Thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ trong bối cảnh dịch covid trên địa bàn, tỉnh lào cai (khóa luận tốt nghiệp)

Nhằm giải quyết nội dung nghiên cứu của đề tài, tôi đề ra những mục tiêu cụ thể là: 1 Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất rau; 2 Đánh giá thực trạng s

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

TỈNH LÀO CAI.”

Sinh viên thực hiện: Chu Kim Huệ Chuyên ngành đào tạo: Kinh tế nông nghiệp Lớp: K61 – KTNNB

Mã sinh viên: 614201 Niên khóa: 2016 – 2020 Giáo viên hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Thu Huyền

HÀ NỘI – 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp “Thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ trong bối cảnh dịch Covid trên địa bàn thị trấn Khánh Yên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, số liệu và

kết quả nghiên cứu trong bài khóa luận là trung thực và chưa từng được sử dụng

LỜI CẢM ƠN

Ðể hoàn thành khóa luận này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự động viên và giúp đỡ chỉ bảo tận tình của các tổ chức, cá nhân:

Lời đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Thị Thu Huyền, giảng viên Bộ môn Phân tích định lượng – Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam, người cô đã giành nhiều thời gian, tâm huyết, hướng dẫn, chỉ bảo tận tình cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn các cô, chú, anh, chị cán bộ công tác tại UBND thị trấn Khánh Yên cùng toàn thể bà con nhân dân thị trấn Khánh Yên đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực tập tại địa phương

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, bạn bè, người thân đã giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa luận

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2021

Sinh viên

Chu Kim Huệ

Xuất phát từ các cơ sở thực tiễn nói trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ trong bối cảnh dịch Covid trên địa bàn thị trấn Khánh Yên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai”

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài: Đánh giá thực trạng sản xuất rau tự cung

tự cấp của các hộ trong bối cảnh dịch Covid trên địa bàn thị trấn Khánh Yên,

huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển

sản xuất rau của hộ gia đình tại địa phương trong thời gian tới

Khi thực hiện đề tài nghiện cứu trên, tiến hành điều tra, phỏng vấn 50 hộ gia đình trên địa bàn thị trấn Khánh Yên, trong đó có 35 hộ có sản xuất rau tự cung tự cấp và 15 hộ không sản xuất rau tự cung tự cấp, sau đó tiến hành tổng hợp và xử lý số liệu Nhằm giải quyết nội dung nghiên cứu của đề tài, tôi đề ra những mục tiêu cụ thể là: 1) Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất rau; 2) Đánh giá thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ trên địa bàn thị trấn Khánh Yên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai; 3) Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ tại địa phương; 4) Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển sản xuất rau tự cung

tự cấp của các hộ trong bối cảnh dịch Covid trên địa bàn thị trấn Khánh Yên trong thời gian tới

Địa bàn nghiên cứu là thị trấn Khánh Yên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, phân tích các đặc điểm tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội để cho thấy những điều kiện thuận lợi, khó khăn đối với việc sản xuất rau tự cung tự cấp tại địa phương Để tiến hành nghiên cứu, đề tài sử dụng phương pháp thu thập thông tin thứ cấp và sơ cấp; phương pháp xử lý thông tin; phương pháp phân tích thông tin bao gồm phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh, phương pháp phân tổ thống kê; hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu gồm nhóm chỉ tiêu phản ánh thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp và chỉ tiêu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp và nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất rau

tự cung tự cấp của các hộ điều tra trên địa bàn thị trấn Khánh Yên

Qua điều tra, nghiên cứu về các đối tượng sản xuất rau tự cung tự cấp trong bối cảnh dịch Covid trên địa bàn thị trấn Khánh Yên cho thấy:

Nhận thức của người dân được điều tra về sự nguy hiểm của dịch Covid là cực kì nguy hiểm, và đa số người dân được điều tra cho rằng dịch Covid ảnh

hưởng xấu trực tiếp đến cuộc sống của họ đến các mặt: di chuyển, hội họp, công việc và học tập cũng bị gián đoạn

Quy mô sản xuất rau tự cung tự cấp tại các hộ gia đình trên địa bàn chỉ giao động từ 15m2 đến 50m2 và phân bố ở các địa điểm như ban công, sân thượng, vườn nhà và khu vực đất công cộng xung quanh nhà ở Các loại rau trồng chính trong sản xuất rau tự cung tự cấp của hộ gia đình thị trấn Khánh Yên là: Rau ăn lá chiếm 100% trong tổng các loại rau được trồng, rau gia vị chiếm 94,28% trong tổng các loại rau được trồng Rau ăn quả chiếm 65,71% trong tổng các loại rau được trồng và rau ăn củ chiếm 31,43% trong tổng các loại được trồng Nước được sử dụng trong quá trình chăm sóc cây trồng của các hộ gia đình chủ yếu là nước máy chưa qua sử dụng, nước giếng khoan và nước rửa rau,

vo gạo,

Xét về kết quả sản xuất rau của các hộ tính trên tỉ lệ phần trăm sử dụng lượng rau tự sản xuất trên tổng lượng rau 1 gia đình sử dụng trong 1 tháng cho kết quả khả quan Lượng rau đáp ứng nhu cầu hộ gia đình trên 80% chiếm 31,43% Lượng rau đáp ứng nhu cầu hộ gia đình từ 50-80% chiếm 48,57% Lượng rau đáp ứng nhu cầu hộ gia đình dưới 50% chiếm 20% Điều này chứng

tỏ người dân sản xuất rau tại nhà đáp ứng được nhu cầu ăn hàng ngày của họ

Có rất nhiều các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sản xuất rau của hộ gia đình trên địa bàn thị trấn Khánh Yên trong bối cảnh dịch Covid: Không gian sản xuất rau, thời gian, nghề nghiệp, trình độ học vấn, kiến thức sản xuất rau, có trẻ

em và người già trong gia đình,

Cuối cùng đưa ra kết luận và một số kiến nghị đối với cấp chính quyền địa phương và các hộ gia đình sản xuất rau tự cung tự cấp nhằm khắc phục những hạn chế tồn tại, đồng thời phát triển sản xuất rau tự cung tự cấp tại các hộ gia đình trên địa bàn thị trấn Khánh Yên trong thời gian tới

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM TẮT KHÓA LUẬN iii

MỤC LỤC vi

DANH MỤC BẢNG x

DANH MỤC HỘP xii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT xiii

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3

1.2.1 Mục tiêu chung 3

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3

1.3 Câu hỏi nghiên cứu 3

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu 3

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu 4

PHẦN II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5

2.1 Cơ sở lý luận 5

2.1.1 Một số khái niệm 5

2.1.1.1 Khái niệm về sản xuất 5

2.1.1.2 Khái niệm về hộ gia đình 5

2.1.1.3 Khái niệm về tự cung tự cấp 5

2.1.1.4 Khái niệm về Covid 7

2.1.2 Vai trò và đặc điểm của sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ trong bối cảnh dịch Covid 7

2.1.2.1 Vai trò của sản xuất rau tự cung tự cấp 7

2.1.2.2 Đặc điểm của sản xuất rau tự cung tự cấp 10

2.1.3 Nội dung nghiên cứu của việc sản xuất rau tự cung tự cấp các hộ trong bối cảnh dịch Covid 11

2.1.3.1 Nhận thức của người dân về việc sản xuất rau tự cung tự cấp trong bối cảnh dịch Covid 11

2.1.3.2 Thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp 13

2.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp các hộ trong bối cảnh dịch Covid 19

2.1.4.1 Không gian trồng rau 19

2.1.4.2 Kiến thức trồng rau 19

2.1.4.3 Chi phí trồng rau 19

2.1.4.4 Thời gian 19

2.1.4.5 Trẻ em và người già 20

2.1.4.5 Bản thân hộ 20

2.2 Cơ sở thực tiễn 21

2.2.1 Tình hình sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ ở Việt Nam 21

2.2.2 Bài học kinh nghiệm cho thị trấn Khánh Yên 24

PHẦN III: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 25

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 25

3.1.1.1 Vị trí địa lý 25

3.1.1.2 Khí hậu, thủy văn 25

3.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội 25

3.1.2.1 Đất đai 25

3.1.2.2 Dân số 28

3.1.2.3 Giáo dục 30

3.1.2.4 Y tế 30

3.1.2.5 Văn hóa thông tin 31

3.1.2.6 Thể dục thể thao 32

3.2 Phương pháp nghiên cứu 33

3.2.1 Phương pháp điều tra, thu thập thông tin 33

3.2.1.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp 33

3.2.2.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp 33

3.2.2 Phương pháp phân tích số liệu 34

3.2.2.1 Phương pháp thống kê mô tả 34

3.2.2.2 Phương pháp phân tổ thống kê 35

3.2.3.3 Phương pháp so sánh 35

3.2.3 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu 36

3.2.3.1 Nhóm chỉ tiêu thể hiện nhận thức về mức độ nguy hiểm dịch Covid 36

3.2.3.2 Nhóm chỉ tiêu thể hiện thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp 36

3.2.3.3 Nhóm chỉ tiêu thể hiện kết quả sản xuất rau tự cung tự cấp 37

3.2.3.4 Nhóm chỉ tiêu thể hiện các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất rau tự cung tự cấp 37

PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 38

4.1 Thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ trong bối cảnh dịch Covid trên địa bàn thị trấn Khánh Yên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai 38

