Bài giảng kiểm toán hoạt động

XÉT OÁN CHUYểN MỌN TRONG KI M TOÁN HO T NG .... Theo dõi/Giám sát sau ki m toán ..... Các tiêu chí có th mang tính.

M C L C

Ch ng 1 KHÁI QUÁT CHUNG V KI M TOÁN HO T NG 1

1.1 KHÁI NI M KI M TOÁN HO T NG 1

1.2 CÁC PH NG PHÁP TI P C N TRONG KI M TOÁN HO T NG 9

1.3 XÉT OÁN CHUYểN MỌN TRONG KI M TOÁN HO T NG 11

1.4 S D NG CHUYểN GIA TRONG KI M TOÁN HO T NG 12

1.5 B NG CH NG, TÀI LI U, H S KI M TOÁN TRONG KI M TOÁN HO T NG 14

Ch ng 2 M T S V N C B N TRONG KI M TOÁN HO T NG 20

2.1 L A CH N CH KI M TOÁN 20

2.1.1 Các y u t c n xem xét đ l a ch n ch đ ki m toán 20

2.1.2 Ngu n vƠ giá tr thông tin lƠm c n c cho vi c đánh giá các y u t 21

2.2 TỊM HI U N V C KI M TOÁN VÀ XÁC NH TR NG TỂM, M C TIểU, PH M VI KI M TOÁN 21

2.2.1 Tìm hi u đ n v đ c ki m toán 21

2.2.2 Xác đ nh l nh v c quan tr ng đ ki m toán 25

2.2.3 Xác đ nh m c tiêu vƠ ph m vi ki m toán 28

2.3 TIểU CHệ KI M TOÁN TRONG KI M TOÁN HO T NG 30

2.3.1 Gi i thi u chung v tiêu chí ki m toán trong ki m toán ho t đ ng 30

2.3.2 Cách th c xơy d ng tiêu chí ki m toán ho t đ ng 32

Ch ng 3 QUY TRỊNH VÀ PH NG PHÁP KI M TOÁN 36

3.1 QUY TRỊNH KI M TOÁN 36

3.1.1 B c l p k ho ch ki m toán 36

3.1.2 Th c hi n ki m toán ho t đ ng 55

3.1.3 a ra các phát hi n vƠ k t lu n ki m toán 57

3.1.4 Theo dõi/Giám sát sau ki m toán 60

3.2 PH NG PHÁP KI M TOÁN 61

3.2.1 Ph ng pháp 6 b c 61

3.2.2 K thu t thu th p b ng ch ng ki m toán 62

3.2.3 Ph ng pháp phơn tích b ng ch ng ki m toán 66

Ch ng 4 HỊNH THÀNH K T LU N KI M TOÁN VÀ L P BÁO CÁO

KI M TOÁN 74

4.1 HỊNH THÀNH K T LU N KI M TOÁN HO T NG 74

4.1.1 Hình thƠnh phát hi n ki m toán (5C) 74

4.1.2 K t lu n ki m toán s b 76

4.1.3 Trao đ i k t lu n ki m toán v i Ban qu n lỦ đ n v 76

4.2 L P BÁO CÁO KI M TOÁN HO T NG 78

4.2.1 T m quan tr ng c a báo cáo ki m toán 78

4.2.2 Các thƠnh ph n c a báo cáo ki m toán ho t đ ng 79

4.2.3 Vi t báo cáo ki m toán 80

TÀI LI U THAM KH O 85

giai đo n phát tri n c a các c quan ki m toán nhƠ n c các qu c gia phát tri n trên

th gi i nh Hoa K , Anh, Canada, Australiaầ Ki m toán ho t đ ng b t đ u đ c hình thƠnh v i s thay đ i quan tr ng v t m nhìn trong nhi m v c a C quan T ng k toán Hoa K -GAO (General Accountability Office) vƠo cu i nh ng n m 1960 vƠ đ u

nh ng n m 1970 lƠ chuy n h ng sang đánh giá các ch ng trình c a Chính ph vƠ

h ng đi nƠy chính th c đ c th c hi n vƠo n m 1972 S thay đ i nƠy d n d n đ c lan t a đ n kh p các c quan ki m toán trên th gi i ơy chính lƠ ti n thơn c a lo i hình ki m toán ho t đ ng hi n nay Ki m toán ho t đ ng ra đ i xu t phát t nhu c u

qu n tr khu v c công sau đó lan sang khu v c t nhơn VƠo th i đi m đó, nh ng ngh

s vƠ ng i dơn M , Canada, Th y i n, c,ầ yêu c u cung c p nh ng thông tin v tính hi u qu vƠ s h u hi u c a các kho n chi tiêu công qu vì không hƠi lòng v i vai trò truy n th ng c a ki m toán-v n ch t p trung vƠo tính tuơn th các quy đ nh c a các kho n chi tiêu mƠ l i không đ c p đ n ắgiá tr c a đ ng ti nẰ đ c th c hi n nh th nƠo khi chi dùng công qu ng th i, h c ng mu n nh ng ng i có trách nhi m trong

vi c thu, chi vƠ qu n lỦ công qu ph i nơng cao h n trách nhi m gi i trình c a mình

i u đó đƣ bu c các C quan ki m toán t i cao, các t ch c ki m toán n i b vƠ các

ki m toán viên (KTV) ph i c g ng đáp ng b ng cách m r ng ph m vi ho t đ ng c a mình qua vi c tri n khai ki m toán ho t đ ng

Tháng 10/1977, i h i l n th IX c a T ch c các c quan ki m toán t i cao

qu c t - INTOSAI (International Organization of Supreme Audit Institutions) t ch c

t i Pêru đƣ ra Tuyên b Lima v h ng d n các nguyên t c ki m toán có nêu: ắNhi m

v truy n th ng c a C quan ki m toán t i cao lƠ ki m toán tính h p pháp vƠ h p th c

c a công tác qu n lỦ tƠi chính vƠ ho t đ ng k toán Bên c nh lo i hình ki m toán nƠy,

v n gi nguyên Ủ ngh a c a nó, còn m t lo i hình ki m toán có t m quan tr ng t ng

đ ng lƠ ki m toán ho t đ ng t p trung vƠo ki m tra hƠnh vi, tính kinh t , hi u qu vƠ

hi u l c c a n n hƠnh chính công Ki m toán ho t đ ng bao trùm không ch các nghi p

v tƠi chính c th mƠ còn toƠn di n ho t đ ng Chính ph , g m c h th ng t ch c vƠ hƠnh chính M c tiêu ki m toán c a c quan ki m toán t i cao-tính h p pháp, h p th c, kinh t , hi u qu vƠ hi u l c c a qu n lỦ tƠi chính-v c b n có t m quan tr ng nh nhau Tuy nhiên, tùy C quan ki m toán t i cao xác đ nh u tiên c a mình trên c s

t ng v vi cẰ

n nay, nhi u C quan ki m toán t i cao c a các n c có n n kinh t phát tri n : M , Canada, Anh, Pháp, c, HƠ Lan, an M ch,ầ xem ki m toán ho t đ ng lƠ

m t trong các l nh v c ch y u trong ho t đ ng ki m toán, s cu c ki m toán ho t đ ng trên các cu c ki m toán nói chung chi m t l r t cao T i các n c nƠy, h th ng pháp

lu t v hƠnh chính công, thu , tƠi chính c b n đ y đ , đ ng b vƠ hi u l c, vì v y, n n tƠi chính công c a h r t minh b ch vƠ hi u qu , vi c ch p hƠnh pháp lu t c a các c quan, t ch c đ c th c hi n nghiêm túc Các c quan ki m toán t i cao c a các n c nƠy hi n nay t p trung ch y u vƠo vi c th c hi n ki m toán ho t đ ng, ki m toán môi

tr ng, ki m toán trách nhi m kinh t ơy lƠ nh ng lo i hình ki m toán mang l i giá tr

vƠ l i ích vô cùng l n cho xƣ h i, cho ng i dơn vƠ cho n n kinh t

S ra đ i vƠ phát tri n c a ki m toán ho t đ ng t thơn th hi n b n ch t, vai trò, tác d ng c a nó, đó lƠ s phát tri n t t y u, khách quan do yêu c u nơng cao hi u qu

qu n lỦ vƠ s d ng các ngu n l c kinh t c a các ch th qu n lỦ trong n n kinh t th

tr ng Ki m toán ho t đ ng ra đ i vƠ phát tri n sau lo i hình ki m toán tƠi chính (ki m toán BCTC) vƠ ki m toán tuơn th c ng lƠ đ kh c ph c nh ng h n ch c a ki m toán tƠi chính vƠ ki m toán tuơn th trong đi u ki n, tình hình m i

Vi t Nam, thu t ng ắki m toán ho t đ ngẰ ch m i đ c bi t đ n vƠo nh ng

n m đ u th p niên 90 c a th k XX n nay, s hi u bi t v ki m toán ho t đ ng, s

v n d ng vƠo th c t c ng còn nhi u h n ch vƠ khó kh n v ng m c so v i ki m toán BCTC vƠ ki m toán tuơn th , t đó d n đ n ch a phát huy h t vai trò, hi u l c vƠ hi u

qu c a các l nh v c ki m toán trong h th ng ki m toán nói chung vƠ ki m toán ho t

đ ng nói riêng

Ki m toán ho t đ ng c n thi t trong ho t đ ng c a con ng i b i nó có vai trò vƠ

Ủ ngh a quan tr ng đ i v i b n thơn đ i t ng đ c ki m toán, các đ n v , t ch c (g i chung lƠ đ n v ) c ng nh các bên có liên quan sau đơy:

i v i công tác qu n lỦ kinh t v mô:

- Ki m toán ho t đ ng đ c th c hi n b i các c quan ki m toán nhƠ n c góp

ph n nơng cao hi u qu công tác huy đ ng, phơn b vƠ s d ng ngu n l c c a NhƠ

n c trong toƠn b n n kinh t qu c dơn i u nƠy đ c th c hi n thông qua vi c ki m toán ho t đ ng đánh giá m t cách toƠn di n các ngu n l c c a NhƠ n c (g m c y u t

đ u vƠo, đ u ra vƠ các y u t khác liên quan) Ngu n l c c a NhƠ n c đơy đ c hi u theo ngh a r ng g m c ngu n l c kinh t tƠi chính, ngu n l c tƠi nguyên thiên nhiên, ngu n l c th i c , ngu n l c v trí tu c a đ i ng cán b đ c đƠo t o, l i th th ng

m iầKi m toán ho t đ ng đánh giá xem các ngu n l c đƣ đ c các đ n v , các

qu ,ầqu n lỦ, s d ng có đ m b o tuơn th nguyên t c v tính hi u l c, tính kinh t vƠ tính hi u qu hay không, phát hi n nh ng v n đ còn t n t i, nh ng h n ch , y u kém, lƣng phí, th t thoát, tìm ra nguyên nhơn c a tình tr ng trên vƠ đ xu t các gi i pháp kh c

ph c, c i thi n tình hình đ nơng cao hi u qu trong vi c huy đ ng, phơn b vƠ s d ng các ngu n l c qu c gia t t c các l nh v c, các ngƠnh, các đ a ph ng nh m ph c v cho nh ng m c tiêu chung c a n n kinh t qu c dơn, mang l i l i ích l n nh t cho xƣ h i

Ví d , khi ki m toán đ i v i vi c s d ng các ngu n l c c a các doanh nghi p có

ph n v n nhƠ n c, s nh n di n đ c các hình th c lƣng phí c th trong quá trình

qu n lỦ vƠ s d ng các ngu n l c đ c giao nh : đ n v ch a khai thác h t công su t

c a máy móc, thi t b ; b trí s p x p cán b b t h p lỦ, không đúng kh n ng lƠm gi m

n ng su t lao đ ng, gơy đình tr SXKD; đ n v khai thác tƠi nguyên thiên nhiên không tính đ n y u t phát tri n b n v ng, phát tri n dƠi h n mƠ ch y theo l i nhu n tr c

m tầ Ti p theo, ki m toán ho t đ ng tìm hi u đ xác đ nh các nguyên nhơn c a tình

tr ng lƣng phí ngu n l c nh n ng l c qu n lỦ y u kém, thi u thông tin qu n tr vƠ chuyên gia phơn tích qu n tr doanh nghi p, thi u các ch tƠi giám sát vƠ x lỦ nh ng

t n t i; ch a có c ch khuy n khích vƠ t o đi u ki n, đ ng l c cho cá nh n, t p th tích

c c sáng t o đ khai thác hi u qu c a ngu n l c Trên c s các phát hi n ki m toán vƠ nguyên nhơn c a nh ng t n t i nƠy, ki m toán ho t đ ng c ng đ xu t các bi n pháp c i thi n tình hình

Thông qua k t qu c a ki m toán ho t đ ng, c quan ki m toán NhƠ n c c ng có

th t v n cho NhƠ n c nh ng gi i pháp đ hoƠn thi n quy trình phơn b ngơn sách c

th c ng nh hoƠn thi n c ch , chính sách v qu n lỦ kinh t , xƣ h i Trên c s công khai k t qu ki m toán ho t đ ng đ i v i vi c huy đ ng, qu n lỦ, s d ng các ngu n l c kinh t NhƠ n c, c ng góp ph n t ng c ng trách nhi m gi i trình c a nh ng ng i có trách nhi m qu n tr đi u hƠnh vƠ t ng c ng tính minh b ch c a các thông tin trong

n n kinh t , góp ph n xơy d ng m t n n tƠi chính qu c gia lƠnh m nh vƠ hi u qu , phát huy dơn ch xƣ h i, tr c ti p ho c gián ti p góp ph n hi n đ i hóa n n hƠnh chính NhƠ

n c, phát tri n NhƠ n c pháp quy n c a dơn, do dơn vƠ vì dơn

Ki m toán ho t đ ng đ c th c hi n b i ki m toán n i b ho c ki m toán đ c l p trong khu v c t góp ph n vƠo vi c nơng cao tính hi u l c, tính kinh t vƠ tính hi u qu trong công vi c qu n lỦ, khai thác vƠ s d ng các ngu n l c t ng c a t ng đ n v , t

ch c vƠ doanh nghi p trong quá trình ho t đ ng, qua đó c ng góp ph n chung vƠo nơng cao hi u qu c a n n kinh t qu c dơn

i v i công tác qu n lỦ kinh t v mô:

- Ki m toán ho t đ ng đánh giá m t cách đ c l p, khách quan, tin c y các ho t

đ ng, các ch ng trình, các d án, các đ n v ầ đ c ki m toán, phát hi n ra nh ng v n

đ c n kh c ph c nh ng y u kém trong qu n lỦ hay nh ng l a ch n không h p lỦ gơy lƣng phí, th t thoát, thi t h i cho đ n v đ ki n ngh các gi i pháp c i thi n ho t đ ng, nơng cao tính ti t ki m vƠ tính hi u qu trong ho t đ ng, mang l i l i ích cao nh t cho

