Một vài kinh nghiệm dạy học để học sinh học tốt môn hiin để học sinh học tốt môn hình học lớp 8 tạ thị kiều lê hoàng tuấn

Là giáo viên trực tiếp giảng dạy và tìm hiểu thực tiễn tại trường trung học cơ sở, tôi nhận thấy còn nhiều học sinh chưa nắm vững kiến thức cơ bản của môn Toán nói chung, phân môn Hình h

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

MÔ TẢ SÁNG KIẾN

Mã số:………

Tên sáng kiến: Một vài kinh nghiệm dạy học để học sinh học tốt môn Hình học lớp 8

1 Lĩnh vực áp dụng: Môn Toán – Hình học lớp 8

2 Mô tả bản chất của sáng kiến

2.1 Tình trạng giải pháp đã biết

Qua khảo sát chất lượng đầu năm, tôi thấy ở mỗi lớp có khoảng 1

2 số học sinh điểm môn Toán dưới 5 chủ yếu là không làm được phần hình học Là giáo viên trực tiếp giảng dạy và tìm hiểu thực tiễn tại trường trung học cơ sở, tôi nhận thấy còn nhiều học sinh chưa nắm vững kiến thức cơ bản của môn Toán nói chung, phân môn Hình học nói riêng điều đó thể hiện qua bài khảo sát đầu năm Qua đó cho thấy phản ứng từ phía học sinh là: Môn Hình học khó tiếp thu, lượng kiến thức trong giờ học nhiều mà lại khô khan, không hấp dẫn Điều đó nảy sinh trong tôi những trăn trở: Làm thế nào để nâng cao chất lượng bộ môn? Làm thế nào để học sinh hứng thú, say mê trong khi học môn Hình học nói riêng và môn Toán nói chung? Có biện pháp nào để tạo niềm say mê cho các em? Với mong muốn tìm

ra những đáp án đó đã thúc đẩy tôi chọn và nghiên cứu đề tài: “Một vài kinh nghiệm dạy học để học sinh học tốt môn Hình học lớp 8”

* Ưu điểm

- Ban giám hiệu nhà trường quan tâm nhiều đến bộ môn Toán

- Cơ sở vật chất nhà trường đầy đủ, đảm bảo được trong công tác giảng dạy

- Đồng nghiệp nhiệt tình trong công tác, luôn ủng hộ và sẵn sàng trao đổi kinh nghiệm với nhau trong giảng dạy

- Nâng cao được trình độ của giáo viên Giáo viên phải dành nhiều thời gian nghiên cứu, tham khảo các tài liệu hướng dẫn, sách giáo khoa để dạy phù hợp với trình độ của học sinh Từ đó giúp các em học sinh hiểu cặn kẽ từng bài, từng nội dung kiến thức, thu hút sự hứng thú học tập của học sinh Cụ thể là học sinh yếu – kém

* Khuyết điểm

Một số học sinh chưa xác định động cơ học tập, nên thái độ học tập chưa tốt, chưa tích cực, thiếu sự quan tâm của gia đình dẫn đến học sinh lười học, mê chơi nên học phụ đạo không thường xuyên làm công tác giảng dạy phụ đạo của giáo viên không liên tục và theo kịp chương trình giảng dạy tại lớp

2.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến

2.2.1 Mục đích của giải pháp

Đề tài này tôi biết là đã có nhiều người nghiên cứu và có nhiều hướng giải quyết, song bám sát thực tế nhà trường và tâm lí, hoàn cảnh đối tượng học sinh của mình, tôi mạnh dạn nghiên cứu theo quan điểm của bản thân tìm ra những giải pháp

có hiệu quả phù hợp với thực tế nhà trường và học sinh mình đang trực tiếp giảng dạy, đồng thời tìm ra cách để làm thay đổi theo hướng tích cực hơn nữa ý thức, tư tưởng, cách học của từng dạng học sinh, đặc biệt là dạng học sinh yếu trong năm học 2015 - 2016

