HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI CHỈ SỐ VN30 Chỉ số VN30 1. 9. Chỉ số VN30 VN30 chính là số nhóm các cổ phiếu có vốn hóa lớn trong bộ chỉ số được Sở giao dịch Chứng khoán TPHCM triển khai từ ngày 622012, với mục đích tổng hợp các mã cổ phiếu hàng đầu trên thị trường chứng khoán Việt Nam về giá trị vốn hóa và thanh khoản. Hình thức vận hành của VN30 là tài sản cơ sở cho các sản phẩm ETF và phái sinh chỉ số trong tương lai. Rổ VN30 gồm có 30 công ty lớn nhưng chiếm đến 80% tổng giá trị vốn hóa của thị trường chứng khoán Việt Nam. Các công ty niêm yết nằm trong rổ chỉ số VN30 được đánh giá cao về mặt quản trị công ty so với mặt bằng chung. Các công ty nằm trong VN30 chiếm khoảng 60% giá trị giao dịch của thị trường chứng khoán. Tên gọi VN30 được lấy theo chuẩn đặt tên của bộ chỉ số chứng khoán quốc tế. 1. 10. Chỉ số VN30 có ý nghĩa gì? Mô tả hiệu suất các cổ phiếu có lượng thanh khoản và giá trị vốn hóa cao: VN30 được xem là đại diện cho các cổ phiếu bluechip, có sức hấp dẫn cao với các nhà đầu tư có ý định dài hạn hay nhà đầu tư khối ngoại. Mô tả các doanh nghiệp đầu ngành ở các lĩnh vực khác nhau: Để lọt vào rổ VN30, các doanh nghiệp đều phải đứng đầu ngành của một lĩnh vực. Nếu doanh nghiệp hoạt động không hiệu quả sẽ dễ dàng bị đào thải ra khỏi rổ cổ phiếu này bởi các doanh nghiệp cùng ngành hoặc khác ngành khác. Mô tả sự quan tâm của các khối đầu tư dành cho các lĩnh vực trọng điểm: Kể từ khi xuất hiện, chỉ số VN30 liên tục thay đổi. Các cổ phiếu có tín hiệu giảm tính thanh khoản sẽ bị rời khỏi rổ 30 cổ phiếu này. Điều đó cho thấy các nhóm vốn đầu tư cổ phiếu bị dịch chuyển đầu tư sang các lĩnh vực khác hoặc các nhóm các mã cổ phiếu cùng ngành khác.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI KHOA KẾ TOÁN – KIỂM TOÁN
BÀI THẢO LUẬN HỌC PHẦN: THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
Đề tài: Tìm hiểu về một loại chứng khoán phái sinh đang được niêm yết trên sở giao
dịch chứng khoán hiện nay.
Giảng viên giảng dạy: Đặng Thị Lan Phương
Nhóm thực hiện: Nhóm 11
HÀ NỘI – 2021
Trang 2M c l c ụ ụ
MỞ ĐẦU 1
Phần I CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH 2
1 Khái quát về chứng khoán phái sinh 2
1 1 Khái niệm chứng khoán phái sinh 2
1 2 Đặc trưng của chứng khoán phái sinh 2
1 3 Phân loại chứng khoán phái sinh 2
1 4 Ưu, nhược điểm của chứng khoán phái sinh 3
1 5 Sự khác biệt của giao dịch Chứng khoán phái sinh (HĐTL) với giao dịch cổ phiếu 5
2 Chứng khoán phái sinh đang được niêm yết 6
2 1 Khái niệm 6
2 2 Điều kiện để chứng khoán phái sinh được niêm yết 6
2 3 Lợi ích của chứng khoán phái sinh được niêm yết 7
Phần II HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI CHỈ SỐ VN30 8
1 Chỉ số VN30 8
1 1 Chỉ số VN30 8
1 2 Chỉ số VN30 có ý nghĩa gì? 9
2 Hợp đồng tương lai chỉ số VN30 9
2 1 Đặc điểm của HĐTL chỉ số VN30: 9
2 2 Ưu, nhược điểm của hợp đồng chỉ số VN30 11
2 3 Giá niêm yết trên thị trường trong tương lai 12
3 Tình hình phát triển của HĐTL VN30 hiện nay và tiềm năng phát triển trong tương lai 13
Phần III Kết luận 15
Trang 3MỞ ĐẦU
Việt Nam đã gia nhập WTO, các doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước những khó khăn, những cạnh tranh trên thị trường quốc tế Bên cạnh đó, những biến động bất thường về nền kinh tế toàn cầu, những tăng giảm đột ngột của giá xăng, dầu thế giới, những bấp bênh của tỷ giá đồng USD… đang là những vấn đề đáng lo lắng cho những nhà đầu tư, những doanh nghiệp xuất nhập khẩu Vậy phải làm gì để giảm bớt rủi ro?