4.1.1 Nhận thức của người dân thị trấn Khánh Yên về đại dịch Covid 38

4.1.2 Thực trạng về sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ trong bối cảnh dịch Covid 41

4.1.2.1.Thông tin chung về các hộ điều tra 42

4.1.2.2.Thực trạng đầu tư cho sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ 43

4.1.3 Chi phí trong sản xuất rau tự cung tự cấp các hộ trong bối cảnh dịch Covid 49

4.2 Kết quả sản xuất rau tự cung tự cấp của người dân thị trấn Khánh Yên 51

4.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp của người dân thị

trấn Khánh Yên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai trong bối cảnh dịch Covid 52

4.3.1 Không gian trồng rau 52

4.3.2 Thời gian 53

4.3.3 Độ tuổi 54

4.3.4 Nghề nghiệp 55

4.3.5 Có trẻ nhỏ và người già 56

4.3.6 Giới tính, trình độ học vấn và thu nhập 58

4.3.7 Kiến thức trồng rau 59

4.3.8 Ý kiến của Chính quyền địa phương 59

4.4 Giải pháp phát triển sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ trên địa bàn thị trấn Khánh Yên 60

PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 63

5.1 Kết luận 63

5.2 Kiến nghị 64

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Tình hình sử dụng đất của thị trấn Khánh Yên qua 3 năm(2017-2019) 27 Bảng 3.2 Cơ cấu và dân số lao động của thị trấn Khánh Yên qua 3 năm (2017-2019) 29 Bảng 3.3 Thu thập thông tin thứ cấp 33 Bảng 3.4 Phân phối mẫu điều tra 34 Bảng 4.1: Nhận định mức độ nguy hiểm của dịch Covid của các hộ điều tra trên thị trấn Khánh Yên 39 Bảng 4.2 Nhận thức của các hộ điều tra về ảnh hưởng của dịch Covid trên địa bàn thị trấn Khánh Yên 40 Bảng 4.3: Thông tin chung của các hộ điều tra trong sản xuất rau tự cung tự cấp trên địa bàn thị trấn Khánh Yên 42 Bảng 4.4: Địa điểm trồng rau tại nhà của người dân thị trấn Khánh Yên 43 Bảng 4.5: Diện tích đất sản xuất rau tự cung tự cấp của hộ gia đình tại thị trấn Khánh Yên 44 Bảng 4.6: Những loại rau trồng chính của hộ gia đình sản xuất rau tự cung tự cấp trên địa bàn thị trấn Khánh Yên 45 Bảng 4.7: Các loại nước tưới trong trồng rau của người dân thị trấn Khánh Yên 46 Bảng 4.8: Biện pháp diệt trừ sâu bệnh của người dân thị trấn Khánh Yên 47 Bảng 4.9: Những loại phân bón chính được sử dụng của người dân thị trấn Khánh Yên 48 Bảng 4.10: Chi phí đầu tư cho sản xuất rau của người dân thị trấn Khánh Yên 49 Bảng 4.11: Chi phí trồng rau hàng tháng của người dân thị trấn Khánh Yên 49

Bảng 4.12: Tần suất thu hoạch và lượng rau thu hoạch của người dân thị trấn Khánh Yên 51 Bảng 4.13: Tỷ lệ phần trăm rau tự trồng trong tổng lượng rau tiêu dùng của hộ gia đình thị trấn Khánh Yên 52 Bảng 4.14: Bảng so sánh thời gian đi làm, ở nhà của 2 nhóm hộ trồng rau và không trồng rau trên địa bàn thị trấn Khánh Yên 53 Bảng 4.15: Ảnh hưởng độ tuổi tới quyết định sản xuất rau của người dân thị trấn Khánh Yên 54 Bảng 4.16: Ảnh hưởng nghề nghiệp tới quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp của người dân thị trấn Khánh Yên 55 Bảng 4.17: Ảnh hưởng của hộ gia đình có trẻ nhỏ đến quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp của người dân thị trấn Khánh Yên 56 Bảng 4.18: Ảnh hưởng của hộ gia đình có người già ≥60 tuổi ảnh hưởng đến quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp của người dân thị trấn Khánh Yên 57 Bảng 4.19: Ảnh hưởng của giới tính, trình độ học vấn và thu nhập tới quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp của người dân thị trấn Khánh Yên 58

DANH MỤC HỘP

Hộp 4.1 Nhận thức về tầm quan trọng của sản xuất rau tự cung tự cấp trong bối cảnh dịch Covid 41Hộp 4.2 Nhận thức về tầm quan trọng của sản xuất rau tự cung tự cấp trong bối cảnh dịch Covid 41Hộp 4.3 Khó khăn của người dân trong không gian cho sản xuất rau tự cung tự cấp 53Hộp 4.4 Kiến thức về sản xuất rau tự cung tự cấp của hộ gia đình 59

UBMTTQVN Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Chất lượng cuộc sống càng cao thì nhu cầu an toàn trong chế độ ăn uống càng được người dân quan tâm Chính vì thế việc lựa chọn thực phẩm an toàn đặc biệt là rau được người tiêu dùng đặt lên hàng đầu Tại Việt Nam, có thể thấy các mặt hàng nông sản, thực phẩm được bày bán trên thị trường, đặc biệt là tại nhiều chợ đầu mối tuy đa dạng, phong phú Xong hầu hết không rõ nguồn gốc xuất xứ, nhất là các mặt hàng rau, quả Rau không an toàn, rau chứa nhiều dung lượng thuốc trừ sâu, rau chưa được kiểm định được bày bán tràn lan trên thị trường, nhiều nhất là các khu chợ, rau được bày bán trên các tấm ni lông, tấm xốp… Hơn thế nữa, rau còn được bày bán ngay bên lề đường, nơi lượng xe cộ, người qua lại lớn gây ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm

Theo cổng thông tin điện tử của Bộ Y Tế Việt Nam (2020): Đại dịch Covid là một đại dịch bệnh truyền nhiễm với các tác nhân là SARS-CoV-2 đang diễn ra trên toàn cầu Khởi nguồn từ cuối tháng 12 năm 2019 với tâm dịch đầu tiên được ghi nhận tại thành phố Vũ Hán, thuộc miền Trung Trung Quốc, bắt đầu từ nhóm người mắc viêm phổi không rõ nguyên nhân Giới chức y tế địa phương xác nhận rằng trước đó họ đã từng tiếp xúc chủ yếu với các thương nhân

và làm việc tại chợ hải sản Hoa Nam Các nhà khoa học Trung Quốc đã tiến hành nghiên cứu và phân lập được chủng Coronavirus mới, được Tổ Chức Y tế thế giới lúc đó tạm gọi là 2019-nCoV Sự lây nhiễm virus từ người sang người

đã được xác nhận cùng với tỷ lệ bùng phát dịch tăng nhanh vào giữa tháng 1 năm 2020 Ngày 23 tháng 1 năm 2020, Chính phủ Trung Quốc quyết định phong tỏa Vũ Hán, toàn bộ hệ thống giao thông công cộng và hoạt động xuất – nhập khẩu đều bị tạm ngưng Ngày 11 tháng 3 năm 2020, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố gọi Covid-19 là: “ Đại địch toàn cầu” Chính phủ các quốc gia

trên thế giới đã tiến hành các hành động nhằm bảo vệ sức khỏe người dân cũng như các nhóm cộng đồng trên toàn cầu, bao gồm: hạn chế đi lại, phong tỏa kiểm dịch, ban bố tình trạng khẩn cấp, sử dụng lệnh giới nghiêm, tiến hành cách li xã hội, hủy bỏ các sự kiện đông người, đóng cửa trường học và những cơ sở dịch

vụ, kinh doanh ít quan trọng, khuyến khích người dân tự nâng cao ý thức phòng bệnh, đeo khẩu trang và rửa tay thường xuyên,…Trước diễn biến phức tạp của đại dịch Covid, Việt Nam đã chủ động áp dụng một loạt các biện pháp phòng chống dịch chưa có trong tiền lệ với quy mô lớn: cách ly 14 ngày đối với bất kỳ

ai nhập cảnh, và hủy bỏ tất cả các chuyến bay nước ngoài Lực lượng chức năng cũng luôn đồng hành cùng người dân Bên cạnh đó người dân Việt Nam có tinh thần giám sát cao, chủ động phản ánh những hành động sai trái đến cơ quan chức năng để kịp thời xử phạt, xử lý