Trong năm học 2015 - 2016 với nhiệm vụ được Ban Giám Hiệu phân công là giảng dạy Toán khối 8 Chất lượng đầu năm qua khảo sát tương đối thấp, với sự cố gắng của bản thân, sự hỗ trợ của đồng nghiệp và việc áp dụng sáng kiến kinh nghiệm, trong năm học này bản thân thấy chất lượng bộ môn đã có nhiều chuyển biến rõ rệt, đặc biệt là môn Hình học

2.2.3 Nội dung của giải pháp

Từ thực trạng học tập của học sinh trường trung học cơ sở trong phân môn Hình học, đặc biệt là kết quả khảo sát chất lượng đầu năm còn thấp nên tôi đã tiến

hành áp dụng các phương pháp nhằm gây hứng thú cho các em trong giờ học Hình học như sau:

Biện pháp 1: Tạo hứng thú cho học sinh khi tìm hiểu kiến thức mới.

- Học sinh trung học cơ sở là lứa tuổi rất hiếu động, thích tò mò, ưa khám phá và muốn được mọi người công nhận năng lực của mình, không thích bị áp đặt, phê bình Điều này cho thấy khi truyền thụ kiến thức giáo viên phải lựa chọn phương pháp phù hợp, nhẹ nhàng, kích thích được tính tò mò của các em để xuất hiện nhu cầu khám phá, từ đó các em có tâm lí để chinh phục kiến thức

- Như vậy phải làm thế nào để tạo hứng thú cho các em trong giờ học? Rõ ràng để làm được điều này giáo viên phải đầu tư thật kỹ cho tiết dạy của mình Riêng tôi khi dạy giờ Hình học thường chọn cho mình phương pháp tạo tình huống

từ những vấn đề thực tiễn như: Đưa ra tình huống trong thực tế hoặc bài tập liên quan Từ đó học sinh tham gia tiết học tích cực, hào hứng hơn, các em không còn cảm giác bị gò ép, căng thẳng và chán nản, đồng thời các em sẽ nhận thức được tính thực tiễn của bộ môn Chẳng hạn: Khi dạy bài:

+ Hình thang giáo viên cho học sinh về nhà làm bài tập: “Cho tứ giác ABCD

có AB=BC và AC là tia phân giác của góc A Chứng minh BC // AD” Từ bài tập

đó giáo viên sẽ cho học sinh nhận ra kiến thức mới là tứ giác có hai cạnh đối song

song gọi là hình thang thì học sinh sẽ nắm bắt liền kiến thức về hình thang, hoặc

khi dạy:

+ Hình thang cân, giáo viên cũng cho học sinh về nhà làm trước bài tập:

“Cho tam giác ABC cân tại A, trên các cạnh bên AB, AC lấy theo thứ tự các điểm

D và E sao cho AD=AE Chứng minh DE // BC” Từ bài tập đó học sinh sẽ nhận ra

kiến thức một hình thang có hai góc kề một đáy bằng nhau là hình thang cân,

hoặc khi dạy:

+ Đường trung bình của tam giác, tôi đưa ra vấn đề làm thế nào để gián tiếp

đo khoảng cách giữa hai điểm A, B ở hai bên bờ ao? Hoặc giáo viên cho bài tập:

“Cho tam giác ABC, gọi D là trung điểm AB Từ D kẻ Dx song song BC cắt AC tại

E Từ C kẻ Cy song song AB cắt Dx tại F Chứng minh rằng E là trung điểm của

AC” Từ đó học sinh sẽ phát hiện được kiến thức về đường trung bình của tam

giác

+ Đường trung bình của hình thang, tôi đưa ra bài tập cho về nhà làm: “Cho hình thang ABCD (AB//CD) Qua trung điểm E của AD kẻ đường thẳng song song với hai đáy, đường thẳng này cắt AC, BC lần lượt tại I, F Chứng minh F là trung điểm của BC” Từ đó học sinh cũng sẽ phát hiện ra kiến thức về đường trung bình của hình thang Hoặc khi dạy:

+ Hình bình hành, giáo viên cũng cho học sinh về nhà làm trước bài tập:

“Cho tam giác ABC, gọi D, E, F lần lượt là trung điểm của AB, AC, BC Chứng minh:

a) DE // BF; EF // DB Từ đây sẽ phát hiện được kiến thức tứ giác có cạnh

đối song song là hình bình hành

b) DE = BF; EF = DB; B DEF;BDE BEF   Gọi O là giao điểm của DF và

BE Chứng minh OD = OF; OE = OB Từ đó học sinh sẽ phát hiện đầy đủ các tính chất của hình bình hành

