Sự giống nhau, khác nhau và mối quan hệ giữa nhận thức và tình cảm - từ đó rút ra ý nghĩa đối với bản thân sinh viên

Sự giống nhau, khác nhau và mối quan hệ giữa nhận thức và tình cảm - từ đó rút ra ý nghĩa đối với bản thân sinh viên Sự giống nhau, khác nhau và mối quan hệ giữa nhận thức và tình cảm - từ đó rút ra ý nghĩa đối với bản thân sinh viên Sự giống nhau, khác nhau và mối quan hệ giữa nhận thức và tình cảm - từ đó rút ra ý nghĩa đối với bản thân sinh viên

KHOA QUAN HỆ QUỐC TẾ

-TIỂU LUẬN MÔN TÂM LÝ HỌC ĐẠI CƯƠNG

ĐỀ TÀI 4: SỰ GIỐNG NHAU, KHÁC NHAU VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA NHẬN THỨC VÀ TÌNH CẢM TỪ ĐÓ RÚT RA Ý NGHĨA ĐỐI VỚI BẢN THÂN SINH VIÊN

Sinh viên: Nguyễn Lệ Thục Anh

Mã số sinh viên: 1756100004

Lớp: Thông tin đối ngoại K37

Giảng viên hướng dẫn: PGS, TS Trần Thị Minh Ngọc

Hà Nội, tháng 10 – năm 2021

MỞ ĐẦU

Sau thời gian học tập tìm hiểu bộ môn tâm lý học đại cương, em hiểu và tiếp thu được một số nội dung khái niệm, đồng thời cảm nhận được tầm quan trọng và ý nghĩa của tâm lý học đối với thực tế đời sống

Tâm lý học luôn có vị trí to lớn trong đời sống và hoạt động của con người Có thể nói rằng mọi thời kỳ lịch sử, mọi lĩnh vực hoạt động xã hội đều có

sự đóng góp của tâm lý học Tâm lý học là ngành khoa học nghiên cứu hành vi, tinh thần và tư tưởng của con người (cụ thể đó là những cảm xúc, ý chí và hành động) Tâm lý học cũng chú tâm đến sự ảnh hưởng của hoạt động thể chất, trạng thái tâm lý và các yếu tố bên ngoài lên hành vi và tinh thần của con người

Có thể nói tâm lý học giúp em nhận thức tốt hơn về con người cũng như

sự vật, sự việc trong cuộc sống ngày nay Đặc biệt, trong số các nội dung bài giảng em được học, em nhận thấy mình có hứng thú và thích nhất phần mối liên

hệ giữa nhận thức và tình cảm, bởi đây là mối quan hệ không có cái này, thì sẽ không tồn tại cái còn lại, gắn bó chặt chẽ, mật thiết với nhau Để làm rõ hơn ý hiểu của mình về vấn đề này, em xin được trình bày rõ ràng hơn ở phần nội dung

kế tiếp

NỘI DUNG

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG

1.1 Khái quát về nhận thức

a Khái niệm nhận thức

- Theo quan điểm triết học Mác-Lênin, nhận thức được định nghĩa là quá trình phản ánh biện chứng hiện thực khách quan vào trong bộ óc của con người,

có tính tích cực, năng động, sáng tạo, trên cơ sở thực tiễn

- Trong tâm lý học nhận thức và kỹ thuật nhận thức, nhận thức thông thường được coi là quá trình xử lý thông tin của tâm trí người tham gia hay người điều hành hoặc của bộ não

Theo đó nhận thức được cho là quá trình phản ánh năng động và sáng tạo hiện thực khách quan vào bộ não con người Nhờ hoạt động nhận thức, không chỉ cái bên ngoài mà cả bản chất nên trong, các mối quan hệ mang tính quy luật chi phối sự vận động, sự phát triển các sự vật hiện tượng, không chỉ phản ánh cái hiện tại mà cả cái đã qua và cái sẽ tới Hoạt động này bao gồm nhiều quá trình khác nhau thể hiện nhiều mức độ phản ánh hiện thực khách quan và mang lại những sản phẩm khác nhau về hiện thức khách quan

