Lý luận về vi phạm pháp luật hình sự từ đó đưa ra giải pháp hữu hiệu trong phòng, chống vi phạm pháp luật hình sự ở việt nam hiện nay

Lý luận về vi phạm pháp luật hình sự từ đó đưa ra giải pháp hữu hiệu trong phòng, chống vi phạm pháp luật hình sự ở việt nam hiện nay Lý luận về vi phạm pháp luật hình sự từ đó đưa ra giải pháp hữu hiệu trong phòng, chống vi phạm pháp luật hình sự ở việt nam hiện nay Lý luận về vi phạm pháp luật hình sự từ đó đưa ra giải pháp hữu hiệu trong phòng, chống vi phạm pháp luật hình sự ở việt nam hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TIỂ U LUẬN CU I KỲ Ố

NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG

Đềtài: L ý lu ận về vi phạm pháp lu t hình sự từ đó đưa ra ậ

giải pháp h u hi u trong phòng, ch ng vi ph m pháp lu hình sữ ệ ố ạ ật ự ở

Việt Nam hi n nay ệ

Giả ng viên: TS Nguy n Th Lê Thu ễ ị

Sinh viên: Lê Th ị Hương

Mã sinh viên: 20031428

L p: K65 QTDVDL&LH ớ

Hà N i ộ – 2021

2

MỤC LỤC

LỜI CÁM ƠN 3

PHẦN MỞ ĐẦU 4

PHẦN NỘI DUNG 5

1 Khái ni m pháp lu t, vi ph m pháp luệ ậ ạ ật, các dấ u hi ệu cơ bản củ a vi ph ạm pháp luật, các loại vi ph m pháp luạ ật 5

1.1 Khái ni ệm pháp lu ật 5

1.2 Vi ph m pháp luạ ật 5

1.3 Các d u hiấ ệu cơ bản c a vi ph m pháp luủ ạ ật 5

1.4 Các lo ại vi phạ m pháp lu ật 7

2 Vi ph m pháp lu t hình sạ ậ ự 8

2.1 Khái ni ệm: 8

2.2 C u thành vi ph m pháp lu t hình sấ ạ ậ ự 9

2.3 Đặc điểm của vi phạm pháp luật hình sự 11

2.4 Phân loại tội phạm hình sự 13

3 Gi i pháp hả ữu hiệ u trong phòng, ch ng vi ph m pháp lu t hình s ố ạ ậ ự ở Việt Nam hi n nayệ 14

PHẦN KẾT LUẬN 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

LỜI CÁM ƠN

Sau quãng th i gian h c t p, rèn luyờ ọ ậ ện môn Nhà nước và pháp luật đại cương, dù còn nhiều khó khăn do dịch bệnh và các yếu tố khác ảnh hưởng nhưng nhờ sự dạy d và ỗ giúp đỡ nhiệt tình của giảng viên học phần em đã hoàn thành bài tiểu luận cuối kỳ để kết thúc học ph n Em xin g i l i cầ ử ờ ảm ơn sâu sắc đến TS Nguy n Thễ ị Lê Thu đã nhiệt tình dạy dỗ và đồng hành cùng em trong su t th i gian vố ờ ừa qua

Dù đã cố gắng hết sức nhưng có thể bài tiểu luận của em không thể tránh khỏi sự thiếu sót và h n ch Kính mong thạ ế ầy cô s góp ý và ch dẽ ỉ ẫn để bài ti u lu n cu i k c a em ể ậ ố ỳ ủ được hoàn thiện hơn

Hà Nội, tháng 11 năm 2021 Người thực hiện

SV Lê Th ị Hương

4

PHẦN MỞ ĐẦU

Xã hội đang ngày càng phát triển và biến đổi không ngừng kéo theo đó là sự xuất hiện ngày càng ph bi n nh ng hành vi vi ph m pháp lu t xâm phổ ế ữ ạ ậ ạm đến quy n và lề ợi ích h p pháp cợ ủa người khác Đặc biệt ở nước ta hi n nay, hành vi vi ph m pháp luệ ạ ật đang diễn ra ngày m t nghiêm tr ng v mộ ọ ề ức độ và có s ự trẻ hóa v ề độ tuổi V y nguyên ậ nhân của th c trự ạng này là do đâu?