- Ki m toán ho t đ ng xem xét, đánh giá h th ng KSNB c a đ n v , phát hi n ra

nh ng quy trình, th t c, chính sách ki m soát ch a đ c ban hƠnh đ y đ ho c ch a

đ m b o tính ch t ch , phù h p, kh thiầ giúp đ n v ki n toƠn, b sung, s a ch a

nh ng thi u sót đ có th qu n lỦ đi u hƠnh t t h n các ho t đ ng vƠ giúp đ n v , t

- Ki m toán ho t đ ng t o l p m t kênh thông tin k t n i gi a nhƠ qu n lỦ c p cao

v i nh ng nhƠ qu n lỦ c p d i thông qua vi c đánh giá h th ng thông tin vƠ ki m soát

qu n lỦ t đó đánh giá tính tin c y, đ y đ , phù h p, k p th i vƠ c p nh t c a các dòng thông tin t c p trên xu ng c p d i vƠ t c p d i đi lên c p trên i u nƠy đ c bi t quan tr ng đ i v i các h th ng, các t ch c đƣ đ c phơn quy n r ng rƣi v i ph m vi

ho t đ ng dƠn tr i trên nhi u khu v c, lƣnh th , đ a bƠn

Các cu c ki m toán ho t đ ng c n cung c p thông tin h ng đ n ho t đ ng đ t

đ c vƠ lƠ m i quan tơm hƠng đ u đ i v i Qu c h i, H i đ ng, y ban vƠ các c quan

ki m toán khác i u nƠy có ngh a lƠ thay vì b ki m soát b i quá trình ki m soát, các

cu c ki m toán ho t đ ng c n t p trung vƠo ho t đ ng đ t đ c vƠ đánh giá nh h ng

c a các phát hi n ki m toán v m t kinh t , hi u qu ho c hi u l c

b Khái ni m ki m toán ho t đ ng

Có nhi u đ nh ngh a v ki m toán ho t đ ng Theo Alvin A.arens vƠ các c ng s

(2012) đƣ đ nh ngh a: Ki m toán ho t đ ng đánh giá tính hi u qu vƠ hi u l c c a các

th t c vƠ ph ng pháp ho t đ ng c a b ph n nƠo đó trong t ch c Khi hoƠn thƠnh

cu c ki m toán ho t đ ng, nhƠ qu n lỦ th ng k v ng nh ng khuy n ngh đ c i thi n các ho t đ ng nƠy

Nh v y, ki m toán ho t đ ng đánh giá không gi i h n v tính hi u qu vƠ hi u

l c c a b t kì ph n nƠo trong t ch c Ch ng h n KTV có th đánh giá c c u t ch c

h th ng thông tin, ho t đ ng s n xu t, bán hƠng, mua hƠngầ vƠ b t kì l nh v c nƠo khác mƠ KTV đ c ki m tra đánh giá Do nhi u l nh v c khác nhau đ c ki m toán

ho t đ ng đánh giá tính hi u l c vƠ hi u qu nên không th mô t đ c tr ng ti n hƠnh

m t cu c ki m toán ho t đ ng đi n hình Trong m t t ch c nƠy KTV có th đánh giá tính liên quan vƠ đ y đ c a thông tin vƠ s d ng trong vi c ra quy t đ nh c a nhƠ

qu n lí đ n mua nh ng tƠi s n c đ nh m i Trong m t t ch c khác, KTV có th đánh giá tính hi u qu c a thông tin trong x lí thông tin v doanh thu bán hƠng Vi c đánh giá khách quan tính hi u qu vƠ hi u l c c a các ho t đ ng vƠ đáp ng các tiêu chí đƣ

đ c thi t l p khó kh n h n so v i ki m toán tuơn th vƠ ki m toán báo cáo tƠi chính ngoƠi ra, vi c thi t l p các tiêu chí đánh giá thông tin trong ki m toán ho t đ ng c ng

vô cùng ch quan Trong tr ng h p nƠy, ki m toán ho t đ ng gi ng nh ho t đ ng t

v n qu n lí h n so v i nh ng gì đ c coi lƠ ki m toán Nh v y, theo Alvin A Arens

vƠ các c ng s , đ c tr ng c a ki m toán ho t đ ng vƠ đi đánh giá tính hi u qu vƠ

hi u l c c a các ho t đ ng trong đ n v đ ng th i k t thúc cu c ki m toán c n đ a ra khuy n ngh đ c i thi n ho t đ ng đ c ki m toán

H th ng chu n m c Ki m Toán NhƠ N c Vi t Nam (2016), đ a ra khái ni m v

ki m toán ho t đ ng nh sau: Ki m toán ho t đ ng lƠ m t lo i hình ki m toán đ a ra đ

ki m tra, đánh giá tính kinh t tính hi u qu vƠ tính hi u l c trong qu n lí vƠ s d ng tƠi

chính tƠi s n công Ki m toán ho t đ ng t p trung vƠo vi c xem xét các ch ng trình, các ho t đ ng, các đ n v , ho c các ngu n công qu vƠ các th ch v n hƠnh theo nguyên t c v tính kinh t , tính hi u qu vƠ tính hi u l c không vƠ có c n c i ti n không Ki m toán viên nhƠ n c đ i chi u k t qu th c hi n c a các ch ng trình, các

ho t đ ng, các đ n v ho c các ngu n công qu vƠ các th ch v i các tiêu chí phù h p phơn tích các nguyên nhơn d n đ n s chênh l ch so v i các tiêu chí đó c ng nh các

v n đ khác đ đánh giá tính kinh t , tính hi u qu , tính hi u l c vƠ đ a ra ki n ngh đ

c i thi n tình hình

Khái ni m nƠy ch ra r ng ki m toán ho t đ ng ch lƠ m t lo i hình c a ki m toán

i t ng c a ki m toán ho t đ ng phong phú, đa d ng liên quan đ n vi c qu n lí vƠ s

d ng tƠi chính công, tƠi s n công c a các đ n v t ch c, các ch ng trình, d ánầs

d ng công qu nhƠ n c m c tiêu c a ki m toán ho t đ ng lƠ ki m tra, đánh giá tính kinh t , tính hi u l c vƠ hi u qu c a ho t đ ng trong qu n lí vƠ s d ng tƠi chính công ,tƠi s n công c a nhƠ n c vƠ đ a ra ki n ngh đ c i thi n tình hình

V i các phơn tích trên có th th y, ki m toán ho t đ ng t p trung vƠo vi c xem xét, đánh giá li u các ho t đ ng đ c ki m toán có tuơn th nguyên t c v tính hi u l c, tính kinh t vƠ tính hi u qu không s li u có ch nƠo c n đ c c i ti n không Ki m

toán ho t đ ng ti n hƠnh ki m tra d a trên các tiêu chu n phù h p, phơn tích các nguyên nhơn d n đ n s sai l ch so v i các tiêu chu n đó c ng nh các v n đ khác

nh m tr l i các cơu h i chính c a cu c ki m toán vƠ cung c p các đ xu t c i ti n tình hình Nh v y, ki m toán ho t đ ng có th hi u nh sau:

Ki m toán ho t đ ng lƠ lo i ki m toán nh m ki m tra xem xét vƠ đánh giá tính

hi u l c tính kinh t vƠ hi u qu c a ho t đ ng đ c ki m toán cho m t đ n v , t ch c

vƠ đ a ra ki n ngh đ c i thi n các ho t đ ng nƠy

Ki m toán ho t đ ng th c hi n s ki m tra vƠ đánh giá đ c l p khách quan vƠ tin

c y v vi c li u các công vi c, các h th ng, các ho t đ ng, các ch ng trìnhầ trong

đ n v v n hƠnh có tuơn th các nguyên t c v tính hi u l c tính kinh t vƠ tính hi u qu

vƠ li u có ch nƠo c n c i thi n không

- ánh giá v tính hi u l c lƠ đánh giá xem ho t đ ng có đ m b o đ t đ c các yêu c u, k ho ch, các m c tiêu đƣ đ c d ki n hay không ( nguyên t c tính hi u l c )

- ánh giá v tính kinh t lƠ đánh giá ho t đ ng có đ m b o s d ng ti t ki m ngu n l c đ u vƠo hay không (nguyên t c v tính kinh t - nguyên t c t i thi u) nguyên

t c t i thi u đòi h i khai thác, s d ng ngu n l c s n có h p lí, tích ki m đúng th i

đi m, phù h p v s l ng vƠ ch t l ngầ

- ánh giá v tính hi u qu lƠ đánh giá xem ho t đ ng có t i đa hóa đ u ra trên c

s các ngu n l c đƣ s d ng hay không (nguyên t c v tính hi u qu - nguyên t c t i đa)

n i b th c hi n, do v y, ki m toán ho t đ ng th ng đ c ch đ ng ki m tra t t c các

ho t đ ng c a các đ i t ng đ c ki m toán theo quy đ nh c a pháp lu t ho c c a b n thơn đ n v đ c ki m toán

- K t lu n c a vi c ki m toán ho t đ ng d a trên m c tiêu vƠ ph m vi c a cu c

ki m toán Do đó, m t cu c ki m toán ho t đ ng c th không nh t thi t ph i đ a ra k t

lu n vƠ c tính hi u l c tính kinh t vƠ tính hi u qu c a ho t đ ng đ c ki m toán

ng th i, ki m toán ho t đ ng c ng không kì v ng đ a ra Ủ ki n ki m toán t ng quát

v vi c đ t đ c tính hi u l c tính kinh t vƠ tính hi u qu c a ph m vi toƠn b đ n v

đ c ki m toán Tùy vƠo m c tiêu vƠ ph m vi ki m toán mƠ k t lu n mƠ ki m toán có

th ch h ng đ n m t, hai ho c ba khía c nh (tính hi u l c, tính kinh t vƠ tính hi u

qu ) c a ho t đ ng đ c ki m toán tuy nhiên KTV v n ph i xem xét m i quan h gi a chúng

- Các cu c ki m toán ho t đ ng th ng phơn tích v các đi u ki n c n thi t đ

đ m b o duy trì tính hi u l c, tính kinh t vƠ tính hi u qu Các đi u ki n nƠy có th lƠ các thông l th c hƠnh qu n lỦ t t c a các ngu n l c đ u vƠo các th t c đ m b o đ u ra

đ c th c hi n đúng đ n vƠ k p th i

- Ki m toán ho t đ ng không quá chú tr ng vƠo các mong mu n vƠ yêu c u c th

mƠ khá linh ho t trong vi c l a ch n ch đ ki m toán đ i t ng ki m toán, ph ng pháp ki m toán vƠ đ a ra Ủ ki n ki m toán Ch ng h n ch đ ki m toán đ c l a ch n thông qua quá trình l p k ho ch chi n l c ki m toán ho t đ ng cho m t giai đo n (3-5

n m) Tuy nhiên, k ho ch đó chi n l c nƠy s đ c s đ c rƠ soát, xem xét l i hƠng

n m nh m đ m b o s phù h p v i các đi u ki n đƣ thay đ i trong giai đo n đó Do v y

ch đ ki m toán c ng có th thay đ i đ phù h p tình hình th c t

- Ki m toán ho t đ ng th ng đ c th c hi n đ nh k , có ph m vi r ng vƠ linh

ho t đ i v i các quan đi m vƠ góc nhìn, d a trên n n t ng ki n th c đa d ng h n so v i các lo i hình ki m toán tƠi chính vƠ ki m toán tuơn th Trong khu v c t , ki m toán

ho t đ ng m r ng đ n t t c các ho t đ ng trong doanh nghi p t nh ng ho t đ ng

kinh doanh cho đ n các quy trình ho t đ ng Trong khu v c công, ki m toán ho t đ ng

có th ki m tra vƠ đánh giá ho t đ ng c a các c quan, đ n v , t ch c c a NhƠ n c, các ch ng trình, d án, các ho t đ ng mƠ chính ph vƠ các c quan khác c a NhƠ n c

th c hi nầ

- Ki m toán ho t đ ng h ng vƠo vi c ph c v nhƠ qu n lỦ nhi u h n so v i ki m toán báo cáo tƠi chính, đi u nƠy có ngh a lƠ ki m toán ho t đ ng nh m vƠo vi c tìm ra các gi i pháp vƠ ki n ngh đ c i thi n đ i v i ho t đ ng đ c ki m toán trên c ba

ph ng di n lƠ tính hi u l c, tính kinh t vƠ tính hi u qu

- V ph ng pháp vƠ k thu t ki m toán ho t đ ng v n d ng t ng h p nhi u ki n

th c vƠ k n ng khác nhau

Ki m toán ho t đ ng lƠ vi c ki m tra m t cách đ c l p, khách quan vƠ tin c y v

vi c th c hi n, các h th ng, ho t đ ng, ch ng trình ho c các t ch c đang ho t đ ng theo các nguyên t c v tính kinh t , hi u qu vƠ hi u l c vƠ li u có kh n ng đ c i thi n chúng (European court of Auditors, 2015)

- Nguyên t c TệNH KINH T đòi h i các ngu n l c mƠ t ch c s d ng đ th c

hi n các ho t đ ng c a mình s đ c cung c p đúng th i gian, v i s l ng vƠ ch t

K T QU U RA TÁC NG

d M i quan h gi a ki m toán ho t đ ng v i ki m toán tuân th và ki m toán tài chính

Ki m toán ho t đ ng, ki m toán tuơn th vƠ ki m toán tƠi chính lƠ ba lo i ki m toán đ c phơn lo i theo đ i t ng c th c a ki m toán Do đó, xem xét trên góc đ

t ng quát, c ba lo i ki m toán nƠy đ u có nh ng đi m chung v đ i t ng, m c tiêu,

ch c n ng vƠ h th ng ph ng pháp, k thu t ki m toán i t ng c a ba lo i ki m toán nƠy đ u lƠ ki m tra vƠ đánh giá m c đ phù h p c a các thông tin đ c ki m toán

so v i các tiêu chu n đƣ đ c thi t l p Ch c n ng c a ba lo i ki m toán nƠy đ u lƠ xác minh vƠ t v n hay trình bƠy Ủ ki n C ba lo i ki m toán nƠy đ s d ng h th ng

ph ng pháp vƠ k thu t ki m toán chung nh quan sát, ph ng v n, đi u tra, xác minh,

ki m tra, tính toán, phơn tích, th c hi n l iầ Trong th c ti n, KTV có th th c hi n riêng bi t t ng lo i ki m toán (ki m toán tƠi chính, ki m toán ho t đ ng, ki m toán tuơn

th ) ho c c ng có th k t h p các ba lo i ki m toán trên, ngh a lƠ v a đi ki m tra, đánh giá các thông tin tƠi chính, v a ki m tra, đánh giá vi c tuơn th pháp lu t c a đ n v

đ c ki m toán vƠ v a th m tra, đánh giá tính hi u l c, tính kinh t vƠ tính hi u qu c a các ho t đ ng t i đ n v đ c ki m toán