Để tối thiểu tổn thất và tối đa hoá lợi nhuận? Một đòi hỏi cấp thiết đối với thị trường là phải đa dạng hoá các sản phẩm tài chính phái sinh, nâng cao chất lượng các dịch vụ hiện có, khuyến khích các doanh nghiệp tích cực tham gia vào thị trường này để loại bỏ bớt những rủi ro không đáng có
Chính vì thế mà thị trường chứng khoán đang “nóng” lên từng ngày nhờ có sản phẩm phái sinh Và từ đó Hợp đồng tương lai trên chỉ số VN30 đã ra đời- công cụ phái sinh đầu tiên trên thị trường chứng khoán Việt Nam Một loại chứng khoán phái sinh quan trọng, không thể thiếu trên thị trường chứng khoán, thị trường tài chính thế giới nói chung và thị trường chứng khoán, thị trường tài chính Việt Nam nói riêng Không chỉ tạo nên cơ hội sinh lời cao, công cụ tài chính này còn đóng vai trò chính trong việc giảm thiểu rủi ro cho thị trường cơ sở Nó đã và đang trở thành một công cụ tài chính nhận được nhiều sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư hiện nay, theo đó nhu cầu tìm hiểu
về hợp đồng tương lai trên chỉ số VN30 cũng là mong muốn của rất nhiều người Nắm bắt được thực trạng đó, cùng với đề tài tìm hiểu loại chứng khoán phái sinh đang được niêm yết trên cơ sở giao dịch chứng khoán hiện nay cho nên nhóm 11 đã quyết định lựa chọn sản phẩm chứng khoán phái sinh Hợp đồng tương lai chỉ số VN30
Trang 4CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHỨNG KHOÁN PHÁI SINH
Khái quát về chứng khoán phái sinh
1.1 Khái niệm chứng khoán phái sinh
- Chứng khoán phái sinh được định nghĩa là một công cụ tài chính dưới dạng hợp
đồng mà trong đó giá trị của CKPS phụ thuộc vào một hay nhiều loại tài sản cơ sở
- Cụ thể, hợp đồng xác nhận quyền và nghĩa vụ của các bên đối với việc thanh toán tiền, chuyển giao số lượng tài sản cơ sở vào thời điểm xác định trong tương lai với mức giá nhất định được thỏa thuận trước Tài sản cơ sở của CKPS cũng được quy định là chứng khoán, các chỉ số chứng khoán hoặc tài sản khác (thực phẩm, nông sản, kim loại )
- Hay hiểu một cách đơn giản hơn, tại thị trường Việt Nam, các sản phẩm chứng khoán phái sinh cho phép nhà đầu tư đặt cược vào sự “tăng” hoặc “giảm” của tài sản
cơ sở trong tương lai Nếu sự thay đổi đó diễn ra đúng như dự đoán của nhà đầu tư, nhà đầu tư sẽ có lời
1.2 Đặc trưng của chứng khoán phái sinh
Đặc điểm nổi bật đầu tiên chính là mối quan hệ giữa tài sản cơ sở và chứng
khoán phái sinh Mỗi chứng khoán phái sinh được thành lập trên tối thiểu một tài sản