Người dân Việt Nam đã nghiêm chỉnh chấp hành quy định giãn cách của Chính phủ Bên cạnh đó, người dân còn có xu hướng trồng rau tại nhà để đảm bảo an toàn, yên tâm và hơn cả là vệ sinh an toàn thực phẩm Thực tế đã có những người dân tận dụng tầng thượng, những khoảng trống, những mảnh đất sát nhà để trồng rau Thị trấn Khánh Yên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai là một thị trấn nhỏ có hơn 6000 dân cư sinh sống (UBND thị trấn Khánh Yên, 2019) Dân cư ở đây đa số là gia đình trẻ, đa ngành nghề như: kinh doanh, văn phòng, công chức nhà nước, đặc biệt phần lớn đều thoát ly khỏi nông nghiệp Không ngoại lệ, người dân ở đây rất quan tâm đến vấn đề dịch bệnh Covid và chấp hành nghiêm chỉnh các yêu cầu của Chính phủ, để bảo vệ gia đình, cộng đồng cũng như đảm bảo về an toàn thực phẩm, nên đã có một số hộ tận dụng những khoảng đất trống xung quanh để trồng rau cho gia đình mình Mặc dù với diện tích không lớn, khoảng 20m2 đến 50m2 mỗi gia đình nhưng họ trồng rất đa dạng

các loại rau, củ, quả Xuất phát từ thực tế trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “

Thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ trong bối cảnh dịch Covid trên địa bàn thị trấn Khánh Yên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai "

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ trong bối cảnh dịch Covid trên địa bàn thị trấn Khánh Yên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển sản xuất rau của hộ gia đình tại địa phương trong thời gian tới

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất rau; Đánh giá thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ trên địa bàn thị trấn Khánh Yên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai;

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ tại địa phương;

Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển sản xuất rau tự cung tự cấp của các

hộ trong bối cảnh dịch Covid trên địa bàn thị trấn Khánh Yên trong thời gian tới

1.3 Câu hỏi nghiên cứu

Sản xuất là gì? Tự cung tự cấp là gì?

Thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ?

Các yếu tố nào ảnh hưởng đến quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp của hộ? Các giải pháp nhằm phát triển sản xuất rau tự cung tự cấp?

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến sản xuất rau tự cung tự cấp trên địa bàn thị trấn Khánh Yên, trong bối cảnh dịch Covid đang diễn ra

Đối tượng khảo sát thu thập tài liệu là các hộ gia đình sản xuất rau tự cung

tự cấp trên địa bàn thị trấn Khánh Yên và các đối tượng liên quan khác

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nội dung : Đề tài tập trung tìm hiểu, đánh giá thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ gia đình, và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp

Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu trên phạm vi địa bàn thị trấn Khánh Yên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai

PHẦN II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Một số khái niệm

2.1.1.1 Khái niệm về sản xuất

Là hoạt động kết hợp các đầu vào nhân tố như lao động, tư bản, đất đai (đầu vào cơ bản) và/hoặc nguyên liệu (đầu vào trung gian) để tạo ra hàng hóa,

dịch vụ (sản phẩm, sản lượng, đầu ra) (Quỳnh Anh, 2018)

2.1.1.2 Khái niệm về hộ gia đình

Hộ gia đình là tập hợp nhóm người có huyết thống hôn nhân, huyết thống

và nuôi dưỡng Theo quy định của Bộ luật dân sự năm 1995, cũng như Bộ luật dân sự năm 2005, hộ gia đình là chủ thể của quan hệ dân sự khi các thành viên của một gia đình có tài sản chung để hoạt động kinh tế chung trong quan hệ sử dụng đất, trong hoạt động sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp và trong một số lĩnh

vực sản xuất, kinh doanh khác do pháp luật quy định

2.1.1.3 Khái niệm về tự cung tự cấp

Khái niệm “tự cung tự cấp” hay còn gọi là “tự cấp tự túc” v.v… Các nhà sáng lập Chủ nghĩa xã hội khoa học đã có những luận giải sâu sắc về nền kinh tế

tự cung tự cấp Trong Tiền công, giá cả và lợi nhuận, C.Mác viết: “Người nào

sản xuất ra một vật phẩm cho nhu cầu trực tiếp của mình để chính mình tiêu dùng vật phẩm ấy thì người đó làm ra một sản phẩm, chứ không phải một hàng hóa Với tư các là người sản xuất tự cung tự cấp, người đó không có gì dính dáng tới xã hội cả” Như vậy theo quan điểm của C.Mác, sản xuất tự cung tự cấp

là sản xuất ra vật phẩm chỉ để tiêu dùng chứ không phải chỉ để đem bán Quan niệm như vậy về sản xuất còn được Ph.Ăngghen trình bày rõ trong một số tác

phẩm nổi tiếng Chẳng hạn, trong Chống Đuyrinh, ông viết: “Trong xã hội thời

trung cổ,… sản xuất nhằm chủ yếu là để thỏa mãn sự tiêu dùng của bản thân…Do đó, ở đây không có trao đổi, và vì vậy sản phẩm cũng không mang tính chất hàng hóa Gia đình người nông dân sản xuất ra hầu hết những vật họ cần dùng: cả công cụ và quần áo, cũng như thực phẩm” Trong một tác phẩm khác, Ph.Ăngghen viết: “Trong xã hội Ấn Độ thời cổ và trong cộng đồng gia tộc Nam Xlavơ, các sản phẩm không biến thành hành hóa Các thành viên của công

xã trực tiếp tổ chức thành xã hội để sản xuất; công việc được phân chia theo tập quán và các nhu cầu; các sản phẩm cũng đều được phân phối như thế theo yêu cầu tiêu dùng Sự sản xuất trực tiếp có tính xã hội, cũng như việc phân phối trực tiếp, loại trừ mọi sự trao đổi hàng hóa, do đó cũng loại trừ cả việc biến sản phẩm thành hàng hóa” Rõ ràng, các nhà sáng lập Chủ nghĩa xã hội khoa học đã nhấn mạnh: sản xuất chỉ để tự cung tự cấp, đáp ứng nhu cầu người lao động thì không phải là sản xuất hàng hóa

Bản chất của nền kinh tế nông nghiệp tự cung tự cấp là sản xuất ra vật phẩm để tự tiêu dùng, người sản xuất không có sản phẩm dư thừa để bán và cũng không có điều kiện mua sản phẩm lao động của người khác

Trên thực tế, nông nghiệp tự cung tự cấp chỉ tạo ra được một khối lượng sản phẩm ít ỏi Người lao động trong nền kinh tế sản xuất ấy không có nhu cầu hoặc không có điều kiện thực hiện nhu cầu tiêu dùng nhiều sản phẩm lao động khác Không có nhu cầu hoặc không thực hiện được nhu cầu thì không có lợi ích Tất nhiên, nhu cầu và lợi ích đề cập ở đây là nhu cầu và lợi ích lành mạnh, chính đáng Nông nghiệp tự cung tự cấp với quy mô nhỏ bé, giới hạn trong phạm vi đơn vị gia đình (mảnh vườn, thửa ruộng không lớn) và phương thức canh tác đơn giản, được tiến hành bằng những công cụ thô sơ (cái cày, cái liềm, cái cuốc…) để xới xáo đất ruộng, vườn, gieo hạt, cấy, trồng, v.v Con người lao

động dựa vào kinh nghiệm và sự may rủi, vun vén cho riêng bản thân và gia đình mình ( Lê Huy Thực, 2008)

2.1.1.4 Khái niệm về Covid

Virus Corona: Corona là một họ virus lớn, trong đó một số chủng có khả năng gây bệnh khi xâm nhiễm từ động vật sang người, số khác chỉ xâm nhiễm

và tồn tại ở các loài động vật bao gồm lạc đà, mèo và dơi Đôi khi virus corona

từ động vật tiến hóa để lây sang người để rồi sau đó lây từ người sang người như trường hợp Hội chứng Hô hấp Trung Đông (MERS) và hội chứng hô hấp cấp nặng (SARS) Chủng virus corona gây dịch ở Vũ Hán (2019-nCoV) là một chủng mới chưa từng xuất hiện ở người và có khả năng lây từ người sang người Thường được truyền thông qua các giọt dịch hô hấp mà con người hắt hơi, ho hoặc thở ra Một người nhiễm bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng sau thời gian ủ bệnh kéo dài từ 2 đến 14 ngày, trung bình là 5 ngày, trong thời gian đó bệnh vẫn có thể truyền nhiễm Virus corona chủ yếu ảnh hưởng đến đường hô hấp dưới (cũng có các triệu chứng ở đường hô hấp trên nhưng ít gặp hơn) và dẫn đến một loạt các triệu chứng được mô tả giống như cúm; bao gồm: sốt, ho, khó thở, đau cơ và mệt mỏi, với sự phát triển cao hơn nữa sẽ dẫn đến viêm phổi, hội chứng suy hô hấp cấp tính, nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng và có thể gây tử

vong (Nguyễn Xuân Hưng, 2020)

2.1.2 Vai trò và đặc điểm của sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ trong bối cảnh dịch Covid

2.1.2.1 Vai trò của sản xuất rau tự cung tự cấp

Đầu tiên phải nói đến vai trò của sản xuất rau tự cung tự cấp là tiêu dùng đảm bảo tốt cho sức khỏe Từ lâu người ta đã thường nói: “Ăn uống không rau như đau không thuốc”, ý muốn nhấn mạnh tầm quan trọng của rau quả đối với đời sống con người Sản xuất rau tự cung tự cấp sẽ đảm bảo rau sạch, an toàn

hơn Rau giúp nhuận tràng, lợi tiêu hóa Qua các nghiên cứu khoa học cho thấy, trong rau xanh có các thành phần dinh dưỡng thiết yếu như: protein, lipit, gluxit, vitamin, chất khoáng, chất vi lượng,…Vì thế trong khẩu phần ăn hằng ngày, nếu

