Kinh nghiệm giúp học sinh tự học tốt môn ngữ văn trường THCS tạ thị kiều phùng thị cầm

Do đĩ trong tiết Ngữ văn hiện nay giáo viên cũng cần nâng cao phương pháp giảng dạy, thực hiện tớt các bước lên lớp, đặc biệt là khâu hướng dẫn học sinh tự học tớt ở nhà mà ng

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

MƠ TẢ SÁNG KIẾN

Mã số:……….

1.Tên sáng kiến:

KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH TỰ HỌC TỐT

MƠN NGỮ VĂN

2 Lĩnh vực áp dụng: Giáo viên giảng dạy bợ mơn Ngữ văn, giáo viên trực tiếp

dạy bời dưỡng mơn Ngữ văn các khới

3.Mơ tả bản chất của sáng kiến

3.1.Tình trạng của giải pháp đã biết:

Hiện nay ngành giáo dục đã và đang thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác của học sinh Trong phương pháp dạy học mới này, học sinh là người chủ đợng giành lấy kiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên Do đĩ trong tiết Ngữ văn hiện nay giáo viên cũng cần nâng cao phương pháp giảng dạy, thực hiện tớt các bước lên lớp, đặc biệt là khâu hướng dẫn học sinh tự học tớt ở nhà mà người viết đề tài này đã nghiên cứu và đúc kết ra kinh nghiệm

-Ưu điểm chính :

+ Học sinh cĩ nhiều thời gian tìm tịi, nghiên cứu về mơn Ngữ văn

+ Phát huy phương pháp dạy học tích cực, phát huy tính năng đợng, tự học và sáng tạo của học sinh

+ Tạo cho học sinh cĩ hứng thú học tập, gĩp phần nâng cao chất lượng mơn học Học sinh cĩ thể hiểu bài qua việc đọc, soạn, nghiên cứu

+ Tạo thêm nhiều hình thức dạy học, thu hút được các em tìm tịi, chiếm lĩnh tri thức

- Khuyết điểm chính : khơng phải bất kì học sinh nào cũng thực hiện được đầy đủ những yêu cầu của giáo viên hướng dẫn tự học ở nhà mà các em chỉ làm qua loa, chiếu lệ Song để tạo mợt thĩi quen tự mình khám phá, lĩnh hợi kiến thức đã học và

tự tìm ra kiến thức một cách chủ động, sáng tạo có hiệu quả trong việc học môn Ngữ văn, quả là một nghệ thuật sư phạm và phức tạp

3.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến :

a/ Mục đích của giải pháp : Do quan điểm chủ đạo chung của môn Ngữ văn là

xuất phát từ đặc trưng bộ môn, từ đặc điểm của quá trình tiếp nhận văn bản đến cảm thụ văn bản, bắt buộc học sinh phải tham gia đầu tư về việc đọc, soạn, nghiên cứu

Từ đó giáo viên phải tận dụng mọi phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học, nhằm phát huy tính tích cực, độc lập và sáng tạo cho học sinh Do đó trong tiết Ngữ văn hiện nay giáo viên cũng cần nâng cao phương pháp giảng dạy, thực hiện tốt các bước lên lớp, đặc biệt là khâu hướng dẫn học sinh tự học ở nhà Qua đó, giúp cho học sinh có ý thức học tập tốt đối với môn học Ngữ văn nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy- học Khắc phục những hình thức học qua loa, chiếu lệ hoặc giáo viên cho ghi gì thì học thuộc đó

b/ Tính mới của giải pháp: Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà là hoạt động thiết

thực, cần thực hiện ngay, góp phần nâng cao chất lượng, học sinh chuẩn bị bài tốt làm cho tiết học thêm sinh động, thu hút nhiều học sinh tham gia, tạo hứng thú cho học sinh học môn Ngữ văn

c/ Bản chất của giải pháp :

Tạo hứng thú học tập bằng cách tổ chức giúp học sinh tự mình khám phá lĩnh hội kiến thức đã học và tự tìm ra kiến thức một cách chủ động, sáng tạo là vấn đề hết sức quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng học tập của học sinh Giúp các em hứng thú với môn học vì các em có thể tự học để chiếm lĩnh tri thức một cách nhẹ nhàng, đồng thời phát huy tính tích cực của các em đối với môn học này Học sinh yêu thích môn học, nhiệt tình tham gia và tiếp thu được kiến thức mà người giáo viên muốn truyền đạt đó là kết quả của một tiết dạy, tiết học thành công

