ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN ĐỀ TÀI: PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI Chuyên ngành: Luật Kinh tế Học phần: Tư pháp quốc tế Giảng viên phụ trách học phần: TS. Vũ Thị Hương HỌ VÀ TÊN: LÊ THỊ HIỀN THU MÃ SINH VIÊN: 19A5021103 LỚP: LUẬT KINH TẾ K43A THỪA THIÊN HUẾ, năm 2022 Điểm số: Điểm chữ: Chương 1 Chương 2 Chương 3 TỔNG ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN ĐỀ TÀI: PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI Ngành: Luật Kinh tế Học phần: Tư pháp quốc tế Số phách Giảng viên chấm 1 Giảng viên chấm 2 (Ký và ghi rõ họ tên) (Ký và ghi rõ họ tên) THỪA THIÊN HUẾ, năm 2022 MỤC LỤ C 4 CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI 1.1. 6 Khái niệm hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 6 LỜI MỞ ĐẦU 1.2. nước ngoài 6 Quy định về thẩm quyền giải quyết tranh hợp đồng lao động có yếu tố 1.3. Đặc điểm của việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh đồng lao động có yếu tố nước ngoài 9 1.4. Vai trò của việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 10 1.5. Những nguyên tắc cơ bản trong việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 10 1.5.1. Nguyên tắc tôn trọng chủ quyền, an ninh quốc gia 10 1.5.2. Nguyên tắc tôn trọng quyền miễn trừ Tư pháp của Nhà nước nước ngoài và những người được hưởng quyền miễn trừ Tư pháp 11 1.5.3. Bảo đảm quyền bình đẳng của các bên tham gia tố tụng 11 1.5.4. Nguyên tắc có đi có lại cùng có lợi 12 1.5.5. Nguyên tắc Luật Toà án 12 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI 13 2.1. Thực trạng thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 13 2.2. Một số vấn đề tương trợ tư pháp trong giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 14 2.3. Nguyên nhân ảnh hưởng đến thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 14 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI 17 KẾT LUẬN 19 TÀI LIỆU THAM KHẢO 20 BLTTDS: HĐLĐ: YTNN: TPQT: TAND: TTTP: UTTP: TTLĐ HĐTTLĐ DANH MỤC VIẾT TẮT Bộ Luật Tố tụng Dân sự Hợp đồng lao động Yếu tố nước ngoài Tư pháp quốc tế Tòa án nhân dân Tương trợ tư pháp Uỷ thác tư pháp Tranh chấp lao động Hội đồng trọng tài lao động 1. Tính cấp thiết của đề tài LỜI MỞ ĐẦU Hội nhập kinh tế quốc tế đã tác động mạnh mẽ đến sự phát triển kinh tế - xã hội của các nước trên thế giới cũng như Việt Nam. Việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới năm 2007 (WTO) và đặc biệt việc tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam với Liên minh châu Âu (EU); sự hình thành Cộng đồng ASEAN trong năm 2015 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong hội nhập mạnh mẽ của Việt Nam về nền kinh tế của khu vực và thế giới. Quá trình mở cửa và hội nhập của Việt Nam đã kéo theo sự phát triển quan hệ dân sự (theo nghĩa rộng) có yếu tố nước ngoài, thu hút nhà đầu tư vào Việt Nam, người sử dụng lao động từ nước ngoài và thu hút nguồn lao động có trình độ đến với thị trường lao động Việt Nam trong đó có quan hệ hợp đồng lao động. Sự phát triển này cũng kéo theo sự gia tăng các tranh chấp về hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài và vấn đề thẩm quyền Tóa án Việt Nam đối với loại tranh chấp này được đặt ra. Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp này của tòa án của một nước dựa vào quy định của điều ước quốc tế và quốc gia đó là thành viên và pháp luật tố dụng dân sự của chính quốc gia đó. Việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài là cần thiết nhằm tiếp tục xây dựng, hoàn thiện pháp luật nói chung và tư pháp quốc tế (TPQT) nói riêng của Việt Nam. Với đề tài “Pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài” tôi hi vọng sẽ mang lại cái nhìn tổng quát, vừa cụ thể về pháp luật cũng như đưa ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài. 