ăn đầy đủ rau xanh sẽ rất có lợi cho sức khỏe Nhiều loại rau quả có chứa thành phần đặc biệt là chất tinh dầu thơm và a-xít hữu cơ như hành, tỏi, gừng, có tác dụng kích thích tiêu hóa, tăng cường tiết dịch, nâng cao khả năng miễn dịch trong cơ thể, đồng thời rau giúp phòng bệnh ung thư Trong rau xanh có nhiều chất giúp phòng ngừa ung thư Ví dụ: trong củ cải và cà rốt có hoạt chất giúp cơ thể tăng ba lần khả năng diệt tế bào ung thư Hầu hết các loại rau xanh đều chứa vitamin C, mà vitamin C có tác dụng giúp loại bỏ chất Nitramine độc hại của thực phẩm hình thành trong đường ruột gây ung thư Trong rau xanh còn có nhiều hợp chất chống ôxy hóa, có tác dụng chống lão hóa, giúp cơ thể trẻ lâu, da mặt mịn màng Đồng thời còn giúp giải độc, thải độc - cơ thể chúng ta ít nhiều đều tích tụ những độc tố chưa được tiêu hóa và phân giải, rau xanh sẽ có tác dụng phân giải những độc tố tích tụ trong cơ thể ấy và thải ra ngoài Rau là một món ăn không thể thiếu trong mỗi bữa cơm của gia đình Vì vậy, trồng rau tại nhà giúp người dân thành thị đảm bảo việc tiêu dùng về rau hàng ngày Trồng rau tại nhà giúp người dân chủ động được nguồn thực phẩm, có rau tươi ngon để

ăn mà không nghĩ hôm nay dùng rau gì đảm bảo an toàn Thay vì phải mất thời gian đi chợ thì có ngay những mớ rau ngon, đảm bảo vệ sinh ngay tại nhà Rau ở vườn nhà rất thuận tiện, dễ dàng cho sinh hoạt ăn uống hàng ngày của người dân Các loại rau bằng quả lấy trước 2-3 ngày rồi mới bán cho người mua Rau

có ở vườn nhà, bữa nào ăn, lúc đó hái, hái vào nấu ăn ngay nên rau tươi ngon, không hao hụt chất dinh dưỡng nhiều Sản xuất rau tự cung tự cấp tại nhà sẽ giúp đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm hơn vì chính người dân là người chăm sóc và đảm bảo quy trình cho đến khi sử dụng rau Cho nên sản xuất rau tự cung

tự cấp có vai trò rất quan trọng trong việc tiêu dùng, an toàn thực phẩm và đảm

bảo sức khỏe cho con người (Nguyễn Tiến Bình, Đào Ngọc Tước, 2011)

Ngoài ra sản xuất rau tự cung tự cấp tại nhà còn giúp người dân giải trí và

có nhiều niềm vui hơn (Mạnh Quân, 2018) Trồng rau tại nhà tạo được một khoảng xanh hữu ích, đóng vai trò như một máy lọc không khí tự nhiên, hút khí

CO độc hại và thải ra Oxi Hơn thế nữa, nếu biết cách trang trí và sắp xếp sẽ tạo được cảnh vườn đẹp, tô điểm thêm màu sắc cho ngôi nhà Các cây xanh xung quanh nhà hút CO2, thải Oxi trong đó rau làm cho bầu không khí trong nhà trong lành Rau sạch, ít ruồi muỗi, sâu bọ, tạo cho các thành viên trong gia đình thoải mái thở không khí trong sạch, đảm bảo sức khỏe Tự trồng rau tại nhà còn là một thú vui giúp người dân giảm căng thẳng, mệt mỏi sau mỗi ngày làm việc, học tập Chăm sóc rau và ngắm chúng lớn lên từng ngày có lẽ không còn gì thích hơn nữa vì luôn được sống hòa mình với thiên nhiên Việc tạo một vườn rau sạch tại nhà giúp gần gũi với thiên nhiên khiến tinh thần cảm giác thoải mái, yên bình hơn Không những vậy, nó còn mang lại cho những gia đình ở thành thị một không gian đẹp, thẩm mĩ tô đẹp thêm cho ngôi nhà của bạn nói chung và khu ban công, sân thượng nói riêng Một ngày dài mệt mỏi, khi trở về nhà có một vườn rau xanh , sạch, tinh thần của mọi người sẽ dễ chịu hơn rất nhiều Ngoài ra sản xuất rau tự cung tự cấp còn giúp tăng thêm sự gắn kết của mỗi thành viên trong gia đình Việc chăm sóc vườn rau, sẽ giúp chúng ta gần gũi với thiên nhiên hơn, thay vì cứ tiếp xúc với các thiết bị điện tử

Lương thực, thực phẩm là hàng hóa đáp ứng nhu cầu thiết yếu quan trọng nhất của con người, do đó đảm bảo an ninh lương thực là yêu cầu cấp thiết đối với mọi quốc gia Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc (FAO, 2013) an ninh lương thực là trạng thái mà tất cả mọi người, tại mọi thời điểm, đều có sự tiếp cận về mặt vật chất và kinh tế với nguồn lương thực đầy đủ, an toàn và đủ dinh dưỡng, đáp ứng chế độ ăn uống và thị hiếu lương thực của mình, đảm bảo một cuộc sống năng động và khỏe mạnh Rau là một món ăn chính, thường xuyên của mỗi gia đình và là một trong những thực phẩm quan trọng Việc sản xuất rau tự cung tự cấp tạo ra lượng rau an toàn, sạch cho

gia đình người dân đô thị tiêu dùng hàng ngày, đảm bảo ổn định cuộc sống của

họ Vì vậy, sản xuất rau tự cung tự cấp góp một phần quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực quốc gia

2.1.2.2 Đặc điểm của sản xuất rau tự cung tự cấp

Một số mô hình thường được cư dân sử dụng sản xuất rau tự cung tự cấp: Trồng theo vườn đứng, giúp tiết kiệm được không gian và tạo cảnh quan đẹp nhưng chi phí tốn kém vì phải lắp các hệ thống Hiện nay phương pháp trồng rau thủy canh hồi lưu trong ống nhựa, ống nước đang được các gia đình ưa chuộng vì trồng theo mô hình này không cần chăm sóc nhiều

Trồng theo vườn chia ô, để có thể trồng được nhiều loại rau củ khác nhau trên một diện tích đất bé nhỏ Chỉ cần đầu tư một chút tiền để thiết kế các ô và lấp đầy chúng với đất trồng Một khi đã thành công, sẽ có nguồn rau sạch cực kỳ chất lượng và an toàn cho gia đình

Trồng trong các hộp chậu, có thể tận dụng hộp xốp, bao tải, thùng gỗ đựng rượu cũ, để trồng rau Trải một lớp lót bằng vải mỏng, hoặc sỏi, mùn cưa bên dưới đáy hộp và gắn thêm tay cầm hai bên thành hộp để tiện cho việc di chuyển đến vị trí mới nếu cần

Thường sử dụng đất trồng hữu cơ để trồng rau Vì không gian chật hẹp, thường trồng rau trong thùng hộp mà không có đất trống hay đất tự nhiên để trồng rau Trồng rau nhân tạo mà sử dụng đất thường thì không đủ chất dinh dưỡng giúp rau phát triển tốt Nên người dân thị trấn thường sử dụng đất hữu cơ

để trồng rau Đất hữu cơ là loại đất được sản xuất theo các nguyên liệu chính là mụn dừa đã được xử lý sạch và loại bỏ tạp chất, kết hợp với đất thịt, phân bò và phân trùn quế Sử dụng đất hữu cơ ngoài giúp rau xanh tốt mà còn đảm bảo độ

an toàn cho rau và giúp người dân thành thị tiết kiệm thời gian, không phải chăm sóc rau nhiều

Sản xuất rau tự cung tự cấp của người dân thành thị phải chăm sóc nhiều hơn Ở những khu vực nông thôn, họ có đất vườn hay đất sản xuất nên họ

thường trồng ở đất tự nhiên Trồng ở đất tự nhiên họ chỉ cần trồng mà không phải chăm sóc quá nhiều vì đất đai tự nhiên điều tiết giúp rau phát triển tốt Còn

cư dân thành thị thường trồng rau trong các thùng xốp hay các chai, hộp khác

Họ phải chăm sóc nhiều hơn vì trồng ở diện tích nhỏ không đủ ánh sáng, nhiệt

độ, thiếu nước hay đất đai không đủ chất dinh dưỡng Họ phải dành thời gian thiết kế các mô hình trồng rau trong khuôn viên cho hợp lý