M c dù có nh ng đi m chung v b n ch t, ch c n ng, m c tiêu nh ng gi a ki m toán ho t đ ng v i ki m toán tƠi chính vƠ ki m toán tuơn th có nh ng đi m khác

bi t, ch y u lƠ khác bi t v các bi u hi n c th trong đ i t ng, m c tiêu, ch c

n ng, ph ng pháp vƠ k thu t ki m toán Nh ng khác bi t c b n nƠy có th t ng

v n đ u t xơy d ng c

b n hoƠn thƠnhầ

Thông tin v th c tr ng (hay hƠnh vi) đ c ki m toán trong vi c tuơn th pháp lu t vƠ các quy đ nh

c a c quan NhƠ n c, c quan chuyên môn ho c

h p, tin c y) c a các thông tin tƠi chính đƣ

đ c ki m toán

Ki m tra, đánh giá đ n v

đ c ki m toán trong vi c tuơn th (ch p hƠnh) pháp

lu t vƠ các quy đ nh c a

c quan NhƠ n c, c quan chuyên môn vƠ n i

b đ n v

Ph ng pháp

vƠ k thu t V n d ng linh ho t vƠ k t h p n hi u ph ng pháp vƠ k thu t V n d ng ch y u các ph ng pháp vƠ k thu t V n d ng ch y u các ph ng pháp vƠ k thu t

Lo i hình

Tiêu chí

Ki m toán ho t đ ng Ki m toán tƠi chính Ki m toán tuơn th

ki m toán ki m toán đ xem xét, đánh giá v

các khía c nh c a ho t đ ng ho c phát hi n nh ng lƣng phí, y u kém,

h n ch trong ho t đ ng Các k thu t th ng đ c s d ng g m:

quan sát, ph ng v n, đi u tra, xác minh, phơn tích, k t h p ph ng pháp th ng kê vƠ d báo đ đo

l ng, phơn tích vƠ d báo các k t

qu

ki m toán đ xem xét, đánh giá v m c đ tin

c y c a thông tin tƠi chính

ho c phát hi n vƠ đánh giá các sai sót tr ng y u trên các BCTC Các k thu t th ng đ c s

d ng g m: ki m tra tƠi

li u, ki m tra v t ch t, phơn tích, tính toán, g i

th xác nh n, quan sát,

ph ng v nầ

ki m toán đ xem xét, đánh giá v vi c tuơn th

ho c phát hi n vƠ đánh giá các hƠnh vi không tuơn th hay các sai

ph m, ph m pháp Các k thu t th ng đ c s

d ng lƠ: ph ng v n, quan sát, xác minh, ki m tra tƠi

li uầ

Ph m vi kh o

sát Có th lƠ m t l nh v c, m t ngƠnh ngh , m t lo i hình SXKD, m t

ch ng trình, d án c a NhƠ n c hay c a m t đ n v ; m i ho t đ ng hay ch m t ho t đ ng c th trong

c a c quan có th m quy n

d Lu t k toán, các chu n m c k toán, các

ch đ vƠ các thông t

h ng d n ch đ k toán, các quy đ nh khác có liên

quan

Chính lƠ các quy đ nh c a các c p có th m quy n đòi h i đ n v ph i tuơn

th , th ng đ c xác đ nh

g n li n v i các th t c vƠ quy t c đ c ki m toán

Ví d : Lu t pháp, chính sách, ch đ c a NhƠ

n c Quy đ nh c a c p trên, c a c quan chuyên môn hay c a chính đ n v

Ph ng pháp ti p c n ki m toán giúp KTV xác đ nh các ki n th c, thông tin, d

li u c n thi t vƠ các th t c ki m toán c n th c hi n đ thu th p, phơn tích các thông tin,

d li u đó Thông th ng có 3 ph ng pháp ti p c n trong KTH , g m: Ph ng pháp

ti p c n theo k t qu , ph ng pháp ti p c n theo v n đ vƠ ph ng pháp ti p c n theo

h th ng NgoƠi ra còn có ph ng pháp ti p c n theo đ nh h ng tuơn th

Ph ng pháp ti p c n theo h th ng giúp KTV ki m tra đánh, giá các h th ng

qu n lỦ có ho t đ ng m t cách phù h p hay không nh m qu n lỦ các r i ro Ph ng pháp nƠy giúp KTV có th tr l i các cơu h i ki m toán có d ng nh :

- T t c các h th ng qu n lỦ vƠ ki m soát n i b c n thi t có t n t i trong đ n v

nh m giúp qu n tr r i ro hay không?

- Các h th ng qu n lỦ vƠ ki m soát n i b có ho t đ ng hi u qu hay không?

- Các k t qu mong mu n có đ t đ c hay không?

Ph ng pháp ti p c n theo k t qu giúp KTV ki m tra đánh giá các k t qu hay

m c tiêu đ u ra có đ t đ c nh d ki n, ho c các ch ng trình, d án vƠ ho t đ ng có

v n hƠnh theo d ki n hay không Ph ng pháp nƠy đ c bi t thích h p trong tr ng h p

có s n các tiêu chí ki m toán đ đánh giá ch t l ng, s l ng vƠ chi phí c a các s n

ph m đ u ra Khi đó, n u k t qu đánh giá lƠ th a mƣn thì r i ro liên quan đ n thi t k

ho c v n hƠnh c a h th ng lƠ r t nh N u k t qu lƠ không th a mƣn thì vi c ki m tra đánh giá v h th ng s đ c ti n hƠnh đ xác đ nh nguyên nhơn Tr ng h p s d ng

ph ng pháp ti p c n theo k t qu thì KTV c n th n tr ng khi đ a ra nguyên nhơn vƠ

nh h ng Ph ng pháp nƠy giúp KTV có th tr l i các cơu h i ki m toán có d ng

nh :

- Các k t qu lƠ nh ng gì?

- Các k t qu đó có đ t đ c nh mong mu n hay không?

+ Có nh t quán v i nhi m v , ch c n ng đ c giao không?

+ Có đ m b o ch t l ng theo yêu c u không?

+ Có đ m b o s l ng theo yêu c u không?

+ Có đ m b o chi phí theo yêu c u không?

N u các cơu tr l i trên đ u lƠ th a mƣn thì h th ng c ng đ c đ m b o

c) Ph ng pháp ti p c n theo v n đ

Ph ng pháp ti p c n theo v n đ giúp KTV ki m tra đánh giá, xác minh vƠ phơn tích nguyên nhơn gơy ra các v n đ c th ho c các sai l ch so v i tiêu chí Tr ng h p

s d ng ph ng pháp ti p c n theo đ nh h ng v n đ thì, KTV th ng không ph i xơy

d ng tiêu chí ki m toán mƠ ch xác minh v n đ vƠ xác đ nh nguyên nhơn gơy ra v n đ

Ph ng pháp ti p c n theo đ nh h ng tuơn th giúp KTV trình bƠy Ủ ki n c a mình v vi c đ n v có tuơn th v i m t ho c m t s quy đ nh c th ; hay các giao d ch

do đ n v ti n hƠnh có tuơn th v i quy đ nh c th nƠo đó Ph ng pháp ti p c n nƠy

th ng đ c th hi n rõ trong lo i hình ki m toán tuơn th , tuy nhiên trong KTH có

th s d ng ph ng pháp nƠy k t h p v i m t trong các ph ng pháp nói trên Khi s

d ng ph ng pháp nƠy, các tiêu chí ki m toán ph i nêu quy đ nh c th c n ph i tuơn

th mƠ cu c ki m toán đang h ng t i

1.3 XÉT OÁN CHUYểN MỌN TRONG KI M TOÁN HO T NG

Trong quá trình l p k ho ch, th c hi n ki m toán vƠ l p báo cáo ki m toán, KTV nhƠ n c ph i th c hi n các xét đoán chuyên môn vƠ duy trì thái đ hoƠi nghi ngh

nghi p, nh ng đ ng th i c ng c n có thái đ c u th vƠ s n sƠng đ i m i

a) Khái ni m

Xét đoán chuyên môn lƠ vi c v n d ng các ki n th c, k n ng, kinh nghi m, kh

n ng sáng t o, th n tr ng, linh ho t vƠ th c t , đ thu th p, phơn tích d li u, giúp KTV nhƠ n c đ a ra quy t đ nh phù h p v i các v n đ ki m toán ph c t p vƠ có nhi u

quan đi m khác nhau KTV nhƠ n c c ng c n duy trì thái đ c u th , nh m tránh b sót các lỦ l ho c các b ng ch ng quan tr ng

Xét đoán chuyên môn đ c s d ng khi ra quy t đ nh v các b c quan tr ng

trong m t cu c KTH , nh : L a ch n ch đ ki m toán; đánh giá tr ng y u vƠ r i ro

ki m toán; xác đ nh m c tiêu, n i dung ki m toán vƠ xơy d ng tiêu chí ki m toán;

ph ng pháp thu th p vƠ phơn tích b ng ch ng ki m toán c n thi t đ đ t đ c m c tiêu

ki m toán KTV c ng th ng s d ng xét đoán chuyên môn vƠ có thái đ th n tr ng đ xác đ nh s l ng vƠ ch t l ng c a b ng ch ng ki m toán nh m h tr đ đ a ra các

k t lu n vƠ ki n ngh ki m toán

Khi th c hi n xét đoán chuyên môn, KTV c n xem xét v các chu n m c chuyên môn, t v n c a chuyên gia trong vƠ ngoƠi c quan KTNN; đ ng th i c n chú Ủ đ n b n

ch t v n đ h n hình th c th hi n vƠ công khai cho ng i s d ng báo cáo ki m toán

c) Thái đ hoài nghi ngh nghi p

HoƠi nghi ngh nghi p lƠ thái đ đánh giá nghiêm túc, luôn nghi ng v tính đ y

đ , tin c y c a b ng ch ng ki m toán thu th p đ c; đ ng th i c nh giác v các b ng

ch ng có s trái ng c, mơu thu n vƠ luôn nghi v n v m c đ tin c y c a các tƠi li u, các gi i trình do bên liên quan cung c p

HoƠi nghi ngh nghi p đ c s d ng khi xác đ nh tr ng y u, đánh giá b ng ch ng

ki m toán, thông tin vƠ gi i trình Duy trì thái đ hoƠi nghi ngh nghi p trong su t quá trình ki m toán lƠ r t c n thi t nh m gi m r i ro c a vi c: B qua các tình hu ng b t

th ng; không khái quát đ c tình hình khi đ a ra các k t lu n ki m toán; s d ng các

gi đ nh không thích h p trong vi c xác đ nh b n ch t, n i dung, th i gian c a các th

t c ki m toán vƠ đánh giá các k t qu ki m toán KTV c n áp d ng ph ng pháp ti p

c n mang tính phê phán đ duy trì thái đ khách quan đ i v i thông tin đ c cung c p;

đ ng th i ph i ch đ ng l nh h i các quan đi m, Ủ ki n ph n bi n đ tránh các xét đoán

sai l m ho c thi u khách quan

d) T duy logic

T duy logic lƠ m t y u t không th thi u đ i v i KTV th c hi n KTH T duy

logic lƠ các l p lu n c n thi t b t đ u t khi hình thƠnh Ủ t ng v ch đ ki m toán cho

đ n khi l p báo cáo ki m toán đ đ a ra các ki n ngh ki m toán Các y u t c a t duy

logic mƠ KTV c n duy trì trong su t quá trình ti n hƠnh cu c KTH g m:

- L p lu n ph i có m c tiêu: KTV ph i v ch rõ, l a ch n các m c tiêu quan tr ng

vƠ th c t c a mình, phơn bi t v i các m c tiêu có liên quan, xem xét l i th ng xuyên

đ ch c ch n đang bám sát m c tiêu

- L p lu n ph i đ ch ng minh, tr l i vƠ gi i quy t m t v n đ : KTV ph i xác

đ nh chính xác v n đ , lƠm rõ Ủ ngh a vƠ ph m vi c a v n đ , phơn chia v n đ l n thƠnh nhi u v n đ nh , xác đ nh v n đ có cơu tr l i đúng hay không vƠ l p lu n đó hình thƠnh t m t quan đi m hay t nhi u quan đi m

- L p lu n ph i d a trên các gi đ nh: KTV ph i xác đ nh rõ các gi đ nh vƠ xem xét các gi đ nh có h p lỦ không, xem xét cách đ nh hình quan đi m t các gi đ nh

- L p lu n ph i đ c hình thƠnh t m t vƠi quan đi m: KTV ph i xác đ nh quan

đi m c a mình, tìm ki m các quan đi m khác vƠ xác đ nh đi m m nh, đi m y u, c

g ng công b ng khi đánh giá các quan đi m

- L p lu n ph i d a trên các d li u, thông tin vƠ b ng ch ng: KTV ph i gi i h n các quan đi m c a mình trong các quan đi m đ c ch ng minh b ng các d li u đƣ có, tìm ki m quan đi m trái ng c vƠ ch c ch n đƣ t p h p đ y đ , rõ rƠng, chính xác các thông tin ch ng minh cho quan đi m c a mình

- L p lu n ph i đ c di n gi i, đ nh hình thông qua các khái ni m vƠ Ủ t ng:

KTV ph i xác đ nh các khái ni m chính vƠ gi i thích rõ rƠng, xem xét các khái ni m khác có liên quan vƠ ch c ch n đƣ s d ng các khái ni m m t cách th n tr ng, chính xác

- L p lu n ph i ch a đ ng nh ng suy xét ho c di n gi i đ đ a ra k t lu n vƠ ch

ra Ủ ngh a c a d li u: KTV ph i ch ra nh ng suy xét t các b ng ch ng, ki m tra xem các suy xét có th ng nh t không vƠ xác đ nh các gi đ nh d n đ n các suy xét đó

- L p lu n ph i đ a đ n k t qu ho c h qu : KTV ph i tìm ra các k t qu vƠ h qu

mang tính tích c c vƠ tiêu c c t các l p lu n c a mình, xem xét các h qu có th có

đ m b o có các k n ng vƠ chuyên môn c n thi t th c hi n các công vi c,

KTNN s d ng nhi u ngu n nhơn l c khác nhau, trong đó có th s d ng chuyên gia bên ngoƠi KTNN ph i quy đ nh các chính sách vƠ th t c đ đ m b o r ng chuyên gia

đ c s d ng có trình đ , kinh nghi m, n ng l c chuyên môn thích h p cho cu c ki m toán, có hi u bi t đ y đ v môi tr ng ho t đ ng c a KTNN, hi u rõ công vi c đ c yêu c u, tuơn th các yêu c u v đ o đ c ngh nghi p, các chu n m c, quy trình c a

