-Bước đầu hiểu được văn hồi ký và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng:thấm đượm chất trữ tình, lời văn tự truyện chân thành, giàu sức truyền cảm 2/Kĩ năng -Bước đầu biết đọc
Trang 1TUẦN 2
Tiết Tên bài dạy
5,6 Trong lòng mẹ
7 Trường từ vựng
8 Bố cục của văn bản
Ngày soạn: 21/8/2011
Ngày dạy : 22/8/2011 – 27/8/2011
Nguyên Hồng
I/Mục tiêu cần đạt:
1/Kiến thức:
-Khái niệm thể loại hồi kí,
-Hiểu được tính cảm đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú bé Hồng với mẹ
-Bước đầu hiểu được văn hồi ký và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút
Nguyên Hồng:thấm đượm chất trữ tình, lời văn tự truyện chân thành, giàu sức truyền cảm
2/Kĩ năng
-Bước đầu biết đọc –hiểu một văn bản hồi kí
-Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản tự
sự để phân tích tác phẩm truyện
II/Tiến trình dạy và học
1/Ổn định lớp:
2/Kiểm tra bài: Tâm trạng cảm giác nhân vật “tôi”trong ngày đầu tiên đi học được miêu tả như thế nào?
3/Giới thiệu bài:Ai chẳng có một tuổi thơ, một thời thơ ấu đã trôi qua và không bao giờ trở lại.Những ngày thơ ấu của nhà văn Nguyên Hồng đã được kể , tả, nhớ lại với những “rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại” mà thấm đượm tình yêu- tình yêu mẹ
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung ghi bảng
-Hs: Đọc chú thích
-Gv:Em hãy cho biết những nét chính về tiểu sử
nhà văn Nguyên Hồng?
-Gv:Những sáng tác của ông thường hướng về ai?
-Gv:Hãy kể tên những tác phẩm tiêu biểu của
ông?
Tác phẩm chính:Bỉ vỏ, Những ngày thơ ấu,
Cửa biển…
-Gv:Hãy nêu xuất xứ của văn bản “Trong lòng
mẹ”?
-Gv:Văn bản trên thuộc thể loại nào?
Những ngày thơ ấu là tập hồi ký về tuổi thơ
đầy cay đắng, bất hạnh của tác giả.Tập hồi ký
gồm 9 chương, văn bản học là chương IV
-Hs: Đọc văn bản
-Gv:Văn bản trên có thể chia làm mấy phần?Nội
I/Đọc – Tìm hiểu chú thích 1/Tác giả:
-Nguyên Hồng(1918-1982)quê ở Nam Định
-Các sáng tác của ông thường viết về những người cùng khổ,gần gũi mà ông yêu thương thắm thiết
2/Tác phẩm:
-Đoạn trích “Trong lòng mẹ là chương thứ IV của tác phẩm
“Những ngày thơ ấu”
-Thể loại:Hồi ký II/Tìm hiểu văn bản
ThuVienDeThi.com
Trang 2dung từng phần?
+Phần 1(Từ đầu …hỏi đến chứ):Cuộc đối
thoại giữa bà cô và chú bé Hồng, ý nghĩa cảm xúc
của chú bé về người mẹ đáng thương.
+Phần 2(còn lại):Cuộc gặp lại bất ngờ với
mẹ và cảm giác vui sướng cực điểm của chú bé
Hồng.
-Gv:Hãy tìm những chi tiết thể hiện cảnh ngộ
thương tâm của chú bé Hồng?
Hoàn cảnh đáng thương:còn nhỏ mà đã mồ
côi cha, sống xa mẹ, bị bà cô hành hạ, xúc phạm
-Gv:Bản chất của bà cô bé Hồng được thể hiện
trong cuộc đối thoại qua những chi tiết nào?
-Gv:Trong những chi tiết ấy, tác giả thường nhắc
đi nhắc lại hành động gì ở bà cô? (Cười)
-Gv:Sau lời từ chối của bé Hồng bà cô lại nói gì?
-Gv:Bà ta muốn gì khi nói rằng mẹ chú “phát
tài”và nhất là cố ý phát âm hai tiếng “em bé”?
Cố ý geo rắc vào đầu bé Hồng những hoài
nghji để bé Hồng khinh miệt và ruồng rẫy mẹ…
-Gv:Qua cuộc đối thoại, em thấy nhân vật bà cô là
người như thế nào?
