- Nội dung ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao về tình cảm gia đình.. -Tình cảm gia đình là một trong những chủ đề góp phần thể hiện đời sống tâm hồn, t
Trang 1Ngày soạn: 10/10/15
Ngày dạy: 12/10/15
Tiết 22: Hướng dẫn đọc thêm
BUỔI CHIỀU ĐỨNG Ở PHỦ THIÊN TRƯỜNG TRÔNG RA Thiên Trường vãn vọng Trần Nhân Tông
- Cảm nhận được hồn thơ thắm thiết tình quê của Trần Nhân Tông qua một bài thơ chữ Hán thất ngôn
tứ tuyệt
1 Kiến thức:
- Bức tranh làng quê thôn dã trong một sáng tác của Trần Nhân Tông - người sau này trở thành vị tổ
thứ nhất của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử
- Tâm hồn cao đẹp của vị vua tài đức
- Đặc điểm của thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật qua một sáng tác của Trần Nhân Tông
2 Kĩ năng:
- Vận dụng kiến thức về thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật đã học vào đọc hiểu một văn bản cụ thể:
- Nhận biết được một số chi tiết nghệ thuật tiêu biêutrong bài thơ
- Thấy được sự tinh tế trong lựa chọn ngôn ngữ của tác giả để gợi tả bức tranh đậm đà tình quê hương
3 Thái độ:
- Có tấm lòng yêu quê huơng đất nước
C PHƯƠNG PHÁP
- Vấn đáp kết hợp thuyết trình
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định :
2 Kiểm tra bài cũ :
? Đọc phần phiên âm và phần dịch thơ bài “Nam quốc sơn hà” và “ Phò giá về kinh” ?
? Nêu nội dung và nghệ thuật của 2 bài thơ trên ?
3 Bài mới : GV giới thiệu bài
Phong cảnh quê hương đất nước ta đời Trần – Lê cách chúng ta ngày nay từ dăm bảy thế kỉ đã hiện ra trong cảm nhận của một ông vua anh hùng và một ông quan anh hùng thời ấy như thế nào? Phong cảnh Thiên Trường được hiện lên như thế nào chúng ta cùng tìm hiểu bài học ngày hôm nay.
Trang 2HOẠT ĐỘNG CỦA GV HĐ CỦA HS NỘI DUNG GHI BẢNG
*HDD1: Giới thiệu chung
? Hãy nêu vài nét về thân
thế sự nghiệp của tác giả ?
? Hãy cho biết hoàn cảnh sáng
tác của bài thơ ?
? Bài thơ thuộc thể thơ gì?
Vì sao em biết?
- GV: Chốt, sửa sai
*HĐ2: Đọc-Tìm hiểu nội dung b
- Gv: Đọc bài thơ.Yêu cầu hs đọc lại
lại
? Bố cục chia làm mấy phần ?
- Gv : Hướng dẫn hs tìm hiểu
văn bản theo hệ thống câu hỏi
? Theo em cảnh vật được tả vào thời
điểm nào trong ngày? (Lúc về
chiều)
? Cảnh vật chung ở phủ Thiên
Trường lúc về chiều được miêu
- Hs :Thảo luận trả lời
Trần Nhân Tông ( 1258-1308) : một vị vua yêu nước, anh hùng, nổi tiếng khoan hòa, nhân ái, có công to lớn trong cuộc kháng chiến chống giặc Mông- Nguyên xâm lược
- Chú ý lắng nghe
- HS đọc
- Hai phần
- Lúc về chiều
- Hs: Xóm trước thôn sau đã bắt đầu chìm vào bóng
I GIỚI THIỆU CHUNG:
1 Tác giả: Trần Nhân
Tông ( 1258-1308) : một vị vua yêu nước, anh hùng, nổi tiếng khoan hòa, nhân ái, có công to lớn trong cuộc kháng chiến chống giặc Mông- Nguyên xâm lược: vị tổ thứ nhất của dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử, một nhà thơ tiêu biểu của thời Trần
2 Tác phẩm:
- Hoàn cảnh sáng tác: Khi ông về thăm quê
cũ ở phủ Thiên Trường
- Thể loại:Thất ngôn tứ tuyệt
BẢN
1 Đ ọc – tìm hiểu từ khó
2 Tìm hiểu văn bản:
a Phương thức biểu
đạt: Trữ tình
b Phân tích
* Hai câu đầu: Bức
tranh cảnh vật làng quê thôn dã
- Thôn hậu thôn tiền đạm tử yên
Bán vô bán hữu tịch dương biên
Cảnh thôn xóm lúc
về chiều,mờ mờ ảo ảo
Trang 3tả ra sao?
