Báo cáo kết quả hoạt động quỹ hỗ trợ phát triển cộng đồng Thành phố Quy Nhơn

Tiết kiệm để đầu tư phát triển tất cả các thành viên có thu nhập trong gia đình đều tham gia tiết kiệmÆvượt nghèo • Tăng cường các hoạt động liên kết/tạo mạng lưới giữa các đơn vị thành

UBND thành phố quy nhơn

BQL Quỹ hỗ trợ PTCĐ

Báo cáo kết quả hoạt động quỹ hỗ trợ phát triển cộng đồng

Thành phố quy nhơn

I.Tổng quan

Thành phố Quy Nhơn nằm về phía Đông Nam của

tỉnh Bình Định với diện tích là 284,28 km2, dân số

trên 270.836 người, bao gồm 21 đơn vị hành chính

gồm: 16 phường và 5 xã, trong đó có 4 xã đảo, bán

đảo và 01 xã miền núi; là trung tâm kinh tế chính

trị, văn hóa xã hội của tỉnh Bình Định; là đầu mối

giao thông thủy, bộ quan trọng của vùng Nam

Trung Bộ; là cửa ngõ của vùng Tây Nguyên, Nam

Lào, Đông Bắc Campuchia, Thái Lan ra biển

Đông Bên cạnh đó, cảng biển Quy Nhơn là 1

trong 10 cảng biển lớn của cả nước có khả năng

đón tàu trọng tải 30.000 tấn ra vào thuận lợi và sân

bay Phù Cát cách thành phố 37km Điều kiện khí

hậu: thuộc vùng nhiệt đới gió mùa, nóng Nm; N hiệt

độ không khí trung bình trong năm là 26,80C

Tổng sản phNm địa phương (GDP) đạt 5.371 tỷ

đồng, tăng bình quân hàng năm trên 14% GDP

bình quân đầu người 19,8 triệu đồng (tương ứng

1.237,5 USD) Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo

hướng tích cực, tăng dần tỷ trọng ngành công

nghiệp – XDCB, giảm tỷ trọng ngành nông – lâm

– thuỷ sản, cụ thể: công nghiệp – XDCB 49,52%,

các ngành dịch vụ 43,31%, nông – lâm – thuỷ sản

7,17% Giá trị kim ngạch xuất khNu trên 300 triệu

USD, tăng bình quân hàng năm 28% Chương trình

xóa đói giảm nghèo đạt hiệu quả cao, đến nay tỉ lệ

hộ nghèo còn 4,58%

II.Quá trình hình thành Quỹ phát triển cộng đồng:

• Xây dựng cơ cấu tổ chức/quy chế Quỹ cộng đồng

• Vận hành thí điểm mơ hình Quỹ cộng đồng tại 02 phường Hải Cảng và Lê Hồng Phong

Giai đoạn này khơng cĩ nguồn tài trợ bên ngồi

Giai đoạn 2004-2006

• Mở rộng địa bàn hoạt động: nâng số phường cĩ hoạt động của Quỹ Cộng đồng lên 6 phường:

Hải Cảng, Lê Hồng Phong, N hơn Bình, Đống Đa, N gơ Mây, Quang Trung

• Mở rộng lĩnh vực hoạt động: Cải thiện hạ tầng, thu nhập, tham vấn cộng đồng, tái định cư

…Ông Nguyễn Mạnh Chiến: nhà ở KV2 Hải Cảng - làm nghề chạy xe xích lô, cuộc sống gia

đình khó khăn - bị giải tỏa trắng, được một người cùng ở khu vực gạ đổi nhà (đề nghị ông đổi lô đất TĐC ở khu quy hoạch lấy căn nhà của người này ở trong hẻm nhỏ và bù cho ông một khoản tiền) Ông Chiến đã đồng ý vì không biết giá trị của căn nhà trong hẻm + số tiền bù thêm chỉ bằng ½ giá trị lô đất TĐC mà ông sẽ được nhận, nên đã đồng ý

Nhóm tham vấn cộng đồng được tin đã đến thăm ông Chiến, phân tích lợi ích và đưa ra những chứng cớ về thiệt hại nếu cuộc trao đổi này hoàn tất và khuyên ông “Chịu khổ một thời gian, để sau này có chỗ ngoài mặt đường có cơ hội làm ăn, con cái cũng có tương lai nếu không thì cả đời phải sống trong hẻm, không có đường làm ăn” Sau khi tiếp chuyện nhóm tham vấn, ông Chiến đã thay đổi quyết định

…Ôâng Nguyễn Văn Minh: ở KV2 Hải Cảng bị giải tỏa trắng không chịu nhận tiền vì cho rằng

bồi thường không thỏa đáng (thực tế là ông đã xây nhà bất hợp pháp sau khi khu vực này được quy hoạch nên không được bồi thường chi phí xây dựng)

Khi biết được sự việc, một mặt nhóm tham vấn hướng dẫn ông làm đơn khiếu nại (theo yêu cầu của ông), mặt khác cũng phân tích cho ông hiểu các nguyên tắc áp giá đền bù của Nhà nước và lý do khiến ông không thể thắng kiện

Hơn nữa, việc chậm trễ nhận đền bù còn khiến ông bị mất tiền thưởng di dời đúng hạn (2.000.000đ) và các lô đất ở vị trí đẹp cũng không còn - do những người nhận trước đã chọn hết Nhóm tham vấn đã đưa ra những ví dụ có thật ở dự án kế bên (dự án đường Xuân Diệu) để ông có thể kiểm chứng Cuối cùng gia đình ông Minh đã quyết định nhận tiền đền bù

Giai đoạn này cĩ sự hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật của enda Việt Nam

Giai đoạn 2007-2008:

• Tiếp tục mở rộng địa bàn hoạt động, nâng số phường tham gia dự án lên 8 phường: Hải

Cảng, Lê Hồng Phong, N hơn Bình, Đống Đa, N gô Mây, Quang Trung, N hơn Hải, Trần Phú

• Tập hợp tài liệu/đúc kết các bài học kinh nghiệm:

