tính tích cực tham gia các hoạt động giữ gìn, bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên

- Vận dụng những kiến thức liên môn: Sinh học, Địa lí, Lịch sử, Ngữ văn, tin học, Mĩ Thuật để giải quyết các vấn đề bài học đặt ra

3 Thái độ:

- Bồi dưỡng cho HS lòng yêu quý môi trường xung quanh, có ý thức giữ gìn, bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên

II Kĩ năng sống cơ bản được giáo dục trong bài:

- Kĩ năng hiểu biết về môi trường, vai trò, ý nghĩa đặc biệt quan trọng của môi trường đối với sự sống và phát triển của con người, xã hội

- Kĩ năng phê phán, đấu tranh ngăn chặn cái xấu làm ảnh hưởng đến môi trường

III Chuẩn bị của GV và HS

GV:

- Thông tin, tranh ảnh về môi trường và tài nguyên thiên nhiên

- Bài giảng (chú ý nội dung cần tích hợp), Máy tính, máy chiếu

HS:

- Sưu tầm tranh, ảnh về tài nguyên môi trường

- Đọc thông tin, sự kiện và trả lời các câu hỏi gợi ý ở SGK

IV Các phương pháp, kĩ thuật dạy học:

Phương pháp động não; phương pháp thảo luận nhóm; phương pháp nêu

và giải quyết vấn đề; phương pháp đàm thoại

V Tìm nội dung cần tích hợp trong bài học

- Phần giới thiệu bài: Giáo viên tích hợp với môn Mĩ thuật giới thiệu một

số tranh ảnh về vẻ đẹp của thiên nhiên Việt Nam

- Hoạt động 1: Hình thành khái niệm môi trường và tài nguyên thiên nhiên

Tích hợp với môn Địa lí lớp 6 và lớp 7:

+ Môn Địa lí lớp 6 học sinh đã biết Các thành phần tự nhiên của Trái Đất gồm: địa hình, đất, nước, khoáng sản, sinh vật… (trong chương II- Các thành phần tự nhiên của Trái Đất) Đây chính là các thành phần chính của môi trường

tự nhiên

+ Môn Địa lí lớp 7: Học sinh được biết thành phần nhân văn của môi trường gồm con người, các hoạt động kinh tế của con người và việc xây dựng các công trình đô thị…

 Hình thành khái niệm môi trường và tài nguyên thiên nhiên

- Hoạt động 2: Tìm hiểu về thực trạng môi trường và tài nguyên thiên nhiên hiện nay Nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó

+ Tích hợp với bộ môn Tin học lớp 6: Giúp học sinh truy cập một số Webside để cập nhật thông tin, số liệu mới về tỉ lệ % diện tích đất có rừng che phủ

+ Tích hợp với môn Lịch sử lớp 9: Chương VI - Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975 Bài 28: Xây dựng CNXH ở miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc

Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954-1965), mục V " Miền Nam chiến đấu chống chiến lược chiến tranh đặc biệt của Mĩ (1961-1965)" Phần tích hợp này giáo viên giới thiệu Chiến dịch Ranch Hand Để thấy được nguyên nhân diện tích đất có rừng che phủ không tăng

+ Tích hợp môn Địa lí lớp 7: Chương II- Các môi trường Địa lí và hoạt động kinh tế của con người Nội dung các bài trong chương đề cập đến vấn đề ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa, đới nóng… kết hợp với quan sát tranh, học sinh tìm hiểu được thực trạng môi trường ở Việt Nam và trên thế giới

- Hoạt động 3: Tìm hiểu vai trò của môi trường và tài nguyên thiên nhiê

+ Tích hợp môn ngữ văn: GV kể về tác phẩm văn học “Nắng đồng bằng”

của Chu Lai  Thấy được giá trị của nguồn tài nguyên nước trong đời sống của con người

+ Tích hợp với môn Sinh học lớp 6 chương IX: Vai trò của thực vật - Tiết

57, 58 "Vai trò của thực vật đối với đời sống con người" HS thấy được vai trò quan trọng của thực vật đối với đời sống con người

+ Tích hợp với môn Ngữ văn: Câu thành ngữ “Rừng vàng biển bạc”

Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên

VI Tiến trình dạy học:

1 Kiểm tra bài cũ: (5 phút)

- Câu hỏi: Nêu bổn phận của trẻ em đối với gia đình, nhà trường và xã

hội?