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của đề tài là phân tích, làm rõ các quy định lý luận và thực tiễn về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài, thực trạng và giải pháp nâng cao trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. 3. Kết cấu của bài tiểu luận Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài gồm 03 chương: Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài Chương 2: Thực trạng pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI 1.1. Khái niệm hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài Để hiểu rõ hơn về khái niệm HĐLĐ có YTNN thì trước tiên chúng ta cần tìm hiểu “Thế nào là yếu tố nước ngoài” và “Hợp đồng lao động là gì”. Yếu tố nước ngoài là thuật ngữ của tư pháp quốc tế, dùng để chỉ những yếu tố cấu thành của quan hệ pháp luật mà những yếu tố đó có liên quan đến nước ngoài. Hợp đồng lao động là văn bản thoả thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động về việc làm có trả công, trong đó 3 quy định điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ lao động. Như vậy, từ hai khái niệm trên, ta hiểu rằng: “Hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài là sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động khi những người này có quốc tịch khác nhau hoặc có cùng quốc tịch nhưng làm việc trên lãnh thổ của một nước khác về việc làm có trả lương, điều kiện làm việc, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ lao động theo quy định của pháp luật về lao động.”. Tranh chấp hợp đồng có yếu tố nước ngoài phát sinh khi một trong các bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng hay không đủ nghĩa vụ của hợp đồng có yếu tố nước ngoài và phải bồi thường thiệt hại xảy ra. 1.2. Quy định về thẩm quyền giải quyết tranh hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài Giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN là việc Toà án dùng những cách thức phù hợp trên cở sở của pháp luật nhằm giải quyết những bất đồng, mâu thuẩn của các bên trong quan hệ tranh chấp, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho bên bị xâm hại, đồng thời buộc bên vi phạm phải gánh chịu những hậu quả pháp lý nhất định do hành vi của họ gây ra. Và toà án đóng vai trò là cơ quan tài phán có quyền nhân danh Nhà nước đưa ra phán quyết giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN buộc các bên có nghĩa vụ thi hành. Tranh chấp HĐLĐ có YTNN là những tranh chấp dân sự thuộc một trong các trường hợp sau đây: Có ít nhất một trong các bên tham gia là cá nhân, cơ quan, tổ chức nước ngoài; Các bên tham gia đều là cá nhân, cở quan, tổ chức Việt Nam nhưng việc xác lập, thay đổi, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ đó xảy ra tại nước ngoài; Các bên tham gia đều là cá nhân, cơ quan, tổ chức Việt Nam nhưng đối tượng của quan hệ dân sự đó ở nước ngoài, các tranh chấp này được các bên khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền, Tòa án thụ lý giải quyết thành một vụ án. Trong Tư pháp quốc tế, khi một vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài phát sinh, Tòa án của các nước có liên quan đều có thể có thẩm quyền giải quyết. Chính vì vậy, việc xác định thẩm quyền của Tòa án quốc gia trong những trường hợp này là rất quan trọng. Thông thường, các căn cứ xác định thẩm quyền của Tòa án các quốc gia sẽ được xây dựng dựa trên một số quy tắc như nơi cư trú của bị đơn, nơi có tài sản, nơi thực hiện hành vi, nơi có mối liên hệ mật thiết... Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động bao gồm:1 - Hòa giải viên lao động; - Hội đồng trọng tài lao động; - Tòa án nhân dân. ( Gồm Tòa án cấp huyện và Tòa án cấp tỉnh) + Tòa án cấp huyện có thẩm quyền giải quyết những tranh chấp dưới đây nhưng không có yếu tố nước ngoài ( đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài hoặc cần phải ủy thác tư pháp cho cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, cho Tòa án, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài)2. + Tòa án nhân dân cấp Tỉnh có thẩm quyền giải quyết những tranh chấp về dân sự, lao động có yếu tố nước ngoài (đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài hoặc cần phải ủy thác tư pháp cho cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, cho Tòa án, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài)3. 1 Điều 191. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động tập thể về quyền, BLLĐ 2019 2 Điều 35. Thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp huyện 3 Điều 37. Thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh Xác định thẩm quyền là ta xác định tranh chấp đó có thuộc thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Tòa án hay không. Những tranh chấp HĐLĐ thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án được quy định Điều 32 BLTTDS 2015 Bộ luật tố tụng Dân sự: Điều 32. Những tranh chấp về lao động thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án Tranh chấp lao động cá nhân giữa người lao động với người sử dụng lao động phải thông qua thủ tục hòa giải của hòa giải viên lao động mà hòa giải thành nhưng các bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, hòa giải không thành hoặc hết thời hạn hòa giải theo quy định của pháp luật về lao động mà hòa giải viên lao động không tiến hành hòa giải, trừ các tranh chấp lao động sau đây không bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải: a) Về xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải hoặc về trường hợp bị đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động; b) Về bồi thường thiệt hại, trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng lao động; c) Giữa người giúp việc gia đình với người sử dụng lao động; d) Về bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội, về bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật về bảo hiểm y tế, về bảo hiểm thất nghiệp theo quy định của pháp luật về việc làm, về bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động; đ) Về bồi thường thiệt hại giữa người lao động với doanh nghiệp, tổ chức đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; e) Giữa người lao động thuê lại với người sử dụng lao động thuê lại. Trường hợp tranh chấp liên quan đến HĐLĐ có YTNN nếu không có sự thỏa thuận chọn Tòa án của các bên thì thẩm quyền giải quyết thuộc về Tòa án nơi bị đơn thường trú hoặc có trụ sở, nơi nguyên đơn thường trú hoặc có trụ sở nếu tại lãnh thổ nước này có đối tượng tranh chấp hoặc nơi có đối tượng tranh chấp,.... 1.3. Đặc điểm của việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh đồng lao động có yếu tố nước ngoài Giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN cơ bản giống với có những đặc điểm cơ bản của tranh chấp HĐLĐ thông thường như sau: Thứ nhất, quyết định, bản án của Toà án có tính bắt buộc thi hành đối với các bên và được đảm bảo bởi sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước; Thứ hai, các phán quyết của Toà án được thông qua theo đa số do vậy sẽ hạn chế sai sót, vụ án có thể được giải quyết lại ở cấp xét xử cao hơn nếu kết quả giải quyết không được các bên chấp nhận và kháng cáo hoặc việc giải quyết của Toà án có vi phạm pháp luật bị phát hiện và kháng nghị; Thứ ba, lệ phí Toà án thường thấp hơn so với lệ phí cơ quan tài phán khác là Trọng tài; Thứ tư, đây là giải pháp mà các bên có thể tính đến khi các phương án giải quyết tranh chấp khác không có giá trị khả thi. Ngoài ra, giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN bằng Toà án còn có những đặc trưng riêng đó là: Về thẩm quyền xét xử: Khi giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN việc xác định thẩm quyền của Toà án quốc gia nào xét xử vụ kiện rất quan trọng, dễ làm nảy sinh vấn đề xung đột về thẩm quyền Toà án giữa các quốc gia; Về thủ tục tố tụng: Toà án các nước thường áp dụng luật tố tụng của nước mình để giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN, trừ những trường hợp đặc biệt nhất định. Trong quá trình giải quyết, Toà án thường phải thông qua việc thực hiện UTTP quốc tế; Về áp dụng luật nội dung: Toà án có thể áp dụng pháp luật nước ngoài để giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN; Về yếu tố ảnh hưởng: giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN chịu ảnh hưởng bởi mối quan hệ hợp tác trong lĩnh vực Tư pháp giữa các quốc gia liên quan đến quan hệ tranh chấp. 1.4. Vai trò của việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài Vai trò của Toà án trong giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN được xét trên các phương diện: Về phương diện chính trị: Thông qua việc giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN tại Tòa án một quốc gia sẽ góp phần thúc đẩy quan hệ hợp tác trong lĩnh vực Tư pháp giữa các quốc gia, qua đó vừa khẳng định tính độc lập và tự quyết của cơ quan tài phán của quốc gia đó. Về phương diện kinh tế: Giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN có ý nghĩa rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế của các nước nói chung và Việt Nam nới riêng. Việc giải quyết các tranh chấp HĐLĐ có YTNN giữa các quốc gia sẽ tạo nên một hàng lang pháp lý cho quan hệ dân sự có YTNN trên phạm vi quốc tế, thúc đẩy giao lưu dân sự hợp pháp giữa các nước, hạn chế tranh chấp xảy ra. Về phương diện pháp luật: thông qua việc giải quyết các tranh chấp HĐLĐ có YTNN, pháp luật điều chỉnh vấn đề này phát huy được vai trò trong đời sống xã hội, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức khi tham gia vào quan hệ có YTNN; 1.5. Những nguyên tắc cơ bản trong việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 1.5.1. Nguyên tắc tôn trọng chủ quyền, an ninh quốc gia Nguyên tắc tôn trọng chủ quyền, an ninh quốc gia là nguyên tắc cơ bản, có vai trò đặc biệt quan trọng trong tố tụng dân sự quốc tế. Theo quan niệm hiện nay, chủ quyền quốc gia là quyền làm chủ một cách độc lập đầy đủ về mặt lập pháp, hành pháp, tư pháp của một quốc gia trong phạm vi lãnh thổ của quốc gia đó. Nội dung của nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia được thể hiện như sau: - Một là, tôn trọng chủ quyền quốc gia trước hết là tôn trọng quyền lực tối cao của quốc gia trong phạm vi lãnh thổ quốc gia và độc lập của quốc gia trong quan hệ quốc tế. Tôn trọng chủ quyền các quốc gia khác là nghĩa vụ bắt buộc, vô điều kiện. - Hai là, tôn trọng chủ quyền quốc gia cũng có nghĩa là tôn trọng quyền của mỗi quốc gia tự do lựa chọn cho mình chế độ chính trị, kinh tế xã hội. Các quốc gia khác không có quyền phản đối hay bác bỏ sự lựa chọn đó. Việc gây sức ép hay can thiệp nhằm bắt các quốc gia từ bỏ chế độ chính trị, kinh tế xã hội mà quốc gia đó đã lựa chon là việc làm phi pháp. - Ba là, tôn trọng chủ quyền quốc gia cũng có nghĩa là tôn trọng sự thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, được ghi nhận và khẳng định trong hiến chương liên hợp quốc. 1.5.2. Nguyên tắc tôn trọng quyền miễn trừ Tư pháp của Nhà nước nước ngoài và những người được hưởng quyền miễn trừ Tư pháp Khi tham gia vào các quan hệ Tư pháp quốc tế, các quốc gia được hưởng quyền miễn trừ, trong đó quan trọng nhất là quyền miễn trừ Tư pháp tại Tòa án các nước. Cơ sở pháp lý của nguyên tắc này được ghi nhận rải rác trong các Điều ước quốc tế, điển hình nhất là Công ước của Liên Hiệp quốc về quyền miễn trừ tài phán, Công ước Viên 1961 về quan hệ ngoại giao, Công ước Viên 1963 về quan hệ lãnh sự và cũng được