cơ sở và có giá trị gắn liền với giá trị của phần tài sản đó
Điểm thứ hai là chứng khoán phái sinh không xác nhận quyền sở hữu với tài sản
cơ sở mà chỉ là sự cam kết về quyền và nghĩa vụ phát sinh trong tương lai giữa hai bên tham gia Thêm nữa, loại chứng khoản này còn là công cụ gắn liền cùng đòn bẩy tài chính Do đó, chứng khoán phái sinh mang tính chất chủ yếu là đầu tư vào sự biến động giá trị của tài sản chứ không phải là sự đầu tư vào một loại tài sản thực tế
Giao dịch chứng khoán phái sinh vào lúc ban đầu yêu cầu về vốn đầu tư không
cao, thấp hơn nhiều so với việc đầu tư trong thị trường tài sản cơ sở Tuy nhiên, song song với tiềm năng về lợi nhuận và vốn đầu tư thì nguy cơ tiềm ẩn cũng không thấp vì những dự báo của nhà đầu tư có thể chênh lệch so với thực tế
Trang 51.3 Phân loại chứng khoán phái sinh
Bằng cơ chế hoạt động linh hoạt như vậy, CKPS được triển khai đa dạng dưới 04 loại chính bao gồm:
Hợp đồng Kỳ hạn (HĐKH): là cam kết mua hoặc bán một hoặc một nhóm chứng
khoán hoặc chỉ số chứng khoán nhất định với một số lượng và một mức giá nhất định vào ngày xác định trong tương lai
Hợp đồng Tương lai (HĐTL): là hợp đồng mua hoặc bán một khối lượng chứng
khoán nào đó, tại một thời điểm xác định trong tương lai Đây là hợp đồng đặc biệt được giao dịch theo tiêu chuẩn của SGD
Hợp đồng Quyền chọn (HĐQC): là loại hợp đồng cho phép bên nắm giữ quyền
(bên mua quyền) được mua (nếu là hợp đồng quyền chọn mua) hoặc bán (nếu là hợp đồng quyền chọn bán) nhưng không bắt buộc một khối lượng chứng khoán nhất định với một mức giá và trong một thời điểm xác định
Hợp đồng Hoán đổi (HDHĐ): là một thỏa thuận pháp lý trong đó có hai bên cam
kết hoán đổi dòng tiền của một công cụ tài chính của một bên với dòng tiền của công cụ tài chính của bên còn lại trong một khoảng thời gian nhất định
1.4 Ưu, nhược điểm của chứng khoán phái sinh
a Ưu điểm chứng khoán phái sinh
Tính thanh khoản cao
Về cơ bản, chứng khoán phái sinh có các ưu điểm hỗ trợ cho thanh khoản hơn so với thị trường cơ sở Cụ thể:
Chứng khoán phái sinh cho phép nhà đầu tư tận dụng các lợi thế về đòn bẩy
Giao dịch - bù trừ nhanh chóng
Không giới hạn việc nắm giữ cổ phiếu
Bên cạnh đó, nhà đầu tư cũng có thể liên tục dự đoán xu thế thị trường
Số lượng phát hành/niêm yết
Khác với thị trường cơ sở, chứng khoán phái sinh sẽ không giới hạn về số lượng phát hành/niêm yết Tuy nhiên, chứng khoán phái sinh cũng có giới hạn vị thế:
Trang 6 Đối với nhà đầu tư chuyên nghiệp: 20.000 vị thế/tài khoản.