Tóm lại, mỗi tiết, mỗi bài đều có một đặc thù riêng và phương pháp dùng hình ảnh trực quan rất thích hợp đối với hình học: Mô hình, vật thật, tranh vẽ, là yếu tố không thể thiếu khi vào tiết dạy Ngoài ra giáo viên nên tìm những vật thật trong thực tế để tạo sự mới lạ và thú vị cho học sinh, như dạy bài “Diện tích đa giác” tôi yêu cầu học sinh về nhà xem diện tích nhà mình mấy m2

Vận dụng cách làm đó lớp học rất vui vẻ, học sinh tham gia xây dựng bài rất tích cực, đồng thời các em nhớ lâu và vận dụng làm bài tập nhanh hơn

Trong mỗi tiết dạy tôi chủ động phân định đối tượng học sinh theo 3 cấp: Khá - giỏi, trung bình, yếu - kém để giao nhiệm vụ phù hợp với từng đối tượng, từ

đó lôi cuốn tất cả các em cùng tham gia xây dựng bài học Câu hỏi của giáo viên cũng cần phải gợi mở, dễ hiểu để kích thích sự suy nghĩ của các em

Biện pháp 2: Tạo hứng thú, sự hấp dẫn cho học sinh trong những tiết ôn tập.

Môn Hình học sau mỗi phần hoặc chương giáo viên phải hệ thống hóa kiến thức trọng tâm, tạo hứng thú cho học sinh bằng cách: Hệ thống kiến thức bằng sơ

đồ họăc bảng rồi yêu cầu học sinh điền vào những ô trống Việc làm này giúp học sinh nhận thấy sự liên quan giữa các phần đã học Từ đó các em khắc sâu kiến thức

và nhớ lâu

Chẳng hạn: Phần “Tứ giác” giáo viên chuẩn bị sơ đồ về mối liên hệ của các

tứ giác trên bảng phụ kết hợp với các hiệu ứng trình chiếu trên giáo án điện tử thay đổi theo từng hình cho các em trả lời định nghĩa, tính chất và dấu hiệu nhận biết

Tuy nhiên sự hứng thú cho phân môn Hình học không chỉ tạo ra trong tiết học mà còn phải kích thích cho học sinh trong thời gian học ở nhà Chính vì vậy, đối với giáo viên trực tiếp giảng dạy có thể phối hợp với giáo viên trong cùng phân môn ở các khối lớp tổ chức những chuyên đề tìm ra cách giải nhanh, ngắn gọn cho những bài toán hoặc sáng tạo ra những thiết bị, mô hình ứng dụng của hình học, Tạo tình huống phát huy được khả năng tư duy sáng tạo, giúp các em tin tưởng và yêu thích môn học

Biện pháp 3: Tạo hứng thú cho học sinh khi áp dụng kiến thức vào thực

tiễn.

Môn Hình học là phân môn gắn liền với thực tế cuộc sống, vì vậy trong quá trình dạy học giáo viên cần phải cho học sinh liên hệ kiến thức đã học vào thực tế,

sử dụng các kiến thức hình học vào các công việc hàng ngày Điều này làm cho học sinh khỏi phải trừu tượng khi học lí thuyết và các em có thể nhớ kiến thức lâu hơn

Ví dụ: Khi học chương tứ giác giáo viên hướng dẫn cho học sinh cắt thế nào

để được chính xác các hình “hình thang cân” thì phải gấp một lần tờ giấy cắt hai đáy song song, rồi cắt hai cạnh bên bằng nhau; cắt hình thoi thì phải gấp hai lần tờ giấy rồi cắt cạnh của nó vì hình thoi có hai đường chéo là trục đối xứng và bốn cạnh bằng nhau Học xong chương 2 “Diện tích đa giác” giáo viên tổ chức một

buổi thực hành chia lớp thành 4 tổ, mỗi tổ đo một khu vực của khuôn viên trường sau đó tổng hợp lại để biết được diện tích của khuôn viên trường

Biện pháp 4: Tạo hứng thú cho học sinh khi giải bài tập.

