Nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử bằng kết hợp phương pháp truyền thống với công nghệ thông tin THCS TẠ THỊ KIỀU NGÔ THỊ KIỂU

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO MỎ CÀY NAMMÔ TẢ GIẢI PHÁP TÊN SÁNG KIẾN NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC LỊCH SỬ BẰNG KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP TRUYỀN THỐNG VỚI CÔNG NGHỆ THÔNG TIN Mỏ Cày Nam, tháng 4 năm

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO MỎ CÀY NAM

MÔ TẢ GIẢI PHÁP

TÊN SÁNG KIẾN NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC LỊCH SỬ

BẰNG KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP TRUYỀN THỐNG VỚI CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

Mỏ Cày Nam, tháng 4 năm 2016

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

MÔ TẢ GIẢI PHÁP

Mã số: ………

Tên sáng kiến: “Nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử bằng kết hợp

phương pháp truyền thống với công nghệ thông tin”

1 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: chuyên môn Lịch sử.

2 Mô tả bản chất của sáng kiến

2.1 Tình trạng giải pháp đã biết

Đặc thù học tập môn Lịch sử của bậc Trung học cơ sở là các em phải tiếp cận với nhiều sự kiện Lịch sử, với những vị anh hùng, những danh nhân Lịch sử

vĩ đại không chỉ của dân tộc mà cả của thế giới từ cổ đến kim, từ cận đại đến hiện đại Khi học Lịch sử thì yêu cầu các em phải nhớ sự kiện và hiểu nội dung bài học một cách chính xác, đầy đủ Bởi vậy khi học, buộc các em phải cần cù, chịu khó lĩnh hội kiến thức thì mới thực sự đạt được kết quả cao Vì thế bộ môn Lịch sử khó gây được hứng thú học tập ở các em

Trong thực tế giảng dạy giáo viên chưa phát huy được tính tích cực, chưa gây hứng thú cho học sinh, giáo viên chủ yếu dựa vào thủ pháp trình bày miệng, tường thuật tích cực hơn là có sự kết hợp với một số phương tiện như tranh ảnh, bản đồ Về phía học sinh, chưa chú tâm học tập, nhiều em vẫn cho rằng học môn Lịch sử phải ghi nhớ quá nhiều sự kiện khô khan, cho rằng đó chỉ là môn phụ, không quan trọng, nội dung kiến thức quá dài, khó nhớ

Phương pháp dạy học tích cực không có nghĩa là gạt bỏ những phương pháp dạy học truyền thống, mà là kế thừa, phát triển những mặt tích cực của hệ thống phương pháp dạy học truyền thống, đồng thời cần phải học hỏi và vận dụng những phương pháp dạy học mới theo hướng tích cực, khắc phục những vấn đề

mà phương pháp dạy học cũ còn chưa phù hợp Vì vậy, mỗi giáo viên cần có sự chủ động, sáng tạo tích cực đổi mới phương pháp dạy học nhằm gây hứng thú học tập bộ môn cho học sinh Đối với bộ môn Lịch sử, sử dụng đồ dùng trực

quan phục vụ cho việc đổi mới phương pháp dạy học là một trong những hướng tích cực nhất, hiệu quả nhất trong việc đổi mới phương pháp dạy học Việc kết hợp phương pháp truyền thống với công nghệ thông tin trong dạy học Lịch sử sẽ giúp giáo viên sáng tạo ra nhiều đồ dùng dạy học phù hợp với nội dung các tiết dạy, thiết kế các bài dạy bằng giáo án điện tử, với những hình ảnh sinh động, những thước phim tài liệu .vì vậy tiết dạy Lịch sử sẽ trở nên sinh động, có sức lôi cuốn

2.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến

2.2.1 Mục đích của giải pháp

Tích cực thực hiện đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với đặc điểm của từng đối tượng học sinh

Hỗ trợ giáo viên trong việc nâng cao kiến thức, kĩ năng và thiết kế bài dạy bằng ứng dụng công nghệ thông tin Trợ giúp cho giáo viên trong việc hướng dẫn học sinh tiếp thu kiến thức mới, phát huy tính tìm tòi, khám phá của học sinh