? Tại sao cảnh vật dường như
có như không?
- Gv :Yêu cầu hs đọc 2 câu cuối
? Trong 2 câu thơ ta thấy hiện lên một
bức tranh quê tuyệt đẹp.Theo em,hình
ảnh nào để lại ấn tượng nhất?
- Gv :Giảng
? Qua những chi tiết,hình ảnh được
miêu trong bài thơ,cảnh làng
quê vàobuổi chiều đứng ở phủ
Thiên Trường trông ra nhìn
chung ntn?
? Từ sự thật về tâm hồn vua
Trần Nhân Tông như thế,em
hiểu gì về thời Trần trong lịch
sử nước ta?
- GV giảng: Có một ông vua
có tâm hồn cao đẹp chứng tỏ
thời đại đó của dân tộc ta,nhân
dân ta sống rất cao đẹp như
sử sách đã từng ca ngợi
- HS làm bài tập 1 sgk/81
* HOẠT ĐỘNG 3 : Hướng
dẫn tổng kết
- Gv: Hướng dẫn hs tìm hiểu
nội dung và nghệ thuật trong
phần ghi nhớ
- Gv : Gọi một hs thực hiện phần
ghi nhớ
tối.
- Hs suy nghĩ trả lời.
- HS: Phát hiện trả lời
- HS suy nghĩ trả lời.
- Cuộc sống yên bình.
-Kết hợp giữa điệp ngữ vàtiểu đối, Tạo nhịp điệu thơ
êm ái, hài hoà
- Sử dụng ngôn ngữ miêu tả đậm chất hội hoạ, làm hiện lên hình ảnh thơ đầy thi vị
Bài thơ thể hiện hồn thơ thắm thiết hồn quê của vị anh minh, tài đức Trần
* Hai câu sau: Con
người nhà thơ
- Mục đồng địch lí ngưu quy tận Bạch lô song song phi hạ điền
Hình ảnh cụ thể,gợi tả
Cảnh đậm đà sắc quê, hồn quê Thể hiện sự hài hoà giữa tâm hồn con người với cảnh vật thiên nhiên
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật:
- Kết hợp giữa điệp ngữ và tiểu đối,
Tạo nhịp điệu thơ êm
ái, hài hoà
- Sử dụng ngôn ngữ miêu tả đậm chất hội hoạ, làm hiện lên hình ảnh thơ đầy thi vị
- Dùng cái hư làm nổi bật cái thực và ngược lại, qua đó khắc hoạ hình ảnh nênthơ bình dị
2 Nội dung
- Bài thơ thể hiện hồn
Trang 4Nhân Tông thơ thắm thiết hồn quê của
vị anh minh, tài đức Trần Nhân Tông
* Ghi nhớ sgk/77
4 Củng cố:
Nhắc lại nội dung, nghệ thuật và ý nghĩa văn bản
5 Hướng dẫn tự học:
1 Bài vừa học:
- Học thuộc lòng bài thơ
- Cảm nhận của em về bài thơ
- Thử dịch bài thơ
2 Bài sắp học: Từ Hán Việt (tt)
- Tìm hiểu cách sử dụng từ Hán Việt
- Vì sao không nên lạm dụng từ Hán Việt
- Làm trước bài tập 1
Trang 6Ngày soạn: Tuần 3
Ngày dạy: Tiết 9
NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH
- Hiểu được khái niệm dân ca, ca dao
- Nắm được giá trị tư tưởng, nghệ thuật của ngững câu ca dao, dân ca về tình cảm
gia đình
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG
1 Kiến thức:
- Khái niệm ca dao, dân ca
- Nội dung ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao về
tình cảm gia đình
2 Kĩ năng:
- Đọc hiểu và phân tích ca dao, dân ca trữ tình
- Phát hiện và phân tích những hình ảnh so sánh,ẩn dụ, những mô típ quen thuộc
trong các bài ca dao trữ tình về tình cảm gia đình
3 Thái độ:
- Thích sưu tầm và đọc thuộc các câu ca dao, dân ca có nội dung tương tự
Vấn đáp kết hợp thuyết trình
1 Ổn định :
2 Kiểm tra bài cũ
? Tóm tắt truyện “ Cuộc chia tay của những con búp bê” ?