2.1.3 Nội dung nghiên cứu của việc sản xuất rau tự cung tự cấp các hộ trong bối cảnh dịch Covid

2.1.3.1 Nhận thức của người dân về việc sản xuất rau tự cung tự cấp trong bối cảnh dịch Covid

Trước những diễn biến phức tạp của dịch Covid đang diễn ra trong nước,

việc hạn chế tiếp xúc, giữ khoảng cách giữa mọi người là rất quan trọng, để ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh cũng như đảm bảo cho chính sức khỏe của bản thân Sản xuất rau tự cung tự cấp cũng góp phần giảm thiểu sự lây lan dịch bệnh trong cộng đồng Khi dịch bệch đang diễn biến khó lường với sự lây lan chóng mặt, việc tự giãn cách, “ai ở chỗ nào, ở yên chỗ đó”, hạn chế tụ tập đông người tại các chợ, khu mua sắm, cửa hàng để mua sản phẩm thiết yếu và thực phẩm Tuy nhiên, chúng ta không thể tự sản xuất ra đồ dùng thiết yếu trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, nhưng chúng ta có thể tự trồng rau tại nhà để đảm bảo duy trì bữa ăn cho gia đình đầy đủ các chất vitamin và dinh dưỡng cần thiết Các

đồ dùng thiết yếu như nước rửa tay, xà phòng, bột giặt, giấy,… đều có thể sử dụng trong nhiều ngày, hàng tháng mà không hề hỏng; Thực phẩm như: thịt, cá đều có thể trữ đông trong tủ mà không làm mất đi nhiều giá trị dinh dưỡng; Trứng, sữa, các loại hạt khô đều có thể bảo quản được trong một thời gian nhất định Nhưng sản phẩm rau thì không thể để lâu trong nhiều ngày, sẽ dẫn đến tình trạng hỏng, héo, thối,… Các sản phẩm rau củ chỉ nên sử dụng trong ngày, hoặc đến ngày thứ 2 để đảm bảo giá trị dinh dưỡng cũng như độ an toàn sử dụng Vì

vậy, thay vì ngày nào cũng ra chợ mua rau cho bữa ăn, tiếp xúc với nhiều người, thì chúng ta có sẵn rau tươi tại nhà tự trồng vừa đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, vừa hạn chế được dịch bệnh Covid-19

Rau là thực phẩm thiết yếu cho mọi người, nhưng trong thực tế, rau là loại thực phẩm dễ bị ô nhiễm nhất so với các loại nông sản khác Nguy cơ bị ngộ độc

do ăn rau cao hơn các nông sản khác Bởi rau xanh được người tiêu dùng sử dụng ngay sau khi thu hoạch và nó còn được dùng ăn sống nên những yếu tố gây

ô nhiễm trên rau dễ tác động, làm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của con người Trong khi đó, một số người trồng rau không có lương tâm thì sẵn sàng dùng các loại thuốc, miễn sao diệt được sâu Có nơi gần ngày thu hoạch, người

ta bón nhiều phân đạm để rau có được màu xanh đậm, dễ bắt mắt Các loại rau này thường bị nhiễm hàm lượng nitrat rất cao Không ít người còn dùng cả nước thải công nghiệp để tưới rau hoặc bón bằng phân rác, nên nguy cơ rau bị nhiễm các kim loại nặng như chì, thủy ngân là khó tránh khỏi Điều nguy hiểm nữa là

dư lượng thuốc trừ sâu tồn dư trong rau dù ở mức thấp, không gây ngộ độc cấp

tính nhưng vượt mức an toàn cho phép, ăn lâu dài sẽ mắc bệnh mãn tính Vì thế

từ một loại thực phẩm tốt cho sức khỏe mà rau trở thành loại thực phẩm có rủi

ro rất cao khi tiêu dùng Khi người tiêu dùng sử dụng phải rau bẩn, thì bên cạnh chất dinh dưỡng còn hấp thu luôn cả các chất độc hại chứa trong rau, gây ra ngộ độc thực phẩm người tiêu dùng, gây rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy, buồn nôn, ảnh hưởng đến tim mạch, não, gây ngộ độc thực phẩm, các hóa chất độc hại ngấm dần vào cơ thể sẽ gây ra các căn bệnh nan y như ung thư, ung thư ruột kết,…Từ những vấn đề trên người dân suy nghĩ đến sử dụng những sản phẩm tự làm ra sẽ đảm bảo hơn nhiều Họ đã nhận thức được việc sản xuất rau tự cung tự cấp sẽ giảm thiểu được rủi ro trong thực phẩm

Sản xuất rau tự cung tự cấp còn là một phương pháp hữu ích, luyện tập thể dục nâng cao sức khỏe hằng ngày Việc đi lại chăm sóc, tưới rau là những bài tập vận động đơn giản nhưng hữu ích để tăng cường sức khỏe Những luống rau xanh và sạch sau khi thu hoạch, đây là nguồn thực phẩm sạch cung cấp các

dưỡng chất thiết yếu để duy trì sức khỏe cho mọi người trong gia đình; có ý nghĩa tích cực trong việc cải thiện an ninh lương thực Sản xuất rau tự cung tự cấp là một giải pháp giúp tái tạo nguồn thực phẩm sạch tại nhà, cung cấp một lượng lớn rau cho tiêu dùng hàng ngày phục vụ cuộc sống; giúp giảm thiểu chi phí tiêu dùng của hộ; tận dụng lao động của gia đình Mỗi thành viên trong gia đình đều có thể chăm sóc rau, lúc chăm sóc rau sẽ giải tỏa tinh thần, mệt mỏi sau những ngày làm việc vất vả; tạo không gian xanh cho gia đình; giảm thiểu áp lực của cuộc sống mỗi khi chăm sóc vườn rau Trong những khoảng thời gian rảnh rỗi hoặc cuối tuần, thay vì lướt web, chơi game, truy cập mạng xã hội, sẽ được trải nghiệm công việc của người nông dân Tự tay xới đất, gieo hạt, tưới nước, chăm sóc và thu hoạch rau là một thú vui tao nhã cho cả gia đình Đây là

cơ hội tuyệt vời cho cả gia đình quây quần bên nhau cùng xua tan nỗi buồn, sự căng thẳng sau một ngày làm việc và tận hưởng cuộc sống thiên nhiên thú vị Với sự xuất hiện của những luống rau xanh, môi trường sống của gia đình sẽ trở nên “xanh” hơn Trồng rau sạch tại nhà tạo cây xanh cho gia đình, giúp cân bằng không khí, bổ sung khí oxi Những màu sắc khác nhau của những loại rau tạo ra không gian sống tuyệt đẹp giúp cho người già và trẻ nhỏ có một tinh thần thoải mái Đồng thời, việc sản xuất rau tự cung tự cấp là một phương pháp giáo dục trẻ em hiệu quả Khi được phân công chăm sóc những cây rau sẽ tạo nên sự thích thú và khơi gợi sự tò mò tìm ra phương pháp chăm sóc sao cho cây phát triển nhanh và sớm thu hoạch nhất Trẻ nhỏ, khi tự tay gieo hạt, chăm sóc và thu hoạch rau sẽ học được nhiều điều bổ ích, ý thức tính lao động và tự chủ trong công việc

2.1.3.2 Thực trạng sản xuất rau tự cung tự cấp

Trước những tác hại nguy hiểm của dịch Covid gây ra cho con người, diễn biến khó lường của dịch và thực trạng rau phun thuốc kích thích tăng trưởng độc hại, rau không rõ nguồn gốc trên thị trường, một số gia đình đã trồng rau sạch để cải thiện bữa ăn gia đình cũng như giảm thiểu rủi ro về dịch bệnh Trồng rau dưới gốc cây, ban công gia đình hay những khoảng đất trống đang

trở thành xu hướng “sống sạch” của các hộ gia đình trên địa bàn thị trấn Khánh Yên Chính vì sản xuất rau tự cung tự cấp mang lại thực phẩm sạch cho gia đình

và còn tạo không gian đẹp thoáng mát mà nhiều người không ngại lắp những mô hình trồng rau vừa tiện lợi vừa dễ dàng Việc sản xuất rau tự cung tự cấp của người dân thành thị ngày càng phổ biến và trồng với nhiều hình thức khác nhau

Có những người tận dụng khuôn viên của gia đình để trồng rau, có những người trồng rau trên sân thượng, trồng ở các ô cửa sổ và tất cả những khoảng trống mà

có thể trồng rau được Họ trồng bất cứ nơi nào để có rau sạch sử dụng Diện tích trồng rau khoảng từ 15m2 đến 50m2 nhưng họ trồng được rất nhiều loại rau Mỗi luống rau bé nhưng chi chít các loại được trồng như: rau ăn lá có rau muống, rau mùng tơi, rau cải,…Rau ăn quả có bầu, bí, su su còn rau ăn củ có su hào, cà rốt,

