Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở việt nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở việt nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở việt nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở việt nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4

I Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4

1 Quan điểm về CNH, HĐH ở VN trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ Tư

- Chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết, giải phóng mọi nguồn lực

Ngày nay, quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của tất cả

các nước đều chịu sự tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 Đây là thách thức, đồng thời cũng là cơ hội đối với tất cả các nước, đặc biệt là các nước còn kém phát triển

Do đó, phải tích cực, chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết

để có thể thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa thích ứng được với tác động của các mạng công nghiệp lần thứ tư, coi đây

là quan điểm tiếp xúc

Ví dụ:

Tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng gắn với cơ cấu lại nền kinh tế, xác định đúng các hướng lựa chọn ưu tiên để khai thác

và giải phóng tối đa, huy động, sử dụng có hiệu quả các loại nguồn lực gắn với phát triển ngành, nghề mới trên cơ sở nắm bắt, tận dụng tối đa cơ hội mở ra từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (4.0)

Tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn, bảo đảm cho nguồn lực

tự nhiên (đất đai, nước, khoáng sản ) được khai thông, giải phóng tối đa, vận hành thông suốt, phân bổ và sử dụng có hiệu

quả theo cơ chế thị trường để phục vụ cho trước mắt và tính toán cả dự trữ cho tương lai

Ðổi mới mạnh mẽ cơ chế, chính sách để huy động tốt hơn nguồn lực ngoài nhà nước, nâng cao hiệu quả đầu tư công và hoạt động kinh doanh vốn nhà nước

Chủ động nắm bắt, tận dụng tối đa xu hướng dịch chuyển ngành, nghề gắn với dịch chuyển nguồn lực đang diễn ra hiện nay để nâng cao năng lực thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn lực bên ngoài, hấp thu và chuyển hóa ngoại lực thành nội lực

- Các biện pháp thích ứng phải được thực hiện đồng bộ, phát huy sức sáng tạo của toàn dân

Để thực hiện thành công công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư với trình độ phát triển như ở nước ta hiện nay là công cuộc mang tính thách thức lớn Do đó, đòi hỏi phải thực hiện rất nhiều giải pháp, vừa có những khâu phải tuần tự, song phải vừa có những khâu phải có lộ trình tối ưu Để thành công, những giải pháp phải được thực hiện một cách đồng bộ, có sự phối hợp của tất

cả các chủ thể trong nền kinh tế - xã hội, phát huy sức mạnh sáng tạo của toàn dân

Ví dụ:

Thứ nhất, thúc đẩy chuyển đổi tư duy từ phát triển nền công nghiệp phụ thuộc, gia công, lắp ráp sang chủ động sáng tạo, vươn lên, làm chủ công nghệ

Thứ hai, chuyển đổi mạnh mẽ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế số, dựa trên nền tảng tri thức

Thứ ba, thúc đẩy chuyển đổi quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa sang giai đoạn mới: thâm dụng tri thức và đột phá đổi mới sáng tạo

2 CNH, HĐH thích ứng với CMCN lần thứ Tư

- Hoàn thiện thể chế, xây dựng kinh tế dựa trên nền tảng sáng tạo

Xuất phát từ yêu cầu của xã hội hiện nay và trên cơ sở những hạn chế như đã chỉ ra, trong thời gian tới, để góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế Việt Nam dựa trên đổi mới sáng tạo, xin được kiến nghị một số biện pháp sau:

Một là, về nhận thức.

Các cấp quản lý, các ngành và các chủ thể quản trị quốc gia phải thấy được ý nghĩa sâu sắc giữa tuyên bố và thực hiện thúc đẩy đổi mới sáng tạo một cách thực chất Đổi mới sáng tạo không thể

chỉ dừng ở khuyến nghị mà cần có hành động Các biện pháp thúc

đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, trong người dân, các tổ chức nghề nghiệp và trong bản thân hệ thống quản trị quốc gia cần

được hiện thực hóa theo lộ trình và nguồn lực thực tế đi kèm Ý chí lãnh đạo, tổ chức thực hiện đổi mới sáng tạo phải trở thành yếu

tố thường xuyên trong tư duy và hành động của hệ thống chính trị các cấp Các chủ thể quản trị quốc gia, trong đó nòng cốt là

hệ thống chính trị, cần trở thành hạt nhân cổ vũ khát vọng đổi mới sáng tạo của các chủ thể khác trong xã hộ Cùng với đó, i

bản thân các doanh nghiệp, người dân và tổ chức nghề nghiệp cũng cần thấy sứ mệnh trực tiếp của mình trong thực hiện đổi mới sáng tạo để góp phần vào phát triển đất nước Sự gặp gỡ giữa ý chí lãnh đạo, tổ chức thực hiện nhất quán của hệ thống

chính trị với sự sẵn sàng đón nhận một cách tin tưởng của cộng đồng doanh nghiệp và các tầng lớp dân cư trong xã hội là động lực trực tiếp cho đổi mới sáng tạo của toàn bộ nền kinh tế Việt Nam về dài hạn

Hai là, về thực hiện.

Trước hết, các cấp, các ngành cần rà soát lại một cách tổng thể

hệ thống chính sách liên quan tới thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong DN Cần xác định đây là nhiệm vụ có tính đột phá để thúc đẩy đổi mới sáng tạo của DN và cũng là đột phá để thúc đẩy phát triển kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo ở Việt Nam Trên cơ

sở rà soát này, mạnh dạn loại bỏ những rào cản, sự chồng chéo, mâu thuẫn giữa các chính sách; điều chỉnh, bổ sung, thay thế bằng những chính sách mới, thích hợp với tình hình mới Trong nhóm thể chế tiếp cận cơ hội và nguồn lực thì tính minh bạch, ổn định tích cực và

dễ dự đoán của thể chế được coi là nền tảng thúc đẩy mạnh nhất đến sẵn sàng đổi mới sáng tạo của DN Do đó, thực hiện hoàn thiện thể chế thúc đẩy phát triển nền kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo, xét riêng với vai trò của khu vực DN, là bảo đảm tính minh bạch, cơ hội bình đẳng thực sự trong tiếp cận các nguồn lực, ổn định tích cực và

dễ dự đoán của bản thân hệ thống thể chế Thúc đẩy năng lực đổi mới sáng tạo trong DN có nghĩa là tạo lập môi trường bình đẳng, thông thoáng nhất có thể để các DN tự chủ phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo, tự trưởng thành theo thời gian dưới sự dẫn dắt của thị trường và thể chế Các chính sách khuyến khích ứng dụng, tiếp thu tiến bộ khoa học - công nghệ vào sản xuất - kinh doanh, quản trị DN cần được chú trọng thực thi Với thực trạng

DN Việt Nam hiện nay, cần có thời gian, không duy ý chí, nóng vội trong việc muốn có ngay những phát triển công nghệ nền tảng, công nghệ nguồn, mà cần có chiến lược xây dựng các DN

trọng điểm, ở các khâu đột phá, nhất là ở thành tố hướng tới phát

triển dựa trên trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và nền tảng số, từ đó tạo sức

lan tỏa đối với toàn bộ nền kinh tế Đây là cách làm mới, đòi hỏi phải có sự quyết tâm đổi mới trong tổ chức thực hiện.

Về lộ trình, từng bước thực hiện chắc chắn, hiệu quả hoàn thiện hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia với DN là trung tâm, khuyến khích

sự sáng tạo của người dân, gắn kết chặt chẽ giữa viện nghiên cứu, trường đại học với DN, dịch vụ công nhằm kiến tạo và tích lũy tài sản trí tuệ, tạo ra nguồn lực mới cho tăng trưởng kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo, bao trùm và bền vững

Về lâu dài, để thúc đẩy sự liên kết trong hệ thống DN Việt Nam cần hoàn thiện thể chế để tạo ra hệ sinh thái gắn kết một cách chặt chẽ về lợi ích giữa hoạt động đổi mới sáng tạo với hệ sinh thái khởi nghiệp, với các cơ quan nghiên cứu, các trường đại học

và người dân Hệ thống thể chế gắn kết lợi ích giữa các chủ thể phải

tạo ra những véc-tơ lợi ích cùng chiều, có tác động lan tỏa, cộng hưởng hướng tới điểm chung là thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế

Việt Nam Để hiện thực hóa hệ thống thể chế như vậy, đòi hỏi tầm nhìn và sự quyết tâm của hệ thống quản trị quốc gia, đoàn kết và nhất quán trong tổ chức thực hiện xuyên suốt từ Trung ương tới các địa phương.

- Nắm bắt và đẩy mạnh ứng dụng những thành tựu của cuộc CMCN lần thứ 4

● Về vật lý với công nghệ nổi bật in 3D

Công nghệ in 3D là công nghệ tạo ra một đối tượng vật lý bằng cách

in theo các lớp từ một bản vẽ hay một mô hình 3D có trước Cùng với công nghệ in 3D, trong lĩnh vực vật lý còn có sự phát triển của cảm biến – bộ cảm biến là thiết bị điện tử cảm nhận trạng thái hay quá trình vật lý, hoá học ở môi trường khảo sát và biến đổi thành tín hiệu điện tử để thu thập thông tin về trạng thái hay quá trình đó Thông tin sau đó sẽ được xử lý để rút ra tham số định tính hoặc định lượng, phục vụ cho các nhu cầu nghiên cứu, nhu cầu kinh tế - xã hội, môi trường và dân sinh

Ngoài Ra, trong lĩnh vực vật lý có sự phát triển của công nghệ xe tự hành, hiện đang được thử nghiệm ở giai đoạn cuối và sẽ được thương mại hóa trong tương lai gần, khi đó sẽ dẫn đến những thay đổi lớn trong lĩnh vực giao thông vận tải và bảo vệ môi trường

● Về công nghệ số với những công nghệ nổi bật là Internet kết nối vạn vật, dữ liệu lớn, trí thông minh nhân tạo và chuỗi khối

Internet phát triển giúp kết nối vạn vật thông qua mạng wifi, mạng viễn thông băng thông rộng (3G, 4G), Bluetooth, Zigbee, hồng ngoại…sẽ hình thành các hệ thống thông minh và các hệ thống thông minh này kết nối với nhau, để hình thành hệ thống thông minh lớn hợp nhất như: nhà thông minh, văn phòng thông minh, thành phố thông minh, đô thị thông minh, công nghiệp thông minh, nông nghiệp thông minh…

Dữ liệu lớn (Big data) là một tập hợp dữ liệu rất lớn và phức tạp, được xử lý để lấy các thông tin thích hợp phục vụ cho các nhu cầu kinh tế - xã hội, văn hoá hoặc môi trường Đặc trưng cơ bản của Big data là: dung lượng (Volume) cực lớn; dữ liệu (Variety) đa dạng; vận tốc (Velocity) cực nhanh Chính phủ cũng có thể sử dụng Big data để

dự đoán xu hướng nghề nghiệp, việc làm, tốc độ tăng trưởng kinh tế, đầu tư, chi tiêu, kích thích tăng trưởng, biến đổi khí hậu, môi trường…công nghệ Big data cũng có một số mặt trái như: lộ bí mật thông tin, xâm nhập vào hệ thống thông tin bí mật của quốc gia, xóa thông tin, đánh cắp bí mật thông tin để phục vụ mục đích xấu… Công Nghệ Blockchain là sổ cái kỹ thuật số được chia sẻ, hoặc danh sách cập nhật liên tục các giao dịch Công Nghệ Blockchain cho phép một cơ sở dữ liệu được chia sẻ trực tiếp không thông qua trung gian, trong tương lai Blockchain sẽ được sử dụng rộng rãi trong bầu

cử, khai sinh, kết hôn, xác nhận tài liệu, văn bằng…

● Về công nghệ sinh học với công nghệ nổi bật làn và tế bào

Sự phát triển của công nghệ sinh học tổng hợp trong tương lai sẽ cho phép các nhà khoa học tạo ra các ADN, cấy ghép để tạo ra những bộ phận thay thế trong cơ thể người, giúp chữa những căn bệnh nan y nhưng thư, huyết áp, tiểu đường…từ đó giúp kéo dài tuổi thọ con người, công nghệ ghen thậm chỉ có thể tạo ra những giống, loài động, thực vật kể cả con người, có thể chống chọi được với điều kiện môi trường tự nhiên khắc nghiệt Công Nghệ Gen cũng giúp gia tăng sản lượng lương thực, thực phẩm đáp ứng nhu cầu cho sự gia tăng dân số nhanh chóng, tuy nhiên vẫn còn những tranh cãi về tác hại của thực phẩm biến đổi gen

- Chuẩn bị các điều cần thiết để ứng phó với tác động tiêu cực của cách mạng 4.0, bao gồm:

+ Xây dựng và phát triển hạ tầng kỹ thuật về CNTT và truyền thông:

Nhà nước và Chính phủ cần tạo ra những hành lang pháp lý thuận lợi cho việc phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật

Phát triển hạ tầng thông tin - truyền thông đồng bộ, hiện đại để hoạt động báo chí, phát thanh - truyền hình trên các địa bàn ngày càng phát triển theo hướng hiện đại Các loại hình báo chí đa dạng, phong phú với đầy đủ các thể loại từ báo in đến báo nói, báo hình, báo điện tử Các cơ quan báo chí - truyền thông có đầy đủ điều kiện để ứng dụng công nghệ trong sản xuất các sản phẩm báo chí - truyền thông mới; thực hiện chuyển đổi số mạnh mẽ trong toàn bộ các khâu sản xuất, lưu trữ, truyền dẫn phát sóng các chương trình, đáp ứng nhu cầu thông tin

đa dạng, phong phú của các tầng lớp nhân dân.

+ Phát triển ngành công nghiệp:

Chuyển đổi số nền kinh tế trên cơ sở nền tảng số hóa đối với phát triển các lĩnh vực quan trọng: phát triển công nghiệp năng lượng,

CN hóa chất, điện tử, CN vật liệu, CN hàng tiêu dùng, phát triển

CN chế biến các sản phẩm từ nông, lâm ngư nghiệp

Phát triển có chọn lọc => tác động lan tỏa trong nền kinh tế Phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại

Xây dựng các khu CN, khu công nghệ cao phù hợp điều kiện và khả năng thực tế => nghiên cứu, ứng dụng CN mới Thực hiện số hóa quản trị quốc gia và địa phương

VD: Ngành dầu khí của Việt Nam hiện nay đang chịu áp lực rất lớn, trước tiên là do sự suy giảm tăng trưởng của Trung Quốc

Việc đầu tầu của kinh tế thế giới “ngốn nhiều năng lượng và nguyên vật liệu” này chạy chậm lại ảnh hưởng mạnh đến các ngành dầu khí và khai thác tài nguyên Một nguyên nhân khác mang tính căn bản và có tác động dài hạn hơn là do có những đột phá trong lĩnh vực năng lượng (khai thác dầu đá phiến, sản xuất năng lượng tái tạo, ắc qui trữ điện) và vận tải (ô tô điện với chi phí sản xuất và giá giảm nhanh, kinh tế chia sẻ như Uber hay Grab taxi), nhu cầu đối với dầu thô khó có thể tăng mạnh Ngay tại Trung Quốc, như đã nêu trên, nền kinh tế đang chuyển sang “thâm dụng công nghệ” hơn Điều đó có thấy những thách thức mà Tập đoàn dầu khí quốc gia Việt Nam phải đối mặt là mang tính dài hạn,

đòi hỏi phải có một quá trình tái cơ cấu mạnh mẽ, điều mà một

quốc gia dầu mỏ như Ả rập Xê-Út đã bắt đầu phải thực hiện Đồng thời, cần điều chỉnh một cách căn bản và dài hạn các thông số liên quan đến dầu thô trong việc xây dựng các kế hoạch thu chi ngân sách để có các giải pháp phù hợp

- Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn (Ví dụ)

- - Đẩy mạnh ứng dụng những thành tựu KH-CN mới vào sản

xuất nông nghiệp Phát triển nông, lâm, ngư nghiệp kết hơp với chế biến

- - Phát triển nông, lâm, ngư nghiệp

- => đảm bảo an ninh lương thực

- => cung cấp nguyên liệu cho CN chế biến

- => tăng gtri xuất khẩu, mở rộng thị trường, tăng thu nhập, giải

quyết việc làm, xây dựng nông thôn mới

- - Ứng dụng công nghệ sinh học vào sản xuất, thực hiện cơ giới

hóa, điện khí hóa, thủy lợi hóa, số hóa, phát triển công, thương nghiệp

- VD: Các công nghệ mới trong ngành nông nghiệp được chia

làm 4 nhóm chính: cảm biến, thực phẩm, tự động và kỹ thuật Trong đó, công nghệ cảm biến cho phép nhà nông chuẩn đoán

và theo dõi mùa màng theo thời gian thực, hỗ trợ chăn nuôi và máy móc nông nghiệp Công nghệ thực phẩm sẽ mang lại những thành tựu về gene cũng như khả năng tạo ra thịt từ phòng thí nghiệm Công nghệ tự động trong nông nghiệp sẽ được thực hiện bởi các người máy kích thước lớn hoặc người máy siêu nhỏ để giám sát quá trình gieo trồng Còn công nghệ kỹ thuật giúp nông nghiệp mở rộng quy mô sang những phương tiện mới, địa điểm mới và lĩnh vực mới của nền kinh tế

- Phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao (Ví dụ)

phát triển nhân lực là nội dung đặc biệt quan trọng

Giải pháp cơ bản:

(1) đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ lĩnh vực giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng chất lượng, coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực người học

(2) quy hoạch lại mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học gắn với phát triển KT-XH và phát triển nguồn nhân lực

(3) Tăng cường đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực, trực tiếp nhất là đầu tư cho giáo dục, đào tạo

VD: Ở Việt Nam, giáo dục đào tạo luôn có được vị trí quan trọng trong các chính sách của Nhà nước và trong đầu tư của các gia đình Chi phí cho giáo dục đào tạo bởi Nhà nước và bởi các gia đình của Việt Nam tính bằng % GDP luôn ở mức cao so với các nước có trình độ phát triển tương đồng và cả các nước ở trong khu vực Hệ thống giáo dục Việt Nam đạt được những kết quả được quốc tế thừa nhận, đặc biệt trong việc giúp học sinh

có được các kỹ năng cơ bản như được kiểm chứng bởi các kết quả cao trong cuộc thi PISA vào năm 2012

(4) Tổ chức nghiên cứu KH và đào tạo phải thay đổi cơ bản phương thức hoạt động, nâng cao cơ sở, trang thiết bị nghiên cứu, gắn kết giữa nghiên cứu, đào tạo với doanh nghiệp theo cơ chế hợp tác cùng có lợi, đưa nhanh các tiến bộ khoa học và sản xuất kinh doanh

Coi trọng chính sách trọng dụng, thu hút nhân tài

- Phát huy lợi thế trong nước để phát triển du lịch, dịch vụ

Thực hiện số hóa ngành du lịch

Việc phát triển Internet kết nối vạn vật làm xóa nhòa không gian và thời gian, tạo nên một thế giới phẳng, mọi người trên khắp thế giới, chỉ cần có kết nối internet là có thể truy cập và tìm hiểu tất cả những di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh du lịch nổi tiếng trên toàn thế giới

Giảm chi phí quảng cáo tiếp thị bằng cách sử dụng website và tổng đài ảo

VD: Thuật ngữ “du lịch thông minh” xuất hiện ở Việt Nam trong khoảng vài năm trở lại đây, được nhắc đến nhiều khi cuộc CMCN