ghi nhận trong pháp luật của nhiều quốc gia. Những người đại diện cho quốc gia được hưởng quyền miễn trừ Tư pháp thì đương nhiên cũng được hưởng quyền này. 1.5.3. Bảo đảm quyền bình đẳng của các bên tham gia tố tụng Trong tố tụng dân sự quốc tế thì đây là một nguyên tắc quan trọng. Nội dung của nguyên tắc đó là: Các bên tham gia tố tụng là công dân nước sở tại, người nước ngoài, giữa những người nước ngoài với nhau trong quan hệ dân sự nói chung đều có quyền bình đẳng trong việc khởi kiện. 1.5.4. Nguyên tắc có đi có lại cùng có lợi Đây là một nguyên tắc cơ bản của Tư pháp quốc tế, có ý nghĩa rất quan trọng trong việc vận dụng các nội dung cũng như điều kiện áp dụng trong giải quyết các tranh chấp HĐLĐ có YTNN. Nguyên tắc có đi có lại được áp dụng giữa các quốc gia khi không có Điều ước quốc tế hoặc Điều ước quốc tế không thể thực hiện được. 1.5.5. Nguyên tắc Luật Toà án Khi giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN, Tòa án có thẩm quyền luôn áp dụng pháp luật tố tụng nước mình, trừ một số ngoại lệ được quy định trong các Điều ước quốc tế. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI 2.1.Thực trạng pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 2.1.1. Những điểm mới và thành tích đạt được. Thứ nhất, quy định mới về đầu mối tiếp nhận yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động là cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân (UBND) Khi có yêu cầu, cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân là đầu mối tiếp nhận yêu cầu giải quyết TCLĐ và có trách nhiệm phân loại, hướng dẫn, hỗ trợ, giúp đỡ các bên trong giải quyết TCLĐ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, cơ quan tiếp nhận phải chuyển yêu cầu đến hòa giải viên lao động (HGVLĐ) (trường hợp bắt buộc phải hòa giải), chuyển đến Hội đồng Trọng tài lao động (HĐTTLĐ) (trường hợp yêu cầu HĐTTLĐ giải quyết) hoặc hướng dẫn gửi đến Tòa án để giải quyết (khoản 3 Điều 181 BLLĐ2019). Thứ hai, quy định mới về tổ chức và hoạt động của HĐTTLĐ Số lượng thành viên HĐTTLĐ được tăng lên, đảm bảo nguyên tắc cân bằng ba bên. Số lượng trọng tài viên lao động của HĐTTLĐ do Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định, ít nhất là 15 người; số lượng ngang nhau do các bên là cơ quan chuyên môn về lao động thuộc UBND cấp tỉnh, công đoàn cấp tỉnh và tổ chức đại diện của NSDLĐ trên địa bàn tỉnh đề cử. Ban trọng tài lao động được HĐTTLĐ thành lập để giải quyết TCLĐ khi có yêu cầu giải quyết Ban trọng tài là các trọng tài viên trong danh sách HĐTTLĐ và được đại diện bên tranh chấp chọn, được HĐTTLĐ ra quyết định thành lập khi có yêu cầu giải quyết TCLĐ (quy định tại các điều 189, 193 và 197 của BLLĐ2019). Thứ ba, bổ sung thẩm quyền cho HĐTTLĐ HĐTTLĐ có thẩm quyền giải quyết TCLĐ cá nhân. Bổ sung thẩm quyền giải quyết TCLĐ tập thể về quyền là HĐTTLĐ (bỏ quy định Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết TCLĐ tập thể về quyền). 2.1.2. Những hạn chế còn tồn tại Trong quá trình hội nhập sâu rộng và tham gia các hiệp định, nhiều vấn đề đặt ra về hệ thống thể chế thiết chế bộ máy về quan hệ quan động cần giải quyết trong đó có hoàn thiện hệ thống giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động. Khi có một tranh chấp HĐLĐ có YTNN thì cũng đồng thời làm phát sinh tình trạng có hai hoặc nhiều Toà án của các nước khác nhau có thẩm quyền giải quyết vụ án đó. Trong lý luận Tư pháp quốc tế gọi tình trạng này là xung đột thẩm quyền xét xử dân sự quốc tế. Trong Tư pháp quốc tế, khi một vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài phát sinh, Tòa án của các nước có liên quan đều có thể có thẩm quyền giải quyết. Chính vì vậy, việc xác định thẩm quyền của Tòa án quốc gia trong những trường hợp này là rất quan trọng. Thông thường, các căn cứ xác định thẩm quyền của Tòa án các quốc gia sẽ được xây dựng dựa trên một số quy tắc như nơi cư trú của bị đơn, nơi có tài sản, nơi thực hiện hành vi, nơi có mối liên hệ mật thiết... 