Sự nhận thức của con người vừa ý thức, vừa vô thức, vừa cụ thể, vừa trừu tượng và mang tính trực giác Quá trình nhận thức sử dụng tri thức có sẵn và tạo

ra tri thức mới

b Các giai đoạn của quá trình nhận thức

- Sau khi tìm hiểu về nhận thức là gì thì chúng ta cần quan tâm đến các giai đoạn của quá trình nhận thức Theo quan điểm tư duy biện chứng, hoạt động nhận thức của con người đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn Con đường nhận thức đó được thực hiện qua các

giai đoạn từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, từ cụ thể đến trừu tượng, từ hình thức bên ngoài đến bản chất bên trong

- Căn cứ vào tính chất phản ánh có thể chia toàn bộ hoạt động nhận thức thành 2 giai đoạn là nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính:

+ Nhận thức cảm tính: hay còn được biết tới là trực quan sinh động (phản ánh thuộc tính bên ngoài thông qua cảm giác và tri giác) là giai đoạn đầu tiên của quá trình nhận thức Đây là một trong các giai đoạn của quá trình nhận thức mà con người sử dụng các giác quan để tác động vào sự vật, sự việc nhằm nắm bắt sự vật, sự việc ấy

Ví dụ: khi nhìn thấy một chiếc máy tính xách tay thì nhận thức cảm tính cho chúng ta thấy được màu sắc, kích thước, nhãn hiệu của chiếc máy tính.

+ Nhận thức lý tính: hay còn gọi là tư duy trừu tượng (phản ánh thực chất bên trong, bản chất của sự việc) là giai đoạn phản ánh gián tiếp trừu tượng, khái quát sự vật, được thể hiện qua các hình thức như khái niệm, phán đoán, suy luận

Ví dụ: khi nhìn thấy chiếc máy tính xách tay, bằng nhận thức lý tính

ta biết được chất lượng của chiếc máy tính.

1.2 Khái quát về tình cảm

a Khái niệm tình cảm

- Tình cảm là những thái độ thể hiện sự rung cảm ổn định của con người đối với sự vật hiện tượng có liên quan đến nhu cầu và động cơ của họ Đây là một hình thức phản ánh tâm lý mới – phản ánh cảm xúc (rung cảm) Tình cảm là những thái độ cảm xúc ổn định; là sản phẩm cao cấp của sự phát triển quá trình cảm xúc trong những điều kiện xã hội

c Đặc điểm của tình cảm

- Tính nhận thức của tình cảm: vì những nguyên nhân gây nên tình cảm thường được chủ thể nhận thức rõ ràng nhận thức là yếu tố tất yếu để nảy sinh tình cảm Nó làm cho tình cảm bao giờ cũng có đối tượng xác định

- Tính xã hội của tình cảm: vì tình cảm chỉ có ở con người, thực hiện chức năng xã hội và hình thành trong môi trường xã hội

- Tính khái quát của tình cảm: vì tình cảm là thái độ của con người đối với

cả một loạt các sự vật, hiện tượng chứ không phải với từng sự vật, hiện tượng (xúc cảm) hay với từng thuộc tính của sự vật, hiện tượng (màu sắc xúc cảm của cảm giác)

- Tính ổn định của tình cảm: tình cảm là những thái độ ổn định của con người đối với hiện tượng khách quan và với bản thân

- Tính chân thực của tình cảm: vì tình cảm phản ánh chính xác nội tâm thực của con người, cho dù người ấy cố tình che giấu bằng những “động tác giả” bên ngoài

- Tính đối cực của tình cảm: tính đối lập của tình cảm (vui – buồn, yêu – ghét, sợ hãi – can đảm, tích cực – tiêu cực)

d Vai trò của tình cảm

- Tình cảm đóng vai trò quan trọng trong nhiều phương diện:

+ Đối với hoạt động nhận thức: Tình cảm là nguồn động lực mạnh

mẽ kích thích con người tìm tòi chân lý Ngược lại, nhận thức là cơ sở, là cái lý của tình cảm, chỉ đạo tình cảm, lí và tình là hai mặt của một vấn đề nhân sinh quan thống nhất trong một con người