Hỗ trợ học sinh trong việc tiếp nhận kiến thức Giúp cho học sinh có ý thức học tập tốt đối với môn học Lịch sử nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy-học Khắc phục những nhận thức sai lệch về vị trí chức năng của bộ môn Lịch sử trong đời sống xã hội cũng như tình trạng khá phổ biến ở nhiều trường hiện nay

là học sinh không biết những sự kiện Lịch sử cơ bản ở phổ thông, nhớ sai, nhớ nhầm kiến thức Lịch sử

2.2.2 Nội dung giải pháp

* Tính mới của giải pháp

Giáo viên có thể sử dụng các hình ảnh tư liệu, sự kiện lịch sử từ các nguồn phim ảnh đa dạng từ internet, băng ghi hình, tranh ảnh trong sách báo mà không phải mang theo đồ dùng dạy học cồng kềnh khi lên lớp Có thể tìm ra nhiều trò chơi thật hấp dẫn để lôi cuốn các em theo vòng quay của bánh xe Lịch sử

Trong các tiết dạy có ứng dụng công nghệ thông tin, học sinh học sôi nổi, hứng thú hơn, tạo ra sự tập trung chú ý cao độ, giúp các em khắc sâu biểu tượng

về sự kiện hiện tượng Lịch sử, từ đó các em có thể thuộc bài ngay tại lớp

* Cách thực hiện và các bước thực hiện

Để kết hợp phương pháp truyền thống với công nghệ thông tin trong dạy học Lịch sử đạt hiệu quả, có rất nhiều hình thức nhưng trong khuôn khổ của

đề tài này tôi đưa ra một số vấn đề như sau:

a Sử dụng hình ảnh để minh họa cho nội dung bài học bằng “Sưu tầm

và thuyết minh những hình ảnh Lịch sử”

Một trong những lợi thế của môn học Lịch sử là có rất nhiều tư liệu bằng hình ảnh như các bức hoạ, ảnh chụp đặc biệt là các bộ phim tài liệu phục vụ cho dạy học

Ví dụ: Bài 12: Những thành tựu chủ yếu và ý nghĩa của cuộc cách mạng

khoa học- kĩ thuật- Lịch sử 9 Mục I: Những thành tựu chủ yếu của cuộc cách mạng khoa học- kĩ thuật.

Sau khi yêu cầu học sinh thảo luận nhóm về những thành tựu tiêu biểu trong lĩnh vực công nghệ với những thành tựu: công cụ sản xuất mới, nguồn năng lượng mới, vật liệu mới, chinh phục vũ trụ, giao thông vận tải, thông tin

liên lạc Giáo viên yêu cầu học sinh trình bày sản phẩm và thuyết minh những

hình ảnh Lịch sử đã sưu tầm, học sinh có thể cử đại diện của các nhóm lần lượt lên giới thiệu và thuyết minh về bức tranh, ảnh Lịch sử mà nhóm mình đã sưu tầm được giúp học sinh có thái độ quan tâm, chú ý đến các bức tranh ảnh có liên quan đến các sự kiện, nhân vật Lịch sử; từ đó có ý thức tìm tòi các tranh ảnh Lịch

sử và có những cảm nhận, cũng như những hiểu biết đối với các tranh ảnh Lịch

sử, giúp học sinh dễ khắc sâu kiến thức

Sau đó giáo viên chốt lại nội dung và có thể đưa ra thêm các hình ảnh để minh họa cho nội dung kiến thức vừa học

b Sử dụng hình ảnh để khắc sâu kiến thức:

Giáo viên đưa hình ảnh và hướng dẫn học sinh khai thác hình ảnh, sau

đó rút ra những vấn đề về kiến thức của bài học, nhằm khắc sâu kiến thức trọng tâm Vấn đề này không khó nhưng giáo viên lại không hay chú ý, thường bỏ qua hoặc làm thay cho học sinh

Ví dụ: Bài 2: Cách mạng tư sản Pháp (1789-1794)- Lịch sử 8

Mục I: Nước Pháp trước cách mạng

Tình cảnh người nông dân dân Pháp trước cách mạng.