4 Ngoài ra, thực tiễn xét xử tại một số quốc gia cho thấy có những trường hợp Tòa án một quốc gia có căn cứ để xác định thẩm quyền của mình đối với một tranh chấp HĐLĐ có YTNN nào đó nhưng vì những lý do nhất định mà họ lại không được quyền thụ lý. Các lý do này thông thường là do các chủ thể có quyền miễn trừ, các chủ thể đã lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp khác hoặc do không thuận lợi cho quá trình giải quyết của Tòa án đó... Các trường hợp này có thể gọi chung là những trường hợp giới hạn hay hạn chế thẩm quyền của Tòa án đối với các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài. 4 https://tapchitoaan.vn/bai-viet/phap-luat/tham-quyen-cua-toa-an-viet-nam-doi-voi-vu-viec-dan-su- co-yeu-to-nuoc-ngoai Tại Việt Nam, trước khi có Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (BLTTDS 2015), các trường hợp giới hạn thẩm quyền của Tòa án đối với các tranh cấp HĐLĐ có YTNN chưa được quy định một cách hệ thống. 2.2.Một số vấn đề tương trợ tư pháp trong giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài Kết quả thực hiện yêu cầu UTTP ra nước ngoài vẫn chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu đặt ra, tỷ lệ yêu cầu UTTP không có trả lời vẫn còn ở mức cao, một số đáng kể kết quả UTTP nhận được nhưng không đáp ứng yêu cầu tố tụng, thời gian thực hiện UTTP vẫn kéo dài ảnh hưởng trực tiếp đến việc giải quyết dứt điểm các tranh chấp HĐLĐ có YTNN. Số lượng vụ án dân sự mà TAND cấp tỉnh vẫn phải ra quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án để chờ kết quả UTTP ra nước ngoài vẫn còn nhiều. Nguyên nhân của những hạn chế trên là do cơ chế hợp tác quốc tế về TTTP chưa đạt hiệu quả cao, năng lực của cán bộ làm công tác UTTP còn hạn chế. Cụ thể, hạn chế về UTTP khi thực hiện theo quy định tại: - Điều ước quốc tế - Nguyên tắc có đi có lại - Pháp luật quốc gia 2.3.Nguyên nhân ảnh hưởng đến thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài Nguyên nhân của những hạn chế trên là do cơ chế hợp tác quốc tế về TTTP chưa đạt hiệu quả cao, năng lực của cán bộ làm công tác còn hạn chế. Nguyên nhân khách quan: Khi Tòa án giải quyết một tranh chấp HĐLĐ có YTNN thì căn cứ vào quy định pháp luật tố tụng được quy định trong BLTTDS, Luật TTTP và pháp luật nội dung trong từng lĩnh vực chuyên nghành cụ thể. Tuy nhiên, các văn bản pháp luật này vẫn còn nhiều bất cập. Giải quyết tranh chấp HDLĐ có YTNN có liên quan đến việc ký kết, gia nhập Điều ước quốc tế về TTTP trong lĩnh vực dân sự nói chung. Tuy nhiên, tình hình hợp tác quốc tế về TTTP chưa đạt hiệu quả cao. Xuất phát từ nguyên tắc các đương sự có quyền tự định đoạt, thoả thuận với nhau về việc giải quyết tranh chấp được quy định trong BLTTDS. Các đương sự thỏa thuận với nhau về việc giải quyết, dẫn đến Tòa án cấp phúc thẩm hủy, sửa bản án sơ thẩm. Toà án là cơ quan trực tiếp thực hiện các yêu cầu về UTTP về dân sự nhưng nguồn lực còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân chủ quan: Phần lớn những vụ án có kháng cáo, kháng nghị bị Tòa án cấp trên hủy, sửa bản án, quyết định sơ thẩm là do nguyên nhân chủ quan từ phía những người tiến hành tố tụng, đặc biệt là Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án, những sai phạm chủ yếu đó là: Thứ nhất: Xác định thẩm quyền giải quyết vụ án không đúng dẫn đến việc giải quyết vụ án không đúng pháp luật. Thứ hai: Trình tự thủ tục tố tụng chưa đảm bảo đúng quy định của pháp luật tố tụng dân sự. Thứ ba: Những sai phạm trong quá trình lập hồ sơ thực hiện UTTP ra nước Những vi phạm này xuất phát từ những nguyên nhân chính sau: Giải quyết các tranh chấp HĐLĐ có YTNN có đặc thù khó khăn và phức tạp hơn những tranh chấp HĐLĐ thông thường, đòi hỏi những người tiến hành tố tụng phải nắm vững kiến thức về tư pháp quốc tế, có kỹ năng ngoại ngữ tương đối tốt. Tuy nhiên, đội ngũ những người tiến hành tố tụng tại Tòa án còn hạn chế về năng lực chuyên môn nghiệp vụ. Công tác đào tạo, tập huấn nghiệp vụ giải quyết các tranh chấp HĐLĐ có YTNN chưa được chú trọng, nhất là đối với TAND cấp tỉnh. ngoài. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI Trong điều kiện Việt Nam là một nước có nền kinh tế còn chậm phát triển, pháp luật đang trong quá trình hội nhập để tương thích với các chuẩn mực quốc tế, nên việc đề cao hợp tác quốc tế là yêu cầu cần thiết. Đối với công tác giải quyết các tranh chấp HĐLĐ có YTNN của Tòa án Việt Nam, chúng ta phải tranh thủ được sự ủng hộ và các nguồn lực từ bên ngoài cho con đường phát triển của chúng ta bằng nhiều phương pháp khác nhau: Thứ nhất: Các TAND cần phổ cập tra cứu đầy đủ, kịp thời các văn bản pháp luật về TTTP quốc tế, danh sách các Điều ước quốc tế đã ký kết, danh sách các loại giấy tờ được miễn hợp pháp hoá lãnh sự cho cán bộ nghành Toà án.. Thứ hai: Toà án chú ý hơn đến công tác lập hồ sơ UTTP. Khi lập hồ sơ UTTP, Toà án cần phải ghi chính xác, cụ thể địa chỉ của đương sự ở nước ngoài, ghi địa chỉ bằng chữ viết của nước được yêu cầu hoặc ghi theo phiên âm La tinh, không phiên âm tiếng Việt. Thứ ba: TAND Tối cao cần chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng nghiên cứu áp dụng công nghệ thông tin, xây dựng phần mền quản lý chung giữa các cơ quan liên quan trong việc thực hiện hoạt động TTTP. Thứ tư: Nâng cao hiệu quả công tác tập huấn, rút kinh nghiệm công tác xét xử cho đội ngũ Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Cán bộ Toà án trong giải quyết các vụ án dân sự có YTNN để kịp thời khắc phục những sai sót trong công tác xét xử. Thứ năm: Với lượng án dân sự có YTNN ngày càng gia tăng, tính chất ngày càng phức tạp thì mỗi cán bộ Toà án cần phải tự học tập, rèn luyện, tự nghiên cứu nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, am hiểu pháp luật, thường xuyên cập nhật văn bản pháp luật mới ban hành. Thứ sáu: Toà án nhân dân tối cao cần tổ chức tập huấn, đào tạo kỹ năng viết bản án, kỹ năng biên tập án lệ, kỹ năng nghiên cứu, phân tích áp dụng áp lệ cho Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và cán bộ Toà án. Thứ bảy: Tăng cường công tác giáo dục ý thức kỷ luật, ý thức trách nhiệm cho cán bộ công chức ngành Toà án. Có quy chế khen thưởng và chế tài xử lý phù hợp. Thứ tám: TAND Tối cao xem xét việc kiện toàn tổ chức và nhân sự thực hiện giải quyết các tranh chấp HĐLĐ có YTNN theo hướng tập trung ở một số TAND cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có năng lực chuyên môn hoá nhiệm vụ có tính chất phức tạp, đặc thù này. Ngoài ra, còn một số giải pháp khác như: Một là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền phổ biến kiến thức pháp luật nói chung và về Tư pháp quốc tế nói riêng trong nhân dân. Hai là, cần nâng cao chất lượng trong công tác dịch thuật các văn bản UTTP của Tòa án cũng như dịch thuật các văn bản quy phạm pháp luật nước ngoài, tài liệu học hỏi kinh nghiệm của nước ngoài trong lĩnh vực Tư pháp quốc tế . Ba là, nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp bằng các phương thức khác nhằm giảm tải khối lượng công việc của nghành Toà án như: thương lượng, hoà giải ngoài tố tụng, Trọng tài. KẾT LUẬN Tư pháp quốc tế Việt Nam vẫn đang trên đà phát triển, vẫn còn nhiều vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu. Việc xây dựng pháp luật về thẩm quyền của Tòa án giải quyết các tranh chấp có YTNN đòi hỏi phải đảm bảo phù hợp với các cam kết quốc tế, với những chuẩn mực pháp lý quốc tế, phù hợp với thực tiễn của Việt Nam. Đảng ta rất quan tâm