A Cơ sở lí luận:

Quá trình dạy học, ngoài việc giúp học sinh nắm vững chuẩn kiến thức,

kĩ năng được quy định trong chương trình, giáo viên còn rèn cho học sinh kĩ năng và phương pháp tự học Ngữ văn Rèn luyện kĩ năng tự học là một phương pháp giúp học sinh tự mình khám phá, lĩnh hội kiến thức đã học và tự tìm ra kiến

thức một cách chủ động,sáng tạo Kĩ năng này dần dần trở thành một thói quen trong học tập, tự mình xây dựng nền móng kiến thức vững chắc cho bản thân, tạo một đà kiến thức kiên cố để học tập tốt ở những lớp sau hoặc áp dụng trong thực tiễn, cuộc sống

B Thực trạng của vấn đề

1 Thuận lợi:

- Được sự quan tâm của tận tình của BGH nhà trường , Tổ trưởng chuyên môn trong hoạt động giảng dạy

- GV tích cực tìm tòi, trao dồi kinh nghiệm với đồng nghiệp để có phương pháp đúng đắn thúc đẩy chất lượng học tập của học sinh ngày càng cao

- GVBM tâm huyết với nghề, tận tình với học sinh, muốn học sinh có kết quả học tập tốt Đặc biệt giáo viên có cái tâm trong việc giáo dục uốn nắn thói quen tự học của học sinh

- GVCN theo dõi bám sát tình hình lớp chủ nhiệm kịp thời, tuyên dương học sinh tích cực, có tiến bộ trong nội quy học tập nhất là khâu làm bài, soạn bài ở nhà Đồng thời báo cho phụ huynh biết rõ tình hình học tập của học sinh thông qua sổ liên lạc hàng tháng

2 Khó khăn

- Một số học sinh còn lười học, với lý do bài học các môn nhiều nên ít đầu tư vào việc soạn bài, làm bài tập, đọc sách tham khảo,…

- Một số phụ huynh chưa quan tâm đến việc học của con em mình, ít xem tập ghi , chép bài học ở lớp, ở nhà của học sinh

- Một số em ít đọc tác phẩm, nghiên cứu, suy nghĩ độc lập, chỉ nghe giảng, đón nhận kiến thức thầy cô thuyết giảng, áp đặt các em ít hoạt động, chỉ nghe, ghi lại một cách thụ động trong giờ học, thiếu đi tính sáng tạo độc lập Vì vậy kiến thức còn nghèo nàn dẩn đến không thích học Ngữ văn

- Một số giáo viên còn giao việc kiểm tra bài cho ban cán bộ lớp mà chưa kiểm tra đánh giá cụ thể

C Các biên pháp tiến hành giải quyết vấn đề:

1 Nhiệm vụ chung:

- Mỗi giáo viên cần giáo dục động cơ, thái độ học tập của học sinh là học để biết, để làm, để hòa nhập, để khẳng định bản thân mình

- Giáo viên cần giáo dục cho học sinh hình thành động cơ học tập đúng đắn

+ Có ý thức đúng về học tập, học vững lý thuyết, học đi đôi với hành

+ Có ý thức tự giác trong học tập ngay trên lớp cũng như ở nhà

+ Biết tự nghiên cứu tài liệu dưới sự hướng dẫn của GVBM

- Thông qua công tác tư tưởng, giáo viên hướng dẫn cụ thể cho học sinh hiểu ý nghĩa và tầm quan trọng trong khả năng tự học của mình Bởi vì tự học sẽ giúp cho học sinh hình thành thói quen độc lập suy nghĩ, hướng dẫn nghiên cứu và chiếm lĩnh tri thức Mặt khác tự học sẽ tạo cho học sinh nhiều kỹ năng, kinh nghiệm và có hứng thú trong học tập Qua đó giáo viên cũng đánh giá đạo đức học sinh bằng thước đo của sự siêng năng, chăm chỉ

- Giáo viên thường xuyên hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra đôn đốc để học sinh quen tính tự học và tìm ra phương pháp tự học đúng đắn

+ Biết tìm đọc, nghiên cứu tài liệu,vì thế khi hướng dẫn công việc học tập ở nhà cho học sinh, giáo viên cần định hướng cho học sinh bằng cách giới thiệu cụ thể tài liệu phục vụ nội dung học tập