Một s nguyên nhân có th kố ể ể đến như: Mâu thuẫn gi a quan h s n xu t và lữ ệ ả ấ ực lượng sản xuất; tàn dư và tập tục l i th i c a xã hỗ ờ ủ ội cũ còn rơi rớ ại; trình đột l dân trí và

ý th c pháp lu t th p c a m t s b phứ ậ ấ ủ ộ ố ộ ận người dân; hoạt động thù địch c a các lủ ực lượng phản động; những thiếu sót trong hoạt động quản lý của nhà nước; t n tại m t số ồ ộ

ít người bẩm sinh có xu hướng t do vô t ự ổ chức; do mặt trái c a quá trình h i nh p; cùng ủ ộ ậ với đó là sự phát triển nhanh chóng của mạng xã hội, sự xuất hiện của các hiện tượng mạng có th k ể ể đến như Khá Bảnh, Ngoài ra còn do s phát tán nự ội dung không lành mạnh m t cách thi u ki m soát trên m ng xã h i gây ộ ế ể ạ ộ ảnh hưởng không nhỏ đến một số

bộ phận dân cư và đặc bi t là v i trệ ớ ẻ dưới 18 tuổi Do v y, vi c nghiên c u vậ ệ ứ ấn đề vi phạm pháp lu t sậ ẽ có ý nghĩa rấ ớn trong vi c góp pht l ệ ần đề ra nh ng bi n pháp hữ ệ ữu hiệu để đấu tranh phòng chống những vi phạm pháp luật trong xã hội

Xuất phát từ cơ sở lý lu n và th c tiậ ự ễn như vậy, tôi đã lựa chọn đề tài: “Lý luận

về vi phạm pháp lu ật hình sự ừ đó đưa ra giải pháp hữu hiệ t u trong phòng, ch ng vi ố

phạm pháp lu t hình sậ ự ở Việ t Nam hiện nay” làm đề tài của mình

Theo tôi đây là một đề tài mang nhiều ý nghĩa lý luận và th c tiự ễn, được quan tâm nhiều trong vi c hoàn thi n thệ ệ ể chế pháp luật để xã hội được ổn định hơn nữa, tạo điều kiện cho đất nước phát triển

PHẦN NỘI DUNG

1 Khái ni m pháp lu t, vi ph m pháp lu t, ệ ậ ạ ậ các dấu hiệu cơ bản củ a vi ph m pháp ạ

luật, các loại vi ph m pháp luạ ật

1.1 Khái niệm pháp lu ật

“Pháp luật được định nghĩa là hệ thống những quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung do nhà nước được ban hành ho c th a nhặ ừ ận và đảm b o th c hi n, th hi n ý chí ả ự ệ ể ệ

c ủa giai c p th ng tr và là nhân tấ ố ị ố điề u ch nh các quan h xã h i phát tri n phù hỉ ệ ộ ể ợp

v ới l i ích cợ ủa giai c p mình ấ ”

Ví dụ: Điều 5, Kho n 6 Lu t phòng, ch ng ma túy cả ậ ố ủa nhà nước Cộng hòa xã h i ch ộ ủ nghĩa Việt Nam quy định nghiêm cấm hành vi “ Sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép chất ma túy”

1.2 Vi ph m pháp lu t ạ ậ

Vi ph m pháp lu t là m t lo i s kiạ ậ ộ ạ ự ện pháp lý đặc bi t Tìm hi u b n ch t, nguyên ệ ể ả ấ nhân của tình trạng vi ph m pháp luạ ật có ý nghĩa quan trọng để đề ra các biện pháp đấu tranh m t cách có hi u qu nh m l p lộ ệ ả ằ ậ ại trậ ựt t và ổn định xã h ội