Nguồn lực đầu tư cho sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ

Đất trong sản xuất rau tự cung tự cấp: Ngoài diện tích đất công cộng mà

người dân tận dụng được thì đa số người dân trồng rau ở ban công, sân thượng nhà mình Họ trồng bằng đất hữu cơ mua ngoài thị trường Có 2 loại đất sạch trồng rau: đất sạch trồng rau có nguồn gốc tự nhiên và đất sạch trồng rau hữu cơ Đất sạch trồng rau có nguồn gốc tự nhiên được khai thác, chủ yếu và được ưa chuộng là loại đất phù sa, được xử lý sạch mầm bệnh, sau đó được trộn thêm xơ dừa, trấu cùng các loại phân vi sinh, khoáng chất để tăng độ màu mỡ và tơi xốp cho đất Một số loại đất tự nhiên trồng rau ở đô thị như Sông Hồng hoặc Hướng Xanh, có thành phần đất tự nhiên pha trộn xơ dừa, tro, vỏ trấu, loại đất này giàu dinh dưỡng và có giá cả phải chăng, sử dụng cho tất cả các loại rau và cây ăn quả Đất sạch trồng rau hữu cơ là loại đất được sản xuất từ xơ dừa, vỏ trấu, bổ sung thêm các thành phần vi lượng phong phú từ đất đỏ bazan cùng với dinh

dưỡng thiết yếu cho cây trồng Đất sạch trồng rau hữu cơ có đặc tính cân bằng

và giữ ẩm cực tốt, tơi xốp giàu dinh dưỡng Rau củ trồng từ đất sạch hữu cơ rất

an toàn cho người sử dụng

Lao động sản xuất rau tự cung tự cấp: Nguồn lao động chính trong sản

xuất rau tự cung tự cấp đa số là người có thể điều chỉnh được thời gian làm việc

và thời gian rãnh rỗi Đặc biệt những người chăm sóc rau là phụ nữ

Vốn đầu tư cho trồng rau: Đa số vốn đầu tư cho sản xuất rau tự cung tự cấp

của người dân là vốn tự có của gia đình Ngoài ra vốn trồng rau được đầu tư bằng các mô hình trồng rau Hiện nay có rất nhiều công nghệ trồng rau tại nhà

mà được rất nhiều người dân áp dụng Trồng rau thủ công trong hộp xốp đang là một phương pháp rất được ưa chuộng Kỹ thuật trồng cây rau sạch trong hộp xốp rất dễ thực hiện, chỉ cần bỏ chút công sức và thời gian chờ đợi, những đợt rau sạch tự tay trồng đảm bảo an toàn sẽ đến ngày thu hoạch Cách trồng rau sạch tại nhà thì trồng bằng chậu xốp là đơn giản và dễ thực hiện nhất Trồng rau bằng thủy canh, đây cũng là một phương pháp có thể áp dụng cho không gian chật hẹp Trồng rau thủy canh rất đa dạng về mô hình Có thể trồng bằng mô hình trồng rau thuỷ canh kiểu chữ A, trồng rau thủy canh kiểu ½ chữ A, mô hình thủy canh theo kiểu áp tường, mô hình trồng rau kiểu trải ngang, mô hình trồng

rau áp tường chữ L, Mô hình trồng rau thủy canh khác với mô hình trồng rau

sạch theo giàn, nếu như muốn trồng rau theo mô hình thủy canh thì cần phải sử dụng những giàn trồng đặc biệt Những giàn trồng này thường được nối với nhau theo dạng ống và trên ống thì có những hốc để trồng các loại rau khác nhau Với mô hình này rau sẽ không được trồng trong đất mà trồng trong các loại dung dịch dưỡng chất đặc biệt Tuy chi phí đầu tư hơi cao nhưng sẽ không cần phải bỏ quá nhiều công sức vào việc chăm sóc để cho rau sinh trưởng và phát triển Ngoài ra còn có một số mô hình như trồng rau bằng công nghệ chiếu đèn led, trồng tháp rau, trồng rau với công nghệ Aquaponics, mô hình vừa trồng

rau vừa nuôi cá, Mô hình trồng rau sạch theo giàn rất phù hợp với những gia

đình không có nhiều diện tích để trồng rau Những giàn trồng rau sẽ được thiết

kế thành nhiều tầng tùy vào nhu cầu Sau đó, ở mỗi tầng có thể đặt nhiều chậu

và trồng các loại rau khác nhau tạo nên một vườn rau phong phú Mô hình trồng

rau bằng túi hoặc bằng chai treo tường Đây là một mô hình trồng rau khá đơn giản được những nông dân đam mê với việc trồng rau sạch sáng tạo ra Chỉ cần cắt các túi vải và chai nhựa một cách hợp lý, sau đó đổ đất vào rồi dùng dây cột

cố định treo lên tường thì đã có được những chậu trồng rau sạch ấn tượng và độc đáo Người dân đang sử dụng rất nhiều mô hình khác nhau để tạo những không gian đẹp cho gia đình và có rau để tiêu dùng hàng ngày

Phương pháp trồng rau tại nhà của người dân

Để sản xuất rau tự cung tự cấp không đơn giản nên cần phải có phương pháp sản xuất để đạt hiệu quả cao Chọn không gian thích hợp để đặt chậu trồng Không gian ban công chan hòa nắng gió chính là nơi tuyệt vời để cây trồng quang hợp Tuy vậy, mỗi cây trồng đều có đặc thù sinh trưởng khác nhau, sẽ có những cây ưa sáng và những cây có tập tính ngược lại Vì thế, cần tìm hiểu kỹ thông tin về loại rau trước khi gieo trồng để đặt các chậu cây có cùng tập tính tại chỗ mà chúng phát triển tốt nhất, theo hướng dịch chuyển của ánh sáng mặt trời nơi ban công

Lựa chọn chậu trồng phù hợp Khi trồng rau bằng phương pháp thủy canh,

sẽ xây dựng hệ thống giàn trồng, ống nhựa thủy canh chuyên dụng, tiện lợi Nhưng khi trồng rau thổ canh tại ban công, nếu không muốn sử dụng thùng xốp cồng kềnh, tốn diện tích, cần ưu tiên chọn các loại chậu trồng rau thích hợp Chọn chậu trồng phải chọn loại phù hợp với đặc điểm sinh trưởng của mỗi loại rau Ví dụ rau gia vị, rau thơm có thể phù hợp trồng trong khoảng diện tích hẹp với chậu trồng nhỏ nhưng cà chua, cà tím hay ớt lại đòi hỏi chậu trồng lớn với đầy đủ đất, nước và dưỡng chất

Lựa chọn đất trồng Chất lượng đất là một trong những yếu tố quan trọng, ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và phát triển của rau trồng Vì vậy, cần chọn loại đất phù hợp cho việc trồng rau sạch Để rau phát triển xanh tốt thì cần chọn loại đất chuyên dụng như đất mùn tơi xốp bổ sung thêm phân chuồng và các dưỡng chất cần thiết Thị trường hiện nay có bán đất sạch đóng gói, thành

phần gồm tro, xơ dừa, đất màu, than bùn, phân hữu cơ,… được trộn theo tỉ lệ phù hợp Nếu nguồn đất trồng sẵn có đã cằn cỗi mà không tìm được đất tự nhiên tơi xốp có thể mua những bao đất sạch này, cung cấp dưỡng chất và độ ẩm cần thiết để cây phát triển Bên cạnh đó, khi chuẩn bị đất trồng rau cần chú ý: Nếu trồng rau ăn lá thì cần lớp đất từ 10-12cm, còn trồng rau ăn quả thì cần lớp đất dày từ 15-20 cm Nên tưới nước cho rau vào buổi sáng sớm hoặc tối muộn Nên tưới bằng bình tưới hoa sen hoặc bình phun sương để nước thấm đều trong đất Vào mùa nắng nóng nên cung cấp nước thường xuyên hơn cho rau, có thể lắp ống tưới nhỏ giọt đảm bảo hiệu quả sử dụng cao Ứng dụng công nghệ rau sạch, đáp ứng tiêu chuẩn về nguồn rau sạch cho gia đình, khi trồng rau tại nhà có thể điều chỉnh lượng phân hóa học dưới ngưỡng cho phép và chủ động khoảng thời gian cách ly trước khi thu hoạch để đảm bảo thu được nguồn rau sạch, an toàn

Quy trình trồng rau:

Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ trồng rau

Khi sản xuất rau tự cung tự cấp, cần chuẩn bị một số dụng cụ như: Khay nhựa, thùng xốp để gieo trồng Có thể ưu tiên chọn khay nhựa bởi nó tiện dụng hơn, có thể di chuyển dễ dàng Khay nhựa dễ thoát nước, độ bền cao Bên cạnh

đó, cũng có thể tận dụng thau, rổ, thùng xốp,… làm vật dụng trồng rau; Tạo lỗ thoát nước cho vật dụng trồng; Giá thể: có thể sử dụng xơ dừa hoặc trấu, bởi

những loại giá thể này có khả năng giữ ẩm và thoát nước tốt; Giống rau: nên chọn mua tại nơi bán uy tín để sở hữu giống rau tốt, chất lượng đạt chuẩn