Ví dụ: Bác Hồ, chính vì lòng yêu nước là động lực mạnh mẽ thôi thúc Bác ra đi tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc ta

+ Đối với hoạt động: Tình cảm chiếm vị trí đặc biệt quan trọng trong

số những động lực và nhân tố điều chỉnh hành vi của con người Tình cảm nảy sinh và biểu hiện trong hoạt động; đồng thời tình cảm thúc đẩy con người hoạt động giúp con người vượt qua những khó khăn trở ngại gặp phải

Ví dụ: Ê-đi-xơn chính vì niềm đam mê phát minh mà ông đã trải qua hơn 2000 lần thử nghiệm để phát minh ra bóng đèn

+ Đối với đời sống: Xúc cảm, tình cảm có vai trò to lớn trong đời sống con người, con người không có cảm xúc thì không thể tồn tại được Khi con người bị đói tình cảm thì đời sống con người bị rơi vào tình trạng rối loạn và con người không thể phát triển bình thường về mặt tâm lý

+ Đối với công tác giáo dục con người: Xúc cảm, tình cảm giữ một vị trí vô cùng quan trọng vừa là điều kiện, vừa là phương tiện giáo dục, đồng thời cũng là nội dung và mục đích của giáo dục Tài năng của nhà giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào lòng yêu nghề và tình thương yêu tuổi trẻ, thiếu lòng yêu nghề, yêu học sinh thì người thầy khó trở thành người thầy tốt

Ví dụ: những đứa trẻ trong thời kì phát triển mà thiếu sự chăm sóc, giúp đỡ của cha mẹ, thầy cô, bạn bè sẽ rất dễ bị trầm cảm và cũng rất dễ sa vào các tệ nạn xã hội.

1.3 Sự giống nhau và khác nhau giữa nhận thức và tình cảm

Giống nhau Hiện thực khách quan: chỉ khi có hiện thực khách quan tác

động vào con người mới xuất hiện tình cảm và nhận thức

Tính chủ thể: cả tình cảm và nhận thức đều mang những đặc điểm riêng của mỗi người với cách nhìn nhận, đánh giá khác nhau

Bản chất xã hội, lịch sử: nhận thức và tình cảm đều mang bản chất xã hội Dựa vào những phong tục, tập quán, lịch sử,

xã hội của nơi mà bạn sinh sống hình thành nên

Ví dụ: Người Việt Nam đi xe làn đường bên phải mới đúng, người Anh đi đi xe làn đường bên trái mới đúng Hay người Việt quan trọng thuần phong mỹ tục vì vậy nếu mặc đồ hở hang vào chùa hay gặp mặt người lớn được cho là thiếu ý

tứ, thiết tế nhị và sai sót.

Khác nhau – Nhận thức phản ánh thuộc Về đối tượng phản ánh:

tính và các mối quan hệ của

bản thân sự vật hiện tượng

trong hiện thực khách quan

Ví dụ: A đang làm việc tại

công ty A nhận được tin nhắn

là mẹ bị ốm A nhận thức rõ

được việc mẹ bị ốm Sau đó

suy nghĩ đến chuyện mẹ bị

ốm vì nguyên nhân gì? Có

nặng hay không? Có người

chăm sóc mẹ hay chưa?

– Về đối tượng phản ánh:

Tình cảm phản ánh các sự vật, hiện tượng gắn liền với nhu cầu và động cơ của con người

Ví dụ: A đang làm việc tại công ty A nhận được tin nhắn là mẹ bị ốm A cảm thấy lo lắng, hoang mang suốt thời gian còn lại và khó

có thể tập trung vào công việc như mọi khi.

– Về phạm vi phản ánh:

Phạm vi phản ánh của nhận

thức mang ít tính lựa chọn và

có phạm vi rộng Theo đó, bất

cứ sự vật, hiện tượng trong

hiện thực khách quan tác

động vào các giác quan của ta

đều được phản ánh với những

mức độ sáng tỏ, đầy đủ, chính

xác khác nhau

Ví dụ: D học toán nhiều nhất

trong các môn học ở trường

D cho rằng toán là một môn

học quan trọng Toán giúp

ích cho D trong việc đạt

thành tích học tập tốt hơn và

tốt cho tương lai của D sau

này.

– Về phạm vi phản ánh:

Phạm vi phản ánh của tình cảm mang tính chọn lựa Nó chỉ phản ánh những sự vật

có liên quan đến sự thỏa mãn nhu cầu hoạt động cơ của con người mới gây nên tình cảm

Ví dụ: D học toán nhiều nhất trong các môn học ở trường vì D thích những con

số, thích tính toán nên D muốn học toán hơn hẳn các môn khác.

– Về phương thức phản ánh:

Phương thức phản ánh của

nhận thức thể hiện qua những

hình ảnh (cảm giác, tri giác)

và bằng những khái niệm (tư

duy)

– Về phương thức phản ánh: Phương thức phản ánh

của tình cảm thể hiện qua những rung cảm, những trải nghiệm có được

Ví dụ: B thích váy suông B

cho rằng váy suông hợp với

thân hình quả lê, mặc váy

suông có thể giúp B che đi

các khuyết điểm của bản thân

và phù hợp với môi trường

làm việc nhiều nam giới, hay

vận động của mình.

Ví dụ: B thích váy suông B thấy những chiếc váy suông rất xinh xắn, thoải mái và dễ phối đồ.

– Về tính cụ thể: Còn thấp – Về tính cụ thể: Cao hơn,

đậm nét hơn

– Về quá trình hình thành:

Có thể gây ra, truyền đạt lại

cho người khác một khái

niệm, tri thức mới không khó

lắm Nhưng dễ hình thành thì

cũng rất dễ mất đi

Ví dụ: Để mọi người hiểu

được thế nào là lòng yêu

nước thì rất dễ, chỉ cần đưa

ra khái niệm: lòng yêu nước

xuất phát từ lòng yêu thương

gia đình, bạn bè, người thân,

cho đến những việc lớn lao

hơn như tình yêu quê hương,

tổ quốc.

– Về quá trình hình thành:

Quá trình hình thành của tình cảm thường rất khó khăn Tuy nhiên khi đã hình thành thì tình cảm này bền vững và khó mất đi

Ví dụ: Để hình thành trong con người lòng yêu nước thì rất khó Nhưng khi đã hình thành lòng yêu nước thì nó rất khó bị phá bỏ, Hồ Chí Minh đã đúc kết chân lí:

“Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của dân tộc ta Từ xưa đến nay, mỗi khi tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi,

nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn nó vượt qua mọi sự hiểm nguy, khó khăn, nó nhấn chìm tất

cả bè lũ bán nước và cướp nước”.

– Có thể tự đánh lừa được bản – Diễn ra chân thật, tự nhiên

– Có thể “vay mượn” được

khi cần thiết – Không thể “vay mượn” được

1.4 Mối liên hệ giữa nhận thức và tình cảm

- Nhận thức là điều kiện cần thiết để hình thành, củng cố và phát triển nên tình cảm Không có nhận thức thì không thể có tình cảm, nhận thức không bình thường thì tình cảm cũng không thể bình thường được; không có cảm giác, tri giác thì sẽ không có tình cảm; không có trí nhớ, tư duy và tưởng tượng thì sẽ không có tình yêu hay sự căm ghét, v.v

- Đối với nhận thức, tình cảm là nguồn động lực mạnh mẽ, kích thích con người tìm tòi đến với kết quả nhận thức Nó làm cho hoạt động tìm tòi nhận thức của con người tích cực hơn, quá trình nhận thức diễn ra nhanh hơn, nhạy bén hơn; kết quả nhận thức nhanh hơn, nhạy bén hơn

- Song tình cảm cũng có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực:

+ Tình cảm có thể làm nhuốm màu, biến dạng thậm chí làm biến đổi

cả những sản phẩm của quá trình nhận thức (làm cho kết quả nhận thức không hoàn toàn đúng kết quả nữa hoặc nông cạn, hời hợt)

+ Tình cảm cũng có thể làm cho người ta "u mê tăm tối”, không nhìn

ra cái đúng (tình cảm lấn át nhận thức, lý trí)

2 LIÊN HỆ THỰC TẾ VỚI BẢN THÂN

Qua những nội dung lý thuyết trên, ta có thể thấy rằng, nhận thức của bản thân trong mọi sự việc của cuộc sống là hết sức quan trọng Ví dụ như với sinh viên, việc đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng đạo đức là việc mà mỗi sinh viên cần phải thực hiện, để từ đó có được sự tự ý thức nhìn nhận bản thân Phải

có nhận thức đúng đắn thì những hành động, việc làm ta làm ra mới đúng với chuẩn mực chung của xã hội

Hiện nay, hầu hết mỗi chúng ta đều nhận thức được việc học tập và làm theo tư tưởng đạo đức tốt là một trong những yếu tố quan trọng để chính bản thân mình có thể hoàn thiện hơn, phát triển trong xã hội đang phát triển Bản thân em vẫn luôn nhắc nhở bản thân phải tách bạch rõ ràng giữa tình cảm riêng

và công việc, hay bất cứ hoạt động nhận thức nào của mình Có một điều rất quan trọng không chỉ đối với riêng em, mà còn là với các đối tượng là học sinh - sinh viên, đó là phải luôn giữ tinh thần, ý chí và nghị lực học tập, học hỏi không ngừng chứ không phải học theo kiểu “được chăng hay chớ” Nghị lực học tập phải được thể hiện qua sự quyết tâm, bền bỉ từng ngày chứ không thể học dồn một lúc, học cho xong, “học tới đâu hay tới đó” hoặc chỉ cần tặc lưỡi lười biếng một thời gian là tinh thần và ý chí học tập sẽ đi xuống, khó kéo lại được rồi dần trở nên an phận, tụt hậu

Sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật làm cho cái mới cũng trở nên cũ rất nhanh Trong thời kỳ cả nhân loại phải chống chọi và đối phó với đại dịch COVID-19 như hiện nay, việc học tập và làm việc trực tuyến gần như đã trở thành việc bắt buộc với đa số người Bản thân em cũng trải nghiệm hình thức học này và phải rút ra một số kinh nghiệm cho bản thân Mặt tốt của hình thức học trực tuyến là giúp tất cả mọi người kết nối được với nhau và hoàn thành học phần ở bất cứ đâu mà không cần phải lo lắng về vấn đề giữ an toàn mùa dịch Nhưng mặt trái của nó là bởi vì quá tiện, nên sinh viên sẽ có thể bị lơ là, chểnh mảng vì không nhận thức được hình thức học mới này sẽ cần đến sự cố gắng hơn gấp nhiều lần hình thức học thông thường

Ta cần nhận thức rõ ràng rằng, chỉ cần bản thân ta buông xuôi không cập nhật, không thúc ép bản thân tiến lên phía trước, ta sẽ lập tức trở nên lạc hậu so với với thời cuộc, xu thế và công nghệ

KẾT LUẬN

Nhận thức và tình cảm là hai mặt của một vấn đề nhân sinh quan thống nhất với nhau Nhận thức định hướng, điều chỉnh, điều khiển tình cảm đi đúng hướng

Trong khi đề ra những con đường, những biê •n pháp xây dựng, giáo dục tình cảm đúng đắn cho học sinh cần chú trọng tới tâm lí của mỗi người Tránh sử dụng những biê •n pháp hình thành tri thức vào viê •c hình thành tình cảm: “dạy khoa học tự nhiên ta có thể dùng định lý, dùng công thức Nhưng xây dựng con người, không thể theo công thức được

Đặc biệt, mỗi chúng ta cần chú trọng hơn nữa trong vấn đề tạo dựng môi trường sống lành mạnh trong viê •c hình thành nhân cách, tình cảm của bản thân mỗi người