-Gv:Khi nghe bà cô nhắc đến mẹ bằng giọng mỉa
mai, Hồng nghĩ về mẹ như thế nào?
Trong tâm trí cậu,mẹ luôn là người hiền từ,
dịu dàng…
-Gv:Thái độ của Hồng khi nghe bà cô hỏi có
muốn vào Thanh Hoá gặp mẹ không như thế nào?
-GV:Vì sao khi rất nhớ mẹ nhưng Hồng lại nói
khác đi?
Bởi Hồng nhận ra ngay những ý nghĩ cay độc
trong giọng nói và trên nét mặt của cô…
-GV:Sau câu hỏi “sao lại không vào”?phản ứng
của Hồng như thế nào?
-Gv:Sau câu nói “Vào mà bắt mợ mày may vá
sắm sửa và thăm em bé chứ”phản ứng của Hồng
ra sao?
-GV:Khi nghe hai tiếng “em bé”tâm trạng của
Hồng như thế nào?
-GV:Vì sao bé Hồng khóc nức nở khi nghe bà cô
nhắc đến hai tiếng “em bé”?
Khóc không phải vì xấu hổ mà là quá thương
mẹ vất vả,khổ sở,bơ vơ ở một nơi xa xôi
-GV:Khi nghe bà cô kể về tình cảnh đáng thương
của mẹ thái độ của Hồng ra sao?
-GV:Nghệ thuật so sánh có tác dụng biểu lộ tình
1/Cuộc đối thoại giữa bà cô và chú bé Hồng
-Một hôm cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi
-…giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch
-Vào bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ
-Cô tôi vẫn tươi cười kể chuyện cho tôi nghe…
-Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi
=>Bà cô: lạnh lùng, độc ác, thâm hiểm, là hạng người sống tàn nhẫn, khô héo cả tình máu mủ trong xã hội thực dân nữa phong kiến thời bấy giờ
2/Tình cảm của bé Hồng đối với mẹ
a)những ý nghĩ cảm xúc của bé Hồng khi trả lời người cô
-Tưởng đến vẻ mặt rầu rầu và sự hiền từ của mẹ
-…Tôi cúi đầu không đáp
-…đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến
-Lòng tôi thắt lại, khoé mắt tôi
đã cay cay -Nước mắt tôi…chan hoà đầm đìa…
-Hai tiếng “em bé”xoắn chặt lấy tâm can tôi…
-Tôi thương và căm tức mẹ sao lại sợ những thành kiến
-Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi
đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng…
ThuVienDeThi.com
Trang 3cảm của bé Hồng như thế nào?
Nỗi căm tức được diễn tả bằng hình ảnh so
sánh lời văn dồn dập cùng điệp từ “mà”
-GV:Qua phân tích ,em nhận xét tình cảm của bé
Hồng với mẹ như thế nào?Tình thương ấy nó làm
rõ thái độ của Hồng với cổ tục phong kiến ra sao?
-GV:Bé Hồng đã gặp lại mẹ trong hoàn cảnh nào?
-_GV:Vì sao mới chỉ thấy thoáng thấy bóng
người ngồi trên xe giống mẹ ,Hồng đã đuổi theo
gọi?
Hồng đã linh cảm người ngồi trên xe là mẹ
,thế là cậu chạy theo gọi Tiếng gọi xuất phát từ
nỗi khát khao tình mẹ ,vừa mừng lại vừa bối rối vì
không biết đó có phải là mẹ không
-GV:Tâm trạng của Hồng khi gặp lại mẹ như thế
nào?
-GV:Em hãy so sánh những giọt nước mắt này có
khác gì với những giọt nước mắt khi nói mắt khi
nói chuyện với bà cô?
Đây là những giọt nước mắt vừa hờn vừa tủi
lại vừa mãn nguyện hạnh phúc
-GV:Cảm giác sung sướng ,mãn nguyện đó được
thể hiện bằng những chi tiết nào?
-GV:Trước sự sự sung sướng đó thì câu nói của
bà cô trước đây như thế nào?
-GV:Qua đó ta cảm nhận được tình thương yêu
của bé Hồng với mẹ như thế nào?
-GV:Theo em chất trữ tình của văn bản được thể
hiện qua những yếu tố nào?