Kết quả sản xuất rau tự cung tự cấp

Việc trồng rau trong các thùng xốp không còn xa lạ với các hộ gia đình tại Việt Nam Có thể thấy người dân ngày càng quan tâm tới sản xuất rau tự cung tự cấp Bất kỳ chỗ nào có đất người dân thành thị đều tận dụng để trồng rau Tại các khu vườn công cộng, trên mái các tòa nhà, các khu đất trống trong nội đô, ban công hay diện tích trống của nhà ở,…đất tư nhân hay công cộng, sân bệnh viện, trường học, nông trại ngoài trời hay nhà kính, chỉ cần đảm bảo các điều kiện về ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm và dưỡng chất người dân sử dụng để trồng rau.Tuy vậy sản xuất rau tự cung tự cấp vẫn chưa được phát triển, thiếu diện tích nên lượng rau không đủ cung cấp cho nhu cầu của gia đình

2.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp các hộ trong bối cảnh dịch Covid

2.1.4.1 Không gian trồng rau

Để trồng được rau thì phải có không gian hay khoảng trống trong nhà Không phải gia đình nào cũng có điều kiện có khoảng đất trống hay mảnh vườn

để trồng rau Vì không có không gian nên một số gia đình cũng rất khó khăn khi quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp

2.1.4.2 Kiến thức trồng rau

Muốn sản xuất rau tự cung tự cấp phải nắm rõ được kiến thức, kỹ thuật và quy trình trồng rau Mà hầu hết người dân thành thị chỉ nắm sơ qua một số kỹ thuật đơn giản và họ chỉ học qua mạng Họ chưa nắm rõ được quy trình hay kỹ thuật trồng rau, sợ bị thiệt hại nên ảnh hưởng đến việc sản xuất rau tự cung tự cấp

2.1.4.3 Chi phí trồng rau

Không phải ai cũng có dư giả tiền để trồng rau mà để trồng được rau thì bước đầu phải có chi phí để đầu tư mua các vật dụng, giống, hay lắp các công nghệ để sản xuất rau tự cung tự cấp Trồng rau không chăm sóc cẩn thận sẽ dẫn đến nhiều nguy cơ bị hỏng và không phát triển được Mua rau ngoài chợ chi phí thấp hơn nhiều, tiện lợi nên có những người dân họ phân vân cho quyết địnhsản xuất rau tự cung tự cấp

2.1.4.4 Thời gian

Mọi người luôn tấp nập với công việc của mình, sau mỗi lần đi làm về mệt thì họ chỉ muốn được nghỉ ngơi, tận hưởng Đặc biệt người phụ nữ ngoài công việc trên cơ quan thì họ còn phải chăm lo cho gia đình Việc sản xuất rau tự cung tự cấp chủ yếu là người phụ nữ làm Trồng rau tại nhà muốn có thành quả thì phải thường xuyên chăm sóc, làm đúng quy trình rau mới phát triển tốt được, những lúc rảnh rỗi đáng lẽ họ được nghỉ ngơi thì họ lại phải dành thời gian chăm

sóc rau Còn có những người họ phải làm đi công tác hay làm việc suốt ngày nên

họ không có thời gian để có thể tạo nên một vườn rau và chăm sóc nó

2.1.4.5 Trẻ em và người già

Trẻ em và người già là đối tượng luôn được ưu tiên trong một gia đình có nhiều thế hệ cùng chung sống Trẻ em ≤12 tuổi còn là độ tuổi đang phát triển hoàn thiện về mặt thể chất và trí não nên chế độ dinh dưỡng cho trẻ luôn khiến các bà mẹ ông bố đau đầu, để làm thế nào cân bằng đủ các chất dinh dưỡng cho con mà vẫn an toàn Những thực phẩm bổ sung các chất cần thiết cho trẻ không thể thiếu đó chính là rau xanh Rau xanh cung cấp các chất vitamin, khoáng chất,… cần thiết cho trẻ Đồng thời tại gia đình có vườn rau, hay những luống rau cũng góp phần tăng khả năng sáng tạo và giáo dục tính cách cho trẻ khi còn nhỏ Những hộ gia đình có người già ≥60 tuổi, sức khỏe của họ cũng được quan tâm hơn Khi độ tuổi càng lớn, chế độ ăn uống khoa học luôn là điều mà họ quan tâm Một chế độ nhiều rau xanh sẽ tốt cho sức khỏe hơn là một chế độ nhiều các chất béo, dầu mỡ Bên cạnh đó sức đề kháng của người già cũng có sự giảm xuống, nên các nguồn thực phẩm có độ an toàn cao thì sẽ có lợi cho sức khỏe của họ hơn Hơn thế người già ≥60 tuổi họ không còn phải đi làm, có nhiều thời gian rảnh rỗi nên họ có xu hướng thích tự trồng rau cho gia đình nên yếu tố về trẻ em và người già có ảnh hưởng đến quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp

2.1.4.5 Bản thân hộ

Bản thân hộ cũng là một yếu tố cơ bản ảnh hưởng trực tiếp tới quyết định trồng rau Mỗi người, mỗi gia đình có cách nhìn và quan điểm về thực phẩm hiện nay là khác nhau Có những hộ họ nghĩ rau ngoài thị trường không ảnh hưởng đến sức khỏe gia đình nhiều nên họ không cần thiết phải trồng rau vì trồng rau rất mất thời gian, tiền bạc và công sức của họ Nhưng cũng có những

hộ họ lại rất quan tâm đến vấn đề sức khỏe, họ rất là lo lắng trước tình hình rau hiện nay, họ muốn được trồng rau cho gia đình Vì vậy mỗi cách nhìn hay nhận

thức của từng hộ, tường gia đình sẽ ảnh hưởng tới quyết định hộ đấy có sản xuất rau tự cung tự cấp hay không

Độ tuổi khác nhau sẽ có những suy nghĩ và hành động khác nhau theo đặc điểm tâm lí ở mỗi giai đoạn Người trẻ tuổi là những người đang trong quá trình não bộ trưởng thành và hoàn thiện nên luôn có sự hiểu biết phong phú, đa dạng tiếp cận nhiều kênh thông tin khác nhau về trồng rau an toàn Ngược lại, người cao tuổi từ 55 tuổi trở lên, giảm tốc độ xử lí thông tin, có sự suy giảm về tri giác quan, tiếp thu kiến thức ít hơn, khó nhớ, hay quên và dễ nhầm lẫn Tuy nhiên, độ tuổi từ 55 tuổi trở lên họ thường sản xuất rau tự cung tự cấp nhiều hơn người trẻ tuổi, vì họ có nhiều thời gian nhàn rỗi

Mỗi ngành nghề đều có ảnh hưởng đến quyết định sản xuất rau tự cung tự cấp, nó quyết định hộ dân có thời gian để sản xuất rau tự cung tự cấp hay không Những ngành nghề theo hành chính văn phòng, công chức nhà nước thì đa số họ có nhiều thời gian hơn những người kinh doanh buôn bán Ngoài ra những người hưu trí, nội trợ cảm thấy trồng rau giúp họ giải trí và tập thể dục hàng ngày

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Tình hình sản xuất rau tự cung tự cấp của các hộ ở Việt Nam

Quận Hoàn Kiếm, TP Hà Nội

Ở chung cư Hà Nội cũng có rất nhiều gia đình tận dụng ban công, sân thượng để trồng rau cho gia đình mình Đặc biệt là chị Lê Thu Hoa có vườn rau xanh tươi với 60 loại trên ban công căn hộ chung cư của gia đình mình Chị Thu Hoa tâm sự, từ bé chị đã ước mơ có những bữa cơm đúng nghĩa “fresh” nên luôn nung nấu quyết tâm sẽ có một vườn rau cho cả nhà Nhưng thời gian đầu trồng rau, chị Hoa gặp khá nhiều khó khăn khi kinh nghiệm lẫn kiến thức đều chưa có

Ví dụ chị gieo hạt nhưng quên không vun đất lên trên, khi cây mọc rễ lại chồi lên trên, mùa nào trồng rau gì chị cũng chưa định hình hết… Từ những “sai lầm” nho nhỏ đáng nhớ ấy, chị Hoa học hỏi thêm kinh nghiệm trên mạng, kinh

nghiệm từ những người có nhiều kinh nghiệm trồng rau Và khi “tình yêu đủ lớn”, khu vườn trên ban công của chị đẹp khiến bao người mơ ước Chị Hoa cho biết, chị trồng rau ở ban công chung cư Căn hộ của chị thuộc dạng nhà 2 tầng nên tổng diện tích quanh nhà được chị tận dụng trồng rau khoảng 50 – 55m2 Tuy có hạn chế là trồng ở tầng cao, gió to và trồng trong khay chậu nhưng đối với chị, mọi yếu tố ấy đều có thể khắc phục được nhờ sự quyết tâm và chăm sóc cẩn thận Chị trồng rất nhiều loại như xà lách, bạc hà, kinh giới, tía tô, hành, mùi tàu, chanh, quất, ớt… Rau ăn lá như mồng tơi, rau muống, rau ngót, chùm ngây, rền, đay… Mỗi ngày, niềm vui của chị không chỉ là dậy sớm chăm sóc cho khu vườn, tươi cây tưới rau mà còn mỗi khi chiều về, chị lại được tự chọn những loại rau mà mình yêu thích để nấu các món ngon cho cả nhà Sau nhiều năm trồng rau, chị rút ra được kinh nghiệm chăm sóc khu vườn trên cao xanh tươi năng suất khá đơn giản, đó là chú trọng việc tưới đủ nước, tránh tưới hai khung giờ là giữa trưa nắng nóng cao điểm và tối muộn để tránh sinh nấm bệnh cho cây Bên cạnh đó, chị còn chọn đất và bón lót lúc trồng, ngâm đỗ tương xay với rỉ mật, vỏ dứa cùng chút men tiêu hóa từ 2 tháng trở lên và pha loãng tưới định kỳ 10 ngày/ lần cho cây Vì trồng rau sạch đảm bảo cho việc ăn uống tốt cho sức khỏe gia đình, chị Hoa chọn cách pha gừng, tỏi, ớt, rượu tỉ lệ 1:1:1:3 để phun khi cây có hiện tượng bệnh Vì thế, không chỉ chăm bón, thu hoạch rau mà khu vườn còn là nơi để các con chị thêm yêu thiên nhiên nhiều hơn mỗi ngày (Thu Thảo, 2018)