Nhà đầu tư tổ chức: 10.000 vị thế
Nhà đầu tư cá nhân: 5.000 vị thế
Phòng ngừa rủi ro biến động giá
Hợp đồng tương lai được sử dụng để phòng ngừa rủi ro đối với vị thế của một tài sản cơ sở Từ đó, nhà đầu tư có thể giảm được một số thiệt hại hoặc thua lỗ khi tài sản với vị thế cơ sở của mình trên đà biến động giá bất lợi
Giao dịch linh hoạt
Cách thức giao dịch của chứng khoán phái sinh cũng tương tự như thị trường cơ
sở Tuy nhiên nó có sự linh hoạt cao hơn Cụ thể, với tính linh hoạt, các nhà đầu tư có thể bán khống hoặc giao dịch T+0 chốt lãi/ lỗ ngay trong ngày
Lợi thế đòn bẩy tài chính
Lợi thế đòn bẩy tài chính là công cụ được sử dụng để giúp nhà đầu tư sở hữu được nhiều cổ phiếu hơn với mức giá thấp Đặc biệt, giao dịch CKPS về lúc ban đầu yêu cầu vốn đầu tư không cao, thấp hơn rất nhiều so với việc đầu tư trong thị trường chứng khoán cơ sở Ví dụ: Nếu bạn phải mua cổ phiếu A với giá 100$/ 1 cổ phiếu thì với đòn bẩy 1:50, bạn có thể sở hữu cổ phiếu A chỉ với 2$/ 1 cổ phiếu
b Nhược điểm chứng khoán phái sinh
Sau khi đã nói qua về các ưu điểm chứng khoán phái sinh thì mọi người hãy cùng điểm đến một số nhược điểm, hạn chế đáng lưu ý của thị trường này ngay dưới đây
Rủi ro trong chiến lược đầu tư
Trong trường hợp thay đổi về giá tài sản cơ sở trên thị trường chứng khoán không đúng với dự đoán làm căn cứ ban đầu Lúc này thua lỗ sẽ xảy ra và với tác động của đòn bẩy, mức thua lỗ tính theo phần trăm số vốn đầu tư ban đầu sẽ lớn hơn rất nhiều
Đầu cơ
Trang 7Đầu cơ là một nhược điểm nổi trội của chứng khoán phái sinh do thị trường có tính 2 chiều Do đó, nhà đầu tư đều có thể kiếm được lợi nhuận cả khi thị trường đi lên hoặc đi xuống nếu như dự đoán đúng được xu hướng của nó
Bán khống chứng khoán
Ngoài ra, các nhà đầu tư cũng có thể bán khống chứng khoán phái sinh Trong khi
đó, thị trường chứng khoán cơ sở sẽ có giới hạn Do chứng khoán cơ sở phụ thuộc vào
tổ chức phát hành và bị cấm hoặc hạn chế tại một số thị trường
Yêu cầu ký quỹ bổ sung
Cơ chế thanh toán của hợp đồng tương lai (sản phẩm đầu tiên của chứng khoán phái sinh) là thanh toán hàng ngày Các khoản lỗ, lãi phát sinh từ hợp đồng tương lai được hiện thực hóa hàng ngày và được phản ánh cụ thể ngay trên tài khoản ký quỹ của nhà đầu tư
Các nhà đầu tư phải thực hiện ký quỹ ngay khi số tiền trên tài khoản ký quỹ của nhà đầu tư xuống bằng hoặc thấp hơn so với mức ký quỹ duy trì Do đó, một trong những yêu cầu khi tham gia hợp đồng tương lai là nhà đầu tư phải có năng lực nhất định về tài chính Nếu không thực hiện ký quỹ bổ sung kịp thời khi có yêu cầu thì vị thế của nhà đầu tư sẽ đóng lại, gây thua lỗ, thậm chí có thể dẫn đến phá sản
1.5 Sự khác biệt của giao dịch Chứng khoán phái sinh (HĐTL) với giao dịch cổ phiếu
Các HĐTL cũng có những bảng giá riêng, NĐT sẽ dựa vào kỳ vọng của mình về
sự tăng hay giảm chỉ số để đặt lệnh và khớp lệnh giao dịch NĐT kỳ vọng chỉ số tăng