+ Biết tự giác học bài, soạn bài, đọc bài, làm bài Để thực hiện tốt khâu này, giáo viên cũng cần định hướng cho học sinh phải học lí thuyết trước rồi vận dụng vào thực hành Tiến hành trả lời câu hỏi SGK từ dễ đến khó rồi nâng cao

+ Biết rèn tính kiên nhẫn, nhất là đối với bài tập khó, không nên nản lòng mà phải biết xem lại kiến thức cũ có liên quan

2 Các biện pháp cụ thể:

a/ Định hướng cho việc hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài:

* Về phía giáo viên:

-Yêu cầu học tìm những tài liệu về tác giả , tác phẩm, những phân tích, phê bình có liên quan đến văn bản sắp học

- Đưa ra hệ thống câu hỏi tìm hiểu và bài tập bổ sung ( luyện tập) nhằm hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu văn bản một cách tốt nhất Hệ thống câu hỏi này cần bám vào mục tiêu bài học và đặc trưng thể loại và nhất là gợi cho các em sự suy nghĩ, tìm hỏi, rèn kỹ năng phân tích, cảm thụ cho học sinh

Ví dụ cụ thể:

+ Đối với văn bản truyện: cần cho học sinh phải đọc văn bản nhiều lần ( chú

ý đọc diễn cảm), tóm tắt văn bản, tìm tình huống truyện (nếu có) Thấy nét đặc trưng từ việc xây dựng tình huống, tìm hiểu nhân vật, nội dung, nghệ thuật, đề tài,

ý nghĩa, giá trị của tác phẩm

Như khi hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu văn bản “ Làng” của Kim Lân ( Ngữ văn 9- tuần 13- tiết 61,62)

Đọc văn bản nhiều lần( đọc diễn cảm văn bản tự sự)

Nắm tác giả và hoàn cảnh ra đời tác phẩm

Tóm tắt văn bản

Tìm tình huống truyện

Diễn biến tâm trạng của Ông Hai khi nghe tin làng mình theo giặc

-> Học sinh chuẩn bị tốt nội dung trên thì khi học tiết văn bản giáo viên chỉ đóng vai trò chủ đạo, hướng dẫn những kiến thức theo chuẩn, còn học sinh tự khai phá, chiếm lĩnh tri thức và từ đấy sẽ khắc sâu tri thức hơn

+ Đối với văn bản thơ: yêu cầu học sinh tập đọc diễn cảm, tự rút ra cách đọc, giọng đọc, tìm mạch vận động của cảm xúc, phân tích được các chi tiết tiêu biểu, đặc sắc của bài thơ: vẻ đẹp ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu, các biện pháp nghệ thuật

và nội dung

Như khi hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu văn bản “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận ( Ngữ văn 9-tuần11 –tiết 51,52)

Đọc bài thơ nhiều lần( chú ý đọc diễn cảm theo đúng thể thơ)

Tìm hiểu về tác giả và hoàn cảnh ra đời bài thơ

Tìm mạch vận động cảm xúc của bài thơ( chú ý thời gian và không gian được miêu tả)

Tìm hình ảnh và các biện pháp nghệ thuật thể hiện trong bài thơ

Nội dung được thể hiện trong bài thơ

So sánh : cảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi và lúc trở về trong bài thơ

“Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận với cảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi và lúc trở về trong bài thơ “Quê hương” của tế Hanh ở Ngữ văn 8 tập 2

+ Đối với một số văn bản nhật dụng: Yêu cầu học sinh tìm thể loại, phương thức biểu đạt, đề tài, tính cập nhật của văn bản, phân tích được giá trị của văn bản trong đời sống, hướng dẫn cho các em tự liên hệ, tự đặt ra nhiệm vụ của mình trước văn bản thể hiện

Như khi hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu văn bản “Đấu tranh cho một thế giới hòa bình” ( Ngữ văn 9-tuần2 –tiết 6,7)

Đọc văn bản nhiều lần

Tìm thể loại và phương thức biểu đạt

Tìm tranh ảnh minh họa cho tội ác của chiến tranh

Nắm bắt được nội dung của văn bản-> Từ đấy hưởng ứng nhiệt tình với lời kêu gọi của tác giả

+ Đối với tiết Tiếng việt: cần đọc kĩ phần ví dụ và trả lời câu hỏi SGK Học thuộc lí thuyết để vận dụng thực hành

