Ý nghĩa lịch sử của tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng phê phán thế kỷ XIX đối với sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học

Ý nghĩa lịch sử của tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng phê phán thế kỷ XIX đối với sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học Ý nghĩa lịch sử của tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng phê phán thế kỷ XIX đối với sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học Ý nghĩa lịch sử của tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng phê phán thế kỷ XIX đối với sự ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học

TUYÊN TRUYỀN KHOA HỌC

NGUYỄN THỊ THU PHƯƠNG

ĐỀ TÀI : Ý nghĩa lịch sử của tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng phê phán thế kỷ XIX đối với sự

ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học

MÔN : CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Hà Nội - 2022

TUYÊN TRUYỀN KHOA HỌC

NGUYỄN THỊ THU PHƯƠNG

ĐỀ TÀI : Ý nghĩa lịch sử của tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng phê phán thế kỷ XIX đối với sự

ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học

Lớp : Xuất bản điện tử K41

Mã sinh viên : 2158020055

MÔN : CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Hà Nội - 2022

MỞ ĐẦU……… 1

Chương 1: Ý nghĩa lịch sử chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán……… 4

1.1 Khái niệm và giai đoạn của chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán 4

1.1.2 Khái niệm ……… 4

1.1.3 Giai đoạn ……… 4

1.2 Những giá trị của chủ nghĩa xã hội không tưởng……….6

1.3 Những hạn chế của chủ nghĩa xã hội không tưởng ……….7

Chương 2: Ý nghĩa lịch sử của tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng phê phán thế kỉ XIX đối với sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học………… 9

2.1 Hoàn cảnh ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học……… 9

2.2 Tiền đề khoa học tự nhiên và tư tưởng lý luận……… 10

2.3 Ý nghĩa của việc nghiên cứu chủ nghĩa xã hội khoa học……… 12

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ……… 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO……….15

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Như chúng ta đã biết, Dân tộc Việt Nam được hưởng độc lập tự do hoà bình như ngày nay là công lao to lớn của thế hệ cha anh ta đã đổ máu Trong đó chúng

ta không thể quên rằng tạo nên nền tảng độc lập - tự do như ngày nay có được là nhờ con đường cách mạng vô sản của Lenin soi sấng và dưới sự sáng tạo khoa học, tài tình của Hồ Chí Minh Điều đó đã được lịch sử nhân chứng rằng cách mạng giải phóng dân tộc đã thành công khi đi theo con đường cách mạng vô sản

và dân tộc Việt Nam đã trở thành nước độc lập, tự do

Tuy nhiên trong bối cảnh hoà nhập như ngày nay, những thành phần thế lực thù địch vẫn âm thầm thực hiện chiến lược hoà bình Có Những người cho rằng, Chủ nghĩa Mác - Lê-nin đã lỗi thời thường chủ yếu dựa vào bốn lý do: 1 Chủ nghĩa Mác - Lê-nin ra đời từ các điều kiện kinh tế - xã hội ở thế kỷ 19 và đầu thế

kỷ 20 nên không còn phù hợp với thực tiễn hiện nay; 2 Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa (XHCN) ở Đông Âu xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH) hiện thực theo học thuyết của C Mác, Ph.Ăng-ghen, V.I.Lê-nin, và sự sụp đổ của Liên Xô cùng các nước XHCN ở Đông Âu cho thấy đó là một học thuyết sai lầm; 3 Điều kiện kinh tế và xã hội ở các nước tư bản phát triển được cải thiện rất nhiều so với

ở các nước đi theo con đường XHCN, chứng tỏ chủ nghĩa tư bản (CNTB) là ưu việt; 4 Một loạt sai lầm, khuyết điểm mà các nước đi theo con đường xã hội chủ nghĩa, trong đó có Việt Nam, đã và đang mắc phải đã chứng tỏ lý luận về chủ nghĩa xã hội là sai lầm và lỗi thời! Chính Vì thế, làm sáng tỏ bản chất vấn đề là một yêu cầu bức thiết trong cuộc đấu tranh chống lại các quan điểm sai trái, thù địch

Xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn trên, em quyết định chọn đề tài “Ý nghĩa

lịch sử của tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng phê phán thế kỉ XIX đối

với sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học” làm đề tài tiểu luận kết thúc học

phần Chủ nghĩa xã hội khoa học của mình

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

- Đối tượng nghiên cứu: Ý nghĩa lịch sử tư tưởng chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán

- Phạm vi nghiên cứu : Đề tài chủ yếu nghiên cứu vào phạm vi thời gian cuối thế

kỉ XIX

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu và làm rõ ý nghĩa lịch sử tư tưởng chủ nghĩa

xã hội không tưởng phê phán Từ đó làm sáng tỏ bản chất vấn đề là một yêu cầu bức thiết trong cuộc đấu tranh chống lại các quan điểm sai trái, thù địch

- Nhiệm vụ nghiên cứu: Để hoàn thành mục đích trên, cần hoàn thành những

nhiệm vụ sau:

+ Khái quát về bản chất vấn đề

+ ý nghĩa lịch sử chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán

+ Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học và ý nghĩa của vấn đề này

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp luận biện chứng

- Phương pháp nghiên cứu lịch sử

- Phương pháp phân tích

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp liệt kê

5 Kết cấu tiểu luận:

Ngoài mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung đề tài bao gồm:

1 Ý nghĩa lịch sử chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán

2 Ý nghĩa lịch sử của tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng phê phán thế

kỉ XIX đối với sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học

NỘI DUNG

Chương 1 : Ý nghĩa lịch sử chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán.

1.1 Khái niệm và giai đoạn của chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán

1.1.1 Khái niệm

Chủ nghĩa xã hội không tưởng là tổng hợp các học thuyết xã hội biểu hiện dưới dạng chưa chín muồi nguyện vọng muốn xây dựng một xã hội kiểu mới, là một hệ thống những quan điểm, tư tưởng về giải phóng xã hội, giải phóng con người; xây dựng một xã hội mới tốt đẹp không có áp bức, bóc lột, đảm bảo cho mọi người thực sự có cuộc sống bình đẳng, hạnh phúc, nhưng lại đưa ra con đường, biện pháp sai lầm, đó là bằng giáo duc, thuyết phục và tuyên truyền hòa bình cho lý tưởng của họ Chính sự xuất hiện chế độ tư hữu, xuất hiện giai cấp thống trị và bóc lột mà xuất hiện các phong trào và tư tưởng xã hội chủ nghĩa

1.1.2 Giai đoạn

Giai đoạn thứ nhất : Những khuynh hướng tư tưởng xã hội chủ

nghĩa thời cổ đại Chế độ chiếm hữu nô lệ là bước phát triển tất yếu của lịch sử Giai cấp quý tộc chủ nô và giai cấp nô lệ là hai giai cấp

cơ bản mang tính chất đối kháng quyết liệt Mâu thuẫn giai cấp và cuộc đấu tranh giai cấp là miếng đất làm nảy sinh những mầm mống

tư tưởng xã hội chủ nghĩa Tư tưởng xã hội chủ nghĩa thời cổ đại thể hiện trong dòng “văn học chưa thành văn” Phản ánh những sự bất bình của đông đảo quần chúng lao động đối với các hành vi áp bức, bóc lột của giai cấp thống trị; mặt khác, nêu lên ước mơ, khát vọng của công chúng bị bóc lột, bị áp bức về một xã hội bình đẳng, công bằng, bác ái, nhưng rất mơ hồ

Giai đoạn thứ hai : Tư tưởng xã hội chủ nghĩa từ thế kỷ XV đến

cuối thế kỷ XVIII Chủ nghĩa tư bản ra đời và sau đó phát triển ở một số nước, trước hết là ở châu Âu Sự phân hóa giai cấp diễn ra mạnh mẽ và kèm theo đó là những xung đột giai cấp cũng diễn ra quyết liệt Giai cấp tư sản từng bước thiết lập địa vị thống trị của mình và đã dùng nhiều thủ đoạn áp bức, bóc lột tàn bạo đối với người lao động Trong bối cảnh lịch sử đó, đã xuất hiện các nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng Thông qua các tác phẩm “văn học nhân đạo” của mình, các nhà nhân đạo thời cận đại đã lên án, phê phán chế độ xã hội dựa trên chế độ tư hữu, đòi hỏi phải thay thế chế độ

xã hội đó bằng một xã hội mới thực sự tự do, công bằng, bác ái Giai đoạn này có rất nhiều đại biểu ưu tú, điển hình là những đại biểu sau: Tômát Morơ (1478 - 1535) là tác giả của tác phẩm văn học xã hội chủ nghĩa không tưởng đầu tiên, tác phẩm “Không tưởng” (“Utôpi”); Tômađô Campanenla (1568 - 1639) là tác giả của tác phẩm “Thành phố mặt trời”; Grắccơ Babớp (1760 - 1797) và những người bạn chiến đấu cùng chí hướng của ông, lần đầu tiên trong lịch sử, đã nói đến vấn đề đấu tranh cho chủ nghĩa xã hội với tính cách một phong trào thực tiễn, chứ không chỉ là tư tưởng

“Tuyên ngôn của những người bình dân” của chủ nghĩa Babớp được coi là một cương lĩnh hành động chưa từng có trong lịch sử trước đây của tư tưởng xã hội chủ nghĩa với những nhiệm vụ, những biện pháp cụ thể cần thực hiện ngay trong quá trình hành động dẫn đến

xã hội mới công bằng

Giai đoạn thứ ba : Chủ nghĩa xã hội không tưởng - phê phán đầu

thế kỷ XIX Từ cuối thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XIX, cuộc cách mạng công nghiệp về cơ bản hoàn thành ở nước Anh và sau đó tiếp

diễn ở một số nước Tây Âu Đây là giai đoạn chủ nghĩa tư bản chiến thắng chế độ phong kiến, giai cấp tư sản đã bắt đầu bộc lộ bản chất

cố hữu của nó: phản động và bóc lột áp bức nhân dân lao động vì quyền lợi của giai cấp mình; Đây cũng là giai đoạn giai cấp vô sản hiện đại hình thành và bắt đầu thức tỉnh về chính trị Trong điều kiện lịch sử ấy, đã xuất hiện những đại biểu mới của chủ nghĩa xã hội không tưởng Đó là các nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng - phê phán vĩ đại: C.H Xanh Ximông, Ph.S Phuriê, R Ôoen Trong thời

kỳ này, các tư tưởng xã hội chủ nghĩa được thể hiện như là một học thuyết Chủ nghĩa xã hội không tưởng - phê phán đã tố cáo, phê phán sâu sắc xã hội tư bản chủ nghĩa, phủ định nó, đồng thời đề xuất con đường, biện pháp và những dự đoán thiên tài về xã hội tương lai phải làm một cuộc cách mạng mới vì hạnh phúc của toàn

xã hội nhằm xóa bỏ những điều kiện bất công và phi lý, chủ trương giải quyết bằng con đường thuần túy hòa bình, thực hiện sự tuyên truyền để thúc đẩy các vua chúa sử dụng quyền lực mà nhân dân giao phó cho họ để thực hiện những biến đổi Phải xây dựng xã hội mới trên nguyên tắc điều hòa giai cấp và không chủ trương xóa bỏ chế độ tư hữu

1.2 Những giá trị của chủ nghĩa xã hội không tưởng

Trước tình hình đó, mét bộ phận trí thức tư sản và tiểu tư sản có tư tưởng tiến bộ đã phản ánh những lợi ích, khát vọng của giai cấp công nhân và quần chúng lao động bị áp bức chống lại sự bất công của xã hội Tiêu biểu là ba nhà tư tưởng vĩ đại : Hằngri Xanh mông, Sáclơ Phuric và Rôbốt Ôoen

Mặc dù còn rất nhiều hạn chế song chủ nghĩa xã hội không tưởng đã đặt những viên gạch đầu tiên cho sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học với những giá trị không thể phủ nhận

Thứ nhất, chủ nghĩa xã hội không tưởng có giá trị phê phán, lên án

tiến tới phủ nhận chủ nghĩa tư bản - được xây dựng trên cơ sở chế

độ tư hữu, chế độ người bóc lột người đồng thời phản ánh đời sống khổ cực cũng như khát vọng của quần chúng lao động về một xã hội tốt đẹp hơn

Thứ hai, nhiều nhà không tưởng đã nhận ra rằng một xã hội xây

dựng trên cơ sở tư hữu về tư liệu sản xuất thì không thể có tự do, bình đẳng, hạnh phúc thực sự Họ khẳng định phải xoá bỏ chế độ tư hữu và xây dựng chế độ công hữu về tư liệu sản xuất

Thứ ba, các nhà không tưởng đã đưa ra nhiều luận điểm có giá trị,

nhiều tiên đoán, dự đoán tài tình về quy luật phát triển xã hội, để lại cho Mác - Ăngghen tiền đề xây dựng xã hội mới xã hội xã hội chủ nghĩa

Thứ tư, chủ nghĩa xã hội không tưởng thấm nhuần tư tưởng nhân

văn, nhân đạo sâu sắc, góp phần động viên, thức tỉnh ý thức đấu tranh của quần chúng lao động chống lại chủ nghĩa tư bản, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển

Thứ năm, chủ nghĩa xã hội không tưởng đã để lại những tiền đề,

luận điểm có giá trị cho chủ nghĩa xã hội khoa học

1.3 Những hạn chế của chủ nghĩa xã hội không tưởng

Ra đời trong hoàn cảnh chủ nghĩa tư bản chưa phát triển đến đỉnh điểm – chủ nghĩa đế quốc nên bản thân nó chưa bộc lộ hết bản chất, mâu thuẫn giai cấp chưa chín muồi Trong khi giai cấp công nhân chưa thật sự trưởng thành Bên cạnh đó, các nhà tư tưởng vẫn bị trói

buộc trong quan niệm duy tâm lịch sử và lập trường nhân đạo tư sản Về vấn đề này, trong “Tuyên ngôn Đảng Cộng sản” có nhận định : “Họ nhận thức được mâu thuẫn đối kháng giữa các giai cấp, nhưng họ không nhận thức được vai trò lịch sử của giai cấp vô sản;

họ muốn lấy tài ba cá nhân để thay cho hoạt động xã hội, lấy những điều kiện tưởng tượng thay cho những điều kiện lịch sử của sự giải phóng con người, họ cho rằng " tương lai của thế giới sẽ được giải quyết bằng cách tuyên truyền và thực hành những kế hoạch tổ chức

xã hội của họ” Chính vì vậy, chủ nghĩa xã hội không tưởng vẫn chỉ

là “không tưởng” khi không thể vượt qua được những rào cản do chính nó tạo ra :

Hạn chế thứ nhất, không giải thích được bản chất của chế độ nô lệ làm thuê trong xã hội Tư bản chủ nghĩa, không phát hiện học thuyết

về giá trị thặng dư trong nền sản xuất Tư bản chủ nghĩa

Thứ hai, chưa phát hiện được lực 1 ượng xã hội có khả năng lật đổ

chế độ tư bản và xây dựng thành công chế độ xã hội mới tốt đẹp hơn tức là chưa phát hiện đ trợc sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Thứ ba, các nhà không tưởng chưa ai tù đặt mình là người đại diện

cho quyền lợi của giai cấp vô sản và nhân dân lao động để đấu tranh giải phóng họ, họ tách học thuyết của mình ra khái phong trào quần chúng

Thứ tư, các nhà không tưởng còn đứng trên quan điểm duy tâm để

mưu cầu giải phóng xã hội, chủ trương thực hiện bằng con đường hoà bình

Ngày nay, người ta không thể đòi hỏi gì hơn ở những nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng khi mà những hạn chế của họ hoàn toàn do

những điều kiện lịch sử khách quan quy định Mặc dù chủ nghĩa xã hội không tưởng có nhiều giá trị, song nó mắc phải những hạn chế nên nó chỉ có vai trò tích cực trong một giai đoạn lịch sử nhất định Khi cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân chống giai cấp

tư sản phát triển tới quy mô rộng lớn, đòi hỏi phải có một lý luận khoa học và cách mạng soi đường, khi chủ nghĩa xã hội khoa học ra đời thì các trào lưu của chủ nghĩa xã hội không tưởng trở nên lỗi thời, bảo thủ, thậm chí còn mang tính chất phản động, cản trở phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động chống giai cấp tư sản

Chương 2 : Ý nghĩa lịch sử của tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng phê phán thế kỉ XIX đối với sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học.

2.1 Hoàn cảnh ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học.

Điều kiện kinh tế - xã hội : Vào những năm 40 của thế kỷ XIX, cuộc cách mạng công nghiệp đã hoàn thành nước Anh và bắt đầu chuyển sang nước Pháp, Đức làm xuất hiện một lực lượng sản xuất mới, đó là nền đại công nghiệp Nền đại công nghiệp phát triển đã làm cho phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa có bước phát triển vượt bậc Trong tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, C.Mác và Ph.Ăngghen đánh giá: “Giai cấp tư sản trong quá trình thống trị giai cấp chưa đầy một thế kỷ đã tạo ra một lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn lực lượng sản xuất của tất cả các thế hệ trước đây gộp lại” Đây chính là nguyên nhân làm xuất hiện mâu thuẫn ngày càng quyết liệt giữa lực lượng sản xuất mang tính chất xã hội với quan hệ sản xuất dựa trên chế độ chiếm hữu tự nhận tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất Cùng với quá trình phát triển của nền đại công nghiệp, sự ra đời hai hai giai cấp có lợi ích cơ bản đối lập nhau: giai cấp tư sản

và giai cấp vô sản (giai cấp công nhân) Cũng từ đây, cuộc đấu tranh của giai cấp

vô sản chống lại sự thống trị áp bức của giai cấp tư sản ngày càng phát triển mạnh mẽ Nhiều cuộc khởi nghĩa, nhiều phong trào đấu tranh đã bắt đầu và từng bước có tổ chức và trên quy mô rộng khắp Phong trào Hiến chương của những người lao động ở nước Anh diễn ra trên 10 năm (1836 - 1848); Phong trào công nhân dệt ở thành phố Xi-lêdi, nước Đức diễn ra năm 1844 Đặc biệt, phong trào công nhân dệt thành phố Li-on, nước Pháp diễn ra vào năm 1831 và năm 1834

đã có tính chất chính trị rõ nét Nếu năm 1831, phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân Li-on giương cao khẩu hiệu thuần túy có tính chất kinh tế “sống có việc làm hay là chết trong đấu tranh” thì đến năm 1834, khẩu hiệu của phong trào đã chuyển sang mục đích chính trị: “Cộng hòa hay là chết”

Sự phát triển nhanh chóng có tính chính trị công khai của phong trào công nhân đã minh chứng, lần đầu tiên, giai cấp công nhân đã xuất hiện như một lực lượng chính trị độc lập với những yêu sách kinh tế, chính trị riêng của mình và

đã bắt đầu hướng thẳng mũi nhọn của cuộc đấu tranh vào kẻ thù chính của mình

là giai cấp tư sản Sự lớn mạnh của phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân đòi hỏi một cách bức thiết phải có một hệ thống lý luận soi đường và một cương lĩnh chính trị làm kim chỉ nam cho hành động

Điều kiện kinh tế - xã hội ấy không chỉ đặt ra yêu cầu đối với các nhà tư tưởng của giai cấp công nhân mà còn là mảnh đất hiện thực cho sự ra đời một lý luận mới, tiến bộ - Chủ nghĩa xã hội khoa học

2.2 Tiền đề khoa học tự nhiên và tư tưởng lý luận.

Cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, nhân loại đã đạt nhiều thành tựu to lớn trên lĩnh vực khoa học tự nhiên và xã hội tạo nền tảng cho phát triển tư duy lý luận Trong khoa học tự nhiên, những phát minh vạch thời đại trong vật lý học và sinh học đã tạo ra bước phát triển đột phá có tính cách mạng: Học thuyết Tiến