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát bức tranh, trả lời câu hỏi, sau đó khai thác nội dung như sau:

Bức tranh miêu tả một người nông dân đã già nua (đầu đã hói) ốm yếu, nhưng lại phải cõng trên lưng mình hai người có thân hình béo khỏe Đó là những ai? Đó chính là hình ảnh tượng trưng cho hai đẳng cấp Quý tộc và Tăng

lữ trong xã hội Pháp trước cách mạng Người ngồi trước mặc áo choàng, nét

mặt có vẻ phởn chí, thỏa mãn là Tăng lữ (Đẳng cấp thứ nhất) Người ngồi sau

đeo một thanh kiếm dài ở cạnh sườn, có nhiều đồ trang sức và trang phục rất đẹp- đó là Quý tộc (Đẳng cấp thứ hai) Trong túi quần và túi áo của Tăng lữ,

Quý tộc là các loại văn tự, khế ước cho vay nợ, cho thuê ruộng, những quy định

về nghĩa vụ phong kiến của nông dân Người nông dân phải nộp đủ thứ thuế như: thuế thừa kế, thuế rượu, thuế muối,… Sản phẩm làm ra phải nộp cho lãnh

chúa từ 10- 20%, nhà nước 50%, giáo hội 10% Ngoài ra còn thuế khi đi qua cầu của lãnh chúa và thuế dùng cối xay bột,…

Vì phải cõng trên lưng bọn Quý tộc, Tăng lữ nên người nông dân phải còng xuống, tay chống trên chiếc cuốc Chiếc cuốc này biểu hiện cho công cụ canh tác thô sơ lạc hậu của người nông dân cũng như nền kinh tế nông nghiệp Pháp Sản phẩm làm ra hết sức ít ỏi lại phải nộp gần hết cho Quý tộc, Tăng lữ;

số còn lại bị thỏ, chuột, chim ra sức phá hoại Vì vậy, nếu người nông dân không vùng lên hất hai đẳng cấp trên ra khỏi lưng mình thì họ cũng sẽ quỵ xuống mà chết Điều đó lí giải vì sao người nông dân Pháp là lực lượng đông đảo tham gia cách mạng và vì sao họ lại là những người cương quyết cách mạng nhất

Ví dụ: Bài 24- Lịch sử 9 Mục III Diệt giặc đói, giặc dốt và giải quyết

khó khăn về tài chính

Giáo viên chụp bức ảnh Hình 42 (Sách giáo khoa) “Nhân dân góp gạo chống giặc đói” và trình chiếu trên màn hình lớn, hướng dẫn học sinh quan

sát, nhận xét về phong trào cứu đói của nhân dân ta trong những ngày đầu sau Cách mạng tháng Tám năm 1945

giáo viên nên bổ sung kiến thức, cụ thể hoá kiến thức bằng lời giảng hình ảnh Bằng những câu chuyện cụ thể để tạo ấn tượng, làm bài giảng thêm sinh động hấp dẫn: “Hũ gạo cứu đói”,“Ngày đồng tâm”: Mỗi gia đình, mỗi bữa bớt khẩu phần ăn của cả nhà một nắm bỏ vào hũ, một tháng cả nhà nhịn

ăn một bữa Giáo viên kể chuyện về tấm gương “Nhịn ăn của Chủ tịch nước” trong những ngày này để giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức cho các em Tất cả mọi người, tất cả mọi nhà đều “Lập hũ gạo cứu đói”, đều thực hiện “Ngày đồng tâm” khi hũ gạo nhà mình đầy, đem tới nơi quyên góp gạo chung của cả làng ( giáo viên vừa giảng vừa cho học sinh trực quan vào trung tâm bức ảnh) chỗ gạo quý hiếm chắt chiu ấy, sẽ được đưa tới nơi đói gay gắt hơn, để đồng bào có được miếng cơm, bát cháo cho qua đi những ngày khốn khó Đấy chính là truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta:

“Nhiễu điều phủ lấy giá gương, người trong một nước phải thương nhau cùng” hay “Bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn” Trong gian nan, khốn khó, càng sáng bừng lên nghĩa cử

“Một nắm khi đói bằng một gói khi no”

Khi dạy về giải quyết nạn dốt: Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát bức ảnh trên màn hình lớn và cùng trao đổi thảo luận