Theo lý luận chung v pháp luề ật, vi phạm pháp luật nói chung là hành vi trái pháp

luật xâm h i các quan h xã hạ ệ ội được pháp luật bảo v do các chệ ủ ể th có năng lực hành

vi thực hiện một cách cố ý ho c vô ý gây h u quặ ậ ả thiệ ại cho xã hội.t h

“Vi phạ m pháp lu t là hành vi trái pháp luậ ật (hành động ho ặc không hành động),

có l ỗi củ chủ thể có năng lực hành vi (năng lự a c trách nhi m pháp lý) ệ thực hi n, xâm ệ

h ại đến các quan h xã hệ ội được pháp luật bảo v ệ đế n quy n, l i ích cề ợ ủa con người”

Ví d : Hành vi s d ng, tụ ử ụ ổ chức s d ng trái phép chử ụ ất ma túy, cưỡng b c, lôi kéo ứ người khác sử dụng trái phép chất ma túy

1.3 Các d u hiấ ệu cơ bản c a vi ph m pháp lu t ủ ạ ậ

Pháp luật do nhà nước ban hành nhằm mục đích là điều chỉnh cách x s c a công ử ự ủ dân theo quy t c, cách thắ ức phù hợp v i yêu c u cớ ầ ủa xã hội và pháp luật phải được mọi người dân tôn trọng và thực hiện nghiêm minh Thế nhưng vẫn còn những hành vi vi

6

phạm pháp lu t, vì vậ ậy nhà nước phải đấu tranh để phòng chống vi ph m pháp lu t Và ạ ậ

để xóa bỏ được vi phạm pháp luật trước hết cần hiểu rõ những dấu hiệu cơ bản của vi phạm pháp lu ật

Vi ph m pháp lu t là m t hiạ ậ ộ ện tượng xã h i có nh ng d u hiộ ữ ấ ệu cơ bản sau: Là hành xác định của con người, trái pháp lu t, có l i và ch ậ ỗ ủ thể thực hi n phệ ải có năng lực trách nhiệm pháp lý

- Thứ nhất, là hành vi xác định của con người Vi ph m pháp lu t là hành vi c a con ạ ậ ủ người hoặc là hoạt động c a các cơ quan nhà nư c, các tổ chức xã hội,…Hành vi đó có ủ ớ thể bi u hiể ện dướ ại d ng hành ng ( Ví d : Hành vi giđộ ụ ết người, hành vi vượt đèn đỏ, hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài s n cả ủa người khác,…) hoặc không hành động ( Ví dụ: Gặp m t v tai nộ ụ ạn khi tham gia giao thông mà có điều kiện giúp đỡ ngườ ị ạ ạn i b t i n nhưng không giúp khiến người đó tử vong; Biết có ngườ ử ụi s d ng trái phép ch t ma tuy ấ trong quán bar nhưng không tố cáo, )

- Thứ hai, tính trái pháp lu t c a hành vi Vi ph m pháp lu t còn là hành vi trái pháp luậ ủ ạ ậ ật xâm h i t i các quan h xã hạ ớ ệ ội được pháp lu t xác l p và b o v Nh ng hành vi hậ ậ ả ệ ữ ợp pháp hay hành vi trái với các quy định c a các t ủ ổ chức xã hội, trái với quy tắc tập quán, đạo đức, tín điều tôn giáo, mà không trái pháp luật thì không bị coi là vi phạm pháp luật ( Ví dụ: Đố ới một người theo đại v o H i, hành vi gi t th t và ồ ế ị ăn thị ợn đượt l c xem

