“Phân tích giai đoạn phạm tội chưa đạt và các cách phân loại phạm tội chưa đạt?”.

Các giai đoạn phạm tội là những bước trong quá trình thực hiện tội phạm do cố ý. Các giai đoạn phạm tội khác nhau chính là ở những yếu tố khách quan của hành vi phạm tội tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi, thời điểm chấm dứt của những hành vi đó, cũng như mức độ thực hiện ý định phạm tội của chủ thể. Tội phạm là một hiện tượng tiêu cực trong xã hội, xuất hiện cùng với sự ra đời của Nhà nước và pháp luật, cũng như khi xã hội phân chia thành giai cấp đối kháng 1. Cho nên, để bảo vệ quyền lợi của giai cấp thống trị, Nhà nước đã quy định những hành vi nguy hiểm cho xã hội nào là tội phạm và áp dụng trách nhiệm hình sự (và hình phạt) đối với những người đã thực hiện các hành vi đó. Tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự là do có tính chất nguy hiểm đáng kể cho xã hội. Tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm không những là một đặc điểm (dấu hiệu) cơ bản, mà còn là thuộc tính khách quan, tất yếu và thể hiện bản chất xã hội pháp lý của từng hành vi phạm tội cụ thể.

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI

KIỂM TRA HẾT KỲ I LUẬT HÌNH SỰ PHẦN CHUNG

ĐỀ TÀI

“Phân tích giai đoạn phạm tội chưa đạt và các cách phân loại phạm tội

chưa đạt?”.

Học viên:TẠ MẠNH HƯỞNG SBD: TKS000007

Lớp: VB2-K2

Hà Nội, năm 2021

MỤC LỤC

Trang

MỤC 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Các giai đoạn phạm tội là những bước trong quá trình thực hiện tội phạm do

cố ý Các giai đoạn phạm tội khác nhau chính là ở những yếu tố khách quan của hành vi phạm tội - tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi, thời điểm chấm dứt của những hành vi đó, cũng như mức độ thực hiện ý định phạm tội của chủ thể Tội phạm là một hiện tượng tiêu cực trong xã hội, xuất hiện cùng với sự ra đời của Nhà nước và pháp luật, cũng như khi xã hội phân chia thành giai cấp đối kháng [1]. Cho nên, để bảo vệ quyền lợi của giai cấp thống trị, Nhà nước đã quy định những hành

vi nguy hiểm cho xã hội nào là tội phạm và áp dụng trách nhiệm hình sự (và hình phạt) đối với những người đã thực hiện các hành vi đó Tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự là do có tính chất nguy hiểm đáng kể cho xã hội Tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm không những là một đặc điểm (dấu hiệu) cơ bản, mà còn là thuộc tính khách quan, tất yếu và thể hiện bản chất xã hội - pháp lý của từng hành vi phạm tội cụ thể

Phạm tội chưa đạt là một vấn đề hẹp và thuộc chế định các giai đoạn phạm tội, đồng thời nó cũng có liên hệ mật thiết đến nhiều quy phạm và chế định khác trong luật hình sự như: tội phạm, hình phạt, trách nhiệm hình sự, chuẩn bị phạm tội, tội phạm hoàn thành, tội phạm kết thúc, tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội; v.v Do vậy, nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn xung quanh vấn đề phạm tội chưa đạt cũng đòi hỏi cần phải được tiếp tục nghiên cứu một cách toàn diện, đầy

đủ và sâu sắc hơn

Vì đây là đề tài với một thời lượng nghiên cứu hạn hẹp và kiến thức còn hạn chế nên trong bài sẽ có nhiều chỗ còn thiếu sót rất mong được sự góp ý của quý thầy (cô) để bài làm hay và hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

MỤC 2 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 KHÁI NIỆM PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT

Tội phạm diễn ra ở các giai đoạn khác nhau thì mức độ nguy hiểm cho xã hội cũng khác nhau, việc thực hiện tội phạm do cố ý trong nhiều trường hợp nó là một quá trình thỏa mãn dần các dấu hiệu cơ bản của cấu thành tội phạm cụ thể Bởi vì,

để thực hiện một tội phạm trong nhiều trường hợp người phạm tội phải tiến hành từng bước, dần từng bước một, chẳng hạn như: chuẩn bị công cụ, phương tiện phạm tội, chuẩn bị thực hiện hành vi liền kề và dần thực hiện hành vi phạm tội; v.v

Điều 15 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định:

Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội.

Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt.

Căn cứ quy định trên có thể rút ra các dấu hiệu xác định trường hợp phạm tội chưa đạt sau đây:

a. Về mặt khách quan, phạm tội chưa đạt bao gồm các dấu hiệu sau:

Dấu hiệu thứ nhất, phạm tội chưa đạt là một giai đoạn phạm tội chưa hoàn

thành thứ hai trong các giai đoạn phạm tội do cố ý trực tiếp;

Dấu hiệu thứ hai, chủ thể đã bắt đầu thực hiện hành vi phạm tội được quy

định trong cấu thành tội phạm Nói một cách khác, hành vi phạm tội chưa đạt đã xâm phạm đến các quan hệ xã hội được luật hình sự xác lập và bảo vệ [2];

Dấu hiệu thứ ba, chủ thể chưa thực hiện hoặc không thực hiện được hành vi

phạm tội đến cùng, có nghĩa hành vi của người này chưa thỏa mãn đầy đủ các dấu

hiệu thuộc mặt khách quan của cấu thành tội phạm là do nguyên nhân khách quan khác nhau nào đó ngoài ý muốn chủ quan của người phạm tội Cơ sở để xác định một người đã thực hiện tội phạm đến cùng (tội phạm hoàn thành hay không thực hiện được tội phạm đến cùng (phạm tội chưa đạt) là ở chỗ hành vi của một người

đã thỏa mãn hết các dấu hiệu của cấu thành tội phạm cụ thể hay chưa

- Trường hợp thứ nhất, nếu một người thực hiện hành vi thỏa mãn hết các dấu

hiệu của một cấu thành tội phạm cụ thể trong Phần các tội phạm Bộ luật hình sự thì hành vi của người đó được coi là đã thực hiện đến cùng

- Trường hợp thứ hai, ngược lại, một người thực hiện hành vi chưa thỏa mãn

hết các dấu hiệu của một cấu thành tội phạm cụ thể trong Phần các tội phạm Bộ luật hình sự do những nguyên nhân ngoài ý muốn thì được coi là chưa thực hiện tội phạm đến cùng Theo đó, các nguyên nhân ngoài ý muốn này có thể là do người bị hại hoặc những người khác phát hiện thấy hành vi phạm tội chưa đạt đã ngăn cản việc tội phạm không thực hiện được đến cùng; do thời tiết hoặc những điều kiện tự nhiên khác cản trở mà tội phạm không thực hiện được đến cùng; do những nguyên nhân khách quan thuộc về bản thân người phạm tội mà tội phạm không thực hiện được đến cùng (sai lầm về đối tượng tác động của hành vi tội phạm hay sử dụng nhầm công cụ, phương tiện phạm tội, sự không thành thạo trong hành động, tính cẩu thả, hấp tấp, vội vàng khi hành động phạm tội ) Do đó, chưa thực hiện tội phạm đến cùng có thể xảy ra ở những dạng điển hình mà thực tiễn xét xử vẫn thừa nhận như sau:

+ Chủ thể của tội phạm chưa thực hiện được hành vi khách quan được mô tả trong mặt khách quan của cấu thành tội phạm mà chỉ mới thực hiện được hành vi

đi liền trước hành vi phạm tội (kết quả)

Ví dụ: Người phạm tội hiếp dâm chỉ mới thực hiện được hành vi dùng vũ lực

mà chưa thực hiện được hành vi giao cấu trái ý muốn với nạn nhân đã bị mọi người xung quanh bắt giữ

+ Chủ thể của tội phạm đã thực hiện được hành vi phạm tội (kết quả) nhưng chưa gây ra hậu quả của tội phạm như trong điều luật trong Phần các tội phạm của

Bộ luật hình sự quy định

Ví dụ: Người phạm tội giết người đã đâm được nạn nhân nhưng do có người

phát hiện và đưa nạn nhân đến bệnh viện cấp cứu và do được cấp cứu kịp thời nên nạn nhân không chết

+ Chủ thể của tội phạm đã thực hiện được hành vi phạm tội (kết quả) nhưng chưa thực hiện hết

Ví dụ: người phạm tội thực hiện hành vi hiếp dâm, chỉ khống chế và trói được

nạn nhân nhưng chưa thực hiện được hành vi giao cấu thì bị bắt giữ

+ Hậu quả thiệt hại tuy đã xảy ra nhưng nó không có quan hệ nhân quả đối với hành vi khách quan mà chủ thể thực hiện nhưng đó không phải là hậu quả mà người phạm tội mong muốn từ trước

Ví dụ: Người phạm tội giết người đã đâm nạn nhân nhưng trước đó nạn nhân

đã chết vì một lý do khác [3]

Dấu hiệu thứ tư, hậu quả của tội phạm mà người phạm tội mong muốn đạt

được đã không xảy ra hoặc nếu có thể xảy ra thì chưa thỏa mãn với hậu quả được quy định trong mặt khách quan của cấu thành tội phạm tương ứng trong Phần các tội phạm Bộ luật hình sự

b. Về mặt chủ quan, phạm tội chưa đạt bao gồm hai dấu hiệu cơ bản như sau:

Dấu hiệu thứ nhất, lỗi của người phạm tội trong giai đoạn này là cố ý trực

tiếp, vì khoa học luật hình sự đã thống nhất, về mặt lập pháp hình sự đã ghi nhận trong Nghị quyết số 02/HĐTP ngày 29 05/01/1986 của Hội đồng Thẩm phán Tòa

án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật hình sự, đồng

thời thực tiễn xét xử đã thừa nhận - chỉ có lỗi cố ý trực tiếp mới tồn tại các giai đoạn phạm tội;

Dấu hiệu thứ hai, mục đích phạm tội là mong muốn thực hiện hoàn thành

hành vi phạm tội và mong muốn cho hậu quả của tội phạm xảy ra, nhưng hậu quả không xảy ra đúng theo các dự định của người phạm tội

Tóm lại, căn cứ vào các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam và kết hợp với thực tiễn áp dụng, cũng như dựa trên các đặc điểm (dấu hiệu) thể hiện trên các mặt khách quan và mặt chủ quan: Phạm tội chưa đạt là giai đoạn tiếp sau chuẩn bị phạm tội trong quá trình thực hiện tội phạm do cố ý trực tiếp, khi một người đã bắt đầu thực hiện hành vi phạm tội, xâm phạm đến các quan hệ xã hội được luật hình

sự bảo vệ nhưng không thực hiện được hành vi đó đến cùng vì những nguyên nhân khách quan ngoài ý muốn của người đó ngăn cản

2 PHÂN LOẠI PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT

Phân loại các trường hợp phạm tội chưa đạt được hiểu là chia tất cả các trường hợp phạm tội chưa đạt thành các nhóm khác nhau dựa trên cơ sở một căn cứ xác định nhằm vào những mục đích nhất định, cũng như để phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt, bảo đảm hình phạt được áp dụng đối với người phạm tội tương xứng với mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội ở từng thời điểm khác nhau trong quá trình thực hiện tội phạm do cố ý

Mặt khác, phân loại các trường hợp phạm tội chưa đạt còn có ý nghĩa lớn trong việc xác định tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, mức độ thể hiện ý định phạm tội từ đó đưa ra những biện pháp xử lý phù hợp Các trường hợp phạm tội chưa đạt có thể được phân chia bằng nhiều cách khác nhau dựa trên các căn cứ khác nhau tùy theo mục đích của sự phân loại chứ không nhất thiết phải dựa trên cơ sở của một căn cứ nhất định

a Căn cứ vào mục đích thực hiện

Căn cứ vào mục đích thực hiện ý định phạm tội mà người phạm tội dự định thực hiện phạm tội chưa đạt Theo căn cứ này, có thể được chia thành phạm tội chưa đạt thành hai dạng như sau: Phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành và phạm tội chưa đạt đã hoàn thành

+ Phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành

Là trường hợp phạm tội chưa đạt trong đó người phạm tội chưa thực hiện hết tất cả các hành vi thuộc mặt khách quan trong cấu thành tội phạm và hậu quả của tội phạm chưa xảy ra

Ví dụ: A muốn B chết, A dùng dao đâm vào ngực, đầu B nhưng B đã kịp thời

tránh được và chỉ bị thương nhẹ ở vai

Như vậy, trong trường hợp này, người phạm tội nhận thức được rằng mình đã không thực hiện được tất cả những hành vi cần thiết để hoàn thành tội phạm Đây

là trường hợp chưa hoàn thành về hành vi và cũng chưa đạt được hậu quả

+ Phạm tội chưa đạt đã hoàn thành

Là trường hợp phạm tội chưa đạt nhưng người phạm tội đã thực hiện hết các hành vi mà họ tin chắc rằng đó là hành vi cần thiết để gây ra hậu quả nhằm đạt được mục đích của họ, đã có sự tính toán trước khi thực hiện hành vi phạm tội và thực tế họ đã thực hiện đầy đủ hành vi khách quan được mô tả trong cấu thành tội phạm

Ví dụ: C muốn giết D nên quyết tâm dùng dao chém liên tiếp vào đầu và ngực

của D, thấy D ngã nằm bất động, C nghĩ là D đã chết nên không chém nữa và bỏ đi nhưng do D được cấp cứu kịp thời nên không chết

Trong trường hợp này, người phạm tội tin là hành vi của mình đã gây ra hậu quả chết người như mình mong muốn Như vậy, người phạm tội đã hành động như

ý muốn và tin là hậu quả sẽ xảy ra nhưng hậu quả không xảy ra, trường hợp này

người phạm tội dừng lại hành vi của mình mặc dù không có gì ngăn cản nhưng cũng không được coi là tự nguyện nửa dừng chấm dứt việc thực hiện tội phạm và người phạm tội đã hoàn thành về hành vi nhưng chưa hoàn thành về hậu quả Trường hợp phạm tội chưa đạt đã hoàn thành là người phạm tội đã kết thúc hành vi phạm tội của mình và cho rằng những hành vi đó đã đủ và cần thiết để gây ra hậu quả của tội phạm, ý thức chủ quan của người phạm tội cũng tin rằng hậu quả tội phạm tất yếu sẽ xảy ra Trường hợp phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành, người phạm tội chưa kết thúc hành vi của mình, trong trường hợp ý thức chủ quan của họ cũng biết rằng hành vi của mình chưa đủ để gây ra hậu quả của tội phạm So với chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành thì phạm tội chưa đạt đã hoàn thành có mức độ thực hiện tội phạm gần nhất với tội phạm hoàn thành Vì vậy, phạm tội chưa đạt đã hoàn thành có mức độ nguy hiểm nhất trong các trường hợp phạm tội chưa đạt Bởi lẽ, một người đã thực hiện hết hành vi mặt khách quan của cấu thành tội phạm mà hậu quả vẫn không xảy ra hoặc hậu quả xảy ra nhưng

đó không phải là ý muốn của người phạm tội Phạm tội chưa đạt đã hoàn thành bao giờ cũng nguy hiểm cho xã hội hơn trường hợp phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành, vì người phạm tội chưa thực hiện hết hành vi mà mình có ý định thực hiện

Do đó, trách nhiệm hình sự đối với trường hợp phạm tội chưa đạt đã hoàn thành phải nghiêm khắc hơn đối với phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành

b Căn cứ nguyên nhân dẫn đến phạm tội

Căn cứ vào nguyên nhân dẫn đến phạm tội chưa đạt, khoa học luật hình sự còn phân chia thành phạm tội chưa đạt vô hiệu với các trường hợp chưa đạt do các nguyên nhân khác

+ Phạm tội chưa đạt vô hiệu

Là trường hợp phạm tội chưa đạt mà nguyên nhân khách quan dẫn đến chưa đạt gắn liền với công cụ, phương tiện phạm tội chưa đạt và đối tượng tác động của tội phạm phạm tội chưa đạt vô hiệu được thể hiện ở hai trường hợp sau:

Trường hợp thứ nhất, chủ thể thực hiện hành vi nhằm gây thiệt hại cho khách

thể nhưng thực tế không gây thiệt hại được vì không có đối tượng tác động

Ví dụ: đột nhập vào nhà người khác để ăn trộm nhưng khi vào thì không có đồ

gì giá trị để lấy

Hoặc đối tượng tác động của tội phạm không có tính chất mà người phạm tội mong muốn

Ví dụ: đưa hối lộ cho người tưởng là có chức vụ, quyền hạn nhưng thực tế

người đó không có chức vụ, quyền hạn; v.v

Trường hợp thứ hai, người phạm tội đã sử dụng nhầm công cụ, phương tiện

mà người đó muốn Trường hợp này, phương tiện mà người đó sử dụng lại không

có khả năng gây ra hậu quả của tội phạm đó

Ví dụ: A đầu độc B nhưng do thuốc độc là giả (hoặc kém chất lượng) nên B

không chết

Tuy nhiên, trường hợp này cũng cần được phân biệt với những trường hợp mà chủ thể sử dụng những phương tiện rõ ràng là không thể gây thiệt hại được, như trường hợp một người vì mê tín nghe lời thầy bói mà đã bỏ bùa để giết người khác Nguyên nhân dẫn đến phạm tội chưa đạt vô hiệu là nguyên nhân khách quan, không phụ thuộc vào ý chí của người phạm tội, trách nhiệm hình sự đối với phạm tội chưa đạt vô hiệu được xác định như trong những trường hợp phạm tội chưa đạt khác trên những cơ sở chung Ngoài ra, còn trường hợp chưa đạt do các nguyên nhân khác không thuộc các trường hợp trên Tuy nhiên, trách nhiệm hình sự đối với người thực hiện hành vi trong giai đoạn phạm tội chưa đạt vô hiệu được xác định như trong những trường hợp phạm tội chưa đạt khác trên những cơ sở chung

Bên cạnh đó, dưới góc độ khoa học, GS.TSKH Lê Văn Cảm (Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội) còn chỉ ra ba trường hợp phạm tội chưa đạt thường gặp trong thực tiễn xét xử là [4]:

Trường hợp thứ nhất, trường hợp phạm tội chưa đạt với lỗi cố ý không xác

định - trong đó căn cứ vào hậu quả thực tế đã xảy ra đến đâu thì phải chịu trách nhiệm hình sự đến đó, vì hậu quả xảy ra dù đến mức độ nào cũng là do sự cố ý của người phạm tội mong muốn đạt được (đây là trường hợp phổ biến nhất)

Trường hợp thứ hai, trường hợp phạm tội chưa đạt với lỗi cố ý xác định (lựa

chọn) - trong đó trách nhiệm hình sự chỉ có thể có khi nào người phạm tội gây nên hậu quả ít nghiêm trọng hơn trong số hai (hoặc nhiều hơn) hậu quả do người này mong muốn đạt được

Ví dụ: A mong muốn giết B mà nếu không giết được thì gây thương tích cho

B cũng được, và thực tế là do những nguyên nhân khách quan xảy ra ngoài ý muốn của A (cái chết của B) nên hậu quả thứ hai đã xảy ra - B chỉ bị gây thương tích nặng và trong trường hợp này A vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi phạm tội giết người (chưa đạt) - là tội phạm thứ nhất mà hắn dự định thực hiện (nhưng chưa hoàn thành)

Trường hợp thứ ba, trường hợp phạm tội chưa đạt với lỗi cố ý xác định, trong

đó đã xảy ra hậu quả ít nghiêm trọng hơn hậu quả nghiêm trọng mà người phạm tội mong muốn đạt được, nhưng người này phải chịu trách nhiệm hình sự đối với cả hành vi phạm tội chưa đạt để gây nên hậu quả nghiêm trọng

Ví dụ: A đốt nhà của B và mong muốn giết B đang nằm ngủ trong đó, nhưng

B được những người hàng xóm cứu khỏi ngọn lửa đang bén đến gần giường ngủ nên còn sống, trong trường hợp này A phải chịu trách nhiệm hình sự đối với hành

vi phạm nhiều tội, tức là không những chỉ đối với tội thứ nhất - tội cố ý hủy hoại tài sản, mà còn đối với cả tội thứ hai nữa - tội giết người (nhưng chưa đạt)