Học kết hợp với hành là một phương pháp học tập quan trọng mà giáo viên nào cũng phải hình thành và rèn luyện cho học sinh Song học sinh thường gặp rất nhiều khó khăn khi giải bài tập hình học vì nó có tính chất chặt chẽ, lôgíc và trừu tượng nên giáo viên cần cho học sinh phân tích kỹ bài toán theo hướng đi lên hoặc

đi xuống và cho các em nhắc lại kiến thức cũ có liên quan đến bài toán

Ví dụ: Khi hướng dẫn cho học sinh giải bài tập 54 trang 96 sách giáo khoa

toán 8 tôi phân tích theo sơ đồ:

B, C đối xứng nhau qua O



B, O, C thẳng hàng và OB = OC



Ô1 + Ô2 + Ô3 + Ô4 = 180o và OB = OC = OA



Ô2 + Ô3 = 900, OAB cân, OAC cân

Cần phát huy sức mạnh của tập thể trong học tập Bởi vì khi giải bài tập giáo viên cho học sinh hoạt động theo nhóm từ 4 đến 8 em, tùy theo yêu cầu của bài toán, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hoặc chỉ định, được giao cùng nhiệm vụ hoặc những nhiệm vụ khác nhau Nhóm tự bầu nhóm trưởng và thư kí trong nhóm, mỗi thành viên phải làm việc tích cực, giúp đỡ nhau giải quyết vấn đề trong không khí thi đua với các nhóm khác Nhóm cử ra một bạn đại diện trình bày trước lớp

Ví dụ: Trong giờ luyện tập cuối chương “Tứ giác” giáo viên đưa ra bài tập

89, trang 111 sách giáo khoa toán 8 Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm theo 4 trình

độ khác nhau như yếu kém, trung bình, khá, giỏi Phân công nhiệm vụ cho từng nhóm: Yếu kém làm câu a), trung bình làm câu b), khá làm câu c), giỏi làm câu d)

B

K

y

1 2 3

4

E

Sau đó giáo viên gọi bất kỳ một đại diện nào của nhóm báo cáo kết quả Đối với phân môn hình học việc chọn lọc và phân loại bài tập là rất quan trọng, vì vậy giáo viên có thể chia bài tập ra thành nhiều dạng: Bài tập cơ bản áp dụng ngay công thức, định nghĩa, định lí vừa học giúp học sinh có niềm tin và khắc sâu kiến thức; dạng bài tập thực tế cho thấy tính thực tiễn của toán học; dạng bài tập suy luận tổng hợp đòi hỏi học sinh phải tìm tòi, suy nghĩ, hứng thú khám phá nhằm củng cố lại kiến thức của phần hay chương đó

Khi làm được điều này nó thuận lợi rất nhiều khi giao và hướng dẫn bài tập

về nhà cho các em, từ đó các em có thể làm các bài tập tương tự thuận lợi hơn

Biện pháp 5: Tạo hứng thú cho học sinh khi vẽ hình.

Khi vẽ cần xác định cho học sinh vừa đọc vừa vẽ, cần bổ sung các yếu tố phụ và biết biểu diễn các ngôn ngữ sang kí hiệu hình học

Để thực hiện những điều đó giáo viên phải lựa chọn cách vẽ để hướng dẫn học sinh vẽ hình Cụ thể:

- Rèn cho học sinh có thói quen kí hiệu trên hình vẽ các trường hợp: Điểm, các đoạn thẳng bằng nhau, các góc bằng nhau, các trường hợp vuông góc, bổ sung các yếu tố phụ trên hình,

- Hướng dẫn học sinh cách sử dụng các dụng cụ:

+ Êke: Vẽ góc vuông, hai đường thẳng song song

+ Compa: Vẽ đường tròn, cung tròn, hai đoạn thẳng bằng nhau

+ Thước thẳng: Vẽ đường thẳng, đoạn thẳng, tia,

Một yếu tố gây nhiều hứng thú nhất khi học hình học đó là sử dụng phấn màu khi trình bày hình vẽ trên bảng giáo viên nên sử dụng phấn màu hợp lí ở các điểm đặc biệt, đường đặc biệt, hình đặc biệt, giúp học sinh dễ phát hiện kiến thức

từ vẽ hình Ở một số tiết giáo viên nên sử dụng phần mềm PowerPoint trình chiếu các bước vẽ hình cho học sinh quan sát