? Nêu ý nghĩa truyện ?
3 Bài mới : Giới thiệu bài(1p) : Đối với tuổi thơ mỗi người VN , ca dao – dân ca là
dòng sữa ngọt ngào ,vỗ về ,an ủi tâm hồn chúng ta qua lời ru ngọt ngào của bà , của
mẹ , của chị những buổi trưa hè nắng lửa , hay những đêm đông lạnh giá Chúng ta
ngủ say mơ màng , chúng ta dần dần cùng với tháng năm , lớn lên và trưởng thành
cùng với dòng suối trong lành đó Bây giờ ta cùng đọc lại , lắng nghe và suy ngẫm
HĐ CỦA GIÁO VIÊN HĐ CỦA HỌC SINH NỘI DUNG GHI BẢNG
*HOẠT ĐỘNG 1 (5p)
Tìm hiểu khái niệm ca
dao-dân ca
? Em hiểu thế nào là ca
dao – dân ca?
GV : Giới thiệu thêm về
Hs : Phát biểu dựa vào bài soạn
I.GIỚI THIỆU CHUNG:
1 Ca dao: Lời thơ của dân ca và những bài thơ dân gian mang phong cách nghệ thuật chung với lời thơ của dân ca
2.Dân ca: Những sáng tác
Trang 7ca dao , dân ca cho hs rõ.
? Theo em , tại sao bốn
bài ca dao ,dân ca khác
nhau lại có thể kết hợp
thành 1 vb ?
TL: Vì cả 4 đều có nd tình
cảm gia đình
? Vậy tình cảm gia đình là
gi ?
* HOẠT ĐỘNG 2: (28p)
Đọc và tìm hiểu văn bản.
GV: Gọi học sinh đọc bài
ca dao 1
? Bài ca dao là lời của ai?
Nói với ai? Hình thức?
? Bài ca dao đã diễn tả
tình cảm gì?
? Chỉ ra cái hay của ngôn
ngữ, hình ảnh, âm điệu
của bài ca dao này?
? Bài ca dao đã sử dụng
biện pháp nghệ thuật gì để
biểu hiện công lao to lớn
của cha mẹ?
? Từ láy “mênh mông”
diễn tả thêm ý gì khi nói
về công ơn cha mẹ?
? Từ nào trong câu ca dao
nói lên lời khuyên tha
thiết của cha mẹ?
HS: Trả lời theo sự hiểu biết của mình
-Tình cảm gia đình là một trong những chủ đề góp phần thể hiện đời sống tâm hồn, tình cảm của con người Việt Nam
- HS đọc bài ca dao 1
- Lời của người mẹ nói với con qua điệu hát ru
- Công lao trời biển của cha mẹ đối với con và bổn phận của kẻ làm con trước công lao to lớn ấy
- Sử dụng lối ví von quen thuộc của ca dao, lấy những cái to lớn, mênh mông, vĩnh hằng của tự nhiên để so sánh với công cha, nghĩa mẹ Đây là những biểu tượng truyền thống của văn hoá phương Đông, nó là cảm nghĩ dân gian, dễ hiểu, thấm sâu
- Diễn tả công lao của cha
mẹ vô cùng to lớn, bao la
- “Cù lao chín chữ” >
hình ảnh quen thuộc nói lên lòng biết ơn sâu nặng
dân gian kết hợp lời và nhạc., tức là những câu hát dân gian trong diễn xướng
-Tình cảm gia đình là một trong những chủ đề góp phần thể hiện đời sống tâm hồn, tình cảm của con người Việt Nam
BẢN
* Bài 1
Bài ca dao diễn tả công lao trời biển của cha mẹ đối với con và bổn phận của kẻ làm con trước công lao to lớn ấy
> Bài học về đạo làm con thật vô cùng sâu xa, thấm thía
Trang 8? Em còn biết những câu
ca dao nào nữa nói về
công ơn trời biển của cha
mẹ?
GV: Gọi học sinh đọc bài
ca dao 4
? Nội dung bài ca dao?
? tình cảm anh em thân
thương được diễn tả ntn?
Tìm từ ngữ diễn tả?
? Để diễn tả sự gắn bó của
anh em trong gia đình, ca
dao đã sử dụng cách nói
nào?
? Bài ca dao khuyên nhủ
điều gì? ( câu cuối)
*HOẠT ĐỘNG 3 :
TỔNG KẾT
?Những biện pháp nghệ
thuật nào được sử dụng
trong 2 bài ca dao ?
?Các bài ca dao trên nhắc
nhở chúng ta điều gì?
của con đối với cha mẹ, tăng thêm âm điệu tôn kính, nhắn nhủ, tâm tình của câu hát
“Công cha đạo con”
H/S sưu tầm thêm
-H đọc bài ca dao 4
- Cùng chung > điệp 2 lần làm nổi bật mqh rất thân thiết của anh em trong gia đình
- So sánh hình ảnh: như thể tay chân H/ả mang đậm màu sắc dân gian >
anhem phải biết yêu thương nhau gắn bó đỡ đần nhau
- Anh em ruột thịt biết yêu nhau hoà thuận thì cha mẹ với “vui vầy”, sống hạnh phúc
> Cách sống, cách cư xử đầy tình nghĩa tốt đẹp của anh em trong gia đình
- Sử dụng các biện pháp
so sánh, ẩn dụ, đối xứng tăng cấp
- Có giọng điệu ngọt ngào
mà trang nghiêm
- Diễn tả tình cảm qua những mô típ
- Sử dụng thể thơ lục bát
và lục bát biến thể
-Tình cảm đối với ông bà cha mẹ ,anh em và tìng cảm của ông bà, cha mẹ đối với con cháu luôn là
* Bài 4
Tình cảm anh em thân thương trong 1 nhà
- Nhắc nhở anh em phải sống hoà thuận, đùm bọc, nhường nhịn
III Tổng kết
1 Nghệ thuật:
- Sử dụng các biện pháp
so sánh, ẩn dụ, đối xứng tăng cấp
- Có giọng điệu ngọt ngào
mà trang nghiêm
- Diễn tả tình cảm qua những mô típ
- Sử dụng thể thơ lục bát
và lục bát biến thể
2 Ý nghĩa:
-Tình cảm đối với ông bà cha mẹ ,anh em và tìng cảm của ông bà, cha mẹ
Trang 9HĐ4 : HDHS luyện tập
- Đọc Bài đọc thêm: Nhớ
công ơn cha mẹ, nhớ
thương mẹ già, biết ơn ông
bà tổ tiên, tình nghĩa anh em
là những tình cảm gia đình,
là bài học đạo lý làm người
> tình cảm gia đình là 1
trong những tình cảm đẹp
của con người VN để chúng
ta tự hào trân trọng
ngững tình cảm sâu nặng, thiêng liêng nhất trong đời sống mỗi con người
đối với con cháu luôn là ngững tình cảm sâu nặng, thiêng liêng nhất trong đời sống mỗi con người
* Ghi nhớ sgk/36
IV Luyện tập
BT/SGK
V.HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
1 Bài vừa học:
- Học thuộc khái niệm ca dao,dân ca
- Học thuộc 4 bài ca dao và nội dung của bài 1 và bài 4 , học thuộc phần ghi nhớ -Sưu tầm một số bài ca dao, dân ca khác có nội dung tương tự và học thuộc
2 Bài sắp học: Những câu hát về tình yêu quê hương , đất nước , con người
- Đọc trước các bài ca dao
- Phân tích nội dung bài ca dao số 1 va 4
- Sưu tầm thêm một số bài ca dao có nội dung tương tự
Trang 10Ngày soạn: Tuần 3
Ngày dạy: Tiết 10
NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH YÊU
- Nắm được giá trị tư tưởng, nghệ thuật của những câu ca dao – dân ca qua những bài ca dao thuộc chủ đề tình yêu quê hương , đất nước , con người
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG
1 Kiến thức:
- Nội dung ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao
về tình yêu quê hương , đất nước , con người
2 Kĩ năng:
- Đọc hiểu và phân tích ca dao, dân ca trữ tình
- Phát hiện và phân tích những hình ảnh so sánh,ẩn dụ, những mô típ quen thuộc trong các bài ca dao trữ tình về tình yêu quê hương , đất nước , con người
3 Thái độ:
- Thuộc những bài ca dao trong vb và biết thêm một số bài ca dao thuộc hệ thống
của chúng
- Vấn đáp kết hợp thuyết trình
1 Ổn định :
2 Kiểm tra bài cũ
? Thế nào là cao dao – dân ca ?