Như khi hướng dẫn học bài “Các thành phần biệt lập”( Ngữ văn 9-tiết 98- tuần 21)

Đọc kĩ phân tích ví dụ để rút ra nội dung bài học Đọc và thực hiện yêu cầu của bài tập

Vận dụng lí thuyết thực hiện bài tập nâng cao

+ Đối với tiết Tập làm văn:chuẩn bị theo hướng dẫn của giáo viên, làm các bài tập về nhà, chú ý rèn kĩ năng viết đoạn, viết bài, tham khảo những bài viết của bạn, những hài văn hay, so sánh đối chiếu để rút ra cách viết cho bản thân mình

Giáo viên phải biết biến tiết học Ngữ văn trở nên thú vị bằng cách cho các em thi đua theo nhóm, cùng nhau xây dựng bài học Các em tập kể chuyện các văn bản

đã học trên lớp, giáo viên giúp học sinh tìm ra ưu khuyết điểm của người kể Từ đó, giúp học sinh tự điều chỉnh giọng kể của mình hay hơn và tiết học văn cũng thú vị hơn

Đối với những học sinh trung bình, yếu, thụ động, giáo viên cần kiểm tra thường xuyên nhằm động viên khuyến khích kịp thời

* Về phía học sinh

- Học sinh chuẩn bị tìm hiểu bài ở nhà theo yêu cầu, gợi ý của giáo viên Thường các em sẽ chuẩn bị dưới hình thức cá nhân, độc lập Nhưng với một số tác

phẩm văn học lớn, có độ khó hoặc nhũng tác phẩm của chương trình địa phương, ôn tập một cụm văn bản, các em có thể chuẩn bị bằng hình thức hoạt động nhóm Công việc chuẩn bị bài của học sinh gồm:

+ Tìm tư liệu liên quan đến tác giả, tác phẩm + Tiếp xúc với văn bản và những tư liệu có liên quan

+ Soạn bài theo yêu cầu, định hướng của giáo viên

+ Chuẩn bị một số đồ dùng học tập nếu giáo viên yêu cầu như vẽ tranh, tìm tranh ảnh minh họa

- Học sinh phải có kĩ năng đọc truyện để qua đó các em tìm hiểu từ ngữ Tiếng việt, đồng thời rèn khả năng sáng tạo và trí tưởng tượng trong môn văn, giúp các em

có thêm kinh nghiệm trong lối viết văn của mình

- Học sinh phải biết khảo sát thực tế, biết quan sát những sự việc xảy ra xung quanh chúng ta để có những ý tưởng cần thiết trong bài văn của mình Điều này rất cần thiết cho việc viết văn thuyết minh, văn nghị luận, văn chứng minh

- Trong giờ học phải biết tập trung lắng nghe thầy cô giảng bài Đây là cách hữu hiệu giúp học sinh học tốt môn Ngữ văn Chăm chú nghe giảng sẽ học được nhiều điều hay vì học sinh càng chăm chú nghe thì giáo viên sẽ truyền đạt hết kiến thức hay mà mình vốn có

- Rèn luyện tính chăm chỉ, chịu khó tư duy, viết văn thường xuyên, viết nhiều cũng sẽ học tốt, viết hay

- Cần chú ý vào thời gian biểu, cần có thời gian nghỉ ngơi, thư gản để giúp các em tỉnh táo, tiếp thu bài nhanh hơn và nhớ lâu hơn, đồng thời cũng có nhiều sáng tạo phong phú hơn

b Hướng dẫn tự học( luyện tập):

Giáo viên dựa vào chuẩn kiến thức kĩ năng yêu cầu học sinh tự học với nhiều hình thức:

+ Làm việc cá nhân: đối với bài tập đơn giản

+ Làm việc hoạt động nhóm: đối với bài tập cần có sự hợp tác, bàn bạc

Giáo viên dựa vào kiến thức bài học, đối tượng học sinh mà đưa thêm những bài tập bổ trợ, nâng cao

c Hướng dẫn làm sổ tay học Ngữ văn

- Sổ tay học Ngữ văn gồm nhiều nội dung:

+ Tác phẩm văn học chia theo từng thời kì + Tác giả, tác phẩm

+Văn học dân gian + Văn học địa phương + Tiếng việt: Từ Tiếng việt, từ Hán Việt, các biện pháp tu từ,…