Giáo viên giải thích để học sinh hiểu: “Bình dân học vụ” là gì? Học tập

là nghĩa vụ của mọi người dân, có học- có kiến thức, mới xây dựng được chính quyền mới, xây dựng được cuộc sống mới Một lớp bình dân học vụ ban đêm: Có trẻ, có già, có trai, có gái, đầy đủ mọi lứa tuổi, giáo viên có thể

là những cô, cậu 9, 10 tuổi; học sinh có thể là những cụ già 60, 70 tuổi, đang say sưa học bài- lần đầu tiên nắn nót viết chữ “o tròn như quả trứng gà”, mà miệng cũng tròn, mắt cũng tròn vì ngạc nhiên và sung sướng

Khi dạy về giải quyết khó khăn tài chính: Sau khi đặt và giải quyết câu hỏi về giải quyết khó khăn tài chính, giáo viên cho học sinh xem các ảnh để

khắc sâu biện pháp giải quyết khó khăn tài chính: “Quỹ độc lập” và “Tuần lễ

vàng”

c Sử dụng hệ thống bảng biểu để khái quát nội dung bài học

Sử dụng bảng niên biểu, bảng so sánh, giúp các em khái quát nội dung sau mỗi phần, mỗi bài, mỗi giai đoạn Lịch sử Hình thức này phù hợp với phương pháp thảo luận nhóm, so sánh sự khác nhau giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu sau đó trình bày và giáo viên đưa ra kết luận cuối cùng qua các bảng biểu

Nếu sử dụng phương tiện dạy học truyền thống, giáo viên phải chuẩn bị ở nhà từ trước: phải dùng bút vẽ trên giấy khổ to, mất khá nhiều thời gian, mà hiệu quả thấp, nhưng nếu chúng ta xây dựng trên Slide có hình ảnh hài hoà, hình thức thể hiện phù hợp (đôi khi kèm theo ảnh phụ hoạ bên cạnh) sẽ có tác dụng rất lớn trong việc giúp học sinh nhanh chóng hiểu kiến thức ngay tại lớp Thông qua các bảng biểu, sơ đồ, đồ thị,… xây dựng trên phần mềm Power Point có lời trình bày sinh động, hấp dẫn của giáo viên cũng sẽ có tác dụng lớn đối với việc giáo dục tư tưởng tình cảm và phát triển đầy đủ các năng lực nhận thức ở HS

Ví dụ: Sau khi dạy xong bài 20: Cuộc vận động dân chủ

1936-1939-Lịch sử 9 Giáo viên hướng dẫn học sinh so sánh sự khác nhau giữa Cao trào

dân chủ 1936-1939 với Phong trào cách mạng 1930-1931

Kẻ thù Đế quốc, phong kiến Phản động Pháp ở thuộc địa

và tay sai

Mục tiêu Độc lập dân tộc, người cày

có ruộng

Tự do,dân chủ, cơm áo, hoà bình

Hình thức

tập hợp lực

lượng

Bước đầu thực hiện liên minh công- nông, tập trung chủ yếu ở Nghệ An, Hà Tĩnh

Thành lập Mặt trận nhân dân phản đế Đông Dương

Hình thức

đấu tranh

Bãi công, biểu tình, khởi nghĩa vũ trang

Hợp pháp, nửa hợp pháp; công khai, nửa công khai Lực lượng

tham gia

Chủ yếu là nông dân, công

Nhân

Đông đảo các giai cấp, tầng lớp

Nhận xét:

- Hoàn cảnh thế giới và trong nước của mỗi thời kì khác nhau do đó Đảng ta có chủ trương, sách lược, hình thức tập hợp lực lượng, hình thức đấu tranh khác nhau phù hợp với từng thời kì

- Chủ trương của Đảng thời kì 1936-1939 chỉ mang tính chất sách lược, song rất kịp thời và phù hợp với tình hình, tạo được cao trào đấu tranh sôi nổi Điều đó chứng tỏ Đảng ta đã trưởng thành, đủ khả năng đối phó với mọi tình hình diễn biến phức tạp, đưa cách mạng Việt Nam ngày càng phát triển

Ví dụ: Khi dạy bài 29: Cả nước trực tiếp chiến đấu chống Mĩ cứu nước (1965-1973)- Lịch sử 9.