- BT: Hãy khoanh tròn chữ cái đầu câu đúng Trường hợp nào sau đây

thực hiện quyền trẻ em?

A Tâm là đứa trẻ bị bỏ rơi, em sống lang thang trên hè phố

B Nhà nghèo, Hà được nhà nước xây cho ngôi nhà tình thương

C Cha mẹ mãi lo làm ăn, con bị kẻ xấu lôi kéo vào đường nghiện ngập

D Cha mẹ li thân để con phải nghỉ học đi bán vé số

→ GV gọi HS khác nhận xét và hỏi: Em biết gì về trách nhiệm của Nhà nước đối với quyền của trẻ em ?  GV chốt lại ghi điểm cho 2 HS

2 Bài mới:

Giới thiệu bài: (2 phút)

Cho HS quan sát tranh ảnh về rừng núi, sông ngòi Em biết được gì qua những hình ảnh vừa quan sát? Đó là điều kiện tự nhiên bao quanh cuộc sống của con người.….→ Bài mới (Giáo viên tích hợp với môn Mĩ thuật giới thiệu một số tranh ảnh về vẻ đẹp của thiên nhiên Việt Nam)

Hoạt động 1: Bằng trực quan và đàm thoại tìm hiểu khái niệm về môi

trường, tài nguyên thiên nhiên (11 phút)

a Mục tiêu: Học sinh hiểu

môi trường là gì, tài nguyên

thiên nhiên là gì và các yếu tố

của môi trường, tài nguyên

thiên nhiên

b Cách thực hiện:

- GV: Cho HS xem tranh về

môi trường Sau đó yêu cầu

HS phân biệt những điều kiện

sẵn có trong tự nhiên và

những điều kiện do con người

tạo ra

+ Em hãy kể một số yếu tố

của môi trường có sẳn trong

tự nhiên?

- HS chú ý quan sát tranh

và trả lời:

+ Một số yếu tố của môi trường có sẳn trong tự

1 Khái niệm:

a Môi trường:

- Tích hợp Địa lí lớp 6: Học

sinh đã biết các thành phần

tự nhiên của Trái Đất gồm:

địa hình, đất, nước, khoáng

sản, sinh vật… (trong chương

II- Các thành phần tự nhiên

của Trái Đất) Đây chính là

các thành phần chính của

môi trường tự nhiên

+ Em hãy kể một số yếu tố

của môi trường do con người

tạo ra?

- Tích hợp Địa lí lớp 7: Học

sinh được biết thành phần

nhân văn của môi trường

gồm con người, các hoạt

động kinh tế của con người

và việc xây dựng các công

trình đô thị…

Dựa vào kiến thức đã học

trong môn Địa lí lớp 6, 7,

hình ảnh được quan sát và

hiểu biết, em hiểu môi trường

là gì?

nhiên: rừng cây, đồi núi, sông hồ…

+ Một số yếu tố của môi trường do con người tạo ra: nhà máy, đướng sá, công trình thủy lợi,…

- HS trả lời và ghi bài Bao gồm các yếu

tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có

- GV: Minh họa ảnh về môi

trường

Môi trường tự nhiên

 GV nhấn mạnh: đây là

môi trường sống có tác động

đến sự tồn tại, phát triển của

con người

- GV: cho HS quan sát ảnh về

TNTN

Năng lượng gió

Khai thác than đá

GV: Nhấn mạnh con người

- HS chú ý quan sát tranh

và trả lời:

ảnh hưởng đến đời sống, sản suất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên

b Tài nguyên thiên nhiên:

khai thác để phục vụ cuộc

sống

- GV: Em hiểu thế nào là tài

nguyên thiên nhiên?