KTNN vƠ đ c l p, khách quan v i đ n v đ c ki m toán Vi c xác đ nh nhu c u s

d ng hay không s d ng chuyên gia; vai trò, n i dung, ph m vi công vi c vƠ th i gian

th c hi n c a chuyên gia; l a ch n, th ng th o, cam k t vƠ các trao đ i quan tr ng v i chuyên gia; thông tin liên quan đ n tính đ c l p vƠ khách quan c a chuyên gia; tƠi li u

lƠm vi c vƠ báo cáo c a chuyên gia; giám sát công vi c vƠ s d ng k t qu lƠm vi c c a chuyên gia ph i đ c l u tr trong tƠi li u lƠm vi c c a đoƠn ki m toán Chuyên gia có

th đ c s d ng ngay t giai đo n l p k ho ch đ giúp đoƠn ki m toán xác đ nh m c tiêu, n i dung vƠ tiêu chí ki m toán, t v n v chuyên môn trong giai đo n th c hi n

ki m toán vƠ đ a ra các k t lu n, ki n ngh ki m toán trong giai đo n l p báo cáo ki m

toán Tr ng đoƠn ki m toán ph i xem xét y u t r i ro liên quan đ n vi c s d ng chuyên gia thông qua ki m soát các d li u, gi đ nh, ph ng pháp đ c chuyên gia s

d ng, tính h p lỦ c a các phát hi n, k t lu n c a chuyên gia, m i quan h v i các phát

hi n khác trong đoƠn ki m toán vƠ v i m c tiêu c a cu c ki m toán, đ a ra các k t lu n

c a tr ng đoƠn ki m toán v các v n đ đó vƠ quy t đ nh phát hi n nƠo c a chuyên gia

đ c đ a vƠo báo cáo ki m toán

a) Các nguyên t c trong s d ng chuyên gia

Chuyên gia có th đ c s d ng ngay t giai đo n l p k ho ch đ giúp đoƠn

ki m toán xác đ nh m c tiêu, n i dung vƠ tiêu chí ki m toán, t v n v chuyên môn

trong giai đo n th c hi n ki m toán vƠ đ a ra các k t lu n, ki n ngh ki m toán trong

giai đo n l p báo cáo ki m toán Vi c s d ng chuyên gia trong các giai đo n c a cu c

ki m toán c n đ m b o theo các nguyên t c:

- Trong tr ng h p cu c ki m toán đòi h i các k thu t, ph ng pháp vƠ k n ng chuyên ngƠnh mƠ Ki m toán nhƠ n c không có, Ki m toán nhƠ n c có th s d ng chuyên gia bên ngoƠi đ h tr cho cu c ki m toán;

- Vi c đánh giá s c n thi t vƠ l nh v c ph i s d ng chuyên gia ph i đ c th c

hi n ngay t đ u trong giai đo n kh o sát thu th p thông tin đ l p k ho ch ki m toán;

- Vi c xác đ nh nhu c u s d ng hay không s d ng chuyên gia; vai trò, n i dung,

ph m vi công vi c vƠ th i gian th c hi n c a chuyên gia; l a ch n, th ng th o, cam

k t vƠ các trao đ i quan tr ng v i chuyên gia; thông tin liên quan đ n tính đ c l p vƠ khách quan c a chuyên gia; tƠi li u lƠm vi c vƠ báo cáo c a chuyên gia; giám sát công

vi c vƠ s d ng k t qu lƠm vi c c a chuyên gia ph i đ c l u tr trong tƠi li u lƠm

vi c c a đoƠn ki m toán;

- Tr ng đoƠn ki m toán ph i xem xét y u t r i ro liên quan đ n vi c s d ng chuyên gia thông qua ki m soát các d li u, gi đ nh, ph ng pháp đ c chuyên gia s

d ng, tính h p lỦ c a các phát hi n, k t lu n c a chuyên gia, m i quan h v i các phát

hi n khác trong đoƠn ki m toán vƠ v i m c tiêu c a cu c ki m toán, đ a ra các k t lu n

c a tr ng đoƠn ki m toán v các v n đ đó vƠ quy t đ nh phát hi n

b) Các yêu c u đ i v i chuyên gia

KTNN ph i quy đ nh các chính sách vƠ th t c v yêu c u đ i v i các chuyên gia

đ c s d ng trong đó c n nêu rõ v :

- Ph i có trình đ , kinh nghi m, n ng l c chuyên môn thích h p cho cu c ki m toán;

B ng ch ng ki m toán lƠ nh ng tƠi li u thu th p đ c trong quá trình ki m toán,

t đó t o c s pháp lỦ cho vi c đ a ra các k t lu n ki m toán trong ki m toán ho t

đ ng

a) Tài li u ki m toán

Khái ni m

TƠi li u ki m toán lƠ các ghi chép đ c l u tr trên gi y, trên phim nh, trên các

n n tƠng đa ph ng ti n vƠ các ph ng ti n khác theo quy đ nh c a pháp lu t hi n hƠnh

v các th t c ki m toán đƣ th c hi n, các b ng ch ng ki m toán liên quan đƣ thu th p,

k t lu n c a KTV nhƠ n c vƠ các c p có th m quy n c a Ki m toán nhƠ n c Trong

m t s tƠi li u, thu t ng ắtƠi li u lƠm vi cẰ đ c s d ng v i Ủ ngh a t ng đ ng

Trong khi b n ch t vƠ ph m vi tƠi li u ki m toán ph i đáp ng đ c các chu n m c

ki m toán vƠ các quy đ nh có liên quan c a KTNN, thì vi c l p tƠi li u ki m toán v c

b n v n d a trên các xét đoán ngh nghi p c a KTV phù h p v i t ng cu c ki m toán c

th

Vi c l p tƠi li u ki m toán lƠ c n thi t nh m ch ng minh cho các công vi c mƠ

KTV đƣ th c hi n ph n ánh đúng b n ch t vƠ n i dung c a các th t c ki m toán

đƣ th c hi n, tƠi li u ki m toán c a KTV c n ph i ch ra:

- Cách th c kh o sát, thu th p thông tin vƠ xác đ nh các n i dung chính c a k

ho ch ki m toán;

- Cách th c thu th p b ng ch ng ki m toán thông qua các công vi c đƣ th c hi n,

d a trên h th ng ki m soát n i b vƠ đánh giá r i ro;

- Cách th c đ a ra các phát hi n, k t lu n, ki n ngh ki m toán d a trên các b ng

ch ng ki m toán;

- S tuơn th các chu n m c ki m toán, các chính sách c a KTNN vƠ ph ng pháp lu n phù h p; vƠ

- Ng i ki m tra, ki m soát, th i gian vƠ ph m vi ki m tra, ki m soát

TƠi li u ki m toán c n đ c l p k p th i vƠ đáp ng đ c các yêu c u sau: HoƠn

ch nh, chính xác, rõ rƠng, súc tích, rƠnh m ch, d hi u, phù h p, s p x p có h th ng

mang tính nh t quán, d ki m tra, ki m soát

Phơn lo i tƠi li u ki m toán

- C n c vƠo ngu n tƠi li u: TƠi li u do KTV t o l p, tƠi li u do đ n v đ c ki m toán cung c p; tƠi li u do bên th ba cung c p; tƠi li u ki m soát;

- C n c vƠo th i đi m l p tƠi li u ki m toán: TƠi li u l u tr (bao g m c h s

ki m toán tr c đó); tƠi li u ki m toán hi n t i; tƠi li u ki m toán b sung sau ngƠy phát hƠnh báo cáo ki m toán;

- C n c vƠo hình th c l u tr tƠi li u: TƠi li u l u tr trên gi y, tƠi li u l u tr trên phim nh, tƠi li u l u tr trên các ph ng ti n tin h c, tƠi li u l u tr trên các

ph ng ti n khác

N i dung tƠi li u ki m toán

KTV c n l p đ y đ tƠi li u ki m toán đ m t KTV có kinh nghi m vƠ không có

s liên h t tr c v i cu c ki m toán, có th hi u:

- B n ch t, th i gian vƠ ph m vi c a các th t c ki m toán đ c th c hi n, vi c tuơn th các chu n m c ki m toán, các yêu c u v th t c vƠ quy đ nh pháp lỦ hi n hƠnh;

- Các k t qu c a các th t c ki m toán đƣ th c hi n vƠ các b ng ch ng ki m toán

đƣ thu th p đ c;

- Nh ng v n đ quan tr ng trong cu c ki m toán, các k t lu n; vƠ các xét đoán

ngh nghi p quan tr ng đƣ th c hi n đ rút ra các k t lu n đó

Hình th c vƠ n i dung c a tƠi li u ki m toán ph thu c vƠo các y u t sau:

- Quy mô vƠ tính ph c t p c a đ n v đ c ki m toán vƠ các ho t đ ng c a đ n v

- Ph ng pháp vƠ các công c ki m toán s d ng

TƠi li u ki m toán th ng bao g m:

- K ho ch ki m toán t ng quát c a cu c ki m toán cùng nh ng tƠi li u kh o sát,

- B n gi i trình c a đ n v đ c ki m toán;

- Danh m c các v n đ c n ki m tra;

- Th t (bao g m c th đi n t ) liên quan đ n các v n đ quan tr ng;

- Các ch ng t , tƠi li u, báo cáo thu th p t đ n v đ c ki m toán;

Trong khi xác đ nh b n ch t vƠ ph m vi tƠi li u trong m t l nh v c ki m toán c

th ho c c a m t b c trong th t c ki m toán, KTV nhìn chung c n thêm tƠi li u khác

+ C n có thêm b ng ch ng khi k t lu n v các m c tiêu c a cu c ki m toán

Ví d : Nh ng tƠi li u c n có đ xơy d ng k ho ch chi n l c KTH g m:

+ Mô t v đ n v đ c ki m toán cùng v i môi tr ng ho t đ ng c a đ n v ;

+ ánh giá các r i ro nh h ng đ n hi u qu qu n lỦ các ch ng trình vƠ các

ho t đ ng c a đ n v ;

+ Tóm t t quan đi m chi n l c dƠi h n v đ nh h ng phát tri n KTH c a c

quan KTNN cho m i lo i hình đ n v đ c ki m toán;

+ Các báo cáo ki m toán g n đơy c a KTNN, các đ ngh hay yêu c u g n đơy t

Qu c h i, H i đ ng nhơn dơn vƠ các đánh giá c a đ n v c ng nh các báo cáo ki m toán n i b ;

+ Danh sách các l nh v c KTH ti m n ng;

+ Danh sách các cu c KTH d ki n trong kho ng th i gian c a k ho ch chi n

l c vƠ c s xơy d ng danh sách nƠy

M t s n i dung c n l u Ủ khi l p tƠi li u ki m toán:

+ L p tƠi li u đ i v i các v n đ quan tr ng: KTV c n l p tƠi li u đ i v i các

cu c th o lu n, trao đ i v các v n đ quan tr ng v i các nhƠ qu n lỦ hay nh ng ng i

ch u trách nhi m liên quan vƠ nh ng ng i khác TƠi li u c n ph n ánh đ c n i dung

đƣ th o lu n, ng i tham gia, th i gian, các nh n xét vƠ k t lu n đ t đ c

Khi l p tƠi li u đ i v i v n đ quan tr ng, đoƠn ki m toán c n thu th p các tƠi li u

sau t i ch ng m c có th ch p nh n đ c: Mô t v n đ ; các v n đ liên quan đ n các

tr ng h p c th ; b ng ch ng thu th p đ c; các tƠi li u tham chi u vƠ phơn tích k

thu t; k t qu t v n vƠ b t k quan đi m thay th quan tr ng nƠo khác (n u có) đƣ đ c

th o lu n vƠ có lỦ do h p lỦ cho vi c thay th đó, b ng ch ng v t v n liên quan đ n các

v n đ quan tr ng trong h s ki m toán b ng vi c ghi l i các v n đ đƣ th o lu n vƠ các

k t lu n ho c đ a vƠo lƠm tƠi li u ki m toán nh ng tƠi li u do bên t v n l p; các k t lu n

cu i cùng đ t đ c, c s vƠ các xét đoán chuyên môn quan tr ng th c hi n trong quá

trình k t lu n, bao g m c cách th c đoƠn ki m toán đƣ x lỦ nh ng thông tin hay b ng

ch ng quan tr ng thu đ c mƠ trái ng c hay không th ng nh t v i k t lu n cu i cùng;

vi c ki m tra c a Tr ng đoƠn ki m toán vƠ ng i ki m tra ch t l ng (n u có) L p tƠi

li u v m t v n đ quan tr ng không nh t thi t ch gi i h n trong nh ng tƠi li u do KTV

l p mƠ còn có th bao g m c các tƠi li u do đ n v đ c ki m toán l p mƠ KTV th y c n

+L p tƠi li u v các thông tin không nh t quán v i k t lu n: N u KTV thu th p

đ c các thông tin không nh t quán v i k t lu n ki m toán cu i cùng liên quan đ n m t

v n đ quan tr ng, KTV c n t p h p tƠi li u v cách th c x lỦ v n đ nƠy

Do v y, các đoƠn ki m toán s không b nh ng tƠi li u, thông tin không th ng

nh t v i k t lu n cu i cùng ra kh i h s ki m toán i u nƠy không có ngh a lƠ KTV

ph i gi l i nh ng tƠi li u không phù h p hay đƣ b thay th , vì nh ng thông tin s khai,

ch a chính xác ho c đƣ b thay th thì không đ c coi lƠ không nh t quán

Ki m soát tài li u ki m toán

có th ki m soát đ c tƠi li u ki m toán, KTV c n hi u đ c nh ng yêu c u

đ tƠi li u ki m toán đ t đ c tính hi u qu vƠ hi u l c nh sau:

- M c đích: TƠi li u th hi n chi ti t vƠ đ y đ các th t c ki m toán đ hi u đ c

m c tiêu c a các th t c ki m toán đó

- Ngu n: TƠi li u cho th y đ c các ngu n tƠi li u, ví d đ c l p b i đ n v đ c

ki m toán hay do KTV ho c t bên th ba

- K t qu : TƠi li u cho th y các k t qu thu đ c t các th t c ki m toán

- Ph m vi: TƠi li u đ y đ đ m t KTV có kinh nghi m, ng i tr c đó không có liên quan đ n cu c ki m toán, hi u đ c b n ch t, th i gian, ph m vi vƠ k t qu c a các

cu c ki m toán đƣ đ c th c hi n, các b ng ch ng đƣ thu đ c vƠ các k t lu n đƣ có

- B n ch t: LƠ vi c l p tƠi li u v các th t c ki m toán

- Th i h n: T t c các b ng ch ng ch ng minh cho các n i dung trong báo cáo

ki m toán đ c thu th p vƠ ki m tra tr c khi hoƠn thƠnh báo cáo ki m toán

- TƠi li u ki m toán c n đáp ng yêu c u v tính b o m t, an toƠn, trung th c, có

th ti p c n đ c vƠ có th ph c h i đ c (tƠi li u đi n t )

b) H s ki m toán

Khái ni m

LƠ t p h p các tƠi li u ki m toán do KTV nhƠ n c thu th p, phơn lo i, s d ng

ho c các gi y t lƠm vi c do KTV nhƠ n c l p trên c s d li u thu th p đ c vƠ l u

tr theo m t tr t t nh t đ nh lƠm b ng ch ng cho m t cu c ki m toán c th

M c đích

M c đích c a vi c l p h s ki m toán lƠ nh m ph n ánh cách th c mƠ đoƠn ki m toán đƣ ti n hƠnh đ thu đ c các k t qu c a cu c ki m toán Tuy nhiên, đi u đó không

có ngh a lƠ KTV t ng thu t m i công vi c đƣ th c hi n trong cu c ki m toán

ng th i, h s ki m toán đ c l p vƠ hoƠn ch nh nh m đ m b o ch có h s

cu i cùng đ c l u tr lƠ có th s d ng cho ho t đ ng ki m toán c a nh ng n m sau

ho c khi c n xem xét, tham chi u đ n i u nƠy lƠ quan tr ng nh m tránh lúng túng khi xác đ nh tƠi li u nƠo lƠ b n cu i trong vi c tham chi u các h s đƣ đi vƠo l u tr Yêu c u

H s ki m toán ph i có m c đích rõ rƠng vƠ phù h p v i các m c tiêu ki m toán

c ng nh các th t c ki m toán đƣ áp d ng N i dung vƠ vi c s p x p h s ki m toán th

hi n m c đ chuyên nghi p, kinh nghi m vƠ n ng l c c a KTV

H s ki m toán đáp ng đ c yêu c u khi tr l i đ c các cơu h i sau:

- Nh ng công vi c đƣ đ c th c hi n (vƠ t i sao) vƠ đ c th c hi n nh th nƠo?