Tóm lại, các bài tập đều yêu cầu học sinh vẽ hình, nên khi vẽ các em phải đọc kỹ bài, đọc đến đâu vẽ đến đó, vẽ rõ ràng và dùng đúng dụng cụ vẽ, từ đó học

sinh trả lời yêu cầu đề bài Đặc biệt phải hình thành cho học sinh thói quen phân tích kỹ đề bài, định hướng vẽ và dự đoán các trường hợp xảy ra, không nên vẽ hình đặc biệt, điểm đặc biệt Chẳng hạn:

- Cho tam giác ABC thì không nên vẽ tam giác cân (vuông hay đều)

- Cho M là điểm nằm giữa AB thì không nên lấy tại trung điểm của AB

- Cho tứ giác ABCD thì không nên vẽ hình thang, hình bình hành, hình chữ nhật, hình thoi, hình vuông

Biện pháp 6: Khơi dậy hứng thú học môn Hình học với trò chơi sáng tạo

Mỗi người giáo viên đều có phương pháp riêng phụ thuộc vào điều kiện cơ

sở vật chất và đối tượng học sinh mà mỗi giáo viên sẽ có những trò chơi khơi dậy hừng thú học tập khác nhau Riêng tôi khi dạy giờ Hình học thường chọn cho mình phương pháp khơi dậy hứng thú học môn Hình học với trò chơi sáng tạo như sau:

Để lựa chọn trò chơi phù hợp giáo viên cần xác định được mục tiêu của trò chơi đưa ra là gì, hình thành, luyện tập, củng cố kiến thức nào, giáo dục kĩ năng gì, phẩm chất gì? Điều này được xác định dựa trên mục tiêu bài học

Trò chơi đưa ra phải đa dạng, phong phú, hấp dẫn; luật chơi đơn giản dễ hiểu,

dễ chơi, phải phù hợp với chủ đề bài học với đặc điểm và trình độ học sinh, với quỹ thời gian, với hoàn cảnh, điều kiện thực tế của lớp học, có tác dụng khích lệ tinh thần học tập cho tất cả các đối tượng học sinh trong lớp, tránh bỏ rơi học sinh yếu kém ngoài cuộc Đặc biệt, trò chơi phải không gây nguy hiểm cho học sinh và môi trường xung quanh

Không nên chọn những trò chơi chỉ được mặt vui nhộn, nhưng lại thiếu tác dụng giáo dục về kiến thức, phẩm chất cũng như kĩ năng học tập Trò chơi phải được luân phiên thay đổi một cách hợp lí để không gây nhàm chán cho học sinh

Để phương pháp trò chơi phát huy hiệu quả trong dạy học Toán đặc biệt môn Hình học, người giáo viên cần lưu ý những nguyên tắc sau:

Có sự chuẩn bị tốt, mọi học sinh đều hiểu trò chơi và tham gia dễ dàng, học sinh phải nắm được quy tắc chơi và phải tôn trọng, tuân thủ luật chơi

Giáo viên cần quy định rõ thời gian chơi, không lạm dụng quá nhiều kiến thức và thời lượng bài học Phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh tham gia tổ chức, điều khiển tất cả các khâu, từ chuẩn bị, tiến hành trò chơi và đánh giá sau khi chơi

Tác phong giáo viên chững chạc, nghiêm túc nhưng lại vui vẻ, gần gũi, hòa đồng với học sinh; lời nói phải rõ ràng, dễ hiểu, ấn tượng, luôn tạo sự hấp dẫn và pha trộn ít hài hước trong mỗi trò chơi

Sau mỗi trò chơi phải có thưởng phạt phân minh Tuy nhiên, nên tránh xử phạt đối với đội thua, người thua, mà tập trung tuyên dương, khen thưởng (nếu có) đối với người thắng, đội thắng