sẽ mua HĐTL chỉ số, ngược lại, NĐT sẽ bán HĐTL chỉ số nếu kỳ vọng chỉ số giảm Theo đó, điểm khác biệt đầu tiên của giao dịch HĐTL là “đáo hạn”, vì vậy khi giao dịch hợp đồng NĐT cần chú ý để lựa chọn hợp đồng có tháng đáo hạn phù hợp với kế hoạch đầu tư
Điểm khác biệt thứ hai, nếu NĐT muốn mua cổ phiếu trên thị trường cơ sở cần phải có đủ tiền trước khi giao dịch, ở giao dịch HĐTL thì không NĐT không nhất
Trang 8thiết phải có đủ toàn bộ số tiền để tham gia mua hoặc không cần nắm giữ tài khoản để tham gia bán Với điểm khác biệt này dẫn NĐT đến với khái niệm mới “Ký quỹ”
Ký quỹ trong giao dịch chứng khoán phái sinh đóng vai trò là khoản đặt cọc đảm bảo việc thực hiện nghĩa cụ của cả hai bên khi tham gia hợp đồng Tỉ lệ ký quỹ ban đầu cho mỗi loại hợp đồng là khác nhau và được quy định bởi Trung tâm lưu ký Trong trường hợp NĐT không đủ số tiền ký quỹ như yêu cầu có thể bị gọi ký quỹ và NĐT sẽ phải hoàn thành đầy đủ ký quỹ để tiếp tục giữ hợp đồng
Một điểm khác biệt nữa của chứng khoán phái sinh là cơ chế thanh toán hàng ngày NĐT khi giao dịch hợp đồng phải thực hiện thanh toán toàn bộ lãi, lỗ mỗi ngày
Nếu tài khoản chứng khoán phái sinh lỗ ròng: NĐT sẽ cần thanh toán đầy đủ toàn
bộ số lỗ phát sinh chậm nhất đến 9h sáng ngày hôm sau
Nếu tài khoản chứng khoán phái sinh của nhà đầu tư lãi ròng: nhà đầu tư sẽ nhận được đầy đủ số lãi phát sinh sau 11h sáng ngày hôm sau
Chứng khoán phái sinh đang được niêm yết
1.6 Khái niệm
Chứng khoán phái sinh đang được niêm yết là chứng khoán phái sinh được công
bố là chứng khoán đủ tiêu chuẩn được giao dịch tại thị trường giao dịch tập trung
1.7 Điều kiện để chứng khoán phái sinh được niêm yết
Để chứng khoán phái sinh được niêm yết trên sàn giao dịch thì phải được Sở giao dịch chứng khoán chấp thuận cho công ty phát hành có chứng khoán được phép niêm yết và giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán với điều kiện công ty đó đáp ứng đầy
đủ các tiêu chuẩn về định lượng cũng như định tính mà Sở giao dịch chứng khoán (SGDCK) đề ra:
- Vốn điều lệ: Theo quy định tại Điều 15 Luật chứng khoán 2019 thì mức vốn điều lệ
đã góp tại thời điểm đăng ký chào bán từ 30 tỷ đồng trở lên tính theo giá trị ghi trên
sổ kế toán
- Thời gian và kết quả hoạt động
Trang 9 Yêu cầu hoạt động trên 01 năm dưới hình thức Công ty Cổ phần tính đến thời điểm đăng ký niêm yết trên thị trường chứng khoán (trừ trường hợp Doanh nghiệp Nhà nước cổ phần hoá gắn với niêm yết)
Hoạt động kinh doanh của 02 năm liên tục trước thời điểm đăng ký niêm yết có lãi, cùng với đó là điều kiện không có lỗ luỹ kế tính đến năm đăng ký niêm yết thị trường chứng khoán
Công ty có yêu cầu niêm yết trên thị trường chứng khoán không thuộc trường hợp đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đã bị kết án về một trong các tội liên quan đến xâm phạm trật tự quản lý kinh tế mà chưa được xoá án tích
- Cơ cấu cổ đông