- Cu c ki m toán đ c d a trên nh ng thông tin nƠo? Ngu n thông tin?

- Công vi c đ c hoƠn thƠnh khi nƠo? c ki m tra khi nƠo vƠ do ai?

- Nh ng công vi c nƠo c n ti n hƠnh thêm (vƠ t i sao)?

- Nh ng gi đ nh nƠo đƣ đ c s d ng (vƠ t i sao)?

- Các phát hi n lƠ gì?

- Tác đ ng c a các phát hi n nƠy ra sao?

- Nh ng k t lu n nƠo KTV có th đ a ra?

- Các xét đoán nƠo đƣ đ c s d ng đ có đ c các k t lu n?

KTV nhƠ n c ph i phơn lo i, s p x p tƠi li u vƠo h s ki m toán theo tr t t

nh t đ nh c a quy trình ki m toán vƠ th c hi n các th t c hƠnh chính v hoƠn thi n h

s ki m toán k p th i sau ngƠy l p báo cáo ki m toán Không đ c h y b h s ki m toán tr c khi h t th i h n l u tr theo quy đ nh Th i h n l u tr h s ki m toán ph

thu c vƠo quy đ nh c a m i c quan ki m toán t i cao Tuy nhiên, theo khuy n ngh c a

ISQC 1 do IFAC ban hƠnh, th i gian l u tr t i thi u lƠ 5 n m k t ngƠy phát hƠnh báo cáo ki m toán

Ví d : C quan T ng ki m toán Canada quy đ nh th i h n l u tr c a các lo i h

s ki m toán nh sau:

- Ki m toán tƠi chính: 7 n m,

- Ki m toán T ng quy t toán n m c a Chính ph Canada: 7 n m,

- Ki m tra đ c bi t: 15 n m,

- KTH vƠ nghiên c u c a các phòng, ban vƠ các c quan: 15 n m,

- Các ho t đ ng giám sát phát tri n b n v ng vƠ nh ng ki n ngh t p th (c ng

- H s ki m toán ph i mô t các khung đánh giá, quan đi m vƠ mô hình phơn tích

đƣ đ c áp d ng; di n bi n, n i dung c a quá trình hình thƠnh Ủ ki n, k t lu n ki m toán;

- H s ki m toán ph i th hi n đ c đánh giá khách quan, công b ng vƠ đ y đ

v cơu h i ki m toán hay ch đ ki m toán; tham chi u đ n các lu n đi m ch a đ c

ch p nh n trong báo cáo ki m toán, ho c mô t cách th c gi i quy t các quan đi m khác

nhau trong báo cáo ki m toán

Vai trò c a h s ki m toán đ c th hi n nh sau:

- Giúp cho vi c l p k ho ch vƠ th c hi n cu c ki m toán;

- Xác nh n, c ng c các Ủ ki n vƠ báo cáo ki m toán;

- T o thu n l i, h tr cho vi c giám sát vƠ ki m soát ch t l ng: giúp ch ra vi c

đƣ áp d ng các yêu c u c a các chu n m c ngh nghi p hi n hƠnh; giúp đánh giá tính

đ y đ vƠ phù h p c a các b ng ch ng đƣ thu th p đ c c ng nh các k t lu n đƣ hình thƠnh;

- H tr cho vi c th c hi n ki m tra vƠ thanh tra các ho t đ ng th c ti n, phù h p

v i Chu n m c ki m toán nhƠ n c s 40 ậ Ki m soát ch t l ng ki m toán vƠ các quy

đ nh khác v ki m soát ch t l ng c a KTNN

- LƠ c s đ các c p lƣnh đ o vƠ nh ng ng i có th m quy n có th ki m tra t t

c các b ng ch ng c a cùng m t k t lu n

- LƠ c u n i có hi u qu v i các cu c ki m toán sau nƠy;

- Giúp KTV chuyên nghi p h n trong công tác ki m toán

sau:

- Tác đ ng ki m toán d ki n t ng th (hay giá tr t ng thêm t cu c ki m toán): Tác đ ng lƠm c i thi n tính kinh t , tính hi u qu hay tính hi u l c c a các ch ng trình, các ho t đ ng, các đ n v ho c các ngu n công qu vƠ các th ch ; ho c c i thi n

v ch t l ng d ch v cung c p hay công tác l p k ho ch, ki m soát, qu n lỦ

- T m quan tr ng c a y u t tƠi chính: Y u t nƠy d a trên đánh giá t ng giá tr tƠi

s n, n ph i tr , chi phí vƠ doanh thu hƠng n m c a ch đ ki m toán ti m n ng Quy

mô tƠi chính cƠng l n, u tiên l a ch n ch đ ki m toán cƠng cao;

- R i ro trong công tác qu n tr : Các y u t lƠm t ng m c đ r i ro g m: Quy mô tƠi chính vƠ ngơn sách l n; các l nh v c th ng hay có sai sót, ch ng h n nh : mua s m, công ngh , môi tr ngầ; các ho t đ ng m i ho c đ c tri n khai nh m gi i quy t các tình th c p bách; ho t đ ng có c u trúc qu n lỦ ph c t p; không có thông tin tin c y v tính kinh t , tính hi u qu , tính hi u l c

- ụ ngh a c a ch đ ki m toán đ i v i n i b đ n v : M t ch đ đ c xem lƠ quan tr ng n u nó đóng vai trò trung tơm trong ch c n ng ho t đ ng c a đ n v hay thông tin v v n đ đó có th nh h ng đ n ng i s d ng báo cáo ki m toán ho t

đ ng;

- nh h ng c a ch đ ki m toán đ i v i n n kinh t - xƣ h i: Ki m toán viên nhƠ n c c n xem xét m c đ quan tr ng c a ch đ không ch khía c nh tƠi chính

mƠ còn khía c nh chính tr , xƣ h i c ng nh cách th c đ t ng thêm giá tr thông qua

cu c ki m toán Nó liên quan t i nh ng khía c nh xƣ h i, kinh t vƠ môi tr ng vƠ s quan tr ng c a vi c v n hƠnh t i chính ph vƠ công chúng Khi xem xét y u t nƠy m t

s v n đ g n v i tác đ ng c n quan tơm nh l i ho c s b t th ng trong trách nhi m

gi i trình C ng c n quan tơm đ n m c đ quan tơm c a c quan l p pháp vƠ công chúng đ n k t qu cu c ki m toán

- Ph m vi bao quát c a các cu c ki m toán tr c đơy vƠ đánh giá c a các c quan

v ch đ ki m toán: Y u t nƠy không ch đ c p t i các cu c ki m toán tr c đơy c a

Ki m toán nhƠ n c mƠ còn đ c p t i các cu c thanh tra, ki m tra đ c l p khác đ i v i

ch đ ki m toán ti m n ng N u đƣ có các cu c ki m tra t ng đ i toƠn di n đ i v i ch

đ ki m toán ti m n ng g n đơy, tiêu chí nƠy s đ c l u Ủ đ có s l a ch n cho phù

h p

- Kh n ng th c hi n ki m toán: Tính kh thi c a cu c ki m toán liên quan đ n

kh n ng c a ki m toán viên th c hi n cu c ki m toán theo nh ng chu n m c ki m toán S có nhi u v n đ phát sinh có th khi n ki m toán viên quy t đ nh không ch n

ki m toán m t l nh v c c th cho dù nó quan tr ng đ a ra nh ng quy t đ nh nh

v y, ki m toán viên c n xem xét nh ng v n đ sau: B n ch t c a ho t đ ng không phù

h p, ví d , ki m toán đ c đi m k thu t c a m t thi t b nghiên c u lƠ không kh thi; không có ho c không th có chuyên môn c n thi t; l nh v c đang có nh ng thay đ i đáng k vƠ c n b n; không có tiêu chí thích h p đ đánh giá ho t đ ng

2.1.2 Ngu n vƠ giá tr thông tin lƠm c n c cho vi c đánh giá các y u t

- Ngu n thông tin t n i b Ki m toán nhƠ n c: K ho ch chi n l c ki m toán

ho t đ ng c a Ki m toán nhƠ n c; các báo cáo ki m toán vƠ báo cáo ki m tra th c

hi n ki n ngh tr c đơy;

- Ngu n thông tin bên ngoƠi Ki m toán nhƠ n c: K ho ch phát tri n kinh t xƣ

h i giai đo n vƠ hƠng n m; d toán ngơn sách nhƠ n c hƠng n m; báo cáo ti n đ các

ch ng trình, d án; báo cáo c a các c quan Chính ph , đ a ph ng hƠng n m; các phiên th o lu n vƠ ch t v n c a Qu c h i; các ch đ mang tính th i s đ c đ ng t i trên các ph ng ti n thông tin truy n thôngầ

M C TIểU, PH M VI KI M TOÁN

2.2.1 Tìm hi u đ n v đ c ki m toán

a) M c đích c a tìm hi u đ n v đ c ki m toán

Ki m toán viên c n có ki n th c ho c thu nh n ki n th c v ho t đ ng đ đ có

th phát hi n vƠ hi u v các s ki n, giao d ch vƠ các ho t đông th c t mƠ theo đánh giá c a ki m toán viên, có th có nh h ng đáng k đ n thông tin ho t đ ng ho c đ n

vi c ti n hƠnh cu c ki m toán Các thƠnh viên c a đoƠn ki m toán c n có ho c thu th p

nh ng ki n th c thích h p, đ y đ v đ n v (ho c lƠ b ph n đ c ki m toán) vƠ môi

tr ng ho t đ ng đ h có th hoƠn thƠnh nhi m v đ c giao Hi u bi t v ho t đ ng

có Ủ ngh a r ng h n hi u bi t v m t đ n v c th Nó c ng có ngh a lƠ có hi u bi t v ngƠnh, l nh v c (ví d trong tr ng h p qu n lỦ trang thi t b , ki m toán viên c n có

hi u bi t v quy trình mua s m) Tìm hi u v Ch ng trình/ho t đ ng/đ n v đ c ki m toán s giúp ki m toán viên có c s đ xác đ nh n i dung, m c tiêu, ph m vi, tiêu chí

vƠ ph ng pháp ti p c n ki m toán phù h p

b) Thông tin c n thu th p

Trong nh ng b c đ u c a l p k ho ch ki m toán, ki m toán viên th ng thu

th p thông tin v :

(1) Ch c n ng, nhi m v

Ki m toán viên tìm hi u v ch c n ng, nhi m v c a đ n v đ c quy đ nh t i các

quy t đ nh thƠnh l p, ki n toƠn ch c n ng, nhi m v vƠ các v n b n quy ph m pháp lu t

đi u ch nh ho t đ ng c a đ n v ; t đó có c s đ tìm hi u, xem xét v các m c tiêu

c a đ n v

(2) M c tiêu c a t ch c vƠ m c tiêu ho t đ ng

Các m c tiêu c a m t đ n v có th đ c th hi n qua ch tiêu tƠi chính (ví d , trong các báo cáo ngơn sách ho c báo cáo tƠi chính) vƠ trong các ch tiêu phi tƠi chính (ví d , đ u vƠo, đ u ra vƠ tác đ ng d ki n) S hi u bi t v các m c tiêu c a đ n v

s h tr ki m toán viên trong thi t l p ho c đánh giá s phù h p c a cu c ki m toán, các m c tiêu vƠ ph m vi ki m toán Ki m toán viên nên l u tơm đ n nh ng m c tiêu gơy tranh cƣi, vì chúng có th nh h ng đ n kh n ng c a đ n v trong vi c đ t đ c tính kinh t , hi u l c, hi u qu Ki m toán viên c n hi u đ c các m c tiêu ho t đ ng

c a đ n v đ tìm hi u v s phù h p c a các ho t đ ng v i m c tiêu chung c a đ n

v Các m c tiêu ho t đ ng riêng bi t có th mơu thu n v i nhau, ví d nh gi a đ u

ra vƠ đ u vƠo, do đó đôi khi c n có s đánh đ i gi a các m c tiêu ho t đ ng c th đ

có th đ t đ c m c tiêu chung Ki m toán viên c n đánh giá đ c s phù h p c a các

m c tiêu ho t đ ng c a đ n v

(3) Các m i quan h v trách nhi m gi i trình

Có hai lo i quan h trách nhi m gi i trình: bên trong vƠ bên ngoƠi M i quan h trách nhi m gi i trình quan tr ng nh t liên quan đ n c quan ch qu n ho c c quan l p pháp M i quan h bên ngoƠi quan tr ng lƠ gi a c quan ch qu n (l p pháp) vƠ nh ng bên quan tơm đ n ho t đ ng c a đ n v ; ví d nh , c quan l p pháp vƠ công chúng nói chung trong l nh v c công, ng i cho vay, ng i đi vay vƠ nhơn viên trong l nh v c t

C quan ch qu n giao quy n qu n lỦ cho c p có th m quy n trong vi c gi vƠ s

d ng các ngu n l c c a đ n v Ban qu n lỦ có trách nhi m qu n tr nh ng ngu n l c nƠy vƠ ch u trách nhi m gi i trình tr c c quan ch qu n v vi c đ t đ c nh ng m c tiêu trong đi u l qu n tr c a đ n v

Trách nhi m gi i trình trong đ n v ph thu c vƠo th m quy n c a lƣnh đ o đ n

v đƣ đ c ghi trong quy t đ nh c a c quan ch qu n Trong nh ng quy n l c đó, lƣnh

đ o c p cao phơn c p cho nhơn viên c a h ch u trách nhi m v nh ng v n đ nh t đ nh

trong ho t đ ng c a đ n v Ki m toán viên c n nh n bi t cách th c vƠ m c đ phơn

quy n c ng nh ng i nh n s phơn quy n đó

(4) Các ch ng trình và ho t đ ng

S hi u bi t v nh ng ch ng trình vƠ ho t đ ng quan tr ng c a đ n v cho phép

ki m toán viên xác đ nh xem li u đ n v có ho t đ ng trong ph m vi quy n h n không

vƠ cách th c đ n v đ t đ c m c tiêu ho t đ ng Ki m toán viên có th thu th p thông

tin v c c u t ch c c a đ n v , các đ c đi m, đ u ra, k t qu vƠ tác đ ng d ki n c a

nh ng ch ng trình, ho t đ ng quan tr ng c a đ n v

Các đ c đi m c a các ch ng trình vƠ ho t đ ng bao g m ngu n l c, b n ch t vƠ

s l ng ngu n l c s d ng trong th c hi n ch ng trình, các ph ng pháp th c hi n

ch ng trình vƠ giá c ho c các kho n phí c u thƠnh u ra, ví d nh hƠng hóa ho c

d ch v cung c p, có th đ c xác đ nh lƠ m c tiêu đƣ đ c ghi trong quy ch qu n lỦ

u ra có th lƠ đ i t ng ch u nh ng gi i h n b i s c nh tranh ho c lu t đ nh v m c

đ c a d ch v ho c giá c K t qu vƠ tác đ ng có th lƠ nh h ng tích c c ho c tiêu

c c c a ch ng trình ho c ho t đ ng vƠ có th do c Ủ hay vô Ủ

C c u t ch c c a đ n v cho th y cách th c t ch c các ch ng trình vƠ ho t

đ ng đ hoƠn thƠnh m c tiêu ho t đ ng Hi u rõ c c u t ch c c a đ n v bao g m

nh n bi t các b ph n vƠ chi nhánh quan tr ng vƠ xác đ nh nhi m v c ng nh m c đ

t ch c a h

(5) Ngu n l c v t ch t, tài chính và nhân s

+ Các ngu n l c: Ki m toán viên c n hi u m i quan h gi a các ngu n l c v i

m c tiêu vƠ m c đích ho t đ ng c a đ n v Ki m toán viên nên nh n bi t nh ng ngu n

l c mƠ nhƠ qu n lỦ phơn b cho các ch ng trình vƠ các ho t đ ng c a đ n v , có th so sánh s phơn b nƠy v i nh ng t ch c t ng t S phơn b nƠy có th cho th y nh ng

u tiên vƠ m c đ quan tr ng t ng ng c a các b ph n, phòng ban c a ch ng trình

vƠ ho t đ ng c th c a t ch c

+ Ngu n l c v t ch t: Bao g m hƠng t n kho vƠ các tƠi s n khác Ki m toán viên nên xác đ nh ngu n l c, b n ch t vƠ giá tr c a các ngu n l c v t ch t vƠ cách th c đ n

v s d ng nh ng ngu n l c nƠy trong ho t đ ng c a mình

+ Ngu n l c tƠi chính: Ph n nh trong doanh thu, chi phí, tƠi s n vƠ n c a đ n

v Hi u bi t v các ngu n l c tƠi chính giúp ki m toán viên hi u rõ v quy mô tƠi chính

nh s l ng giao d ch vƠ các s d tƠi kho n c ng nh vƠ các y u t c u thƠnh (ví d nhƠ cung c p ngu n l c)

+ Ngu n l c thông tin: Bao g m c các thông tin bên trong vƠ bên ngoƠi mƠ nhƠ

qu n lỦ ti p c n Vi c ti p c n các thông tin phù h p vƠ tin c y c ng nh s d ng chúng

hi u qu lƠ nh ng nhơn t quan tr ng đ th c hi n nhi u ho t đ ng

+ Ngu n nhơn l c: Bao g m lƣnh đ o vƠ nh ng nhơn viên trong đ n v Ngu n nhơn l c ch u nh h ng b i áp l c ngơn sách vƠ nh ng gi i h n trong n ng l c c a

ng i lao đ ng có th lƠm nh h ng đ n qu n lỦ vƠ ho t đ ng c a đ n v

(6) H th ng, c ch ki m soát n i b

Ki m toán viên c n hi u bi t v h th ng, c ch ki m soát n i b c a đ n v đ đánh giá s phù h p v i các ch ng trình, ho t đ ng c a đ n v , đ ng th i đ nh n di n các r i ro mƠ đ n v g p ph i

Ki m toán viên ph i nh n di n các v n đ nh các y u t c a ho t đ ng ch u s đánh giá c a nhƠ qu n lỦ, b n ch t vƠ tính th ng xuyên c a công tác báo cáo, các tiêu chí ho t đ ng, cách th c thu th p thông tin, phơn tích vƠ s d ng nh ng thông tin v

ho t đ ng Ví d , ki m toán viên nên cơn nh c:

+ Các h th ng vƠ các th t c ki m soát hi n có đ b o v vƠ ki m soát các ngu n

l c v t ch t, tƠi chính, thông tin vƠ nhơn l c c a đ n v ; vƠ

+ M c đ vƠ ph m vi công vi c có liên quan đ n ki m toán ho t đ ng c a b

ph n ki m toán n i b Hi u bi t nƠy s giúp ki m toán viên xác đ nh đ c ngu n vƠ s

s n có c a b ng ch ng ki m toán

(7) Môi tr ng bên ngoài

Môi tr ng bên ngoƠi bao g m các y u t n m ngoƠi s ki m soát c a nhƠ qu n

lỦ, ví d nh các tác đ ng kinh t , chính tr , xƣ h i, hƠnh lang pháp lỦ Ki m toán viên

c n thu th p nh ng thông tin v môi tr ng bên ngoƠi vì nh ng thay đ i liên quan có

th nh h ng đáng k t i m c tiêu, các m i quan h trách nhi m gi i trình, các ngu n

l c vƠ quy trình qu n lỦ c a đ n v

c) Ph ng pháp thu th p thông tin

(1) Xơy d ng k ho ch thu th p thông tin

C n ph i d ki n đ c kho ng th i gian s dƠnh cho vi c thu th p thông tin, tìm

hi u v đ n v đ c ki m toán, do vi c thu th p thông tin có th tr nên m r ng, trƠn

lan khi ki m toán viên ti p c n đ c nhi u ngu n thông tin Ki m toán viên c n cơn

nh c gi a th i gian vƠ chi phí b ra đ thu th p thông tin, tìm hi u v đ n v đ c ki m toán v i tính h u ích c a nó trong l p k ho ch cu c ki m toán Khi xơy d ng k ho ch

thu th p thông tin, ki m toán viên c n xác đ nh đ c nh ng thông tin nƠo c n thu th p

vƠ ngu n thu th p (Các tƠi li u nƠo s đ c thu th p, c quan đ n v nƠo vƠ t ai;

nh ng v trí nƠo s đ c ph ng v n; các đ a đi m s ti n hƠnh kh o sát th c t ầ) (2) Xác đ nh các cơu h i c n ph i tr l i

Các cơu h i nƠy giúp các n l c b ra đ c t p trung vƠ giúp ki m toán viên quy t

đ nh khi nƠo thông tin, s hi u bi t v đ n v đ c ki m toán lƠ đ đ b t đ u xác đ nh

m c tiêu, ph m vi ki m toán

(3) Luôn luôn kh i đ u v i các cơu h i v :

Các quy đ nh pháp lu t chi ph i đ n v , ho t đ ng đ c ki m toán; ho c các c quan có th m quy n thi t l p ch ng trình, ho t đ ng đ c ki m toán Tìm hi u v m c đích vƠ m c tiêu c a đ n v , ch ng trình, ho t đ ng đ c ki m toán luôn lƠ b c đ u tiên khi tìm hi u v đ n v đ c ki m toán

(4) ánh giá, quy t đ nh s c n thi t ph i s d ng chuyên gia

Chuyên gia có th đ c s d ng đ giúp xác đ nh các l nh v c, ho t đ ng tr ng

y u vƠ th thu th p, phơn tích thông tin v đ n v đ c ki m toán vƠ môi tr ng ho t

đ ng có liên quan Vi c s d ng chuyên gia hay không c n ph i đ c quy t đ nh ngay

t đ u c a cu c ki m toán, khi đƣ thu th p đ c s hi u bi t nh t đ nh v đ n v đ c

ki m toán i u nƠy có Ủ ngh a r t quan tr ng trong vi c xác đ nh đ c các n i dung

ki m toán thích h p

(5) Thu th p tƠi li u v đ n v đ c ki m toán

Thu th p tƠi li u lƠ yêu c u c a chu n m c ki m toán oƠn ki m toán c n ph i

s m xác đ nh đ c ph ng pháp thu th p tƠi li u, các thông tin, hi u bi t v đ n v

đ c ki m toán TƠi li u thu th p c n ph i t o đ c s thu n l i cho quá trình soát xét

vƠ nghiên c u h s , tƠi li u c a các b có liên quan

(6) Trao đ i v i đ n v đ c ki m toán

oƠn ki m toán nên trao đ i các hi u bi t, nh n th c c a mình v đ n v đ c

ki m toán v i c p qu n lỦ c a đ n v đ c ki m toán nh m m c đích xác nh n tính đúng đ n vƠ đ y đ c a các hi u bi t, nh n th c đó Các hi u bi t, nh n th c v đ n v

đ c ki m toán c ng nên đ c trình bƠy trong k ho ch ki m toán đ c ng c cho các

quy t đ nh v xác đ nh m c tiêu, tiêu chí vƠ ph m vi ki m toán

(7) Chu i k t qu vƠ mô hình logic

Chu i k t qu ch ra trình t logic gi a các y u t đ u vƠo, đ u ra vƠ các k t qu

Mô hình logic ch ra các m i liên h gi a các ho t đ ng c a ch ng trình

C hai công c nƠy đ u không bao g m các y u t bên ngoƠi có th nh h ng

đ n k t qu Ki m toán viên nên trao đ i v i đ n v đ c ki m toán v chu i k t qu

ho c mô hình logic đƣ l p nh m xác nh n tính đúng đ n, đ y đ trong s hi u bi t v

đ n v đ c ki m toán N u đ n v đ c ki m toán không đ ng Ủ v i các mô t nƠy thì

s có kh n ng x y ra b t đ ng gi a hai bên khi thi t l p tiêu chí ki m toán vƠ mô t

th c tr ng c a đ n v , ho t đ ng đ c ki m toán Ki m toán viên c ng có th đ ngh

đ n v cung c p chu i k t qu ho c mô hình logic c a ho t đ ng đ c ki m toán (n u có); sau đó xem xét, đánh giá tính đúng đ n vƠ đ y đ c a chu i k t qu ho c mô hình

logic đó Chu i k t qu hay mô hình logic vƠ k t qu trao đ i, th o lu n liên quan v i

đ n v đ c ki m toán c n đ c ph n ánh trong h s ki m toán

2.2.2 Xác đ nh l nh v c quan tr ng đ ki m toán

a) Khái ni m tr ng y u/tr ng tâm ki m toán

Khái ni m tr ng y u/tr ng tơm trong ki m toán ho t đ ng r ng h n trong ki m toán tƠi chính Tr ng y u trong ki m toán ho t đ ng lƠ t m quan tr ng vƠ m c đ nh

h ng c a m t v n đ , n i dung hay ho t đ ng đ c ki m toán trong ph m vi b i c nh xem xét M t v n đ , n i dung hay ho t đ ng đ c coi lƠ tr ng y u n u ch đ c a nó lƠ

đ c bi t quan tr ng vƠ s c i thi n v n đ đó s mang l i tác đ ng đáng k M t v n đ ,

n i dung hay ho t đ ng t ng đ i nh nh ng có th v n đ c coi lƠ tr ng y u n u các sai l ch so v i tiêu chí liên quan có th gơy nh h ng l n t i các ho t đ ng khác c a

đ n v đ c ki m toán M t v n đ , n i dung hay ho t đ ng s đ c coi lƠ không tr ng

y u n u đó lƠ ho t đ ng mang tính ch t th ng xuyên vƠ nh h ng c a các sai l ch so

v i tiêu chí liên quan ch gi i h n trong m t ph m vi nh ho c t i thi u

Tính tr ng y u

Ki m toán viên c n xem xét tính tr ng y u t t c các giai đo n c a quá trình

ki m toán Ki m toán viên không ch c n xem xét các khía c nh v tƠi chính mƠ còn c n xem xét đ n các khía c nh xƣ h i vƠ chính tr , v i m c tiêu lƠm gia t ng giá tr cƠng

nhi u cƠng t t

Tính tr ng y u có th đ c hi u nh s quan tr ng mang tính t ng đ i c a m t

v n đ trong b i c nh mƠ nó đang đ c xem xét M c đ tr ng y u c a m t ch đ

ki m toán ph i liên quan đ n m c đ nh h ng c a nó Nó s ph thu c vƠo vi c li u

ho t đ ng đó lƠ t ng đ i nh hay li u các thi u sót trong l nh v c liên quan có th nh

h ng đ n các ho t đ ng khác trong đ n v đ c ki m toán M t v n đ s xem lƠ tr ng

y u n u ch đ đ c xem lƠ có t m quan tr ng đ c bi t vƠ n u vi c c i thi n s có m t tác đ ng đáng k V n đ s ít mang tính tr ng y u h n n u ho t đ ng có tính ch t

th ng xuyên vƠ tác đ ng c a ho t đ ng đ c gi i h n m t ph m vi nh ho c đ c

t i thi u

Trong ki m toán ho t đ ng, tính tr ng y u b i giá tr ti n t có th , nh ng không

c n, thi t ph i xem lƠ m t m i quan tơm chính Khi xác đ nh tính tr ng y u, ki m toán viên c ng c n xem xét nh ng gì mang t m quan tr ng v xƣ h i ho c chính tr vƠ nh

r ng đi u nƠy thay đ i theo th i gian vƠ ph thu c vƠo quan đi m c a ng i s d ng có liên quan vƠ các bên ch u trách nhi m Do n i dung ch y u c a ki m toán ho t đ ng có

th thay đ i vƠ các tiêu chí th ng không đ c thi t l p b i lu t pháp, quan đi m trong các cu c ki m toán có th thay đ i Vi c đánh giá nó đòi h i s phán xét c n th n v phía ki m toán viên Tính tr ng y u liên quan đ n t t c các khía c nh c a ki m toán

đ ng Ki m toán viên c ng ph i xem xét c t m quan tr ng v chính tr hay xƣ h i,

đ ng th i l u Ủ r ng đi u nƠy s thay đ i theo th i gian vƠ còn ph thu c vƠo cách nhìn

nh n c a ng i s d ng báo cáo ki m toán vƠ các đ i t ng có trách nhi m liên quan Trong giai đo n l p k ho ch cu c ki m toán ho t đ ng, tr ng y u đ c xem xét, đánh giá nh m m c đích xác đ nh m c tiêu, n i dung, các n i dung ki m toán c n t p trung đ đ t đ c m c tiêu ki m toán, xác đ nh các tiêu chí ki m toán vƠ thi t k các

th t c ki m toán t ng ng sao cho có th t ch c cu c ki m toán đ m b o đ c tính kinh t , hi u qu vƠ hi u l c

b) Các y u t c n xem xét khi xác đ nh tr ng y u ki m toán

xác đ nh m t v n đ , n i dung hay ho t đ ng có tr ng y u hay không, ki m toán viên có th nghiên c u theo các đ nh h ng sau đơy:

+ Có tác đ ng, nh h ng quan tr ng đ n k t qu th c hi n c a ch ng trình,

ho t đ ng, đ n v đ c ki m toán;

+ Quy mô s d ng kinh phí l n;

+ Qua ki m toán có th đ a ra các ki n ngh mang l i c i thi n tình hình đáng k ,

ví d nh : Ki n ngh c i thi n ho t đ ng, t ng c ng trách nhi m gi i trìnhầ;

+ Có tính th i s , đang đ c Qu c h i, Chính ph vƠ xƣ h i quan tơm;

+ Có s thay đ i đáng k , ví d nh : Các ch ng trình, ho t đ ng m i đ c tri n khai th c hi n; thay đ i nhơn s , b trí l i c c u t ch c; các thay đ i, b sung v quy

đ nh pháp lu t có liên quanầ

- Thông tin vƠ ngu n thông tin cho vi c xác đ nh tr ng y u/tr ng tơm ki m toán:

B ng 2.1 Thông tin cho vi c xác đinh tr ng y u/tr ng tơm ki m toán

Báo cáo đánh giá

d án - Các lí do ch ng minh cho nhu c u th c hi n d án - Ki n ngh v tính kh thi v m t tài chính và k thu t

tr - Tên c a qu tài tr - S ti n tài tr và s ti n cho vay

- Cách th c chi tiêu s ti n tài tr và kho n vay

- Phân công báo cáo

- Báo cáo ki m toán và k toán Các b n v và thi t k k

thu t - Yêu c u công vi c đ c bi t v m t k thu t - Chu n m c trong công vi c

- Các lo i nguyên v t li u theo yêu c u

Ngu n thông tin Lo i thông tin

- S l ng các nguyên v t li u theo yêu c u

- Tình tr ng v th ch t c a doanh nghi p (mang tính v t ch t)

- Báo cáo v m c đ đ t đ c m c tiêu

- Các v n đ đang g p ph i và gi i pháp c n th c hi n

S tay h ng d n k thu t - Chi ti t k thu t khác nhau

- Tiêu chu n s d ng nguyên v t li u Báo cáo ki m toán n i b - Ý ki n đóng góp v h th ng ki m soát n i b

- Báo cáo v các sai sót trong m t qu n lý

- Sai ph m v m t tài chính Các báo cáo c a truy n

thông - D u hi u v các sai sót trong qu n lý - Các gian l n có th x y ra và các sai ph m nghiêm tr ng khác

- Các v n đ liên quan đ n l i ích c ng đ ng, ví d nh ch t l ng công

vi c không t t, di c , ô nhi m môi tr ng…

- Kéo dài th i gian thi công

- V t chi phí k ho ch Tình tr ng công vi c - S t n t i v t ch t c a đ u ra

ki m toán c n đ c thi t l p s m trong giai đo n l p k ho ch ki m toán M t cu c

ki m toán c n ch rõ m c tiêu/các m c tiêu, đ ng th i m c tiêu ph i đ c xác đ nh theo cách th c cho phép ki m toán viên có th k t lu n đ c v m c tiêu đó

M t cu c ki m toán ho t đ ng có th ch có m t m c tiêu ki m toán, ho c m t

m c tiêu ki m toán t ng quát vƠ m t s m c tiêu ki m toán chi ti t t ng ng, ho c m t

s m c tiêu ki m toán vƠ không có m c tiêu ki m toán t ng quát M c tiêu ki m toán

th ng lƠ đ a ra Ủ ki n v tính kinh t , tính hi u qu , tính hi u l c c a đ n v , ho t

đ ng, v n đ đ c ki m toán

M c tiêu ki m toán đ c thi t l p ph i đ m b o đ c các yêu c u: Rõ rƠng vƠ c

th ; có th đo l ng, đánh giá đ c; khách quan; kh thi (xét v th i gian vƠ ngu n l c đ

th c hi n ki m toán); các thông tin, d li u liên quan lƠ hi n h u vƠ có th ti p c n đ c

M c tiêu ki m toán c n ph i th c t , có th k t lu n đ c, cung c p thông tin đ y đ

đ n các th c th vƠ các bên liên quan khác v tr ng tơm c a cu c ki m toán Khi thi t

l p m c tiêu ki m toán, đoƠn ki m toán ph i l u Ủ đ n trách nhi m, nhi m v c a Ki m toán NhƠ n c vƠ các tác đ ng d ki n c a cu c ki m toán đƣ đ c xác đ nh trong k

ho ch ki m toán chi n l c

LỦ t ng nh t lƠ m i cu c ki m toán s có m t m c tiêu ki m toán t ng quát đ

ch ra tr ng tơm rõ rƠng cho cu c ki m toán Các cu c ki m toán ph c t p có th c n

m t s m c tiêu, nh ng chúng nên đ c gi i h n trong m t s l ng nh Vi c trình bƠy các m c tiêu ki m toán m t cách rõ rƠng vƠ chính xác nh t s giúp tránh kh i ph i

th c hi n các công vi c ki m toán không c n thi t ho c quá tham v ng Ví d trong

tr ng h p m c tiêu ki m toán t ng quát c a cu c ki m toán lƠ đ bƠy t Ủ ki n ki m toán xem ắgiá tr đ ng ti nẰ xét trên t ng th có đ t đ c hay không; đ đi đ n k t lu n cho m c tiêu ki m toán t ng quát, ki m toán viên c n thi t l p các m c tiêu ki m toán chi ti t theo t ng n i dung ki m toán M i m c tiêu ki m toán chi ti t có th liên quan

đ n ch m t ho c c 3E, ho c lƠ k t h p c 3E, ph thu c vƠo b n ch t c a ho t đ ng trong t ng n i dung ki m toán

Khi l p k ho ch ki m toán, oƠn ki m toán c n trao đ i v i lƣnh đ o đ n v v

m c tiêu ki m toán

b) Xác đ nh ph m vi ki m toán

Ph m vi ki m toán đ c đ nh ngh a lƠ ranh gi i c a m t cu c ki m toán Ph m vi

ki m toán liên quan đ n vi c gi i h n l i cu c ki m toán đ có th ch liên quan đ n

m t s v n đ quan tr ng phù h p v i m c tiêu ki m toán, có th ki m toán đ c trong ngu n l c hi n có vƠ đ t đ c các k t qu d ki n c a ch đ ki m toán M c tiêu ki m toán cung c p c s cho vi c xác đ nh ph m vi ki m toán Ph m vi s ch rõ quy mô chúng ta s ti n hƠnh ki m toán đ i v i các n i dung ki m toán (ví d : giai đo n nƠo

c a d án s đ c ki m toán, th i kì ki m toán lƠ gì, ngu n thông tin ph c v ki m toán

lƠ gì, ki m toán viên s thu th p thông tin đ c cung c p b i bên ngoƠi ho c các bên có

l i ích liên quan hay ch phơn tích ngu n thông tin n i b )

Ph m vi ki m toán đ m b o r ng giai đo n th c hi n ki m toán đ c đ t trong m t

gi i h n rõ rƠng, cho phép ngu n l c vƠ th t c ki m toán có th đ c th c hi n vƠ giúp

cu c ki m toán có th th c hi n trong quy mô vƠ chi phí h p lỦ Ph m vi c ng có th

đ c xác đ nh b ng cách ch ra các v n đ mƠ cu c ki m toán không th c hi n ki m toán

Thông th ng khi l p k ho ch cu c ki m toán ho t đ ng, ph m vi ki m toán ph i

ch ra đ c:

- V n đ , ho t đ ng, đ n v đ c ki m toán (n i dung ki m toán);

- Gi i thích lỦ do t i sao m t/m t s v n đ , ho t đ ng liên quan đ n m c tiêu

ki m toán nh ng không đ c ki m toán (n u có);

- Giai đo n đ c ki m toán ơy lƠ khung th i gian đ c ki m toán viên ki m tra đánh giá, ví d nh , ba n m tƠi chính tr c cu c ki m toán Ki m toán viên nên l a

ch n th i gian sao cho có th đánh giá đ c ho t đ ng c a đ n v theo các tiêu chí trong

m t giai đo n đ dƠi đ có th bao trùm đ c b t k các s ki n nƠo mƠ ki m toán viên

mu n quan tơm, ví d nh thay đ i v ph ng pháp ti p c n C n ph i trình bƠy rõ n u các n i dung ki m toán khác nhau bao trùm các giai đo n khác nhau N u có th , ki m toán viên nên ch n th i gian k t thúc c a giai đo n đ c ki m toán trùng ho c g n nh t

v i th i gian k t thúc giai đo n th c hi n ki m toán

- Các gi i h n v ph m vi ki m toán (ví d nh kh n ng ti p c n b ng ch ng

ki m toán; đ tin c y c a b ng ch ng ki m toán );

- Ph ng pháp ti p c n

2.3.1 Gi i thi u chung v tiêu chí ki m toán trong ki m toán ho t đ ng

a) Khái ni m tiêu chí ki m toán ho t đ ng

Tiêu chí ki m toán lƠ nh ng tiêu chu n mang tính kh thi vƠ phù h p đ c s

d ng nh nh ng th c đo đ đánh giá n i dung ki m toán Ki m toán viên so sánh gi a

th c t v i tiêu chí đ có đ c phát hi n ki m toán N u th c t đáp ng đ c ho c

v t h n c tiêu chí thì đó lƠ th c hƠnh t t nh t, ng c l i n u không đáp ng đ c tiêu chí thì có nh ng t n t i c n ph i th c hi n bi n pháp c i thi n phù h p

b) T m quan tr ng c a tiêu chí ki m toán trong ki m toán ho t đ ng

Trong quá trình ki m toán ho t đ ng, b c quan tr ng th hai ch đ ng sau vi c thi t l p m c tiêu ki m toán chính lƠ vi c phát tri n các tiêu chí ki m toán Khi tiêu chí

ki m toán đ c s d ng đ so sánh v i th c t , phát hi n ki m toán s đ c tìm ra N u tiêu chí ki m toán không đ c thi t l p, s không có b t kì c s nƠo đ so sánh, vì v y

c ng s không có b t kì c s nƠo đ tìm ra phát hi n, k t lu n hay ki n ngh ki m toán

M t ích l i khác c a vi c thi t l p tiêu chí t tr c lƠ ki m toán viên s có hi u bi t rõ rƠng t đ u v nh ng thông tin c n tìm ki m khi th c hi n ki m toán, thay vì ch hi

lí c a c quan Ki m toán nhƠ n c v b n ch t c a cu c ki m toán;

- a ra c s nh t quán đ trao đ i v i c p qu n lí c a đ n v đ c ki m toán, t

đó đoƠn ki m toán s có đ c s hi u bi t c ng nh s nh t trí c a đ n v đ c ki m toán v các tiêu chí, d n đ n kh n ng th ng nh t cao đ i v i các phát hi n ki m toán

d a trên các tiêu chí nƠy;

- Liên k t các m c tiêu ki m toán v i ch ng trình ki m toán đ c ti n hƠnh trong giai đo n th c hi n ki m toán;

- a ra c s cho vi c thu th p b ng ch ng c a cu c ki m toán, c s đ xơy

d ng th t c ki m toán c th ;

- LƠ c s cho các phát hi n ki m toán vƠ các nh n xét, đánh giá t ng ng

c) Các lo i tiêu chí ki m toán trong ki m toán ho t đ ng

Vì không có tiêu chí chung trong ki m toán ho t đ ng, ki m toán viên c n ph i t phát tri n tiêu chí cho t ng cu c ki m toán Khi thi t l p tiêu chí ki m toán c n xem xét

t nhi u góc đ Tu theo t ng tr ng h p, các ngu n có hi u l c lƠ các chu n m c chính th c (ch ng h n nh các m c tiêu đ c ghi trong lu t, các v n b n quy ph m pháp lu t, các quy t đ nh vƠ chính sách c a c quan l p pháp hay hƠnh pháp); ho c trên

c s c n c khoa h c c a các chu n m c, tr ng tơm đ c đ t tƠi li u chuyên môn

ch ng h n nh các chu n m c ngh nghi p vƠ các thông l th c hƠnh t t nh t

- Xác đ nh các tiêu chí ki m toán khi các m c tiêu mƠ c quan l p pháp, hƠnh pháp đ ra lƠ rõ rƠng, chính xác vƠ thích đáng: Tiêu chí ki m toán lƠ các m c tiêu đó;

- Tr ng h p các m c tiêu có th đ c xác đ nh không rõ rƠng, mơu thu n v i nhau ho c th m chí lƠ không t n t i: Ki m toán viên ph i xác đ nh l i các tiêu chí ki m toán Khi đó ki m toán viên có th áp d ng cách ti p c n mang tính lỦ thuy t, b ng cách

tr l i các cơu h i nh : ắTrong đi u ki n lỦ t ng vƠ suy lu n m t cách có s s , ho c theo các thông l th c hƠnh t t đ c bi t đ n thì k t qu t t nh t mƠ ho t đ ng đó có th

đ t đ c s lƠ nh th nƠo?Ằ Ki m toán viên c ng có th áp d ng cách ti p c n d a trên kinh nghi m, c th lƠ thông qua k t qu c a các cu c trao đ i, th o lu n v i các bên liên quan, v i ng i ch u trách nhi m ra quy t đ nh đ xơy d ng tiêu chí ki m toán phù

h p

d) c tr ng c a m t tiêu chí ki m toán t t

Ki m toán viên c n ph i thi t l p đ c các tiêu chí ki m toán thích h p đ có th đánh giá ho t đ ng đ c ki m toán vƠ đ t đ c các m c tiêu ki m toán Tiêu chí ki m toán thích h p có các đ c đi m sau:

- Tính tin c y: Tiêu chí mang tính tin c y giúp đ a ra k t lu n đ ng nh t khi đ c

s d ng b i ki m toán viên khác trong tr ng h p t ng t

- Tính khách quan: Tiêu chí mang tính khách quan ngh a lƠ không ch u nh h ng

b i b t kì s thiên v nƠo t ki m toán viên ho c các c p qu n lí

- Tính h u d ng: Tiêu chí mang tính h u d ng giúp đ a ra nh ng phát hi n vƠ k t

lu n ki m toán đáp ng đ c nhu c u c a ng i s d ng thông tin

- Tính d hi u: Tiêu chí mang tính d hi u lƠ nh ng tiêu chí đ c đ a ra m t cách

rõ rƠng vƠ không đ c hi u nh m theo ngh a khác

- Tính so sánh đ c: Tiêu chí so sánh đ c lƠ nh ng tiêu chí th ng nh t v i

nh ng tiêu chí đ c s d ng trong ki m toán ho t đ ng c a nh ng c quan ch c n ng

ho c ho t đ ng t ng t vƠ v i nh ng tiêu chí đ c s d ng trong các cu c ki m toán

ho t đ ng tr c đó đ c th c hi n t i đ n v

- Tính toƠn di n: Tính toƠn di n ngh a lƠ đƣ thi t l p t t c nh ng tiêu chí quan

tr ng đ đánh giá ho t đ ng đ c ki m toán

- Tính ch p nh n đ c: Tiêu chí ch p nh n đ c lƠ nh ng tiêu chí đ c ch p

nh n chung b i các chuyên gia đ c l p trong cùng l nh v c, đ n v đ c ki m toán, c quan l p pháp, ph ng ti n truy n thông vƠ d lu n

2.3.2 Cách th c xơy d ng tiêu chí ki m toán ho t đ ng

a) Ngu n tiêu chí

Tiêu chí ki m toán có th xu t phát t r t nhi u ngu n Xét đoán c a ki m toán viên đóng m t vai trò quan tr ng trong vi c xác đ nh nh ng ngu n tiêu chí phù h p vƠ đáng tin c y tránh tình tr ng ph i t xơy d ng tiêu chí trong m i cu c ki m toán, đoƠn ki m toán có th nghiên c u nh ng ngu n sau đơy đ tìm các tiêu chí có s n:

- Lu t vƠ các quy đ nh đi u ch nh ho t đ ng c a đ n v đ c ki m toán;

- Các quy t đ nh c a c quan l p pháp ho c hƠnh pháp;

- Tham kh o các so sánh đƣ th c hi n tr c đó ho c so sánh v i thông l th c hƠnh t t nh t;

- Các chu n m c, kinh nghi m vƠ giá tr mang tính nghi p v ;

- Các ch tiêu ho t đ ng quan tr ng do đ n v đ c ki m toán ho c pháp lu t quy

đ nh;

- ụ ki n t v n c a chuyên gia đ c l p;

- Ki n th c khoa h c m i, các thông tin đáng tin c y khác;

- Các tiêu chí đƣ s d ng tr c đó trong các cu c ki m toán t ng t hay đ c áp

Nh ng ngu n tiêu chí nƠy cung c p c s đ phát tri n nh ng tiêu chí phù h p cho cu c ki m toán, tuy nhiên ki m toán viên c ng có th ph i thuy t minh ho c cơn

nh c s a đ i đ đ m b o phù h p v i ho t đ ng, đ n v đ c ki m toán c th Tiêu chí

c n ph i d a trên c s th c t vƠ đ t trong b i c nh c a đ n v đ c ki m toán c ng

nh các đi u ki n đ c thù.Ví d , s lƠ không công b ng n u áp d ng tiêu chu n ch t

l ng n c u ng ban hƠnh b i T ch c Y t Th gi i t i m t đ t n c đang phát tri n,

n i mƠ tình tr ng thi u n c u ng đƣ lƠ m t v n đ l n Khi áp d ng nh ng thông l

qu n lí đ c ch p nh n chung các n c phát tri n, c n có nh ng đi u ch nh h p lí cùng v i s t v n c a nh ng ng i có kinh nghi m Ki m toán viên c n tìm h ng d n

t t t c các ngu n trên vƠ xơy d ng nh ng tiêu chí ki m toán th c t

b) Cách th c xây d ng tiêu chí

Quá trình thi t l p tiêu chí ki m toán th ng ph i s d ng các xét đoán chuyên môn phù h p lƠm đ c đi u đó, ki m toán viên c n ph i có đ c nh ng hi u bi t

nh t đ nh nh :

- S hi u bi t chung v l nh v c, ho t đ ng, đ n v s ki m toán vƠ n m rõ v

lu t, quy đ nh pháp lu t vƠ nh ng tƠi li u khác có liên quan c ng nh lƠ nh ng nghiên

c u vƠ nh ng cu c ki m toán g n đơy v l nh v c, ho t đ ng, đ n v đó;

Tiêu chí ki m toán c n ph i đ c trao đ i, th o lu n v i c p qu n lí c a đ n v

đ c ki m toán M t cu c ki m toán áp d ng nh ng tiêu chí không đ c tán thƠnh b i

đ n v đ c ki m toán có th d n đ n s b t đ ng l n v phát hi n vƠ ki n ngh ki m toán, th m chí lƠ báo cáo ki m toán không đáng tin c y Thông th ng, vi c ti p nh n

vƠ xem xét Ủ ki n đóng góp c a c p qu n lí đ n v đ c ki m toán s giúp ích r t nhi u cho vi c phát tri n tiêu chí ki m toán thích h p Tuy nhiên, Ủ ki n đ c đ a ra b i đ n

v đ c ki m toán c n ph i đ c cơn nh c k l ng, đ c đ i chi u v i nh ng thông tin

th c t vƠ nh ng ph n bi n có liên quan khác (t các ngu n khác, Ủ ki n chuyên gia )

tr c khi s a đ i, đi u ch nh tiêu chí ki m toán (n u có)

Không có quy t c c ng nh c hay nhanh chóng nƠo đ xác đ nh tiêu chí ki m toán

M t s g i Ủ đ xác đ nh tiêu chí ki m toán nh sau:

- Ki m toán viên nên th hình dung t ng b ph n c a ch ng trình nh m t d

án, ho c nghi p v nh M i d án ho c nghi p v thông th ng đ u ph i tr i qua

nh ng khơu nh kh o sát v tính kh thi, l p k ho ch, xác đ nh ngu n tƠi chính, tri n khai, th c hi n vƠ đánh giá Ki m toán viên c n c g ng tìm ki m cơu tr l i cho cơu

h i sau đơy vƠo t ng khơu c a d án hay nghi p v : M t nhƠ qu n lí t t nên ti n hƠnh

vƠ ki m soát nh ng gì trong giai đo n nƠy c a d án?

- Ki m toán viên c n xem xét các th t c ki m soát, các tiêu chu n, ph ng pháp đánh giá, cam k t v k t qu vƠ m c tiêu c a c p qu n lí c a đ n v đ c quy đ nh b i trong các v n b n quy ph m pháp lu t Ví d nh , khi ki m toán các ho t đ ng c p gi y phép, phí vƠ th i h n c p có th tr thƠnh tiêu chí ki m toán đ đánh giá tính hi u qu

c a ho t đ ng đó

- M t ph ng pháp khác lƠ ki m toán viên có th phơn tích d li u trong quá kh

c a m t t ch c (b ng cách áp d ng các k thu t k toán ho c th ng kê quy chu n) vƠ t

đ a ra tiêu chí ki m toán

- ôi khi ki m toán viên c ng có th xu t phát t kì v ng c a ng i s d ng d ch

v đ xơy d ng tiêu chí ki m toán i u nƠy đ c th c hi n thông qua ph ng v n ho c

g i b ng h i kh o sát t i ng i s d ng Ki m toán viên ph ng v n, kh o sát ng i s

d ng v k v ng c a h đ i v i m c đ ho t đ ng c a đ n v đ c ki m toán Ví d ,

khi ki m toán ho t đ ng c a m t b nh vi n, ki m toán viên phát hi n th y th i gian

ph i ch đ i đ nh p vi n c a m t ca ph u thu t l n lƠ quá dƠi Khi đó, ki m toán viên

có th quy t đ nh ph ng v n b nh nhơn đang ph i ch đ i nh p vi n v kho ng th i gian ch đ i h p lỦ theo mong mu n c a h Sau đó, ki m toán viên th o lu n nh ng kì

v ng nƠy v i c p qu n lí b nh vi n, t đó th ng nh t m t kho ng th i gian ch đ i phù

h p vƠ nó s đ c s d ng lƠm tiêu chí ki m toán

Ki m toán viên c n xơy d ng các tiêu chí phù h p t ng ng v i các cơu h i ki m toán vƠ có liên quan đ n các nguyên t c v tính kinh t , hi u qu vƠ hi u l c

Tiêu chí lƠ các tiêu chu n dùng đ đánh giá v n đ Các tiêu chí ki m toán ho t

đ ng lƠ các tiêu chu n ki m toán h p lỦ vƠ c th mƠ d a vƠo đó, tính kinh t , hi u qu

vƠ hi u l c c a các ho t đ ng có th đ c đánh giá

Các tiêu chí cung c p c s đ đánh giá các b ng ch ng, phát tri n các phát hi n

ki m toán vƠ đ t đ c các k t lu n v các m c tiêu ki m toán Các tiêu chí c a t o thƠnh m t y u t quan tr ng trong các cu c th o lu n c a nhóm ki m toán c a V chuyên môn vƠ c p qu n lỦ c a V vƠ trong quá trình lƠm vi c v i các đ n v đ c

ki m toán

Các tiêu chí có th mang tính đ nh tính ho c đ nh l ng vƠ c n xác đ nh xem đ n

v đ c ki m toán s đ c đánh giá d a theo tiêu chí nƠo Các tiêu chí có th mang tính

khái quát hay c th , t p trung vƠo nh ng gì c n tuơn theo pháp lu t, các quy đ nh ho c các m c tiêu; nh ng gì đ c mong đ i, theo các nguyên t c phù h p, các ki n th c

khoa h c vƠ thông l t t nh t; ho c nh ng gì có th (đ c t o đi u ki n t t h n)

Các ngu n l c khác nhau có th đ c s d ng đ xác đ nh các tiêu chí, bao g m

c khung đo l ng ho t đ ng Nh ng ngu n l c đƣ đ c s d ng, các tiêu chí có liên quan vƠ d hi u đ i v i ng i s d ng vƠ hoƠn ch nh, đáng tin c y vƠ khách quan trong

b i c nh m c tiêu vƠ ch đ ki m toán c n đ c xác đ nh rõ rƠng

Các tiêu chí c n đ c th o lu n trong n i b đ n v đ c ki m toán, nh ng cu i cùng ki m toán viên có trách nhi m l a ch n các tiêu chí phù h p Trong khi xác đ nh vƠ

truy n đ t các tiêu chí trong giai đo n l p k ho ch có th nơng cao đ tin c y c a các tiêu chí vƠ s ch p nh n chung, đ i v i các v n đ ki m toán ph c t p, th ng không th thi t

l p các tiêu chí tr c; thay vƠo đó, các tiêu chí s đ c xác đ nh trong quá trình ki m toán

Trong khi m t s lo i hình ki m toán, có các tiêu chí đ c quy đ nh rõ rƠng

nh ng đ i v i ki m toán ho t đ ng thì không ph i v y Các m c tiêu, cơu h i vƠ

ph ng pháp ki m toán s lƠ c s đ xác đ nh các lo i tiêu chí đánh giá phù h p v i

cu c ki m toán S tin t ng c a ng i s d ng thông tin v các phát hi n vƠ k t lu n

c a m t cu c ki m toán ho t đ ng đ c đánh giá trên c s các tiêu chí đánh giá c a

cu c ki m toán Vì v y, c n ph i l a ch n tiêu chí đáng tin c y vƠ khách quan

Trong m t cu c ki m toán ho t đ ng mang tính đ nh h ng theo v n đ , c s đ xác đ nh m c tiêu c a cu c ki m toán lƠ m t s sai l ch đ c bi t đ n ho c nghi ng

đ c đ a ra trên c s nh ng thông tin thu th p đ c Do đó, các tiêu chí đ c thi t l p không ch đ xác minh v n đ (đ l ch kh i tiêu chí vƠ nh ng h u qu c a nó) mƠ còn phát hi n các nguyên nhơn i u nƠy lƠm cho các tiêu chí lƠ r t quan tr ng trong vi c

quy t đ nh lƠm th nƠo đ ki m tra vƠ xác minh nguyên nhơn trong giai đo n thi t k

ch ng trình ki m toán Các k t lu n vƠ ki n ngh ch y u d a vƠo quá trình phơn tích

vƠ xác đ nh nguyên nhơn, nh ng các k t lu n vƠ ki n ngh luôn b t ngu n t các tiêu chí

Ch ng 3

Quy trình ki m toán m t cu c ki m toán ho t đ ng th ng g m có 4 b c n u

ch th th c hi n cu c ki m toán lƠ ki m toán nhƠ n c, ki m toán n i b vƠ 3 b c

n u ch th c a cu c ki m toán lƠ ki m toán đ c l p

S đ 3.1 Quy trình ki m toán ho t đ ng

3.1.1 B c l p k ho ch ki m toán

a) L p k ho ch ki m toán chi n l c và l a ch n các ch đ ki m toán

L p k ho ch ki m toán chi n l c:

L p k ho ch ki m toán chi n l c lƠ quá trình xác đ nh các m c tiêu dƠi h n

cho V chuyên môn vƠ các ph ng pháp t t nh t đ đ t đ c các m c tiêu đó Nó bao

g m các m c đích chi n l c (trình bƠy nhi m v ), các m c tiêu chi n l c (trình bƠy

c th vƠ chi ti t h n) vƠ các bi n pháp chi n l c đ đ t đ c các m c đích vƠ m c tiêu đó K ho ch chi n l c cho ki m toán ho t đ ng lƠ m t t p con k ho ch ki m toán chi n l c c a V chuyên môn Trong b i c nh c a các cu c ki m toán ho t

đ ng, V chuyên môn có th xác đ nh vi c trình bƠy nhi m v dƠi h n bao g m các

m c đích c n đ t đ c thông qua các cu c ki m toán ho t đ ng, trình bƠy các m c tiêu chi ti t d ki n s đ c th c hi n thông qua các cu c ki m toán ho t đ ng vƠ các

đ i t ng c a các cu c ki m toán ho t đ ng c n đ c th c hi n theo các m c đích vƠ

m c tiêu chi n l c Các v n phòng ki m toán theo l nh v c c ng đ c yêu c u xơy

d ng k ho ch ki m toán có s tham kh o đ n k ho ch ki m toán chi n l c c a V chuyên môn Trong khi xơy d ng k ho ch ki m toán, các v n phòng ki m toán theo

l nh v c c n đ m b o r ng các k ho ch đó phù h p v i k ho ch ki m toán chi n

l c c a V chuyên môn vƠ giúp đ trong vi c hoƠn thƠnh các m c tiêu dƠi nh li t