Sau khi kết thúc mục II.1 Mĩ tiến hành chiến tranh không quân và hải quân phá hoại miền Bắc; giáo viên hướng dẫn học sinh so sánh sự khác nhau giữa chiến lược “Chiến tranh cục bộ” và chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” Sau khi học sinh trình bày giáo viên đưa ra những nội dung theo yêu cầu

Chiến lược

“Chiến tranh đặc biệt”

Chiến lược

“Chiến tranh cục bộ”

Âm

mưu

Tiến hành bằng quân đội tay

sai, dưới sự chỉ huy của cố vấn

quân sự Mĩ, vũ khí, trang bị kĩ

Tiến hành bằng quân đội Mĩ, quân đồng minh và quân ngụy tay sai, trong đó quân Mĩ giữ vai trò

thuật, phương tiện chiến tranh

của Mĩ, âm mưu cơ bản là:

“Dùng người Việt đánh người

Việt”

quan trọng Tiến hành hàng loạt cuộc hành quân “tìm diệt” và

“bình định” vào “Đất thánh Việt cộng”

Phạm

vi Được tiến hành ở miền Nam

Tiến hành ở miền Nam, mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc

chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”

Qua các ví dụ trên ta có thể thấy lợi ích của giáo viên và hứng thú của học sinh qua dạng bài này là: Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu, trả lời

và đến nội dung nào giáo viên bấm máy kênh chữ của nội dung đó hiện ra, học sinh vừa nghe, ghi được nội dung chính theo yêu cầu Tuy nhiên dạng bài này đòi hỏi giáo viên phải có kĩ thuật để thao tác các hiệu ứng, nếu không dẫn tới trường hợp: sau khi học sinh trình bày hết các nội dung giáo viên chốt ý

và cuối cùng mới đưa ra bảng hệ thống kiến thức, vừa không khoa học, mặt khác học sinh cũng không kịp thời theo dõi, dễ mất hứng thú học tập bộ môn của học sinh

d Sử dụng lược đồ để khai thác nội dung bài học

Ưu thế của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Lịch sử là bằng các hiệu ứng giáo viên có thể làm cho học sinh thấy được sự sinh động trong diễn biến các trận đánh và thấy được sự quyết liệt trong mỗi sự kiện Phương pháp này có thể áp dụng cho rất nhiều bài trong chương trình của bộ môn Lịch sử đặc biệt là các bài có diễn biến của phong trào cách mạng, các trận đánh lớn Tôi xin nêu một vài trường hợp ứng dụng cụ thể đó là:

Ví dụ: Bài 25: Phong trào Tây Sơn- Lịch sử 7 Mục II.2: Chiến thắng Rạch gầm- Xoài mút (1785 ).

Lược đồ Chiến thắng Rạch gầm- Xoài mút (1785).

Trên cơ sở học sinh nắm được vì sao quân Xiêm xâm lược nước ta, thái độ của quân Xiêm khi vào nước ta và quyết định của Nguyễn Huệ: chọn sông Rạch Gầm- Xoài Mút làm trận địa quyết chiến Sau khi phân tích vì sao Nguyễn Huệ lại chọn đoạn sông Rạch Gầm- Xoài Mút làm trận địa quyết chiến, giáo viên sẽ treo lược đồ và yêu cầu học sinh trình bày diễn biến qua tìm hiểu từ sách giáo khoa Sau đó, giáo viên cho học sinh thấy được bức tranh sống động của diễn biến trận đánh với các phương tiện kỹ thuật hiệu ứng hỗ trợ qua lược đồ có hiệu ứng:

+ Thủy quân giấu trong các nhánh sông Rạch Gầm- Mút và sau các ngách của cù lao

+ Bộ binh mai phục bên bờ và trên cù lao giữa sông

+ Ngày 19.1.1785, Nguyễn Huệ dùng mưu nhử địch vào trận địa mai phục

Từ Mỹ Tho và ở các ngách của cù lao, các nhánh sông đổ ra đánh phía trước mặt

và vào bên sườn địch Trong khi đó phục binh ở hai bên bắn xã vào đoàn thuyền chiến Địch bị tiêu diệt gần hết, Nguyễn Ánh chạy thoát