? Đọc 4 bài ca dao về tình cảm gia đình và nêu nội dung từng bài ?
3 Bài mới : GV giới thiệu bài (1p)
- Trong kho tàng ca dao – dân ca cổ truyền VN , các bài ca về chủ đề tình yêu quê hương , đất nước, con người rất phong phú Mỗi miền quê trên đất nước ta đều có không ít câu ca hay , đẹp , mượt mà , mộc mạc tô điểm cho niềm tự hào của riêng địa phương mình Bốn bài dưới đây chỉ là 4 ví dụ tiêu biểu mà thôi
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ N/DUNGCẦN
ĐẠT
Hoạt động 1 Đọc ,tìm hiểu
v/bản
? Theo em , vì sao bốn bài ca
khác nhau có thể hợp thành
một vb
TL: Vì cùng chu chủ đề là tình
yêu quê hương đất nước con
3 h/s đọc,nhận xét
- HS suy nghĩ trả lời
* Tình yêu quê hương , đất nước , con người là một trong những chủ đề góp phần thể hiện đời
I-Đọc-tìm hiểu V/b
* Tình yêu quê hương , đất nước , con người là một trong những chủ đề góp phần thể hiện đời sống tâm hồn,
Trang 11Hoạtđộng2:Phân tích nội
dung và nghệ thuật: bài 1
? Bài ca dao được thể hiện dưới
hình thức nào?
? Em hiểu thế nào về hình thức
đối đáp?
? Câu hỏi 1 (SGK)
? Vì sao chàng trai – cô gái lại
dùng những địa danh với
những đặc điểm như vậy để hỏi
đáp?
? Em có nhận xét gì về cách hỏi
của chàng trai?
VD: Núi nào thắt cổ bồng mà
có thánh sinh > hình dáng núi
Núi thiêng
? Em có nhận xét gì về cách
đáp gọn, trả lời đúng câu đố
của các cô gái?
? Em hiểu biết thêm điều gì về
quê hương đất nước ta qua lời
hát đối đáp?
Hoạt động 3Phân tích nội
dung và nghệ thuật bài 4
Gọi HS đọc bài ca dao
? Hai dòng đầu có gì đặc biệt
về từ ngữ?Tác dụng, ý nghĩa?
? Trên cái bức tranh mênh
mông, bát ngát của cánh đồng,
hiện lên hình ảnh của ai?
sống tâm hồn, tình cảm của con người Việt Nam
*-Thể thơ: thể thơ lục bát
và lục bát biến thể
-Hát đối đáp -Hát đối đáp là 1 loại dân
ca
-Đối đáp thể hiện trí tuệ
và tình cảm dân gian về địa lý lịch sử văn hoá
thể hiện cách ứng xử đẹp, sắc sảo của trai gái làng quê xưa
- (b)– (c)
- Đây là một hình thức để trai gái thử tài nhau về kiến thức địa lý, lịch sử
- Rất hóm hỉnh, bí hiểm
Chàng trai đã chọn được nét tiêu biểu của từng địa danh để hỏi
- Rất sắc sảo, những nét đẹp riệng về thành quách, đền đài, sông núi của mỗi miền quê đều được “nàng”
thông tỏ
H - đọc bài ca dao
- Dòng thơ kéo dài 12 tiếng gợi sự dài rộng, to lớn, mênh mông của cánh đồng Điệp từ, đảo ngữ và đối xứng được sử dụng rất hay tạo cảm giác choáng
tình cảm của con người Việt Nam
*-Thể thơ: thể thơ lục bát và lục bát biến thể
( Có hiện tượng dị bản trong bài 3 )
II-Tìmhiểuchi tiết: Bài 1
- Lời hát đối đáp của những chàng trai – cô gái nói về những cảnh đẹp trên đất nước ta > tình yêu quê hương đậm đà
Bài 4
- Vẻ đẹp trù phú, mênh mông của cánh đồng lúa
- Bức tranh đẹp và đầy sức sống ca