Đại Hội đồng cổ đông đồng ý thông qua phương án phát hành và phương án sử dụng vốn thu được từ thị trường chứng khoán
Tối thiểu là 15% số cổ phiếu có quyền biểu quyết của Công ty phát hành phải được bán cho ít nhất 100 nhà đầu tư không phải là cổ đông lớn Trong trường hợp vốn điều lệ của Công ty phát hành từ 1000 tỷ đồng trở lên thì tỷ lệ tối thiểu
là 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết của Công ty
Trước khi Công ty chính thức chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng, các cổ công lớn của Công ty phải tiến hành cam kết cùng nhau nắm giữ ít nhất 20% vốn điều lệ của Công ty phát hành tối thiểu 01 năm kể từ ngày kết thúc đợt chào bán Ngoài ra, sau khi thực hiện đợt chào bán cổ phiếu Công ty có yêu cầu niêm yết phải có cam kết và thực hiện niêm yết/đăng ký giao dịch cổ phiếu trên hệ thống giao dịch chứng khoán
- Các điều kiện khác
Công ty có yêu cầu niêm yết phải có hồ sơ Đăng ký niêm yết cổ phiếu hợp lệ theo quy định của pháp luật
Có công ty chứng khoán tư vấn về hồ sơ Đăng ký chào bán cổ phiếu ra công chúng (trừ trường hợp Công ty có yêu cầu niêm yết là Công ty Chứng khoán)
Công ty chứng khoán phải mở tài khoản phong tỏa nhận tiền mua của phiếu của đợt chào bán
1.8 Lợi ích của chứng khoán phái sinh được niêm yết
Trang 10- Thiết lập quan hệ hợp đồng giữa SGDCK với tổ chức phát hành có chứng khoán
niêm yết, từ đó quy định trách nhiệm và nghĩa vụ của tổ chức phát hành trong việc công bố thông tin, đảm bảo tính trung thực, công khai và công bằng
- Nhằm mục đích hỗ trợ thị trường hoạt động ổn định, xây dựng lòng tin của công chúng đối với thị trường chứng khoán bằng cách lựa chọn các chứng khoán có chất lượng cao để giao dịch
- Cung cấp cho các nhà đầu tư những thông tin về các tổ chức phát hành
- Giúp cho việc xác định giá chứng khoán được công bằng trên thị trường đấu giá vì thông qua việc niêm yết công khai, giá chứng khoán được hình thành dựa trên sự tiếp xúc hiệu quả giữa cung và cầu chứng khoán
HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI CHỈ SỐ VN30
Chỉ số VN30
1.9 Chỉ số VN30
VN30 chính là số nhóm các cổ phiếu có vốn hóa lớn trong bộ chỉ số được Sở giao
dịch Chứng khoán TPHCM triển khai từ ngày 6/2/2012, với mục đích tổng hợp các mã
cổ phiếu hàng đầu trên thị trường chứng khoán Việt Nam về giá trị vốn hóa và thanh khoản Hình thức vận hành của VN30 là tài sản cơ sở cho các sản phẩm ETF và phái sinh chỉ số trong tương lai Rổ VN30 gồm có 30 công ty lớn nhưng chiếm đến 80% tổng giá trị vốn hóa của thị trường chứng khoán Việt Nam Các công ty niêm yết nằm trong
rổ chỉ số VN30 được đánh giá cao về mặt quản trị công ty so với mặt bằng chung Các công ty nằm trong VN30 chiếm khoảng 60% giá trị giao dịch của thị trường chứng khoán
Tên gọi VN30 được lấy theo chuẩn đặt tên của bộ chỉ số chứng khoán quốc tế
Công thức tính chỉ số VN30 như sau:
Trong đó:
- CMV: giá trị vốn hóa của 30 doanh nghiệp trong rổ VN30 tại thời điểm hiện tại