Sau khi chơi, giáo viên cần cho học sinh thảo luận để nhận ra ý nghĩa giáo dục của trò chơi

Về cách chơi, trước hết, giáo viên phải chia được các đội chơi phù hợp, cân đối lực lượng, hợp với yêu cầu trò chơi

Sau đó, giới thiệu trò chơi, luật chơi, quán triệt ý thức kỷ luật khi chơi Đây

là khâu rất quan trọng, giáo viên nên giới thiệu trò chơi một cách ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, thu hút và hấp dẫn người chơi (nếu luật chơi khó thì giáo viên có thể chơi mẫu trước) Động viên học sinh chơi nhiệt tình, hết mình, chơi đẹp, đảm bảo

nề nếp, nội quy nhà trường

Sau đây là một số trò chơi mà bản thân tôi đã áp dụng rất hiệu quả:

Trò chơi “Chạy tiếp sức”: Giáo viên chuẩn bị sẵn một số bài Toán hoặc câu

hỏi có nội dung liên quan đến tiết dạy Học sinh chuẩn bị bảng nhóm, phấn, bút dạ

Cách chơi: Giáo viên đưa đề bài lên bảng phụ (hoặc màn hình chiếu); cho

các đội thảo luận làm bài theo dãy hoặc khu vực (tương đương với số nhóm đề bài giáo viên đưa ra); học sinh trao đổi một số phút (tùy mức độ yêu cầu)

Giáo viên bốc thăm chọn ra 2 (hoặc 3) đội chơi Khi có hiệu lệnh của giáo viên, lần lượt từng thành viên của 2 (hoặc 3) đội dùng phấn (bút) lên viết đáp án tương ứng vào phần bảng của đội mình

Mỗi lần lên bảng chỉ được ghi một câu trả lời (hoặc một bước trong toàn bộ công việc của đội) Học sinh này ghi xong, chạy về trao phấn cho bạn để bạn đó được lên bảng Người lên sau có thể sửa kết quả của người lên trước, nhưng khi sửa thì không được làm thêm việc khác, hết lượt có thể vòng lại lượt 2, 3 )

Thời gian chơi được quy định trước (nên từ khoảng 1 - 3 phút), đội nào xong trước là đội giành chiến thắng về mặt thời gian

Khi hết giờ chơi, giáo viên ra hiệu lệnh dừng cuộc chơi Giáo viên và cả lớp cùng đánh giá, cho điểm, đội chiến thắng là đội hết ít thời gian mà có kết quả tốt nhất

Trò chơi “Ai nhanh mắt hơn”: Giáo viên chuẩn bị sẵn một số nội dung

kiến thức cần kiểm tra (bằng chữ hoặc hình vẽ) để đưa lên màn hình máy chiếu (hoặc bảng phụ) Học sinh chuẩn bị bảng nhóm, bút dạ

Cách chơi: Giáo viên chiếu nội dung kiến thức cần kiểm tra lên màn hình;

yêu cầu học sinh tìm và liệt kê những hình, những số, những vấn đề liên quan đến bài học vào bảng nhóm Trong vài phút, đội nào tìm được nhiều hình, hoặc nhiều số… (ghi lên bảng nhóm) chính xác hơn thì đội đó sẽ thắng cuộc

Trò chơi “Thử tài ghi nhớ”: Giáo viên chuẩn bị một số nội dung kiến thức

cần thiết liên quan đến bài học (đưa vào máy tính hoặc ghi sẵn lên bảng phụ) Học sinh chuẩn bị bảng nhóm, bút dạ

Cách chơi: Giáo viên đưa nội dung cần thử trí nhớ lên màn hình (hoặc treo

bảng phụ) cho các nhóm quan sát trong vòng vài giây đến vài chục giây, sau đó, cất bảng phụ (chuyển slide)

Giáo viên yêu cầu học sinh ghi lại những nội dung mà mình đã nhìn thấy Học sinh các nhóm thi nhau ghi lên bảng nhóm của nhóm mình Nhóm có nội dung ghi lại đúng và được nhiều hơn là nhóm giành chiến thắng

Trò chơi “Nhà sáng tạo trẻ”: Học sinh chuẩn bị bảng nhóm, bút dạ.