là vi ph m nguyên t c cạ ắ ủa đạo Hồi, tuy nhiên đây không phải là hành vi vi ph m pháp ạ luật, ) Hành vi trái pháp luật là hành vi được thực hiện không phù hợp với quy định của pháp luật xâm h i t i quan h xã hạ ớ ệ ội mà nhà nước xác lập và b o v Tính trái pháp ả ệ luật của hành vi được th c hiự ện dưới các d ng: Th c hi n nh ng hành vi mà pháp luạ ự ệ ữ ật ngăn cấm ( Ví dụ: Buôn bán ma túy, ) hoặc thực hiện không đúng những hành vi mà pháp lu t cho phép ( Ví d : L i d ng quy n t do ngôn lu n c a cônậ ụ ợ ụ ề ự ậ ủ g dân để phát ngôn sai sự thật, ); Không thực hi n nh ng hành vi mà pháp lu t yêu c u ( Ví d : Tr n ệ ữ ậ ầ ụ ố thuế, ); S d ng quyử ụ ền vượt quá gi i h n, ph m vi cho phép c a pháp lu t (Ví dớ ạ ạ ủ ậ ụ: Vượt quá giới hạn c a pháp luủ ật trong phòng vệ chính đáng, )

- Thứ ba, có l i c a chỗ ủ ủ thể thực hi n hành vi Lệ ỗi được hi u là tr ng thái tâm lý phể ạ ản ánh thái độ tiêu cực của chủ thể đối với hành vi trái pháp luật của họ và hậu quả của hành vi ch không ph i là bứ ả ản thân hành vi đó Thông thường, mỗi hành vi đều được

thực hiện dựa trên cơ sở nh n th c và ki m soát c a chậ ứ ể ủ ủ thể Ch khi chỉ ủ ể nh n thth ậ ức được hành vi và thấy trước hậu quả của hành vi do mình gây ra, đượ ự do quyc t ết định

và l a chự ọn phương án xử ự s cho mình thì chủ thể ớ ị m i b coi là có l i và hành vi trái ỗ pháp luật đó mới có th b coi là vi ph m pháp lu t ( Ví d : Vể ị ạ ậ ụ ụ án Lê Văn Luyện giết người, cướp tài sản Trong vụ án này, hành vi của Lê Văn Luyện là hành vi có lỗi, nó xuất phát t y u t tâm lý bên trong cừ ế ố ủa Lê Văn Luyện làm y không kìm chế được cảm xúc mà ra tay giết người Đây là kết quả c a s l a ch n t ủ ự ự ọ ự đưa ra quyết định c a y trong ủ khi h n có th ắ ể đưa ra quyết định không trái với quy định c a pháp luủ ật)

- Thứ tư, chủ thể thực hi n hành vi phệ ải có năng lực trách nhiệm pháp lý Năng lực trách nhiệm pháp lý là khả năng của chủ thể ph i gánh chả ịu trách nhiệm pháp lý do nhà nước

áp dụng khi ch ủ thể vi ph m pháp luạ ật Năng lực trách nhiệm pháp lý của cá nhân được xác định dựa vào độ tuổi và khả năng nhận thức, điều khiển hành vi của cá nhân ở thời điểm hành vi được thực hiện Và đối với trẻ em, những người mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi của mình ở thời điểm thực hiện hành vi thì pháp luật quy định

họ không ph i gánh ch u trách nhi m pháp lý ả ị ệ

(Ví dụ: Điều 12 Bộ luật Hình sự Việt Nam quy định: “ Người th c hi n hành vi nguy ự ệ hiểm cho xã hội trong khi đang mắc b nh tâm th n ho c m t b nh khác làm m t kh ệ ầ ặ ộ ệ ấ ả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự”)

Tóm lại, trên đây là những d u hiấ ệu để nh n di n vi ph m pháp lu t, m t hi n ậ ệ ạ ậ ộ ệ tượng c thể xảy ra trong đời sống ch b coi là vi ph m pháp lu t khi chụ ỉ ị ạ ậ ứa đựng đầy đủ các dấu hiệu đã nêu

1.4 Các lo ại vi phạ m pháp lu t ậ

Có thể thấy, vi ph m pháp lu t x y ra v i r t nhi u mạ ậ ả ớ ấ ề ức độ tính chất và lĩnh vực khác nhau Chính vì th , tùy theo tính chế ất lĩnh vực quan h xã h i b xâm h i mà nhà ệ ộ ị ạ làm luật phân các vi ph m pháp luạ ật thành các loại:

- Vi ph m hình sạ ự (Tội phạm) Đây là hành vi gây nguy hiểm cao và gây thi t h i lệ ạ ớn cho xã hội (Ví d : Hành vi giụ ết người, hành vi buôn bán trái phép ch t ma túy, ) ấ

8

- Vi phạm hành chính Là hành vi ít nguy hiểm hơn và gây thiệt hại nh ỏ hơn cho xã hội

so v i t i ph m.(Ví dớ ộ ạ ụ: Hành vi vượt đèn đỏ, ch quá sở ố người quy định trong lái xe gắn máy khi tham gia giao thông, )

- Vi ph m dân s Là hành vi có vi ph m quan h dân s ạ ự ạ ệ ự như: quan hệ ợp đồ h ng dân sự hoặc quan hệ thừa kế (Ví d : Vi ph m hụ ạ ợp đồng thuê nhà, mua nhà, )

- Vi ph m kạ ỷ luật Là hành vi vi ph m kạ ỷ luật nhà nước, chỉ do các cán bộ, viên chức trong n i b b máy ộ ộ ộ nhà nước th c hi n (Ví d : Hành vi cán bự ệ ụ ộ đi làm muộn, không đúng thời gian quy định, )

Trên đây là cơ sở lý luận v pháp lu t, vi ph m pháp luề ậ ạ ật, các đấu hiệu cơ bản của

vi ph m pháp lu t và các lo i vi ph m pháp lu t T ạ ậ ạ ạ ậ ừ đó, cho chúng ta cơ sở, nền tảng để nghiên c u, tìm hiứ ểu rõ hơn về vi ph m pháp luạ ật hình sự ở Việt Nam hi n nay ệ

2 Vi ph m pháp lu t hình s ạ ậ ự

2.1 Khái ni ệm:

Vi ph m pháp lu t hình s hay còn g i là t i ph m lạ ậ ự ọ ộ ạ à hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật XHCN

Ví dụ: Vụ án giết người, cướp của tại tiệm vàng Ngọc Bích của Lê Văn Luyện xảy ra - vào 24/08/2011

- Vụ án của ông Đinh La Thăng về tội “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát lãng phí”

Khái niệm tội ph m ạ là khái niệm cơ bản nh t trong ấ luật hình s ự Việt Nam là cơ sở

thống nhất cho việc xác định những tội phạm c ể và các chụth ế định khác c a lu t hình ủ ậ

sự Các khái niệm khác tuy độ ập nhưng cũng chỉc l là nh ng khái ni m có tính ch t c ữ ệ ấ ụ

thể hóa và hoàn toàn phụ thuộc vào khái ni m t i ph m Khái ni m t i ph m ệ ộ ạ ệ ộ ạ là cơ sở thống nhất cho việc nhận thức và áp dụng pháp luật hình sự một cách đúng đắn

2.2 C u thành vi ph m pháp lu t hình s ấ ạ ậ ự

Cũng giống như các loại vi phạm pháp luật khác, vi phạm pháp luật hình sự cũng được cấu thành b i: Mặt khách quan, mặt chủ quan, chủ thể và khách thể vi phạm pháp ở

lu t.ậ

2.2.1 M t khách quan c a vi ph m pháp lu t hình s ặ ủ ạ ậ ự

Mặt khách quan c a vi ph m pháp lu t hình s ủ ạ ậ ự được biểu hi n ra bên ngoài c a vi ệ ủ phạm pháp lu t, bao gậ ồm:

- Hành vi trái pháp luật Đây là dấu hiệu b t bu c trong c u thành c a vi ph m pháp luắ ộ ấ ủ ạ ật cũng như vi phạm pháp lu t hình s N u trong th c ti n không t n t i hành vi trái pháp ậ ự ế ự ễ ồ ạ

luật c a cá nhân ho c tủ ặ ổ chức cụ ể thì s không có vi ph m pháp lu t x y ra M t vi th ẽ ạ ậ ả ộ phạm pháp lu t có thậ ể chỉ có m t hành vi hoộ ặc cũng có thể ồ g m nhi u hành vi ề