+ Tập làm văn: Một số dàn bài của từng kiểu bài làm văn cụ thể: tự sự, miêu tả, thuyết minh, nghị luận,…

- Khi đọc sách hay phân tích văn bản các em phải dùng bút màu gạch dưới những câu văn hay, từ ngữ hay Khi đọc có gì khó hiểu thì ghi vào sổ tay, sau đó trao đổi với bạn bè hoặc hỏi thầy cô

3.3 Khả năng áp dụng của giải pháp:

- Phạm vi: môn Ngữ văn cấp trung học cơ sở

- Đối tượng nghiên cứu: giáo viên trực tiếp dạy lớp, giáo viên dạy bồi dưỡng học sinh giỏi

- Đề tài là chuyên đề sinh hoạt tổ chuyên môn giúp giáo viên nhận thức rõ vai trò quan trọng của việc hướng dẫn học sinh tự học ở nhà

3.4 Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dung giải pháp:

- Từ các biện pháp hướng dẫn trên đã giúp cho học sinh có khả năng thâm nhập vào một tác phẩm cụ thể, ở mỗi tác phẩm các em biết nhận ra nội dung: ca ngợi cái đẹp, có những tình cảm yêu ghét, biết phê phán lên án những cái xấu xa, tiêu cực,… Đây chính là bước thành công trong việc hình thành những cảm xúc, tình cảm tự nhiên của các em khi phân tích một tác phẩm

- Khi áp dụng đề tài này vào thực tiễn dạy, bước đầu học sinh có sự chuyển biến theo chiều hướng tốt trong giờ học Ngữ văn Các em soạn bài kĩ hơn, đầy đủ hơn, thể hiện rõ qua từng giờ học: nhiều học sinh tích cực phát biểu, nhiều câu hỏi nêu vấn đề ở dạng nâng cao học sinh đều trả lời được, đúng, đủ nội dung

- Kết quả đạt được:

+ Chất lượng bộ môn:

Năm học Giỏi Khá Trung bình Yếu,kém

2012-2013 24,3% 38,7% 34,3% 2,7%

2013- 2014 27% 36,5% 36,5% 0%

HKI 2014-2015 37,5% 40,6% 18,8% 3,1%

So với chỉ tiêu 25% 35% 35% 5%

+ Học sinh giỏi các cấp

Năm học

Cấp Huyện Cấp Tỉnh Giỏi văn Văn hay chữ tốt Giỏi văn Văn hay chữ tốt 2012-2013 1HS 1HS

2013-2014 1HS 1HS

2014-2015 4HS 1HS

2015-2016 3HS 4HS 3HS

- Ý nghĩa của sáng kiến:

- Đối với việc giảng dạy: Thực hiện đầy đủ các bước lên lớp

- Đối với giáo dục: Hướng dẫn học sinh tự học môn Ngữ văn ở trường THCS là phương pháp cần thiết Vì đó là phương pháp đặc trưng của môn học góp phần tăng hiệu quả vào việc hình thành tư duy, cảm thụ văn học cho học sinh Có tác dụng mạnh mẽ đến việc hình thành khái niệm hình thành tư tưởng, tình cảm cho các em

Vì thế, giáo viên phải hướng dẫn học sinh thật kĩ khâu chuẩn bị ở nhà

- Khả năng ứng dụng và triển khai:

Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà là phương pháp thiết thực, đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học ngày nay và được đa số giáo viên áp dụng Bởi

có hướng dẫn học sinh chuẩn bị chu đáo mới lôi cuốn học sinh vào nội dung bài học và tiếp thu nhanh, mang lại kết quả khả quan Vì thế bài viết này được người viết đúc kết qua cả một quá trình giảng dạy và tôi tin rằng sáng kiến kinh nghiệm có khả năng ứng dụng triển khai rộng rãi

3.5 Tài liệu tham khảo: Sách giáo khoa, sách giáo viên, chuẩn kiến thức kĩ năng

Ngữ văn 9

Bến Tre, ngày 11 tháng 4 năm 2015

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO MỎ CÀY NAM

TRƯỜNG THCS TẠ THỊ KIỀU

HỌ VÀ TÊN : PHÙNG THỊ CẦM

NHIỆM VỤ: GIẢNG DẠY BỘ MÔN NGỮ VĂN

Mã số:………

Tên sáng kiến: “Kinh nghiệm giúp học sinh tự học tốt môn Ngữ văn”