Giọng điệu xót xa căm giận ,yêu thương đều
ở mức độ tột đỉnh.
Tình huống truyện :Một đứa bé mồ côi cùng
bà cô độc ác ,cuộc gặp gỡ bất ngờ đầy cảm động
với mẹ qua cách kể chuyện ,bộc lộ tâm trạng ,cảm
xúc ,những hình ảnh so sánh đầy ấn tượng
-GV:Qua văn bản em hiểu thế nào là hồi kí?
Hồi kí là một thể của kí, ở đó người viết kể
lại những chuyện ,những điều chính mình đã trãi
qua, đã chứng kiến
-GV:Có nhà nghiên cứu nhận định Nguyên Hồng
là nhà văn của phụ nữvà nhi đồng.Em hiểu thế
nào về nhận đụnh đó ?Qua đoạn trích Trong lòng
mẹ em hãy chứng minh?
Người mẹ là người phụ nữ tần tảo thương
con , là nạn nhân của cổ tục phong kiến Nguyên
Hồng cảm thấy bên vực cho mẹ
-Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẫu gỗ, tôi quyết vồ lấy mà nhai, mà cắn,
mà nghiến…
=>Kính yêu mẹ, xót xa, thông cảm cho hoàn cảnh đáng thương của mẹ.Tình thương gắn lền với lòng căm thù cổ tục phong kiến b)Cảm giác khi ở trong lòng mẹ -…tan buổi học ở trường ra…tôi thoáng thấy bóng người…đuổi theo gọi bối rối
-…trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại…oà khóc… nức nở
-Tôi ngồi trên đêm xe, đùi áp đùi
mẹ tôi đầu ngã vào cánh tay mẹ tôi.Tôi thấy cảm giác ấm áp mơn man khắp da thịt
-Câu nói của bà cô lại chìm ngay đi
=>Tình yêu thương mãnh liệt của bé Hồng đối với mẹ
ThuVienDeThi.com
Trang 4Nguyên Hồng có cuộc đời bất hạnh thương
yêu mẹ.
4/Củng cố - dặn dò:Về học bài, xem trước bài “Trường từ vựng”
TRƯỜNG TỪ VỰNG I/Mục tiêu cần đạt:
1/Kiến thức:
-Hiểu được thế nào là trường từ vựng, biết xác lập các trường từ vựng đơn giản -Bước đầu hiểu được mối liên quan giữa trường từ vựng với các hiện tượng ngôn ngữ đã học như đồng nghĩa, trái nghĩa, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hóa…giúp ích cho việc học văn, làm văn
2/Kĩ năng:
-Tập hợp các từ có chung nét nghĩa vào cùng một trường từ vựng
-Vận dụng kiến thức về trường từ vựng để đọc-hiểu và tạo lập văn bản
II/Tiến trình dạy và học
1/Ổn định lớp
2/Kiểm tra bài:Một từ như thế nào được xem là có nghĩa rộng hơn so với những từ khác? Cho ví dụ
3/Giới thiệu bài:Trong mối quan hệ về nghĩa giữa các từ ngữ, ngoài khái niệm nghĩa rộng, nghĩa hẹp còn có quan hệ “trường từ vựng”Thế nào là trường từ vựng?Hôm nay các em sẽ tìm hiểu
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung ghi bảng
-Hs: Đọc văn bản
-Gv:Ghi những từ in đậm lên bảng
-Gv:Em hãy cho biết những từ in đậm trên
có những nét chung gì về nghĩa?
-Gv kết luận:Ta gọi những từ có nét chung
về nghĩa ấy là trường từ vựng
-Gv:Vậy em hiểu thế nào là trường từ
vựng?
-Hs: Đọc ghi nhớ
-Gv:Em hãy tìm những từ thuộc trường từ
vựng “tay”.Theo em từ tay có thể có những
trường từ vựng nào nữa?
+Bộ phận tay:cánh tay, ngón tay, bàn
tay…
+Đặc điểm bên ngoài của tay:búp
măng, mềm mại, thô ráp…
+Hoạt động của tay:cầm, nắm, vò…
-Gv:Qua trường từ vựng “tay”,em rút ra
nhận xét gì về trường từ vựng?