Ví d : Trong v án cụ ụ ủa ông Đinh La Thăng, y đã có hành vi trái pháp luật là vi phạm quy định quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước

- H u qu gây ra cho xã h i H u qu là y u t quan trậ ả ộ ậ ả ế ố ọng để đánh giá mức độ nguy hiểm cho hành vi vi ph m pháp luạ ật Đớ ới v i vi ph m pháp lu t hình s thì h u qu mà ạ ậ ự ậ ả

nó gây ra mang mức độ cao nhất, gây t n h i và nguy hiổ ạ ểm nhất cho xã hội

Ví d : Trong v án cụ ụ ủa ông Đinh La Thăng, hậu quả mà y gây ra đó là gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước, số tiền thiệ ại lên đến 830 tỉ đồng t h

- M i quan h nhân qu M i quan h này th hi n ố ệ ả ố ệ ể ệ ở chỗ hành vi trái pháp lu t là hành ậ

vi trực tiếp gây ra s thiự ệt hại cho xã hội và ngược lại

Ví dụ: Vẫn là trong vụ án ông Đinh La Thăng, mối quan h nhân quệ ả ở đây được thể hiện ở chỗ chính hành vi cố ý làm trái quy định của Nhà nước v qu n lý kinh tề ả ế đẫn

đến sự thiệt hại nghiêm tr ng về tài sản Nọ hà nước, gây h u qu nghiêm tr ng cho xã ậ ả ọ hội

10

Ngoài ra, mặt khách quan của vi phạm pháp luật hình sự còn được thể hiện qua các dấu hiệu khác như thời gian, địa điểm, công cụ, phương tiện vi phạm, cách thức vi phạm Có thể kể đến như vụ án hình sự về giết người của Lê Văn Luyện, với vụ án này, thời gian là vào ngày 24/08/2011, địa điểm vi phạm là tại tiệm vàng Ngọc Bích, công

cụ là dao, phương tiện vi phạm là dùng dao để đâm nạn nhân

2.2.2 Mặt chủ quan của vi phạm pháp luật hình sự

Mặt chủ quan của vi phạm pháp luật hình sự bao gồm các yếu tố sau:

- Lỗi của chủ thể vi phạm pháp luật hình sự Không phải tất cả những hành vi trái pháp luật đều là hành vi vi phạm pháp luật Chỉ có hành vi trái pháp luật do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý mới được coi là vi phạm pháp luật

Ví dụ: Trong vụ án của ông Đinh La Thăng hành vi của ông là cố ý và ông là người

có năng lực trách nhiệm pháp lý bình thường

Lỗi của vi phạm hình sự được thể hiện dưới hình thức cố ý (cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp); hoặc vô ý (vô ý do quá tự tin hoặc vô ý do cẩu thả)

- Động cơ vi phạm Động cơ ở đây là động lực thúc đẩy chủ thể thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hình sự Ví dụ: Ở vụ án ông Đinh La Thăng, động cơ ở đây chính là trục lợi cho bản thân Hay ở vụ án của Lê Văn Luyện, động cơ owraaay chính là việc y lỡ cầm mất chiếc xe máy đi mượn, mang tiền tiêu mất nên không còn tiền để chuộc xe

- Mục đích vi phạm Mục đích ở đây được hiểu là kết quả cuối cùng mà chủ thể vi phạm mong muốn đạt được khi thực hiện hành vi vi phạm pháp luật

Ví dụ: Đối với vụ án Lê Văn Luyện, mục đích ban đầu của hắn chính là cướp được tài sản của tiệm vàng Ngọc Bích để có tiền tiêu, thế nhưng kết quả lại là gây ra thiệt mạng 3 người và 1 người bị thương

2.2.3 Chủ thể vi phạm pháp luật hình sự

Chủ thể vi phạm pháp luật hình sự là các cá nhân, tổ chức có năng lực trách nhiệm pháp lý, nghĩa là họ có khả năng tự chịu trách nhiệm về hành vi vi phạm pháp luật trước