Phường Tân Phú, tỉnh Bình Phước

Bà Đồng Thị Chi ở phường Tân Phú (Đồng Xoài) có vườn rau hơn 50m2 Trồng các loại rau như mồng tơi, bồ ngót, bầu, bí Đến thời kỳ thu hoạch, bà hái tặng hàng xóm và họ hàng Có người thân ở thị xã Phước Long đến chơi, bà lại hái rau làm quà Chưa bao giờ rau xanh của nhà lại trở thành món quà được nhiều người thích đến vậy

Nhà ở mặt tiền Quốc lộ 14, thế nhưng 6 năm nay, gia đình ông Nguyễn Phương Tứ ở phường Tân Phú luôn có vườn rau xanh Không có đất, ông tận

dụng các thùng xốp để trồng rau trên vỉa hè Mỗi thùng xốp trồng một loại rau, đến nay gia đình ông có 12 thùng với các loại cải xanh, rau má, bạc hà, thì là

“Mỗi ngày, tôi tưới rau 2 lần vào buổi sáng, chiều tối, trong đó ưu tiên tưới buổi sáng để cây giữ nước cả ngày Vườn rau nhà tôi không nhiều nhưng có nó tình làng nghĩa xóm thêm gần gũi Chiều về, chúng tôi lại ngồi bên vườn rau uống trà, hái rau chia cho hàng xóm” - ông Tứ cho biết Với ông, trồng rau xanh tại nhà không chỉ cung cấp thực phẩm sạch cho gia đình mà còn rèn luyện sức khỏe

và đó cũng là thú vui lúc tuổi già

Gia đình anh Lê Đình Chương ở khu phố Phú Xuân, phường Tân Phú tự trồng rau cung cấp cho bữa ăn gia đình hơn một năm nay Chúng tôi đến nhà khi anh đang làm đất chuẩn bị cho lứa rau tiếp theo Anh Chương cho biết: “Hằng ngày, đọc báo, xem tivi thấy chỗ này rau bẩn, chỗ kia phun thuốc bảo vệ thực vật Đi chợ thì không biết nơi nào bán rau sạch, an toàn nên chủ động trồng cho đảm bảo Đây là cách gia đình tôi tự bảo vệ sức khỏe và hạn chế thực phẩm

“bẩn” tràn vào nhà” Anh Chương mượn mảnh đất trống sau nhà ủ đất với các loại phân chuồng để trồng rau Các loại rau cải xanh, mồng tơi, rau má, mã đề rất dễ trồng, hơn 1 tháng là có rau ăn Chi phí đầu tư cũng không nhiều, giống rau được bán nhiều ở chợ, giá cả phải chăng Phía trước nhà không có nhiều đất, anh tận dụng một góc sân trồng thêm các loại rau Dần dần rau gì cũng có, vừa tiết kiệm chi phí đi chợ lại yên tâm về bữa ăn vừa tạo không gian xanh quanh nhà

Bước vào khuôn viên nhà ông Lê Phước Thành ở ấp Trà Thanh, xã Thanh

An (Hớn Quản), chúng tôi ngợp mắt trước cách trồng rau bằng túi ni-lon gọn gàng, rau xanh mướt và sạch sẽ Mỗi túi, ông gieo một loại rau Đến nay, gia đình ông đã có hơn 20 túi với nhiều loại rau xanh đảm bảo chất lượng Ông Thành vui vẻ: “Vườn rau xanh do con gái tôi lên ý tưởng Tôi mua giống, dùng đất thịt trộn với phân chuồng hoai mục, xơ dừa, tro trấu và bón lót phân hữu cơ khoáng hoặc phân hữu cơ vi sinh, sau đó gieo đủ loại rau để cung cấp cho bữa

ăn hằng ngày” (Thanh Nga, 2016)

2.2.2 Bài học kinh nghiệm cho thị trấn Khánh Yên

Từ lý luận và thực tiễn nêu trên, để sản xuất rau tự cung tự cấp có hiệu quả cần chú ý:

Thứ nhất, chú trọng đến chất lượng hạt giống, cây giống Nên chọn những hạt, cây giống khỏe mạnh, có chất lượng tốt, đặc biệt là những loại hạt, cây giống phù hợp với khí hậu, môi trường sống tại địa phương

Thứ hai, để việc sản xuất rau tự cung tự cấp đạt hiệu quả thì đồng thời cần trồng theo đúng kỹ thuật trồng cả về cách làm đất, cách gieo hạt, cách trồng cây con, kỹ thuật chăm sóc, phòng và trị sâu bệnh cho rau Không giống như cách trồng rau đại trà để bán ra thị trường, việc trị sâu bệnh cho rau sao cho đẩm bảo sức khỏe và là rau sạch cần sự kiên trì, cẩn thận Do vậy cần chú ý đảm bảo chọn giống, trồng và chăm sóc theo đúng quy trình để giảm thiểu khả năng rau

bị sâu bệnh Đây là những yếu tố quyết định đến chất lượng rau có đảm bảo sức khỏe của người dùng khi sử dụng hay không

Thứ ba, trau dồi kiến thức đúng đắn về sản xuất rau tự cung tự cấp cho bản thân qua các kênh thông tin Tivi, Internet, đài báo; đồng thời học hỏi trao đổi với những người đã có kinh nghiệm trong sản xuất rau tự cung tự cấp

Thứ tư, kết hợp đa dạng các phương pháp sản xuất rau tự cung tự cấp Không chỉ trồng rau trên đất thịt, mà nên áp dụng thêm các mô hình trồng rau như: hệ thống thủy canh, trồng rau sát tường, trồng rau trên các hộp nhựa treo,…

Thứ năm, chính quyền địa phương nên quan tâm đến các hộ sản xuất rau tự cung tự cấp và các hộ có nhu cầu sản xuất rau tự cung tự cấp Tạo điều kiện giúp đỡ trên mọi phương diện để người dân có thể sản xuất được rau tự cung tự cấp và yên tâm sản xuất rau tự cung tự cấp

PHẦN III: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN

VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

3.1.1 Điều kiện tự nhiên

3.1.1.1 Vị trí địa lý

Thị trấn Khánh Yên là trung tâm kinh tế - chính trị - hành chính của huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai Toạ độ địa lý: Từ 22016'44'' - 22016'46'' vĩ độ Bắc; Từ 103047'22'' - 103047'24'' kinh độ Đông Có vị trí phía Bắc, Đông, Nam giáp xã Khánh Yên Thượng, phía Tây giáp xã Làng Giàng, địa bàn thị trấn nằm

dọc hai bên Quốc Lộ 279, tổng diện tích tự nhiên là 750ha

3.1.1.2 Khí hậu, thủy văn

Nhiệt độ trung bình trong năm là 22,9 °C Mùa mưa nhiệt độ trung bình từ

20 - 25 °C, cao nhất vào tháng Bảy (28 - 32 °C) Mùa khô nhiệt độ trung bình từ

10 - 12 °C, thấp nhất vào tháng Một (8 - 12 °C)

Tổng số giờ nắng trung bình hàng năm từ 1.400 đến 1.470 giờ Số ngày nắng, giờ nắng không đều trong năm Mùa hè số giờ nắng nhiều tập trung vào tháng 5 (180 - 200 giờ), mùa khô số giờ nắng ít, ít nhất vào tháng 2 (30 - 40 giờ)

Độ ẩm không khí trung bình là 86%, và có sự chênh lệch khá lớn giữa các mùa trong năm, thấp nhất là tháng 12 (65 - 75%), cao nhất là tháng 7 (80 - 90%) Lượng mưa trung bình trên năm là 1.500 mm tập trung vào tháng Bảy đến tháng Mười, chiếm 70% lượng mưa cả năm

3.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội

3.1.2.1 Đất đai

Đất đai là đầu vào quan trọng trong sản xuất; là tư liệu sản xuất đặc biệt, không thể thiếu và không thể thay thế Việc bố trí và sử dụng đất một cách hiệu quả, hợp lý, bền vững là rất quan trọng, quyết định đến việc phát triển của địa phương Thực trạng phân bổ đất đai trên địa bàn xã qua 3 năm được thể hiện qua bảng 3.1: