BÀI GIẢNG ĐỊA LÝ VÀ LỊCH SỬ LỚP 6

Về sau, đời sống của người nguyên thủy có những chuyển biến lớn trong cách thức lao động, địa bàn cư trú và trang phục,… Thời kì nguyên thủy bắt đầu cùng với sự phát triển cũa những công

KHỞI ĐỘNG

“Mọi câu chuyện bắt đầu kể từ “ngày xửa, ngày xưa” Câu chuyện

lịch sử thế giới mà ta sắp kể cho em cũng thế Lịch sử ở đây

không phải chỉ một câu chuyện nào đó, mà là câu chuyện của tất

cả chúng ta, câu chuyện của thế giới này”.

Và ông kể, khởi đầu từ mấy chục nghìn năm của kỷ Băng hà, thời

của người tiền sử, rồi Trái đất dần ấm lên, băng giá dời về núi non

và con người bắt đầu học cách trồng lúa, dựng lều trại, thuần hóa

các loài vật hoang dã thành gia súc qua thời đồ đồng

Năm 1935, Ernst Gombrich, khi ấy 26 tuổi đã là tiến sĩ tốt nghiệp

ở Đại học Vienna, nhưng không tìm được việc làm Một người

bạn làm ở nhà xuất bản nhờ anh đọc qua một cuốn sách lịch sử

viết cho trẻ em xem có dịch sang tiếng Đức được không E.

Gombrich đọc xong và không hề có một ấn tượng gì với cuốn

sách, anh bèn nói với bạn rằng có thể viết hay hơn thế nhiều Và

thế là người bạn bảo anh viết thử một chương.

I Các giai đoạn tiến triển của xã hội nguyên thủy

 Xã hội nguyên thủy đã trải qua những giai

đoạn phát triển nào?

 Tìm ra đặc điểm căn bản thể hiện mối quan

hệ của con người trong thời kì nguyên thủy?

Xã hội nguyên thủy trải qua 2 giai đoạn: bầy

người nguyên thủy (người tối cổ) công xã thị

tộc (người tinh khôn)

Đặc điểm căn bản trong quan hệ của con người

với nhau thời kì nguyên thủy: con người ăn

chung, ở chung, làm chung và hưởng thụ bằng

nhau

I Các giai đoạn tiến triển của xã hội

nguyên thuỷ: (phần ghi bài vào vở)

- Xã hội nguyên thủy trải qua hàng triệu

năm tồn tại và phát triển

- Tổ chức xã hội: từ bầy người nguyên thủy

chuyển lên thị tộc, bộ lạc

- Mối quan hệ xã hội: của cải chung, làm

chung, hưởng thụ bằng nhau

II Đời sống của người nguyên thuỷ

Thông qua lao động, người nguyên thủy đã từng

bước chinh phục tự nhiên để sinh tồn và phát triển.

Quá trình đó tạo nên những dấu ấn đầu tiên trong

đời sống vật chất của con người Ban đầu, người

nguyên thủy đã biết dùng lửa và tạo ra lửa, biết chế

tác và cải tiến công cụ lao động Về sau, đời sống

của người nguyên thủy có những chuyển biến lớn

trong cách thức lao động, địa bàn cư trú và trang

phục,…

Thời kì nguyên thủy bắt đầu cùng với sự phát triển

cũa những công cụ lao động bằng đá nên còn được

gọi là thời kì đồ đá Công cụ lao động là bằng chứng

lịch sử, cơ sở để chúng ta tái hiện và hiểu được vai

trò của lao động trong xã hội nguyên thủy.

II Đời sống của người nguyên thủy

1 Lao động và công cụ lao động

 Người nguyên thủy tạo ra lửa như thế

nào?

Ban đầu từ tự nhiên qua các đám cháy, sau này

người nguyên thủy dùng đá ghè lại với nhau

Người nguyên thủy dùng để sưởi ấm, nấuchín thức ăn, và xua đuổi thú dữ

 Người nguyên thủy sử dụng lửa vào những việc gì?

II Đời sống của người nguyên thuỷ

1 Lao động và công cụ lao động

 Quan sát Hình 4.2, 4.4, 4.6 SGK trang 22,

23 và trả lời câu hỏi: Làm thế nào chúng ta có

thể nhận biết được hòn đá trong tự nhiên và

hòn đá được chế tác? Những công cụ đó được

dùng để làm gì?

Những hòn đá được chế tác có vết ghè đá ở một

hoặc cả hai mặt) sớm nhất có niên đại cách

ngày nay khoảng 1, 4 triệu năm (Hình 4.2).

Từ công cụ thô sơ như rìu cầm tay hay mảnh

tước (dùng để cắt gọt) dần dần họ biết dùng bàn

mài để mài lưỡi rìu, họ cũng biết sử dụng cung

tên trong săn bắt động vật.

II Đời sống của người nguyên thuỷ

1 Lao động và công cụ lao động

 Việc cải tiến công cụ lao động và lao động

đã ảnh hưởng đến sự phát triển của con

người và xã hội nguyên thủy như thế nào?

Nhờ cải tiến công cụ lao động, đôi bàn tay

dần trở nên khéo léo hơn, cơ thể cũng dần

biến đổi để thích ứng với các tư thế lao động

Con người đã từng bước tự cải biến và hoàn

thiện mình

II Đời sống của người nguyên thủy

1 Lao động và công cụ lao động

 Quan sát hình 4.7, em có đồng ý với

ý kiến: Bức vẽ trong hang La-xcô, Pháp

(Lascaux) mô tả những con vật là đối

tượng săn bắt của người nguyên thủy khi

họ đã có cung tên Tại sao?

Khi người nguyên thủy có cung tên, họ

đã săn bắt những con vật chạy nhanh

như hươu, nai, ngựa Vì vậy, những con

vật này đã xuất hiện trong những bức

vẽ của họ

II Đời sống của người nguyên thuỷ

1 Lao động và công cụ lao động: (phần ghi

bài vào vở)

Lao động là quá trình tìm kiếm thức ăn nuôi

sống con người Nguồn thức ăn nhiều hơn

 Đời sống vật chất được cải thiện

Từ công cụ thô sơ như rìu cầm tay hay mảnh

tước (dùng để cắt gọt) dần dần họ biết dùng

bàn mài để mài lưỡi rìu, họ cũng biết sử dụng

cung tên trong săn bắt động vật

 Con người đã từng bước tự cải biến và hoàn

thiện mình

II Đời sống của người nguyên thủy

2 Từ hái lượm, săn bắt đến trồng trọt và

chăn nuôi

 Quan sát hình 4.8, hãy cho biết những nét

chính về đời sống của người nguyên thủy ở Việt

Nam (cách thức lao động, vai trò của lửa trong

đời sống của họ).

- Người nguyên thủy biết hái lượm, săn bắt, tìm

ra lửa, chế tạo công cụ lao động

- Lửa có vai trò nướng chín thức ăn, sưởi ấm,

xua đuổi thú dữ

 Người nguyên thủy ở Việt Nam sống chủ yếu

phụ thuộc vào tự nhiên.

II Đời sống của người nguyên thuỷ

2 Từ hái lượm, săn bắt đến trồng trọt và chăn

nuôi

 Quan sát bức tranh tìm những chi tiết trong hình

4.9 thể hiện con người đã biết thuần dưỡng động vật?

Hình ảnh con người cưỡi trên lưng thú và nhiều gia súc

như bò, dê,…

 Thế nào là thuần dưỡng?

Nuôi thú hoang dã và dạy cho chúng mất hoặc giảm

tính hung dữ, để cả loài hoặc một số con có thể sống

gần người, hoạt động theo ý muốn của người sử dụng

chúng vào mục đích lao động hay giải trí của mình…

Điều đó chứng tỏ Sahara là vùng đất chứng kiến con

người định cư, sinh sống, thuần dưỡng và chăn nuôi từ

10.000 năm trước.

II Đời sống của người nguyên thủy

2 Từ hái lượm, săn bắt đến trồng trọt và

chăn nuôi

 Vậy vào thời điểm đó, Sahara có phải là

vùng đất sa mạc không? em có suy nghĩ gì

về vấn đề này?

Sahara từng là vùng đất màu mỡ cách ngày

nay 10.000 năm, nhưng ngày nay là một sa

mạc lớn trên thế giới, không thuận tiện cho

con người sinh sống

Những dấu vết để lại từ 10.000 năm trước,

qua những bức vẽ còn lại trong hang đá cảnh

báo chúng ta về biến đổi khí hậu, nên chúng

ta phải có trách nhiệm với thiên nhiên, môi

trường sống

2 Từ hái lượm, săn bắt đến trồng trọt và chăn nuôi

Qua hái lượm, người nguyên thủy phát hiệnnhững hạt ngũ cốc, những loại rau quả có thểtrồng được Từ săn bắt, họ dần phát hiệnnhững con vật có thể thuần dưỡng và chănnuôi

Cùng với sự phát triển của công cụ đá mài,trồng trọt, chăn nuôi và thuần dưỡng độngvật, người nguyên thủy đã bắt đầu đời sốngđịnh cư

II Đời sống của người nguyên thủy

2 Từ hái lượm, săn bắt đến trồng trọt và

chăn nuôi

Dấu tích của một nền nông nghiệp sơ khai

cũng xuất hiện rất sớm ở Việt Nam Trong di

chỉ văn hóa Hòa Bình (cách ngày nay khoảng

10.000 năm), các nhà khảo cổ học đã tìm thấy

dấu vết những hạt thóc, vỏ trấu, hạt gạo cháy,

có cả bàn nghiền hạt và chày

Người nguyên thủy đã chuyển sang định cư,

địa bàn cư trú cũng được mở rộng Các nhà

khảo cổ học đã tìm thất những dấu tích của họ

ở nhiều vùng khác nhau như Bàu Tró (Quảng

Bình), Cái Bèo, Hạ Long (Quảng Ninh),

Quỳnh Văn (Nghệ An)

II Đời sống của người nguyên thủy

2 Từ hái lượm, săn bắt đến trồng trọt và

chăn nuôi: (phần ghi bài vào vở)

- Ban đầu, người nguyên thủy chủ yếu là hái

lượm và săn bắt

- Về sau, họ biết trồng trọt và chăn nuôi,

định cư

- Người nguyên thủy ở Việt Nam biết làm

nông nghiệp từ thời văn hoá Hoà Bình

(10.000 năm); sau đó định cư ở nhiều nơi

như Cái Bèo, Hạ Long, Bàu Tró…

III Đời sống tinh thần của người nguyên thủy

 Tại sao người nguyên thủy lại chôn cất

người chết cẩn thận?

Trong quan hệ thị tộc, tình mẹ con, anh em ngày

càng gắn bó Khi một người mất đi, tình cảm

thương tiếc của người sống đối với người chết

được biểu hiện ở chỗ chôn cất thi hài người chết

chu đáo, cẩn thận

 Theo em, việc người xưa chôn c ông cụ theo

người chết có ý nghĩa gì?

Việc người xưa chôn công cụ theo người chết vì

người ta nghĩ rằng: Chết là chuyển sang một thế

giới khác và con người vẫn phải lao động để

sống, vì thế cần phải có công cụ để sản xuất,

cho nên người xưa chôn công cụ theo người

chết

III Đời sống tinh thần của người nguyên thủy

 Theo em, sự xuất hiện của những đồ trang

sức trong các di chỉ nói trên có ý nghĩa gì?

Con người đã biết chế tạo và sử dụng đồ trang

sức để làm đẹp cho bản thân

Chứng tỏ trình độ chế tác đá của người nguyên

thủy đã đạt đến độ tinh xảo

 Chất lượng cuộc sống đã được nâng cao hơn.

Ngoài đời sống vật chất họ đã nghĩ đến đời sống

tinh thần

III Đời sống tinh thần của người nguyên thủy

 Em hãy quan sát hình 4.11 và cho biết người

nguyên thủy đã khắc hình gì trong hang Đồng Nội?

Hình 4.11 là các hình mặt người được khắc trên

vách hang động Ta thấy có 3 mặt người, hai mặt

người nhìn thẳng, một mặt nghiêng Trên ba mặt đều

có khắc chữ Y, có thể là thể hiện cái sừng Người

nguyên thủy đã biết vẽ trên vách hang động những

hình mô tả cuộc sống tinh thần của mình

Qua đó cũng thể hiện người nguyên thủy đã có tín

ngưỡng thờ cúng vật tổ, là một động vật ăn cỏ, trâu

hoặc hươu vì trên hình vẽ có sừng

 Người nguyên thủy đã có đời sống tinh thần

phong phú, trong đó nổi bật là đời sống tâm

linh và nghệ thuật

III Đời sống tinh thần của người nguyên thủy

(phần ghi bài vào vở)

- Người nguyên thủy chôn người chết kèm theo

LUYỆN TẬP

Bài tập 1: Em hãy nối các dữ liệu ở các cột A, B, C với nhau để thể hiện các giai đoạn tiến

triển của xã hội nguyên thủy.

Có sự phân công giữa laođộng nam và nữ

Cột B

Gồm vài gia đìnhsinh sống cùng nhau

Gồm các gia đình cóquan hệ huyết thốngsinh sống gần nhau

Đứng đầu là tộc trưởng

Bài tập 2: Hãy quan sát và sắp xếp các hình

ảnh dưới đây theo đúng tiến trình chế tác công

cụ bằng đá của người nguyên thủy

Bài tập 3: Em hãy lập bảng so sánh về công cụ lao

động, cách thức lao động và tổ chức xã hội của

Người tối cổ và Người tinh khôn.

So sánh Người tối cổ Người tinh khôn

sơ, rìu cầm tay, mảnh tước

Rìu đá mài lưỡi cung tên, lao

LUYỆN TẬP

Bài tập 4: Hãy sắp xếp các bức vẽ minh hoạ đời sống

lao động của người nguyên thủy bên dưới theo hai chủ

đề: Cách thức lao động của Người tối cổ và Cách thức

lao động của Người tinh khôn.

Chủ đề 1: Đời sống của Người tối cổ.

Chủ đề 2: Đời sống của Người tinh khôn.

Bài tập 5: Theo em lao động có vai trò như thế

nào đối với bản thân, gia đình và xã hội ngày nay?

VẬN DỤNG

Gợi ý: Lao động đóng vai trò quan trọng đối với xã

hội loài người, mong muốn của mỗi cá nhân sau

này sẽ trở thành người lao động chân chính trong

những lĩnh vực nào?

K

(Điều em đã biết)

W

(Điều em cần biết)

L

(Điều em học được)

H

(Điều em muốn tìm hiểu thêm)

Bài tập 6: Em hãy điền những thông tin, những

điều em biết, những điều em cần muốn biết về xã hội người nguyên thủy vào bảng sau đây.

Lưu ý: Các em làm bài tập 5, 6 bằng file word

nộp lại qua mail cho giáo viên để đánh giá

điểm thường xuyên

CHÚC CÁC EM HỌC TỐT!