-Hs:Ví dụ:Trường từ vựng “mắt”
-Gv:Em có nhận xét gì về từ loại của các từ
trong trường từ vựng mắt?
Bao gồm nhiều loại:danh từ, động từ,
I/Thế nào là trường từ vựng 1/Tìm hiểu đoạn trích
-Những từ:mặt, mắt, da, gò má, đùi, đầu, cánh tay, miệng
->Nét chung về nghĩa: chỉ bộ phận của
cơ thể người
=>Kết luận: Những từ trên thuộc trường từ vựng:Bộ phận cơ thể người
*Ghi nhớ :sgk 2/Lưu ý
-Một trường từ vựng có thể bao gồm nhiều trường từ vựng nhỏ hơn
ThuVienDeThi.com
Trang 5tính từ…
Gv:Kết luận lưu ý 2
-Hs: Đọc trường từ vựng “ngọt”
-Gv:Người ta dựa vào đâu để chia thành
nhiều trường từ vựng khác nhau của từ
“ngọt”?
Dựa vào hiện tượng nhiều nghĩa.
-Gv:Cho từ “nóng” dựa trên hiện tượng
nhiều nghĩa, em hãy xác lập các trường từ
vựng này?
+Trường thời tiết: ấm, lạnh, hanh…
+Trường mùi vị:nóng, ngụi, lạnh…
+Trường màu sắc:lạnh, tươi, sẫm…
+Trường tính tình:lạnh lùng, ôn hoà…
-Gv:kết luận ý 3
-Hs: Đọc đoạn văn trích “Lão Hạc”
-Gv:Em hãy cho biết đoạn văn trên có sử
dụng pháp tu từ gì? Nhân hoá
-Gv:Như vậy, tác giả đã chuyển trường từ
vựng nào sang trường từ vựng nào để nhân
hoá?
Người ->Thú vật
-Gv:kết luận ý 4
-Gv:Trong trường từ vựng cần lưu ý mấy
vấn đề?
-Hs: Đọc văn bản “Trong lòng mẹ”
-Gv:Hãy tìm các từ thuộc trường từ vựng
“Người ruột thịt”
-Hs: Đọc bài tập 2
-Gv:Hãy đặt tên trường từ vựng cho mỗi
dãy từ dưới?
-Hs: Đọc bài tập 3
-Gv:Các từ in đậm trong đoạn văn thuộc
trương từ vựng nào?
-Gv:Xếp các từ vào đúng
-Hs: Đọc đoạn thơ
-Gv:Tác giả chuyển từ…
-Một trường từ vựng có thể bao gồm những từ khác biệt nhau về từ loại
-Do hiện tượng nhiều nghĩa, một từ có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau
-Trong thơ văn hoặc trong đời sống hàng ngày, người ta thường dùng cách chuyển trường từ vựng để tăng thêm tính nghệ thuật của ngôn từ
II/Luyện tập 1/Trường từ vựng “người ruột thịt” -Tôi, thầy tôi, mẹ tôi, cô tôi, anh em tôi 2/Đặt tên trường từ vựng
a)Lưới, nôm, câu, vó: Dụng cụ đánh bắt thuỷ sản
b)Tủ rương, hòm, va ly chai, lọ: Dụng
cụ để đựng c) đá, đạp, dẫm, kéo: Hoạt động của chân
d)Buồn, vui: trạng thaid tâm lý
e)Hiền lành, độc ác: Tính cách g)bút máy: Dụng cụ để viết
3/Các từ in đậm:
-Thuộc trường từ vựng thái độ
4/Khứu giác:mũi, thơm, thính -Thính giác: Tai, nghe, đếc, rõ, thính 6/Tác giả chuyển từ trường từ vựng
“quân sự” sang trường từ vựng “nông nghiệp”
4/Củng cố - dặn dò:Thế nào là trường từ vựng? Về học bài, xem trước bài tiếp theo
ThuVienDeThi.com
Trang 6BỐ CỤC CỦA VĂN BẢN I/ Mục tiêu cần đạt:
1/Kiến thức:
-Nắm được bố cục văn bản, đặc biệt là cách sắp xếp các nôi dung trong phần thân bài
2/Kĩ năng:
-Sắp xếp các đoạn văn trong văn trong bài theo một bố cục nhất định
-Biết xây dựng bố cục văn bản mạch lạc, phù hợp với đối tượng và nhận thức của người đọc
II/Tiến trình dạy và học
1/Ổn định lớp
2/Kiểm tra bài:
-Thế nào là chủ đề của văn bản?
3/Giới thiệu bài: Em hãy cho biết bố cục văn bản gồm mấy phần? Bài học hôm nay sẽ
ôn lại cho các em bố cụ của văn bản và cách sắp xếp ở phần thân bài
Hoạt động cảu giáo viên và học sinh Nội dung ghi bản
-Hs: Đọc văn bản
-Gv:Văn bản trên chia làm mấy phần?
-Gv:Em hãy cho biết nhiệm vụ của từng phần
trong văn bản trên?
+Mở bài:Nêu đối tượng được nói đến
+Thân bài:Trình bày, giải thích, biện luận
vấn đề được đặt ra ở phần mở bài.
+Kết bài:Nhận xét chung.
-Gv:Em hãy nhận xét các phần của văn bản có
mối quan hệ như thế nào?
Các phần luôn có quan hệ chặt chẽ với
nhau để tập trung làm rõ cho chủ đề của văn
bản.
-Gv:Từ việc phần tích trên, em hãy cho biết bố
cục của văn bản gồm mấy phần? Nhiệm vụ
của từng phần? Các phần của văn bản có quan
hệ như thế nào?
-Gv:Phần thân bài văn bản “Tôi đi học” của
Thanh Tịnh kể về những sự kiện nào?
(2 sự kiện)
+Cảm xúc của tác giả trong thời gian
hiện tại
+hồi ức về buổi đầu ytiên đi học
-Gv:Các sự kiện ấy được sắp xếp theo trình tự
nào?
Trình tự thời gian: Trên con đường đến
trường, khi đến trường, vào giờ học đầu tiên.
-Gv:Như vậy ta có thể sắp xếp ý theo trình tự
nào?
-Gv:Hãy chỉ ra diễn biến tâm trạng của bé
I/Bố cục của văn bản
*Văn bản : Người thầy đạo cao đức trọng
1/Mở bài :“Từ đầu…danh lợi”: Giới thiệu Chu Văn An
2/Thân bài: “Học trò…vào thăm”: Tài đức vẹn toàn của Chu Văn An 3/Kết bài: “còn lại”:Tình cảm mọi người đối với Chu Văn An
II/Cách bố trí sắp xếp nội dung phần thân bài của văn bản
->Trình tự thời gian
ThuVienDeThi.com
Trang 7Hồng trong văn bản “Trong lòng mẹ”?
+thương mẹ, căm ghét cổ tục phong kiến
khi nghe bà cô nói xấu mẹ.
+Niềm vui sướng khi ở trong lòng mẹ.
-Gv:Ngoài trình tự thời gian phần thân bài còn
được trình bày dựa trên yếu tố nào?
-Gv:Khi tả người, vật, con vật, phong cảnh…
Em sẽ lần lượt mêu tả theo trình tự miêu tả
nào?
-Gv:Văn bản “Người thầy đạo cao đức trọng”
nêu các sự việc để thể hiện chủ đề “Người thầy
đạo cao đức trọng” Em hãy chỉ ra hai nhóm sự
việc thể hiện chủ đề trên?
+Chu Văn An:Là người tài cao
+Chu Văn An:Là người đạo đức, được
học trò kính trọng.
-Gv:Qua các bài tập, em hãy cho biết việc sắp
xếp nội dung phần thân bài tuỳ thuộc vào
những yếu tồ nào?
-Gv:Các ý trong phần thân bài thường được
sắp xếp thẻo những trình tự nào?
-Hs: Đọc ghi nhớ
-Hs: Đọc đoạn trích
-Gv:Em hãy phần tích cách trình bày ý trong
các đoạn trên?
-Diễn biến tâm trạng
->Trình tự không gian -Chỉnh thể - bộ phận -Ngoại hình – tính cách
*Ghi nhớ III/Luyện tập 1/Phân tích cách trình bày a)trình bày ý theo thứ tự không gian: nhìn xa - đến gần - đến tận nơi – đai xa dần
b)Trình bày theo thứ tự thời gian: về chiều – lúc hoàng hôn
4/Củng cố - dặn dò: Về làm bài tập còn lại, sọan bài “Tức nước vỡ bờ”
ThuVienDeThi.com