Khi mới nghe Flamenco, ta dễ lầm tưởng đó chỉ là những giai điệu đơn giản được hoà trong tiếng gõ nhịp cùng những vũ nữ với bộ váy xoè nhiều lớp, nhưng thật sự đây là loại hình nghệ thu
Trang 1Flamenco - Tây Ban Nha
Quyến rũ Flamenco!
Nếu người Brazil có điệu Samba bốc lửa, người Argentina có điệu Tango nồng cháy thì đất nước Tây Ban Nha cũng tự hào
vì Flamenco Không chỉ dừng lại ở một điệu nhảy, flamenco đã trở thành một nét văn hoá độc đáo của xứ sở bò tót khi kết hợp
cả âm nhạc, vũ điệu và ca khúc Điệu nhảy Flamenco tưng
bừng với người nữ vũ công cháy bỏng, trang phục cầu kỳ với chiếc váy nhiều tầng, nhiều lớp, với kiểu tóc tung trong gió gắn những bông hoa to lớn, sặc sỡ Khi mới nghe Flamenco, ta dễ lầm tưởng đó chỉ là những giai điệu đơn giản được hoà trong tiếng gõ nhịp cùng những vũ nữ với bộ váy xoè nhiều lớp,
nhưng thật sự đây là loại hình nghệ thuật độc đáo và tràn đầy rung cảm nghệ thuật
Tìm về nguồn gốc của nhạc Flamenco, người Gypsy ở miền nam bán đảo Iberian được coi là những người sáng tạo ra Flamenco vào khoảng trước thế kỷ thứ 18.Người Gypsy gốc Ấn Độ cư ngụ ở miền Nam Tây Ban Nha đã sáng tạo ra thể loại nhạc này khi họ đặt chân đến Tây Ban Nha vào thế kỷ thứ 15 Người Gypsy đến từ Sind , miền Nam Ấn Độ ( nay là Pakistan) Họ đến từ nhiều đợt lánh nạn do chiến tranh ngoại xâm Bộ tộc người Sind trú tại Ai Cập cho đến khi bị từ chối định cư Và họ đi đến Tiệp Khắc nhưng biết rằng sẽ không được tiếp đón ở bất cứ đâu vì quá đông người
Họ quyết định chia thành ba nhóm để đi đến ba miền khác nhau ở Châu Âu ; theo lịch sử ghi chép , nhóm đi đến Tây Ban Nha đầu tiên vào năm 1447.Người Gypsy tự nhận là “Ruma-calk” (= vó ngựa , ngụ ý ngưởi du cư ) và nói tiếng “Calo” (tiếng Ấn-gốc
Maharta) , thường là ở rày đây mai đó , làm thợ thủ công và chăn nuôi gia súc.Người Gypsy theo văn hóa du cư , sử dụng và phóng tác âm nhạc dân gian Âm nhạc rất quan trọng đối với họ trong đời sống thường nhật và lễ hội Thoạt tiên họ sáng tác nhạc theo âm
Trang 2vực , tiếp đến là cung bậc và vũ điệu Họ rất thích sự xúc tích , đầy ngẫu hứng và tính điêu luyện mà họ tìm thấy trong âm nhạc ở
Andalucia trải qua nhiều nền văn hóa đa dạng thuộc nhiều thế kỷ , nơi không chỉ kết hợp văn hóa Moore (British) , mà còn cả Do Thái Giáo , Thiên Chúa Giáo … cùng với âm nhạc dân gian truyền thống Nhưng cũng có tài liệu cho rằng, cái tên Flamenco chỉ mới xuất hiện vào khoảng thế kỷ thứ 19 và nó chỉ những người digan đến từ Flanders (Châu Âu) và sinh sống ở Andalusia (miền nam Tây Ban Nha) Một điều cũng rất thú vị là chữ Flamenco bắt nguồn
từ một từ lóng là flama hay flame.Người ta cho rằng từ “
Flamenco” được biến âm do từ Ả Rập “Felag” (nông dân) và
“Mengu” (người tị nạn) ; được biết là vào thế kỷ thứ 18 , từ
“Flamenco” cũng được quen dùng hàm nghĩa “người Gypsy miền Andalucia” Tuy có nhiều cách lý giải khác nhau, nhưng không ai
có thể phủ nhận Flamenco thật sự là một loại hình nghệ thuật độc đáo.Câu chuyện về nguồn gốc Flamenco vẫn còn là đề tài tranh cãi sôi nổi hiện nay
Flamenco được đề cập lần đầu tiên trong tác phẩm “Cartas
Marruecas” của Cadalso năm 1774 Mới đầu, Flamenco dường như chỉ đơn thuần là lời hát và được vỗ tay theo giai điệu, gọi là toque
de palmas Về sau, những nhạc sĩ như Julián Arcas mới kết hợp với biểu diễn ghi-ta Và cái nôi của dòng nhạc này có lẽ là ở Cadiz (Sevilla), nơi mở trường dạy Flamenco đầu tiên với tên gọi Jerez
de la Frontena và Triana vào khoảng năm 1765-1860 Thời kỳ này, điệu vũ Flamenco bắt đầu tạo được vị thế vượt trội tại các phòng khiêu vũ.Flamenco sơ kỳ mới chỉ là những âm thanh cùng tiếng vỗ tay theo giai điệu Sau này mới có thêm biểu diễn guitar
Trong suốt “thời kỳ vàng son” của nó (1869-1910), Flamenco phát triển ở những quán café âm nhạc (cafés cantante) cho đến khi hình thành nên thể loại âm nhạc hoàn chỉnh Thể loại cante jondo, thể hiện những cảm xúc hết sức sâu lắng cũng bắt nguồn từ thời kỳ này Còn một thể loại khác của Flamenco là Cante chico, có tiết tấu vui tươi hơn và không dạt dào cảm xúc như cante jondo
Trang 3Điệu vũ Flamenco thật sự đã đưa loại nhạc này lên đỉnh cao, thu hút sự quan tâm yêu mến của khán giả tại các quán café âm nhạc
Âm nhạc rộn ràng, tiếng dậm gót giày và tiếng vỗ tay như mời gọi, cuốn hút tất cả những ai hiện diện nơi đây Chính vì lẽ đó, nhạc công ghi-ta và những vũ công nhanh chóng trở nên nổi tiếng
Từ năm 1910-1955, hát Flamenco được gọi là ópera flamenca với những loại nhạc dễ hát như fandangos và cantes de ida y vuelta
Từ năm 1915, các buổi biễu diễn Flamenco được tổ chức trình diễn
ở khắp nơi trên thế giới
Đến năm 1955 kiểu hát “Flamenco Phục hưng” bắt đầu hình thành với tên tuổi vĩ của nghệ sĩ bậc thầy Antonio Mairena Những vũ công và những nghệ sĩ solo (biểu diễn đơn) nổi tiếng sớm rời bỏ những quán nhỏ để đến với những nhà hát và các trung tâm hoà nhạc lớn Nhạc công ghi-ta lúc này đã giữ vai trò chủ đạo và màn biểu diễn của họ đã đạt tới trình độ lão luyện
Hai thể loại chính trong hát Flamenco, đó là : “Jondo”- thể hiện sự sâu sắc, uyên thâm, nghiêm túc, nội dung thường thể hiện thái độ, phản ứng của những người dân nộ lệ bị áp bức trong nhiều thế kỷ; thể loại thứ hai là “chico”- mang âm hưởng vui tươi, nhẹ nhàng Khúc nhạc “El cante” được coi là phần quan trọng nhất, khởi
nguồn sáng tạo và đam mê cho người chơi guitar “el toque” và vũ điệu “el baile”
Sự phát triển của Flamenco ảnh hưởng tới một số thể loại âm nhạc như Jazz, Salsa, Bossa Nova… Bản thân vũ điệu của nó cũng có sự thay đổi, đặc biệt là những vũ công nữ, họ cố gắng thể hiện cho được cái thần thái của nghệ thuật
Ghi-ta Flamenco mới đầu chỉ sử dụng để đệm nhạc cho những vũ điệu thì về sau nó đã phát triển trở thành nghệ thuật biểu diễn, nghệ
Trang 4sĩ vĩ đại Paco de Lucia là con chim đầu đàn trong lĩnh vực biểu diễn ghi-ta Flamenco Kỹ thuật guitar có những nét khác so với guitar hiện đại Nhiều người cho rằng chất liệu gỗ đóng vai trò quan trong trong cây đàn Gỗ đàn flamenco luôn nhẹ hơn gỗ đàn thường, vì vậy âm thanh cũng nhẹ và vang hơn Ở loại đàn này có một bộ phận gọi là golpeadores, để bảo vệ thùng đàn trước những
cú đánh móng nhanh và mạnh
Càng về sau, các phương tiện truyền thông đại chúng đã mang Flamenco đến với sàn diễn thế giới nhưng sâu thẳm bên trong, Flamenco sẽ luôn là một loại nghệ thuật thân thiện với công chúng Bạn sẽ không nghe được Flamenco đích thực nếu không phải là cùng với bạn bè, vào ban đêm tại một nơi nào đó ở miền Nam Tây Ban Nha, khi mà mọi âm thanh khác đều chùng xuống, chỉ còn lại tiếng hát, tiếng ghi-ta và những vũ công uyển chuyển thep từng nhịp điệu dưới ánh trăng
Những nghệ sỹ guitar tên tuổi đóng góp cho dòng nhạc này phải kể tới: Javier Molina, Nino Ricardo, Ramun Montoya, Sabicas… và nghệ sỹ tài danh Paco de Lucia.Ngày nay, Flamenco phát triển thành nhiều thể loại và được thể hiện bằng nhiều cách khác nhau, tựu chung chia làm hai trường phái : cổ điển và hiện đại Dòng nhạc hiện đại có xu hướng pha trộn giữa Flamenco với nhạc jazz, blues, rock và nhạc pop
Hàng năm vào tháng 9 tại Tây Ban Nha, thường tổ chức những festival quan trọng, đó là ngày hội để thể hiện những tinh hoa của dòng nhạc Flamenco Hãy nghe nhận xét của nghệ sỹ Carmen
Linares - người được kính trọng và nổi tiếng tại Tây Ban Nha: “Để hiểu kỹ về Flamenco quả thật không dễ, nhưng nó lại gợi được sự đồng cảm Khi đi biểu diễn tại nước ngoài, tôi biết có những người không hiểu lời ca tôi đang hát, nhưng họ có thể rung cảm với giai điệu và cảm nhận được mối liên hệ trong tâm hồn với những người xung quanh Flamenco giống như chính cuộc sống vậy, chúng tôi
Trang 5hát về tình yêu, hạnh phúc, nỗi đau khổ…, về tất cả những gì con người từng trải qua trong cuộc đời mình”