Bên cạnh việc duy trì các hoạt động thường xuyên như phát triển nhóm/thành viên, thu tiết kiệm, cho vay… BQL Qũy CĐồng các phường đã chú tâm hơn đến các hoạt động mang tính chiều sâu, cụ thể là:

Phân tích thành phần/mức độ trưởng thành của BQL các nhóm TK:

1 Tổng số người tham gia quản lý nhóm/số người chưa có chức danh1 trước khi tham gia quản lý

2 Mức độ thay đổi/ tăng năng lực của từng thành viên (đã hoặc chưa có chức danh trước khi tham gia quản lý nhóm TK) so với thời điểm mới tham gia quản lý nhóm

3 Từ kết quả khảo sát sẽ chọn/nêu gương những người có mức độ trưởng thành cao so với xuất phát

điểm nhằm khuyến khích, động viên sự tham gia của “những người mờ nhạt” vào BQL các nhóm

Rà soát mức độ trưởng thành/vượt nghèo của thành viên

1 Mỗi nhóm bình chọn 3 “nhân vật tiêu biểu” để giới thiệu

2 BĐH các KV2 tập hợp và sàng lọc3 để chọn ra những “nhân vật nổi bật” của KV mình

3 BQL QCĐ cấp phường tập hợp các câu chuyện do các KV giới thiệu, sàng lọc để chọn lại những câu chuyện đặc sắc (tương tự như cấp KV)

4 Cán bộ VHTT của phường tiếp xúc với các nhân vật để phỏng vấn sâu/viết thành trường hợp điển hình

5 Danh sách câu chuyện các nhân vật tiêu biểu của toàn phường sẽ được gởi lại cho tất cả bên liên quan (thành viên, BQL nhóm, BQL QCĐ phường ) để bình chọn 3 “thần tượng của người nghèo” (với hình thức bỏ phiếu) Các “thần tượng” này sẽ được tôn vinh với hình thức: phát thanh, truyền hình hoặc trao “vòng nguyệt quế” tại các diễn đàn/lễ hội của Quỹ CĐ với sự chứng kiến của đông đảo người dân trong CĐ và thành viên của Quỹ

Tiến trình “vượt nghèo bằng nội lực”

1 Người nghèo chưa biết TK

2 Người nghèo tập thói quen tiết kiệm: Để dành 1 ít

3 Người nghèo hình thành thói quen TK: Để dành nhiều hơn 1 chút (số tiền TK/1 TV tăng)

4 Tiết kiệm trở thành động lực: Số tiền TK tiếp tục tăng nhờ có thêm TV trong gia đình tham gia TK > Người nghèo bắt đầu tự hạch toán/cân đối thu chi và tích lũy

5 Tiết kiệm để đầu tư phát triển (tất cả các thành viên có thu nhập trong gia đình đều tham gia tiết kiệm)Ævượt nghèo

• Tăng cường các hoạt động liên kết/tạo mạng lưới giữa các đơn vị thành viên cấp TP và Quốc gia:

Giao lưu/chia sẻ kinh nghiệm là hoạt động được tổ chức rất thường xuyên tại Quy N hơn, nhưng qua các giai đoạn có sự thay đổi/cải thiện đáng kể về chất lượng, theo hướng tạo sự CÙN G THAM GIA THỰC SỰ của tất cả các bên liên quan:

Trước 2007, chủ yếu là giao lưu đơn (1chủ - 1 khách), với chủ đề được xác định sẵn (từ nhu cầu của phía khách) và các vấn đề trao đổi thường diễn ra dưới hình thức HỎI ĐÁP giữa “chủ” và “khách” Với cách này, chỉ có một số thành viên “nòng cốt” của 02 bên trao đổi ý kiến, đa số còn lại giữ vai trò

“lắng nghe”

Tháng 6/2007, lần đầu tiên TP QN tổ chức giao lưu đa chiều giữa tất cả các phường trong cùng TP với

gần 300 TDV, được tổ chức với hình thức lễ hội với thành phần tham dự là BQL nhóm/ thành viên tiêu biểu được bình chọn bởi thành viên của các nhóm Trong suốt tiến trình chuNn bị cho Lễ hội, tất cả các

1 Ví dụ: Tổ trưởng TDP, tổ trưởng phụ nữ…

2 KV là đơn vị hành chính với khoảng 400-500 hộ, có thể có 1 hoặc nhiều nhóm TK

3 Không hạn chế số lượng, mà chỉ loại bỏ các câu chuyện trùng lắp

thành viên đều tham gia 4 (bình chọn nhân vật, thiết kế chương trình, tự biên tự diễn các tiểu phNm, sưu tầm trò chơi…)

Tháng 12/2007 - 1/2008, từng phường tổ chức các cuộc gặp gỡ/giao lưu với sự tham gia của TẤT CẢ CÁC THÀN H VIÊN dưới hình thức Lễ hội Mùa Xuân

Tại mỗi địa phương, Lễ Hội Mùa Xuân đều trở thành sự kiện nổi bật trong đời sống tinh thần của người dân trong các cộng đồng nghèo “chưa bao giờ có một buổi Lễ hội vui như thế”

Việc tôn vinh các “nhân vật tiêu biểu” do các thành viên tự bình chọn không theo tiêu chí định sẵn5, một mặt động viên những người nghèo (được tôn vinh) nỗ lực hơn trong cuộc sống, mặt khác tăng sự

tự tin/vị trí xã hội của họ:

1 N hững người được tôn vinh cảm thấy tự hào về thành quả đã đạt được và mong muốn đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng/nỗ lực hơn để vượt nghèo bằng nội lực của chính họ

2 Các thành viên có cùng hoàn cảnh có thêm động lực để phấn đấu vươn lên “người ta làm được thì mình sẽ làm được”

3 Cán bộ quản lý các cấp hiểu rõ hơn hiệu quả của QCĐ đối với công tác giảm nghèo tại địa phương

và mong muốn mở rộng hoạt động của QCĐ đến các địa bàn chưa có CDF

…Ngày 05/01/2008, Lễ hội Tiết Kiệm Mùa Xuân được tổ chức tại P Hải Cảng với 420 TDV, với kinh phí hoàn toàn tự trang trải từ lãi suất của Quỹ cộng đồng

Từ ngày 15- 20/01/2008, Lễ hội Tiết kiệm Mùa Xuân được tổ chức tại Nhơn Bình (721 TDV) và Đống

Đa (613TDV), với sự đóng góp kinh phí của địa phương (khoảng 70%) và enda hỗ trợ (30%)

Đây là lần đầu tiên các đơn vị tổ chức Lễ hội với số TDV lớn như vậy, các phường vận động tất cả các thành viên trong ban quản lý, các đoàn thể, các nhóm trưởng/phó, thành viên tiết kiệm… cùng nhau tham gia xây dựng chương trình

Là đơn vị “tiên phong”, P Hải Cảng có phần “hơi run tay” nên chỉ mời đại diện TV các nhóm TKMX tham dự (tổng số TV TKMX của P Hải Cảng là 878)

Các phường Nhơn Bình và Đống Đa, do có kinh nghiệm từ Hải Cảng nên đã “dạn tay” hơn nên đã mời toàn bộ thành viên tham dự

Nổi bật nhất là phường Nhơn Bình, sau khi mọi công tác chuẩn bị đã gần hoàn tất thì áp thấp nhiệt đới

đổ bộ về, trời đất tối sầm và mưa lai rai không dứt

Do không thể trì hoãn cuộc vui với sự náo nức của hàng ngàn người 6 , BQL Quỹ CĐ phường đã quyết định dựng lều trại để tổ chức lễ hội (Hội trường không đủ sức chứa nên ngay từ đầu đã dự định tổ chức ngoài trời)

Mặc dù trời mưa to, gió lớn nhưng đã có 721/937 thành viên và đại diện BQL Quỹ CĐ của 7 đơn vị bạn cùng đến tham dự lễ hội

Các tiết mục văn nghệ dân gian như múa lân, ca cổ, tiểu phẩm… do thành viên nhóm tiết kiệm tự biên,

tự diễn đã tạo sự thân mật gần gũi, một không khí hồ hởi khiến ai nấy quên mất thời tiết lạnh+ trời mưa…

N hững kinh nghiệm/kỹ năng tổ chức các hoạt động tạo mạng lưới đã được chia sẻ và áp dụng để tổ chức diễn đàn Quỹ Phát triển cộng đồng Quốc gia tại TP Việt Trì vào tháng 10/2007

Giai đoạn này có sự hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật của enda Việt Nam

4 Xem chi tiết tại phụ lục 1.9

5 Xem chi tiết tại phụ lục 1.9

6 Số liệu được nêu ra trong báo cáo này chỉ là thành viên các nhóm TKMX N goài thành phần chính thức này, còn sự tham

dự của rất đông đảo người dân quanh vùng đến”coi văn nghệ miễn phí”

III.Kết quả thực hiện:

III.1 Tiết kiệm của cộng đồng:

Năm Số nhóm Số thành viên Số tiền TK (1,000VNĐ) Ghi chú

2001 - 2003 31 432 151.900 - Đa số thành viên rút TK vào cuối

mỗi năm Số ít có nhu cầu lưu vốn

sẽ được BQL nhóm mở sổ tại ngân hàng (đứng tên người có tiền)

- Thành viên gởi TK tự nguyện và không có lãi

III.2 Tín dụng từ nguồn tài trợ và đối ứng:

Phân theo thời gian (1.000VN Đ) Phân theo mục tiêu vay vốn (1.000VN Đ)

Đối ứng 374.085 Sử dụng lãi suất: 10% nộp về TP, 5%-10% dự phòng rủi ro,

phần còn lại chi các khoản: hành chính (VPP, liên lạc), phụ

cấp (chuyên trách/BQLnhóm), hoạt động (tập huấn, giao lưu)

Thời hạn Không quá 11 tháng

Sử đụng lãi suất Mua sổ sách, thăm hỏi và mua quà Tết cho thành viên

IV Mối quan hệ:

1 Giữa các nhĩm TK và các Quỹ khác đang cĩ trên địa bàn như Quỹ XĐGN:

Chưa cĩ mối quan hệ thực sự nào được thiết lập giữa Quỹ Cộng đồng với các nguồn Quỹ khác tại địa phương

2 Giữa Quỹ Cộng đồng và các nhĩm TK:

Về tổ chức:

Tất cả các hộ vay vốn từ Quỹ Cộng đồng đều là thành viên của nhĩm Tiết kiệm tại địa bàn dân cư

Ỉ Cĩ thể nĩi thành viên các N hĩm TK = thành viên của Quỹ Cộng đồng

• Thành viên tham gia TK trên cơ sở hồn tồn tự nguyện (khơng được hứa hẹn gì về vay vốn)

• Trong năm đầu tiên tham gia, mỗi gia đình chỉ cĩ 1 thành viên tham gia TK (thường là người nội trợ và nguồn tiết kiệm là “nhín bớt tiền chợ”) với những mục tiêu cụ thể/ngắn hạn: cuối tháng đĩng tiền điện, tháng 9 đĩng tiền học, Tết mua sắm quần áo cho con

• N ăm kế tiếp, số tiền tiết kiệm thường tăng lên, do được “hạch tốn” như một khoản”để dành bắt buộc” trong thu nhập chính của gia đình với các mục tiêu dài hạn hơn như: Mua xe để đi làm, mua máy vi tính cho con học…

• Từ năm thứ 3 trở đi, số thành viên trong mỗi gia đình tăng lên - tất cả mọi người cĩ thu nhập trong gia đình đều tham gia tiết kiệm Cuối mỗi năm, khi rút tiền TK, họ chỉ dùng một phần nhỏ

để chi tiêu dịp Tết, phần cịn lại đầu tư vào việc làm ăn/sửa chữa nhà cửa hoặc tích lũy qua nhiều năm để cĩ số vốn lớn hơn7

• Đa số thành viên tham gia chương trình đều với mục tiêu tích lũy để tự vượt nghèo bằng nội lực, và chỉ những ai thực sự cĩ nhu cầu cấp bách thì mới vay vốn8

Chị Nguyễn Thị Hoa ở tổ 73 KV8 P Quang Trung, gia đình cĩ 6 nhân khẩu: Chồng đi bưng cá

thuê dưới cảng, vợ lượm ve chai, 1 con trai đi làm mướn ở tiệm rửa xe, con gái buơn bán cá, 2 con nhỏ cịn đi học

Đầu năm 2005, chị nghe trong xĩm cĩ nhĩm TKMX, chị về bàn bạc với chồng và hai con, dùng số tiền của chồng và các con kiếm được để chi tiêu trong gia đình, tiền chị kiếm được từ lượm ve chai, nhơm nhựa sẽ gởi tiết kiệm

Từ đĩ, mỗi ngày đi làm về, kiếm được bao nhiêu tiền, chị đem gởi tiết kiệm hết Qua 2 năm (2005 2006) TK chỉ gởi mà khơng rút, chị đã tiết kiệm được 18.000.000đ

-Cuối năm 2006, chị rút 10.500.000đ để hùn với người bà con mua một phần lưới làm tơm tại xã Nhơn

Lý và tiếp tục gởi thêm đều đặn mỗi ngày Chị hy vọng với cách này, vài năm nữa, khi chồng chị lớn tuổi dần và khơng cịn đủ sức khỏe đi vác cá thuê nữa gia đình chị đã để dành được số vốn kha khá để anh đầu tư cho cơng việc làm ăn

….Ông Nguyễn Xuân Em (vợ là chị Mai) ở tổ 48 KV6 P Nhơn Bình có 3 con Gia cảnh khó khăn

ông Em liều đi …ăn trộm và bị đi tù năm 2004

Được sự khuyến khích của các chị trong BQL nhóm TK, chị Mai (lúc này đi quết chả thuê) tham gia nhóm Tiết kiệm Sau một thời gian tiết kiệm đều đặn, chị và được vay 1.500.000đ (125euro) từ tiền

TK của nhóm để nuôi thêm 4 con heo

7 Việc tất tốn TK vào cuối năm, ngồi việc đáp ứng nhu cầu của các thành viên mới, cịn là một lựa chọn về cơ chế để phù hợp với trình độ quản lý của đa số người nghèo (tham gia BQL các nhĩm) Thành viên nào mong muốn tích luỹ TK qua nhiều năm, cuối mỗi năm (khi tất tốn) BQL nhĩm sẽ giúp họ mở sổ đứng tên riêng Tuỳ theo hồn cảnh cụ thể của mỗi người, TV tự giữ sổ hoặc nhờ BQL giữ giùm

8 Trong năm 2007, Quỹ CĐ TP Quy N hơn cĩ 3,260 thành viên, thì cĩ 1,071 người vay vốn (từ 2 nguồn tài trợ và TK), quý1/2008, số thành viên là 3,234thành viên, chỉ cĩ 179 người vay vốn

Đầu năm 2005, ông Em mãn hạn tù là lúc 4 heo đã lớn Hai vợ chồng bán lứa heo này, toàn bộ số tiền thu được đầu tư mua lại 8 con heo khác để nuôi Chị Mai rút TK và vay thêm 2.000.000đ của nhóm để mua thịt về cùng chồng và các con làm nem chả bỏ mối

Tháng 10/2006, vợ chồng chị đã sắm được xe gắn máy để đi bỏ mối hàng

Vợ chồng chị dự định vay vốn từ Quỹ cộng đồng để mua máy xay (trị giá 12.000.000) để làm chả bán trong dịp Tết Khi sản xuất bằng máy, năng suất và thu nhập có thể tằng gấp 2-3lần so với làm thủ công hiện nay

Về tài chính:

Tài chính của Quỹ cộng đồng gồm các nguồn sau:

• N guồn tài trợ từ các N GO

• N guồn đĩng gĩp của Chính quyền TP (từ Quỹ Đảm bảo xã hội)

• Tiết kiệm của Cộng đồng

• Lãi suất thu được từ các khoản cho vay

Phương án quản lý các nguồn như sau:

• N guồn tài trợ/đĩng gĩp của chính quyền TP và lãi suất phát sinh từ việc cho vay nguồn này do BQL Quỹ Cộng đồng cấp TP/phường quản lý

• N guồn Tiết kiệm của thành viên và lãi suất phát sinh từ việc cho vay nguồn này do Ban Quản lý các nhĩm tự quản lý (với sự giám sát của BQL cấp phường

V Các bài học rút ra từ hoạt động của Quỹ PTCĐ

V.1 Bài học thuận lợi cần duy trì, nhân rộng

1 Cơng cụ quản lý hữu hiệu giúp tạo sự bền vững của chương trình 9:

Cơng cụ quản lý thật đơn giản để “AI CŨN G CĨ THỂ THAM GIA QUẢN LÝ” trên nguyên tắc “MỖI

N GƯỜI TÌN H N GUYỆN MỘT CHÚT”, bao gồm:

• Quy trình quản lý, điều hành Quỹ: Mơ tả từng nhiệm vụ cụ thể của mỗi thành viên chủ chốt

trong BQL Quỹ các cấp

• Tài liệu hướng dẫn: Mỗi chuyên đề khơng quá một trang với những chỉ dẫn cụ thể, đủ để người

đọc với trình độ tiểu học cĩ thể hiểu và ứng dụng được

• Biểu mẫu: Thiết kế phù hợp với trình độ/năng lực của từng đối tượng sử dụng (nhĩm/

phường/TP) và đáp ứng được yêu cầu về quản lý N hà nước/báo cáo cho N hà tài trợ

N hờ sự giản dị trong phương pháp điều hành “ai cũng cĩ thể tham gia”, nên cán bộ phụ trách Quỹ Cộng đồng khơng bao giờ bị “quá tải” cho dù số thành viên mỗi năm khơng ngừng tăng lên (phường Hải Cảng: 935 TV, P N hơn Bình: 977 TV…)

2 Mời gọi sự tham gia của “ những nhân vật mờ nhạt” giúp “giảm tải” cho cán bộ chính quyền/ Đồn thể các cấp:

Để đối phĩ với tình trạng “khủng hoảng nguồn nhân lực - khi cán bộ chính quyền/Đồn thể thường xuyên quá tải do phải kiêm nhiệm nhiều chức danh, sáng kiến mời gọi những người dân bình thường tham gia điều hành/quản lý Quỹ Cộng đồng đã được áp dụng, với các tiêu chí sau:

• Biết chữ

• Gia đình hồ thuận

• Khơng vướng tệ nạn xã hội (cờ bạc, ma tuý, phạm pháp )

• Cĩ thời gian rảnh rỗi (khơng quá bận rộn việc gia đình và việc xã hội)

…Khoảng 30% người tham gia quản lý các nhĩm TKMX tại TP Quy Nhơn là những “nhân vật mờ nhạt” (khơng giữ bất kỳ chức danh gì trước khi tham gia nhĩm TK)

9 Xem chi tiết tại phụ lục 1

Một điều đặc biệt là những nhóm này hoạt động tốt hơn hẳn so với các nhóm có lãnh đạo “truyền thống” 10 , và nhiều người trong số họ sau thời gian tham gia quản lý nhóm đã được mời gọi vào các chức danh khác của địa phương như Tổ trưởng dân phố, Ban Mặt trận, CTV dân số

3 Giao dịch qua ngân hàng/tách biệt giữa quản lý và tổ chức hoạt động giúp gia tăng sự minh bạch về tài chính và giảm thiểu lao đọng cho người điều hành Quỹ

• Mọi giao dịch về tài chính ở tất cả các cấp (TP-phường-nhóm) đều thực hiện thông qua N gân hàng để tạo sự minh bạch trong quản lý, giảm thiểu nguy cơ chiếm dụng vốn

• Quỹ Cộng đồng TP Quy N hơn có sự phân định rạch ròi giữa Quản lý và Tổ chức hoạt động

Công tác quản lý (“làm việc với các con số”): Bao gồm quản lý Tài chính (hồ sơ vay vốn, phiếu

thu/chi, báo nợ/có, sổ phụ ngân hàng…) và quản lý thông tin (cập nhật, lưu trữ thông tin/số liệu về hoạt động tiết kiệm/cho vay/hoàn vốn ) do kế toán đảm nhiệm

Tổ chức hoạt động: (“làm việc với con người”): Tổ chức các nhóm Tiết kiệm/tập huấn, giao lưu chia

sẻ kinh nghiệm, tham dự các cuộc họp nhóm, hỗ trợ cộng đồng xây dựng các kế hoạch cải thiện/ lập đề xuất xin vay vốn CĐ…

Sự phân chia đã giúp tránh tình trạng “vừa đá bóng, vừa thổi còi” và “giảm áp”cho cán bộ chuyên trách

4 Sức mạnh của Mạng lưới:

Chia sẻ kinh nghiệm giữa các đơn vị thành viên mang lại tác động kép đối với cả bên đi tham quan và bên được tham quan Các nhóm đi tham quan đã ứng dụng được các kinh nghiệm đã học vào thực tế địa phương, nhờ vậy đã rút ngắn đáng kể thời gian trong việc mở rộng địa bàn hoạt động11.Các nhóm

“đón khách” tự tin hơn vào năng lực quản lý của bản thân và tăng khát vọng tự hoàn thiện để trở thành

“điểm trình diễn”

5 Động lực của sự tham gia:

Điểm nổi bật của Quỹ Cộng đồng TP Quy N hơn là các bên tham gia đều cảm nhận đây là “cuộc chơi lớn” Thành viên nói họ “chơi” tiết kiệm, BQL Quỹ các cấp cho rằng họ tham gia vì vui thích chứ không chỉ là “ bổn phận phải làm” Một thực tế dễ thấy là: Cuộc họp Tổ dân phố thường kỳ có thể khó đạt đến 50 % số hộ tham dự, nhưng người dân sẵn sàng dầm mưa đến với Lễ Hội Mùa Xuân, cho dù không là đại biểu được mời chính thức

“ Điều mà tôi vui thích nhất đối với công tác cộng đồng là gặp/quen nhiều người, tăng kiến thức làm việc với người nghèo, trao đổi, học hỏi kinh nghiệm trong và ngoài nước, từ đó về địa phương làm cầu nối mang lại lợi ích cho cộng đồng, giảm bớt cảnh nghèo khổ ” (PT Giàu, P Hải Cảng)

“Tôi cảm thấy vui thích, quyết tâm gắn bó bền vững với chương trình, vì cộng đồng ngày càng có hướng phát triển đi lên và người nghèo vượt nghèo bằng nội lực của mình Bản thân tôi được đi tham quan, giao lưu, hội thảo và học hỏi kinh nghiệm nhiều nơi – trong và ngoài TP về áp dụng tại địa phương và được cộng đồng ưa chuộng (NNNghiên, P Nhơn Bình)

“ Cảm thấy vui thích, gắn bó với chương trình vì giúp ích cho cộng đồng Những người nghèo không

có phương tiện làm ăn, không có công trình vệ sinh, điện, nước Mình vận động họ tham gia tiết kiệm, một vài năm sau họ có tiền để xây các công trình mà không ảnh hưởng gì đến cuộc sống hằng ngày Họ biết ơn mình, còn mình cảm thấy vui ” (TTLuyện, P Ngô Mây)

“Kỷ niệm nhớ nhất là đi dự hội thảo, giao lưu với các tỉnh bạn Vui thích nhất là bà con cộng đồng rất quý mến, lãnh đạo rất tin tưởng, đồng nghiệp rất ủng hộ, chính quyền rất quan tâm ”

(NVMinh, xã Nhơn Hải)

“ Kỷ niệm đáng nhớ nhất đối với tôi là việc bắt nước máy cho TDP 50+50 A +50 B thuộc KV7

Đây là tuyến đường đã hơn 30 năm qua chưa đưa được đường ống cấp nước đến Chúng tôi mất 16 tháng với rất nhiều lần khảo sát, hội họp với các hộ dân, cán bộ nhà máy nước vì một số hộ nằm trên

triền núi cao, một số hộ khác lại ở dọc đường cống thốt nước chính của TP, từ tháng 6/2004 đến tháng 10/2005 mới cấp được nước sạch cho 104/110 hộ tại đây ” (LTNiên, P.LHPhong)

“Kỷ niệm đáng nhớ nhất là thời gian đầu tiên tham gia dự án, tơi cịn ngỡ ngàng, ngơ ngác khi vận động người dân tự nguyện tham gia nhĩm tiết kiệm, làm các dự tốn bắt nước máy cho dân Tuy cĩ khĩ khăn, phải qua đường sắt, đường bộ, qua cầu, qua sơng nhưng mọi thứ rồi cũng qua, người dân nghèo được hưởng lợi là tốt rồi ” (PTThu, P Đống Đa)

“Kỷ niệm đáng nhớ nhất là khi tơi cùng 02 cơ nhân viên dự án xuống cộng đồng lần đầu tiên, người dân chưa hiểu rõ, thiếu tin tưởng, thậm chí cịn chửi chúng tơi, khi chúng tơi bàn việc xin cấp nước sạch Họ cho rằng chúng tơi nĩi láo, này khơng làm được vì chi phí cao mà họ thì nghèo Chúng tơi đưa ra phương án các hộ cùng xin cấp nước để giảm chi phí lắp đặt đường ống và mời nhà máy nước đến khảo sát Do chia đều chi phí đường ống chính cho tất cả các hộ, phần đĩng gĩp của mỗi hộ đã giảm 10 lần Họ khơng chửi nữa và tin tưởng vào chúng tơi.” (NHThu, P.Quang Trung)

Bài học cần tránh, cần được hồn thiện, bổ sung

• Thiếu chu đáo trong việc lựa chọn/đào tạo cán bộ chuyên trách của Quỹ Cộng đồng cĩ nguy

cơ giảm thiểu sự bền vững của chương trình:

Theo sự quan sát mang tính chất hồi cứu về sự phát triển của các nhĩm tự giúp tại các phường dự

án, cĩ thể thấy sự liên quan giữa “nguồn gốc” cán bộ chuyên trách với sự tiến triển mang tính bền vững của các hoạt động:

Tại N hơn Bình và N hơn Hải, cán bộ chuyên trách từ cấp cộng đồng được cử ra (trưởng KV/thơn) Tại các phường cịn lại, cán bộ chuyên trách đều từ Hội Phụ N ữ

Sự phát triển thành viên của chương trình tại các địa bàn dự án được mơ tả qua biểu đồ dưới đây:

Một số bài học kinh nghiệm được rút ra từ thực tế này là:

- Cán bộ chuyên trách Quỹ CĐ là đại diện chính quyền sẽ dễ mở rộng phạm vi hoạt động hơn (mời gọi mọi tầng lớp dân cư tham gia, thay vì chỉ quan tâm Hội viên HPN )

- Hội PN là một Đồn thể rất mạnh tại địa phương, tuy nhiên, cán bộ Hội thường xuyên quá tải với các Hoạt động theo ngành dọc của mình, nên khơng đủ thời gian dành cho hoạt động của Quỹ Cộng đồng

- Cán bộ chuyên trách khơng phân biệt được sự khác nhau về mục tiêu của Quỹ CĐ và chương trình TK-TD được triển khai từ TW Hội phụ nữ trong khi triển khai hoạt động tại địa bàn12

12 Mục tiêu chính của người nghèo khi tham gia nhĩm TK của Quỹ CĐ (TKMX) là tập thĩi quen Tiết kiệm, tích luỹ để vượt nghèo bằng nội lực của mình, họ được khuyến khích tiết kiệm theo khả năng và rút tiền dễ dàng bất kỳ khi nào cĩ nhu cầu Sự cởi mở này tạo cảm giác”sở hữu chủ”cho các thành viên nên số lượng thành viên/tiền TK luơn gia tăngtheo thời gian

Hải Cảng LH Phong

Nhơn Bình Đống Đa

Ngô Mây Quang Trung

Nhơn Hải Trần Phú

• Sự thiếu liên kết với các chương trình hỗ trợ người nghèo khác tại địa phương đã hạn chế tác dụng tích cực của Quỹ Cộng đồng:

Mặc dù Quỹ Cộng đồng đã tạo ra mạng lưới an sinh xã hội của người nghèo tại 8/21 phường xã thuộc TP Quy N hơn, nhưng nó vẫn được vận hành như một dự án được tài trợ, chưa gắn kết với các chương trình hỗ trợ người nghèo khác tại địa phương Do vậy, chưa có sự giao thoa, hội nhập những kinh nghiệm hay giữa các chương trình và cải thiện điểm yếu của từng nơi

6 Vai trò của chính quyền/ Đoàn thể các cấp và Mạng lưới quốc gia trong việc phát huy điểm mạnh và giảm thiểu/hoàn thiện những mặt hạn chế của Quỹ Cộng đồng:

6.1 Ban Quản lý Quỹ Cộng đồng TP Quy Nhơn

• Duy trì Lễ Hội Mùa xuân hằng năm dành cho các thành viên tham gia chương trình, nhằm tôn vinh những đóng góp cho cộng đồng của đội ngũ người tình nguyện tham gia điều hành Quỹ Cộng đồng, nỗ lực vượt nghèo của các thành viên để tăng cường sự liên kết giữa các đơn vị đang có hoạt động quỹ Cộng đồng và quảng bá mô hình hoạt động của Quỹ đến các đơn vị chưa tham gia

• Mở rộng hoạt động của Quỹ cộng đồng đến các phường có các khu dân cư thu nhập thấp trên địa bàn toàn Thành phố

• Chủ động việc giao lưu/học hỏi/liên kết với các chương trình hỗ trợ người nghèo khác tại địa phương nhằm phục vụ tốt hơn cho công cuộc Xoá Đói –Giảm nghèo

6.2 Ban chỉ đạo Mạng lưới Quỹ Cộng đồng Quốc gia:

• Tăng cường các hoạt động giao lưu/liên kết giữa các đơn vị thành viên trong Mạng lưới quốc gia với nhiều hình thức đa dạng: Trao đổi thông tin qua website, chuyên san của Hiệp Hội Đô thị Việt

N am, Hội thảo/diễn đàn cấp quốc gia/quốc tế…

• Tiếp tục vận động các nguồn tài trợ trong và ngoài nước để mở rộng hoạt động của Mô hình Quỹ Cộng đồng đến các đô thị khác

7 Kết luận:

• Mô hình Quỹ cộng đồng là công cụ hữu hiệu, đã có những đóng góp rất tích cực cho công cuộc XĐGN tại địa phương và nên được nhân rộng trong phạm vi toàn TP và các địa phương khác trong nước

• Để mô hình Quỹ Cộng đồng có thể mở rộng hoạt động trên địa bàn TP Quy N hơn nói riêng và trên bình diện Quốc gia nói chung, cần có sự nỗ lực/đầu tư của chính quyền/Đoàn thể các cấp ở mỗi thành phố và sự hỗ trợ về tài chính/kỹ thuật của Ban chỉ đạo Mạng lưới Quỹ cộng đồng quốc gia/các tổ chức

Xã hội có cùng mối quan tâm

Mục tiêu của Hội PN khi vận động TK là nhằm huy động vốn (“phụ nữ giúp nhau làm kinh tế gia đình”) hoặc là khoản tín chấp để được vay vốn, thành viên tham gia TK thường theo định mức được ấn định từ cấp trên hoặc do nhóm thống nhất, chỉ được rút TK trong các trường hợp đặc biệt hoặc khi ra khỏi chương trình Vì các rằng buộc này, nên hầu như chỉ những người có nhu cầu vay vốn mới tham gia tiết kiệm và thường TK ở mức tối thiểu…

• Mọi thông tin của Quỹ được phổ biến rộng rãi đến tất cả các bên liên quan

• Các bên liên quan tham gia bình đẳng vào tất cả các bước của tiến trình thực hiện

2.Những thông tin nào cần phổ biến đến các bên liên quan?

• Mục tiêu của Quỹ

• Đối tượng trọng tâm Quỹ

• Phương pháp thực hiện

• N guồn tài chính của Quỹ

3 Tiến trình lập kế hoạch theo phương pháp cùng tham gia gồm các bước nào?

• Ban quản lý Quỹ cấp phường/xã thảo luận với BĐH các KV để chọn KV ưu tiên

• BĐH KV thảo luận với BĐH các TDP để chọn TDP ưu tiên

• BĐH TDP được lựa chọn họp dân để lựa chọn vấn đề ưu tiên và đưa ra kế hoạch hoạt động

• Kế hoạch hoạt động được đệ trình BQL phườngÆBQLTPÆgiải ngân

• Cán bộ chuyên trách hướng dẫn/theo dõi/hỗ trợ BĐH KV/TDP trong quá trình thực hiện

4.Lựa chọn vấn đề/nhu cầu ưu tiên như thế nào?

• Tham dự viên thảo luận để đưa ra các vấn đề quan tâm/bức xúc cần giải quyết

• Sàng lọc vấn đề/ nhu cầu (trong khả năng/nguồn lực của các bên liên quan có thể giải quyết)

• Sắp xếp thứ tự ưu tiên (nếu có nhiều vấn đề cần giải quyết)

• Lập kế hoạch giải quyết vấn đề ưu tiên 1

5.Các nội dung nào cần xác định khi lập kế hoạch hành động cộng đồng (CAP)?

• Vấn đề cần ưu tiên giải quyết (Làm gì?)

• Kết quả mong đợi (Đạt được cái gì?)

• Địa điểm/ thời gian thực hiện (Ở đâu? Khi nào?)

• Phân công trách nhiệm rõ ràng (Ai làm?)

• Các nguồn lực cần thiết (Tiền? N hân lực? Phương tiện?)

Ví dụ:

Khi nào? Ở đâu? Ai làm? Làm gì? Kết quả mong đợi N guồn lực/ phương tiện cần có

1.2 TIẾN TRÌNH ĐÀO TẠO BAN QUẢN LÝ NHÓM VÀ KHỞI ĐỘNG CÁC

NHÓM TIẾT KIỆM TRONG CỘNG ĐỒNG

***

1 Đề nghị các Trưởng Khu vực/Trưởng thôn lập danh sách những người “có chút thời gian rảnh rỗi

và gia đình hòa thuận”

2 Đề nghị họ ghé thăm những người này và hỏi xem:

- Họ thường rảnh vào giờ nào?

- Khi rảnh họ thường làm gì?

- N ếu địa phương có tổ chức đi chơi thì họ có muốn tham gia? N ếu có thì giờ nào thích hợp?

3 Chọn địa điểm để đưa những người “sẵn sàng đi chơi” thăm một nhóm Tiết kiệm

4 Cho họ làm quen với nhau và vui chơi, ca hát để tạo không khí thân mật

5 N hóm “chủ nhà” kể chuyện về những việc họ đã làm, những thành quả đã đạt được và mời gọi những người bạn mới “thử xem sao”

6 Trước khi kết thúc buổi giao lưu, hỏi “đội khách” xem khi nào có thể mời “đội chủ nhà” đến thăm mình?

7 Sau khi đi tham quan về, trưởng thôn/chi hội PN “đi dạo” xem ai trong số họ sẵn sàng vào cuộc

để kịp thời động viên và hỗ trợ họ

8 N hững người “sẵn sàng vào cuộc” rủ rê hàng xóm (những thành viên đầu tiên) tham gia TK

9 N hững thành viên đầu tiên “rủ rê” những người hàng xóm của họ…

10 N hóm trưởng thành với khoảng 20 -50 thành viên

11 Chia sẻ kinh nghiệm với các đơn vị bạn và mở rộng sự liên kết trong mạng lưới

12 Thành viên trưởng thành (“vượt nghèo bằng nội lực”)

1.3 KỸ NĂNG VẬN ĐỘNG SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN

*****

I Vận động tham gia tham gia quản lý:

I.1 Sàng lọc đối tượng tiềm năng:

♦ Có uy tín trong cộng đồng: Gia đình hoà thuận, quan hệ tốt với chòm xóm

♦ Có điều kiện về thời gian: Không quá bận rộn với công việc gia đình (ví dụ như cán bộ hưu

trí, những người có con đã trưởng thành, hoặc phụ nữ nội trợ không quá đông con ) và việc xã hội (ví dụ như chưa tham gia nhiều các hoạt động khác tại địa phương)

♦ An toàn về tài chính: N hững người tham gia quản lý nhóm - nhất là thủ quỹ - nên là người có

kinh tế ổn định, quân bình (N ếu là người quá khó khăn về kinh tế, sẽ như “mỡ treo trước miệng mèo”)

I.2.Tuyên truyền /vận động các đối tượng tiềm năng tham gia quản lý dự án/ khởi xướng các nhóm tiết kiệm tại cộng đồng:

♦ Khơi dậy ước muốn tham gia: Tham gia cho vui!

♦ Giúp các đối tượng này thỏa mãn nhu cầu tự khẳng định bản thân: Đây là công việc dễ dàng,

đơn giản, ít tốn công sức, phù hợp khả năng của anh /chị, đem lại lợi ích thiết thực cho gia đình

và những người xung quanh…

II Vận động tham gia tiết kiệm:

♦ Đối tượng có nhu cầu thực sự: N hững người có thu nhập thấp, không ổn định, đời sống gặp

nhiều khó khăn…

♦ Bắt đầu từ nhu cầu thực sự của đối tượng (mong muốn để dành nhưng không tự làm được )

bằng cách đặt ra những mục tiêu ngắn hạn như đóng tiền học cho con, đóng tiền điện nước cuối tháng, khi đau ốm, ăn tết…

♦ Giúp cho đối tượng tự tin vào khả năng TK của họ: Mức góp tùy khả năng, cách góp linh

động (bất kỳ khi nào có tiền )

♦ Giúp cho đối tượng yên tâm về an toàn tiền gởi: Giới thiệu rõ cách thức quản lý tài chính, đảm

bảo an toàn tiền gởi cho người tham gia

♦ Khẳng định quyền làm chủ với khoản tiền tiết kiệm của bản thân:

Được rút tiền TK dễ dàng khi có nhu cầu, thủ tục đơn giản

1.4 NGUYÊN TẮC CĂN BẢN CỦA NHÓM TIẾT KIỆM TỰ GIÚP

*****

I Vì sao cần hình thành nhóm Tiết kiệm Tự giúp của người nghèo?

1 N gười nghèo luôn mong muốn để dành, nhưng khó tự mình làm được điều này

2 N gười nghèo có thể tiết kiệm, nếu họ được khuyến khích

3 N hững khoản tiết kiệm nhỏ nhưng thường xuyên giúp người nghèo có những khoản tiền lớn hơn để chi dùng khi cần thiết, nhờ vậy, họ tránh được rủi ro do vay “tín dụng đen”

4 Thói quen tiết kiệm giúp người nghèo tin vào khả năng vượt nghèo của chính họ

5 N hóm tiết kiệm hoạt động tốt giúp các tổ chức Tín dụng tin vào khả năng trả nợ của người nghèo, nhờ vậy, họ có thể vay những khoản vay tín chấp lớn hơn, dài hạn hơn để đầu tư cải thiện việc làm, điều kiện sống và nhà ở

II Khuyến khích người nghèo tiết kiệm như thế nào?

A Tổ chức nhóm:

1 N hững người ở gần nhà nhau, tin cậy lẫn nhau hình thành nhóm trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện

2 Mỗi nhóm cử Ban quản lý (tối thiểu 02 người) để theo dõi tiền gởi của thành viên

B Tham gia Tiết kiệm:

1 Mức góp tiết kiệm tùy theo khả năng của thành viên, nhưng tối thiểu là 1.000đ/lần gởi đối với người lớn và 500đ/lần gởi đối với trẻ em

2 Thành viên được khuyến khích gởi tiết kiệm đều đặn tuỳ theo thu nhập của bản thân (hằng ngày, tuần, tháng…) và được rút tiết kiệm dễ dàng khi có nhu cầu

3 Các thành viên tham gia tiết kiệm đóng tiền tại nhà thủ quỹ

III Quản lý tài chính:

1 Mỗi khi thành viên gởi tiền, thủ quỹ phải ký nhận (ghi rõ số tiền, ngày gởi) vào sổ thành viên và

mở sổ theo dõi tiền gởi của tất cả các thành viên trong nhóm

2 Tiền gởi được giữ trong thùng có khoá, chìa khoá sẽ do người khác giữ

3 Hằng tháng, Ban quản lý kiểm quỹ và họp nhóm để công khai tài chính

4 Để đảm bảo an toàn tiền gởi cho các thành viên, khi tiền tiết kiệm trong thùng tồn nhiều (tuỳ theo

sự thoả thuận của nhóm về mức tồn quỹ) Ban quản lý mở sổ tiết kiệm tại ngân hàng N gười giữ chìa khoá đứng tên và giao cho thủ quỹ giữ sổ

5 Tùy theo sự nhất trí của nhóm, Ban quản lý có thể sử dụng tiết gởi tiết kiệm để cung cấp tín dụng cho các thành viên có nhu cầu (chỉ giải quyết những trường hợp đóng tiết kiệm đều đặn)

6 Mức vay tùy thuộc vào khả năng chi trả của thành viên/năng lực quản lý của Ban quản lý nhóm

IV Thế nào là một nhóm tốt?

1 Thành viên góp tiết kiệm linh động (cách góp tùy theo thu nhập, mức góp tùy theo khả năng)

2 Thành viên tự đi đóng tiền tại nhà thủ quỹ

3 Đảm bảo an toàn tài chính (gởi ngày nào, ghi ngày đó, gởi bao nhiêu, ghi bấy nhiêu, kết sổ cuối tháng, tồn quỹ gởi ngân hàng)

4 Họp định kỳ và công khai tài chính

5 Gởi biên bản họp nhóm (báo cáo tháng) đúng hạn