- Tài nguyên thiên nhiên và

môi trường có quan hệ như

thế nào?

c Kết luận: Tài nguyên thiên

nhiên là một bộ phận thiết

yếu của môi trường, có quan

hệ chặt chẽ với môi trường

Nhấn mạnh môi trường ở

bài học này là môi trường

sinh thái khác hẳn môi trường

xã hội, như “môi trường giáo

dục” “môi trường học tập”…

- HS trả lời và ghi bài

- Tài nguyên thiên nhiên

là bộ phận thiết yếu của môi trường, có quan hệ chặt chẽ với môi trường

- Là những của cải vật chất có sẵn trong tự nhiên mà con người có thể khai thác, chế biến,

sử dụng, phục vụ cuộc sống của con người

- Là bộ phận thiết yếu của môi trường,

có quan hệ chặt chẽ với môi trường

Hoạt động 2: Bằng động não, trực quan, đàm thoại và thảo luận nhóm tìm hiểu về thực trạng môi trường và tài nguyên thiên nhiên Nguyên nhân dẫn

đến thực trạng đó (12 phút)

a Mục tiêu: HS nêu được

nguyên nhân gây ô nhiễm

môi trường

2 Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường, tài nguyên

b Cách thực hiện:

* Sử dụng phẩn thông tin a

(sgk trang 42, 43) để giúp HS

thấy được các yếu tố ảnh

hưởng đến tài nguyên thiên

nhiên và môi trường:

- GV: Ngoài thông tin trên,

em còn biết thông tin nào

khác về tỉ lệ đất có rừng che

phủ ở nước ta

- Tích hợp với Tin học lớp 6:

Giáo viên hướng dẫn học

sinh truy cập một số Webside

để cập nhật thông tin, số liệu

mới về tỉ lệ % diện tích đất

có rừng che phủ

- GV: Bổ sung thêm thông tin

mới về tỉ lệ % đất có rừng

che phủ theo thông báo của

Bộ Nông nghiệp và phát triển

nông thôn

 GV: Em có nhận xét gì về

tỉ lệ độ che phủ rừng toàn

quốc từ quyết định trên của

Bộ Nông nghiệp và phát triển

Nông thôn?

- HS: Đọc phần thông tin trong SGK

- HS cung cấp thông tin,

số liệu mới qua truy cập Webside về tỉ lệ % diện tích đất có rừng che phủ

- HS: Tỉ lệ % đất có rừng che phủ có tăng tuy nhiên vẫn ở mức độ thấp

thiên nhiên cạn kiệt:

- Tích hợp với Lịch sử 9 bài

28: Mục V "Miền Nam chiến

đấu chống chiến lược chiến

tranh đặc biệt của Mĩ

(1961-1965) Mĩ rải chất độc hóa

học xuống các cánh rừng của

Việt Nam

- Tích hợp với môn Địa lí 7

về tình trạng du canh du cư

của người dân: đốt nương

làm rẫy.

 GV: Những nguyên nhân

nào dẫn đến tỉ lệ độ che phủ

rừng không tăng trong những

năm gần đây?

- GV: Việc tàn phá rừng do

khách quan và chủ quan của

con người đã gây ra những

hậu quả gì?

- HS đọc thông tin 2,3,4,5 (sgk trang 43)

- HS chỉ ra những nguyên nhân khác nhau

- Môi trường bị phá hủy

- TNTN ngày càng cạn kiệt

- Đời sống con người bị

đe dọa…

- GV: Việc bảo vệ rừng có

quan hệ như thế nào với việc

bảo vệ môi trường và TNTN?

 GDHS cần bảo vệ rừng vì

bảo vệ rừng là bảo vệ môi

trường và TNTN, bảo vệ sự

sống của chúng ta

* Cho HS xem tranh về môi

trường bị ô nhiễm tài nguyên

thiên nhiên cạn kiệt:

- HS: bảo vệ rừng là bảo

vệ môi trường và TNTN

- HS chú ý quan sát tranh

và trả lời: