Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay . Luận án TS

Sau đây AJC xin giới thiệu đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành báo chí học “Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Thị Trường Giang 1.Tính cấp thiết của đề tài Tr

“Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay”

Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay như thế nào? Có những biểu hiện tích cực và tiêu cực gì? Đâu là nguyên nhân và giải pháp để nâng cao đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam? Để góp phần giải quyết những vấn đề nói trên Sau đây AJC xin giới thiệu đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành báo chí học “Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Thị Trường Giang

1.Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, báo chí đã xác lập được một vai trò rất to lớn trong đờisống tinh thần

Báo chí đã phát triển nhanh về số lượng, chất lượng và loại hình Đời sốngbáo chí ngày càng trở nên sống động, phong phú Điều đó góp phần làm cho mọihoạt động của xã hội, của đất nước ngày càng cởi mở hơn Tuy nhiên, sự tha hóacủa một bộ phận nhà báo - những người có nhiệm vụ tuyên truyền, định hướng

dư luận xã hội - có ảnh hưởng xấu và tác hại đến toàn xã hội Đã có một số ít nhà

báo “đức không trong, tâm không sáng” lợi dụng nghề nghiệp của mình để

“đánh” người này, “cứu” người kia, đi ngược lại tôn chỉ, mục đích của nghề báo và phá vỡ những nguyên tắc cơ bản của lao động báo chí là tôn trọng sự thật, nói rõ sự thật và bảo vệ sự thật Những câu hỏi đặt ra là: Đạo đức nghề

nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay như thế nào? Có những biểu hiện tíchcực và tiêu cực gì? Đâu là nguyên nhân và giải pháp để nâng cao đạo đức nghềnghiệp của nhà báo Việt Nam? Đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành báo chí học

“Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay” hướng vào giải quyết

những vấn đề nói trên

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu:

Hệ thống lại những nội dung, yêu cầu lý thuyết về vấn đề đạo đức nghề nghiệpcủa nhà báo, dựng lên một bức tranh đầy đủ, khái quát và toàn diện về thực trạngđạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay Trên cơ sở đó, tác giả chỉ ranguyên nhân và đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao đạo đức nghềnghiệp của nhà báo Việt Nam

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích trên, tác giả luận án phải thực hiện những nhiệm vụsau: (1) Làm rõ những vấn đề liên quan đến cơ sở lý luận và thực tiễn của đềtài (2) Phân tích thực trạng đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiệnnay thông qua phân tích các tác phẩm báo chí; (3) Chỉ ra nguyên nhân và đềxuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao đạo đức nghề nghiệp của nhàbáo Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là đạo đức nghề nghiệp của nhà báo ViệtNam Điều này được thể hiện thông qua các tác phẩm báo chí và hành vi, ứng xửcủa họ trong khi hoạt động nghề nghiệp Tuy nhiên, hoạt động nghề nghiệp củanhà báo chủ yếu thể hiện trong hoạt động sáng tạo tác phẩm, vì vậy, luận án đi sâunghiên cứu đạo đức nghề nghiệp của nhà báo trong quá trình tác nghiệp Đạo đứcnghề nghiệp của người làm báo có cả mặt tích cực và mặt tiêu cực Mặc dù, tiêucực chỉ là thiểu số, song những năm gần đây vấn đề này đang ngày càng trở nênnổi cộm Vì vậy, luận án tuy đề cập cả hai mặt tích cực và tiêu cực, song đặc biệtnhấn mạnh đến mặt tiêu cực, những biểu hiện vi phạm đạo đức nghề nghiệp củanhà báo

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn từ 1998 đến 2008 ở ViệtNam Lý do chúng tôi chọn thời điểm 1998 để bắt đầu là vì từ đây, vấn đề

đạo đức nghề nghiệp của nhà báo trở thành vấn đề nổi cộm, những biểu hiệntiêu cực trong đạo đức nghề nghiệp của nhà báo trở nên nghiêm trọng hơn Trên cơ sở đối tượng và phạm vi nghiên cứu, tác giả đã xác định đối tượng vàphạm vi khảo sát như sau: Đối tượng khảo sát của luận án là công chúng báo chí,các nhà báo, các nhà lãnh đạo, quản lý báo chí, các nhà nghiên cứu lý luận báochí và các tác phẩm báo chí (1) Về công chúng, chúng tôi dựa trên những điềukiện về nhân khẩu học (tuổi, giới tính, nghề nghiệp, chỗ ở ) để phát bảng hỏicho 600 người, chia đều cho sáu tỉnh, thành sau: Hà Nội, Hưng Yên, Vĩnh Phúc,

Hà Tĩnh, Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Tháp Bên cạnh đó, chúng tôi tiếnhành lựa chọn để phỏng vấn sâu 5 người; (2) Về nhà báo, luận án tập trung chủyếu vào đối tượng nhà báo đang làm việc tại cơ quan báo chí trung ương và cơquan báo chí địa phương để phát 500 phiếu điều tra xã hội học

Ngoài ra, chúng tôi còn tiến hành phỏng vấn sâu đối với 20 nhà báo chia thành

6 nhóm đối tượng: (1) Các nhà báo lão thành; (2) Các nhà quản lý báo chí; (3).Cán bộ lãnh đạo cơ quan báo chí; (4) Cán bộ Hội nhà báo Việt Nam; (5) Các nhànghiên cứu báo chí; (6) Biên tập viên, phóng viên

Bên cạnh đấy, để làm rõ thực trạng đạo đức nghề báo, chúng tôi đã tiến hànhkhảo sát Công tác báo chí của Vụ Báo chí thuộc Ban Tuyên Giáo Trung ương vànhững báo cáo tổng kết hàng năm về báo chí của Bộ Thông tin và Truyền thông từnăm 1998 đến 2008 Trong khuôn khổ luận án, tác giả chỉ tập trung khảo sát nhữngtác phẩm báo chí trên loại hình báo in được chọn lọc từ nhiều tờ báo khác nhau trongsuốt thời gian từ 1998 đến 2008 và không đi khảo sát sâu một tờ báo cụ thể nào màkhảo sát theo thời điểm, vụ việc có tính chất nổi cộm được báo chí và dư luận xã hộiquan tâm Tuy nhiên, trong luận án, tác giả cũng có khảo sát một số ví dụ trên các loạihình báo chí khác để so sánh, làm rõ thêm các nhận định

4 Giả thuyết nghiên cứu của luận án

- Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là một vấn đề quan trọng, có tác động trựctiếp, sâu sắc và quyết định tới chất lượng của tác phẩm báo chí

- Sự xuống cấp về mặt đạo đức nghề nghiệp của một số nhà báo ViệtNam hiện nay đang gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, danh

dự của đội ngũ nhà báo và nghề báo

- Mặc dù những biểu hiện tiêu cực trong đạo đức nghề nghiệp của nhà báo chỉ

là thiểu số so với mặt tích cực, song nó lại đang ảnh hưởng hết sức nghiêm trọngđến đời sống của nhân dân và để lại những hậu quả khôn lường cho sự phát triểnlâu dài của xã hội

- Những biểu hiện tích cực và tiêu cực trong đạo đức nghề nghiệp của nhà báoViệt Nam hiện nay xuất phát từ một hệ thống những nguyên nhân khách quan vàchủ quan, cần phải được làm rõ để từ đó có thể đề xuất những giải pháp khả thinhằm nâng cao đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam trong bối cảnh hiệnnay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận:

Đề tài được thực hiện trên nền tảng khoa học lý luận của chủ nghĩa Mác–Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhànước Việt Nam về công tác tư tưởng và báo chí Cụ thể đó là những lý thuyết vềnhiệm vụ, vai trò, chức năng và các nguyên tắc hoạt động của báo chí; lý thuyết vềđạo đức nghề nghiệp báo chí và sự tác động qua lại giữa đạo đức và các hình thái

ý thức xã hội khác

5.2 Phương pháp nghiên cứu:

+ Phương pháp phân tích tài liệu: Dùng để xem xét, phân tích các thông tin

có sẵn trong các tài liệu, từ đó rút ra những thông tin cần thiết phục vụ cho mụcđích nghiên cứu của đề tài

+ Phương pháp phân tích nội dung: Dùng để phân tích nội dung các tác phẩm

báo chí, các đoạn băng ghi âm, ghi hình, những buổi phát thanh, truyền hình,những câu trả lời thu được qua trưng cầu ý kiến hay phỏng vấn sâu Để trợ giúpcho phương pháp này, tác giả cũng kết hợp sử dụng phần mềm xử lý thông tinđịnh tính Nvivo

+ Phương pháp phỏng vấn sâu: Được sử dụng dùng để phỏng vấn một số

phóng viên, biên tập viên, nhà quản lý báo chí, nghiên cứu báo chí, công chúngnhằm thu thập ý kiến đánh giá của cá nhân về thực trạng đạo đức nghề nghiệpcủa nhà báo cũng như nhận thức của họ về vấn đề này Tác giả cũng sử dụngphần mềm xử lý thông tin định tính Nvivo nhằm rút ra những dữ liệu nghiêncứu đa dạng

+ Phương pháp trưng cầu trực tiếp(an-két): Được dùng để lấy ý kiến của 600

công chúng, 500 nhà báo Mục đích sử dụng phương pháp này là để thu nhận các ýkiến, nhận xét, đánh giá của công chúng và nhà báo về vấn đề đạo đức nghề nghiệpcủa nhà báo Trong phương pháp này, tác giả đã sử dụng phần mềm xử lý thông tinđịnh lượng SPSS nên kết quả thu được hết sức khách quan, phong phú và đa dạng

+ Phương pháp thống kê: Dùng để thống kê tài liệu, con số, sự kiện, dữ

liệu có được trong quá trình khảo sát

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp: Được dùng để phân tích, đánh giá và tổng hợp

những kết quả nghiên cứu nhằm đưa ra những luận cứ, luận điểm khái quát…

Nguyễn Trường Giang - Trình bày “Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay”

6 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Thứ nhất, hệ thống và phát triển tương đối cơ bản, toàn diện và sâu rộng lý luận

về đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam: (1) Xây dựng khái niệm đạo đứcnghề nghiệp, đạo đức nghề nghiệp của nhà báo và một số khái niệm khác có liênquan; so sánh Quy định đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam với các quyước về đạo đức nghề báo của các quốc gia và tổ chức báo chí quốc tế để thấynhững điểm tương đồng và một số nét đặc thù; khẳng định tầm quan trọng của đạođức nghề báo (2) Khái quát các điểm chính trong tư tưởng Hồ Chí Minh, quanđiểm của Đảng, Nhà nước và của các nhà báo hiện nay về đạo đức nghề báo ViệtNam (3) Chỉ ra những mối quan hệ đạo đức nghề nghiệp của nhà báo và cácchuẩn mực đạo đức ứng xử trong từng mối quan hệ Qua kết quả khảo sát, luận ánđánh giá thực trạng các mối quan hệ đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Namhiện nay

Thứ hai, khẳng định tính tích cực là khuynh hướng chủ đạo trong đạo đức nghề

báo Việt Nam, đồng thời chỉ ra những biến đổi tiêu cực mang tính tha hoá của một

bộ phận nhà báo hiện nay Luận án khái quát và phân tích toàn diện các biểu hiệntích cực và tiêu cực trong đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay,chú trọng vạch rõ những hạn chế, yếu kém, biểu hiện suy thoái đạo đức nghềnghiệp và nguyên nhân dẫn đến những biểu hiện đó, từ đó đưa ra một hệ thốngcác giải pháp nhằm góp phần nâng cao đạo đức nghề nghiệp nhà báo Việt Namtrong bối cảnh hiện nay

Thứ ba, trên cơ sở nghiên cứu, tác giả luận án đã xây dựng một Bộ quy ước đạo

đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam gồm 16 điều; đề xuất 7 bước để xây dựng bộquy tắc đạo đức nghề nghiệp trong từng cơ quan báo chí

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

7.1 Ý nghĩa lý luận:

Luận án là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu có hệ thống, quy mô,toàn diện về thực trạng đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiệnnay

7.2 Ý nghĩa thực tiễn:

Những kết quả nghiên cứu của luận án có thể vừa là tài liệu tham khảo chonhững người đang trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực báo chí vừa là cơ sởkhoa học phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu của sinh viên chuyên ngànhbáo chí và những ai quan tâm đến đề tài

8 Bố cục của luận án

Ngoài Mở đầu,Tổng quan nghiên cứu của đề tài, Kết luận, Danh mục các công trình của tác giả, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, những nội dung chính của luận án được bố trí thành 3 chương, 7 tiết, 162 trang

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

Trên thế giới, vấn đề đạo đức nghề nghiệp của nhà báo đã được nhiều tác giả đềcập đến Trong quá trình đi tìm tư liệu cho luận án, tác giả đã tìm được trên mạngInternet hàng trăm mẩu tin giới thiệu về các cuốn sách, bài báo của các học giả, nhàbáo nước ngoài viết về vấn đề đạo đức nghề báo Nhưng những mẩu tin đó chỉ ghitóm tắt sơ lược hoặc không ghi gì cả Điều này đã gây rất nhiều khó khăn cho tácgiả Tuy nhiên, thông qua tên và phần giới thiệu tóm tắt có thể thấy các tác giả đã đềcập đến những vấn đề lý luận cơ bản của đạo đức nghề nghiệp của nhà báo

Ở nước ta, những nghiên cứu hiện nay mới chỉ đề cập và tiếp cận vấn đề đạo đứcnghề nghiệp của nhà báo chủ yếu từ những góc độ riêng lẻ, cụ thể mà chưa có côngtrình nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện và sâu sắc vấn đề thực trạng đạođức nghề nghiệp của nhà báo ở Việt Nam hiện nay Đến nay vẫn chưa có công trìnhnào chỉ ra toàn cảnh thực trạng đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiệnnay, trong đó chỉ ra những điểm tích cực và tiêu cực cũng như chỉ ra nguyên nhân

và giải pháp nâng cao đạo đức nghề nghiệp nhà báo Việt Nam Đấy chính làkhoảng trống trong nghiên cứu về vấn đề này mà tác giả luận án hy vọng sẽ lấp đầy

1.1.1 Nhận thức chung về đạo đức nghề báo

1.1.1.1 Quan niệm chung về đạo đức

Cùng với nhiều phương thức điều chỉnh hành vi con người, đạo đức đánh giáhành vi con người theo các chuẩn mực và các giá trị như thiện và ác, chính nghĩa và

phi nghĩa, đúng và sai, cái phải làm và cái không được làm, cái nên làm và cáikhông nên làm… Về mặt xã hội, đạo đức được biểu hiện bằng thái độ cụ thể của dư

luận xã hội Về mặt cá nhân, đạo đức được coi là “toà án lương tâm” có khả năng

tự phê phán, đánh giá và suy xét từng hành vi, thái độ và ý nghĩ trong bản thân mỗi

cá nhân Xét về bản chất, sự điều chỉnh của đạo đức mang tính tự giác, là sự tự lựachọn của mỗi người Vì vậy, ngoài biểu hiện trong các quan hệ xã hội, đạo đức cònthể hiện trong thái độ, hành vi và sự tự ứng xử của bản thân mỗi con người

1.1.1.2 Các khái niệm có liên quan

+ Đạo đức nghề nghiệp

Đạo đức nghề nghiệp là một bộ phận của đạo đức xã hội, là đạo đức trongmột lĩnh vực cụ thể trong đạo đức chung của xã hội Đạo đức nghề nghiệpbao gồm những yêu cầu đạo đức đặc biệt, các quy tắc và chuẩn mực tronglĩnh vực nghề nghiệp nhất định, nhằm điều chỉnh hành vi của các thành viêntrong nghề nghiệp đó sao cho phù hợp với lợi ích và sự tiến bộ của xã hội

+ Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo

Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là những quy tắc, chuẩn mực quy định thái độ

và hành vi ứng xử của nhà báo trong các mối quan hệ nghề nghiệp Hiện nay, đạo

đức nghề nghiệp của nhà báo còn được gọi là đạo đức nghề báo, đạo đức báo chí, đạođức nghề nghiệp của người làm báo, đạo đức nhà báo Trong luận án này, chúng tôi

sử dụng ba cách gọi: Đạo đức nghề báo, đạo đức nghề nghiệp của nhà báo và đạođức nghề nghiệp của người làm báo

Cũng giống như đạo đức, bên cạnh những chuẩn mực đạo đức nghề báochung cho tất cả nhà báo ở tất cả các quốc gia thì còn có những chuẩn mựcđạo đức nghề báo riêng của từng quốc gia, từng cơ quan báo chí phụ thuộcvào từng thời kỳ phát triển lịch sử của từng quốc gia, cơ quan báo chí đó Sovới các quy ước về đạo đức nghề báo của các quốc gia và tổ chức báo chí

quốc tế, thì Quy định đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam có những

điểm tương đồng và một số nét mang tính đặc thù

+ Các khái niệm khác: Nhà báo, nhân dân, công chúng, nguồn tin, nhân vật trong tác phẩm, ban biên tập, cộng tác viên, thông tin viên

1.1.1.3 Tầm quan trọng của đạo đức nghề báo

Ngày nay, vị trí và vai trò của báo chí trong đời sống xã hội ngày càng đượcnâng lên, nó trở thành một bộ phận quan trọng, không thể thiếu trong đời sốngtinh thần của con người, ở một khía cạnh nào đó nó còn tham gia vào tiến trìnhlịch sử của thời đại, cùng lúc có thể tác động đến nhiều người, nhiều tầng lớp,nhiều lĩnh vực của cuộc sống Chính vì vậy, những người làm nghề này trongmỗi tác phẩm và sản phẩm của mình phải nhận thức sâu sắc từng việc làm, cânnhắc kỹ lưỡng và xem xét cẩn trọng những hậu quả có thể xảy ra đối với xãhội Chỉ cần một chút thiếu thận trọng của nhà báo, xã hội phải bỏ ra gấp trămngàn lần công sức để khắc phục hậu quả

1.1.2 NHỮNG YÊU CẦU VỀ ĐẠO ĐỨC NGHỀ BÁO VIỆT NAM HIỆN NAY

1.1.2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nghề báo

Những tư tưởng của Người về đạo đức nghề nghiệp của người làm báođược tập trung ở những điểm chính sau:

+ Trung thành với lý tưởng của đất nước, nhân dân và Đảng Cộng sản

+ Phản ánh chân thật, khách quan

+ Gần dân, yêu dân

+ Có tinh thần phê bình và tự phê bình

+ Rèn luyện, học tập suốt đời

1.1.2.2 Quan điểm của Đảng, Nhà nước về đạo đức nghề báo

Trong các Văn kiện và nhiều Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng rất coi trọngbồi dưỡng, rèn luyện đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ nhà báo như Vănkiện Đại hội Đảng lần thứ VIII, Nghị quyết số 197 của Bộ Chính trị (khoáIII) năm 1972, Chỉ thị 15, ngày 21-9-1987 của Ban Bí thư, Chỉ thị 22-CT/TW của Bộ Chính trị (khoá VIII)… Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhànước trong các thời kỳ khác nhau cũng đều quan tâm nhắc nhở cán bộ báo

chí phải rèn luyện đạo đức nghề nghiệp

1.1.2.3 Một số quan điểm của các nhà báo hiện nay về yêu cầu đạo đức nghề báo Việt Nam trong tình hình mới

Từ những quan điểm trên của các nhà báo, các nhà quản lý, nghiên cứubáo chí, chúng tôi nhận thấy rằng nhìn chung đều là những chuẩn mực, tiêu

chí có trong 9 điều “Quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam” Tuy nhiên, đối với mỗi nhà báo, trật tự ưu tiên giữa các tiêu chí có sự

thay đổi và nhiều tiêu chí được đưa ra cụ thể hơn Các nguyên tắc trên đượcnhà báo thể hiện thông qua các tác phẩm báo chí và hành vi, ứng xử của họtrong từng mối quan hệ cụ thể khi hoạt động nghề nghiệp

1.2 ĐẠO ĐỨC NGHỀ NHIỆP TRONG CÁC MỐI QUAN HỆ CỦA NHÀ BÁO

1.2.1 Các mối quan hệ nền tảng

1.2.1.1 Nhà báo với Tổ quốc, đất nước

Với tư cách là thành viên của một đất nước, được nuôi dưỡng bằng văn hoá vậtchất và tinh thần của đất nước, nhà báo phải có thái độ trân trọng, yêu quý quêhương, đất nước, cội nguồn đã sinh ra mình Đó còn là thái độ và trách nhiệm củanhà báo trước đất nước và vì lợi ích của đất nước

1.2.1.2 Nhà báo với nhân dân

Nhà báo phải phục vụ vô điều kiện quyền thông tin của nhân dân, là diễnđàn tin cậy của nhân dân Mỗi nhà báo đều phải tham gia vào quá trình thông

tin cho nhân dân về tất cả các vấn đề, sự kiện của đời sống xã hội trong vàngoài nước, làm cho nhân dân hiểu rõ đường lối, chủ trương của Đảng, chínhsách và pháp luật của Nhà nước trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội.Qua đó, nhà báo tham gia vào việc hình thành dư luận xã hội đúng đắn, xâydựng thế giới quan khoa học, thái độ sống tích cực và nâng cao ý thức tráchnhiệm của mỗi công dân, tạo ra sự đồng thuận cao trong xã hội

1.2.1.3 Nhà báo với Đảng

Từ khi ra đời đến nay, những người làm báo cách mạng luôn luôn gắn bó và

là người hướng dẫn tin cậy của đồng bào cả nước, cổ vũ nhân dân đi theo conđường mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân đã chọn Đa số nhà báo Việt Nam khôngchỉ phục tùng sự lãnh đạo của Đảng, tích cực trong việc truyền bá mà họ còn gópphần làm cho chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh luôn giữ vị trí chủđạo trong đời sống tinh thần của xã hội

1.2.2 Các mối quan hệ trong môi trường xã hội

1.2.2.1 Nhà báo với công chúng

Mối quan hệ giữa nhà báo và công chúng là mối quan hệ mang tính liên kếttrong các hành vi đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Trong khi làm nhiệm vụcung cấp thông tin, nhằm thoả mãn đầy đủ các nguyện vọng, nhu cầu và lợi íchcủa công chúng, nhà báo phải đối mặt với một loạt các câu hỏi mang tính đạođức Không chỉ có thế, việc cân nhắc, tính đến mức độ hiệu quả thông tin cũng làtrách nhiệm đạo đức của nhà báo đối với công chúng Khi viết bài, nhà báo cònphải trả lời một loạt các câu hỏi nhằm xem xét, phân tích đầy đủ các khía cạnh,suy xét nghiêm túc trọn vẹn mọi mặt để cung cấp thông tin tốt nhất cho côngchúng

1.2.2.2 Nhà báo với nguồn tin

Có ba kiểu nguồn tin, thứ nhất là tài liệu, thứ hai là môi trường (hoặc hiệntrường) và thứ ba là con người Khi nói đến mối quan hệ đạo đức nghề nghiệp

giữa nhà báo và nguồn tin là nói đến mối quan hệ đạo đức giữa nhà báo vàkiểu nguồn tin thứ ba – con người Quy tắc đạo đức nghề nghiệp quy địnhnhững chuẩn mực khi nhà báo tiếp xúc, thu thập, sử dụng thông tin và tài liệu

do nguồn tin cung cấp

1.2.2.3 Nhà báo với nhân vật trong tác phẩm của mình

Nhân vật trong tác phẩm báo chí là nhân vật có thật, vì vậy nhà báo cầnphải cân nhắc kỹ lưỡng xem nên đưa thông tin gì và không nên đưa thông tin

gì để không gây hại cho nhân vật Nhà báo phải tự đặt ra các câu hỏi như:

Viết như thế này có ảnh hưởng gì đến cuộc sống, lợi ích, nhân phẩm của nhân vật không? Đưa bứa ảnh này, chi tiết này, tính cách này có gây hại gì cho nhân vật không? Nếu công bố mối quan hệ này có làm phức tạp cuộc sống hàng ngày của nhân vật không? Công chúng liệu có hiểu đúng về nhân vật của mình không?

1.2.3 Các mối quan hệ nghề nghiệp

1.2.3.1 Nhà báo với Ban biên tập

Mối quan hệ này đòi hỏi nhà báo phải tuân theo những quy định, chấp hànhnhững đường lối, chủ trương của Ban biên tập, đi đúng tôn chỉ, mục đích của tờbáo Đấy chính là quan hệ đạo đức giữa cá nhân nhà báo với Ban biên tập của mình.Nền tảng của mối quan hệ này là sự thống nhất quan điểm tư tưởng Nhà báo phảitrung thành với toà soạn của mình, phải có bổn phận giữ bí mật của toà soạn Tuynhiên, sự chấp hành này không đồng nghĩa với sự mù quáng mà là sự nhất trí trênnguyên tắc của sự sáng tạo

1.2.3.2 Nhà báo với các đồng nghiệp trong và ngoài toà soạn

Trong mối quan hệ với các đồng nghiệp đòi hỏi nhà báo phải có nghĩa vụ thựchiện tình đồng chí, đồng nghiệp, nghĩa vụ giúp đỡ lẫn nhau, có ý thức dung nạp và

độ lượng với những chính kiến, bất đồng của đồng nghiệp Mối quan hệ nàykhông chỉ bó hẹp trong từng cơ quan báo chí mà ý thức cố kết, tình đoàn kết, sự

tương trợ giúp đỡ lẫn nhau còn phải được thể hiện trong toàn thể cộng đồng nhàbáo

Nguyễn Thị Trường Giang và các nhà khoa học đều đánh giá “Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay” là vấn đề có vai trò rất quan trọng góp phần phát triển của xã hội nói chung và của ngành truyền thông đại chúng nói riêng.

1.2.3.3 Nhà báo với cộng tác viên, thông tin viên

Trách nhiệm đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là phải có thái độ trân trọng

và không được cố tình im lặng, tảng lờ trước những tư liệu, bài vở của các tácgiả gửi về toà soạn Nhà báo phải có thái độ tôn trọng suy nghĩ, lập luận, bốcục, văn phong của tác giả Nhà báo phải có sự bàn bạc, trao đổi, thảo luậnvới tác giả khi có sự thay đổi (dù là nhỏ) trong bài viết Đương nhiên, nhàbáo cũng có chính kiến, không thể đồng ý với tất cả những gì mà tác giả đềxuất

Tiểu kết chương 1: Những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn của

luận án đã được giải quyết trong chương này (1) Đạo đức là một hình thái ý

thức xã hội, nó giữ một vai trò quan trọng nhằm cân bằng trật tự xã hội, tạo

ra sức mạnh cộng đồng (2) Người làm báo mà không có đạo đức sẽ làm hại

nhiều người (nguồn tin, tờ báo, lợi ích xã hội và chính mình) (3) Những nội

dung và yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam đượcxác lập trên cơ sở thống nhất với báo chí thế giới và dựa trên cơ sở thực tiễnhoạt động báo chí Việt Nam, vì vậy có những điểm tương đồng và một số nétmang tính đặc thù (4) Có thể khẳng định rằng trong các mối quan hệ đạođức nghề nghiệp đa số nhà báo Việt Nam luôn ứng xử đúng mực, luôn bámsát các quy định đạo đức nghề nghiệp Song kết quả nghiên cứu cũng chỉ ramột thực trạng đáng buồn Có tới gần 1/4 số nhà báo được hỏi đã vi phạmcác nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp trong các mối quan hệ đạo đức Tuynhững nhà báo vi phạm đạo đức nghề nghiệp chỉ là một bộ phận nhỏ nhưnghậu quả của những hành vi đó lại có tác hại rất lớn đến đời sống của nhândân, sự bình yên của xã hội, đến uy tín, danh dự của người cầm bút