đến hội nhập pháp luật quốc tế, trong đó có pháp luật về thẩm quyền của Tòa án giải quyết các tranh chấp HĐLĐ có YTNN. Nhà nước ta cũng chú trọng xây dựng pháp luật hội nhập quốc tế thể hiện ở việc tăng cường ký kết các Hiệp định TTTP, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nước, trong đó có pháp luật về thẩm quyền của Tòa án giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN. Tranh chấp HĐLĐ có YTNN ngày càng phát triển trong xu thế hội nhập và hợp tác quốc tế đòi hỏi những yêu cầu mới về giải quyết tranh chấp cho khoa học Tư pháp quốc tế cũng như hoạt động lập pháp ở các quốc gia. Giải quyết các tranh chấp HĐLĐ có YTNN bằng Tòa án có vai trò, ý nghĩa quan trọng. Do vậy, mỗi một quốc gia trên thế giới đều cần quan tâm xây dựng, hoàn thiện pháp luật cũng như tăng cường hợp tác quốc tế về TTTP để nâng cao chất lượng giải quyết các vụ án dân sự có YTNN. Qua đề tài “Pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài” tôi hi vọng đưa ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả về pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Văn bản pháp luật: Quốc hội (2015), Bộ luật Tố tụng dân sự (hiện hành), Hà Nội. Quốc hội (2014), Luật Quốc tịch Việt Nam(hiện hành), Hà Nội. Quốc hội (2019), Bộ luật Lao động (hiện hành), Hà Nội 2. Tài liệu tham khảo: Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội (2001), Giáo trình Tư pháp quốc tế, (Nguyễn Bá Diến, chủ biên), Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội; Đồng Thị Kim Thoa (2006), "Một số vấn đề về xác định thẩm quyền của Tòa án trong Tư pháp quốc tế"; Đào Thị Thúy (2010), Thẩm quyền giải quyết các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài của Tòa án nhân dân trong Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành, Luận văn thạc sĩ Luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội. Nguyễn Trung Tín (2004), "Thẩm quyền của Tòa án Việt Nam giải quyết vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài", Nghiên cứu lập pháp.
Trang 1ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT
Số phách
BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN
ĐỀ TÀI: PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT
TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI
Chuyên ngành: Luật Kinh tế Học phần: Tư pháp quốc tế Giảng viên phụ trách học phần: TS Vũ Thị Hương
HỌ VÀ TÊN: LÊ THỊ HIỀN THU
MÃ SINH VIÊN: 19A5021103
LỚP: LUẬT KINH TẾ K43A
THỪA THIÊN HUẾ, năm 2022
Trang 2ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT
Số phách
BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN
ĐỀ TÀI: PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI
Ngành: Luật Kinh tế
Học phần: Tư pháp quốc tế
Giảng viên chấm 1 Giảng viên chấm 2
(Ký và ghi rõ họ tên) (Ký và ghi rõ họ tên)
THỪA THIÊN HUẾ, năm 2022
MỤC LỤ
Chương 1
Chương 2
Chương 3
TỔNG
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU 4
CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI 6
1.1 Khái niệm hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 6
1.2 Quy định về thẩm quyền giải quyết tranh hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 6 1.3 Đặc điểm của việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh đồng lao động có yếu tố nước ngoài 9
1.4 Vai trò của việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 10
1.5 Những nguyên tắc cơ bản trong việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 10
1.5.1 Nguyên tắc tôn trọng chủ quyền, an ninh quốc gia 10
1.5.2 Nguyên tắc tôn trọng quyền miễn trừ Tư pháp của Nhà nước nước ngoài và những người được hưởng quyền miễn trừ Tư pháp 11
1.5.3 Bảo đảm quyền bình đẳng của các bên tham gia tố tụng 11
1.5.4 Nguyên tắc có đi có lại cùng có lợi 12
1.5.5 Nguyên tắc Luật Toà án 12
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI 13
2.1 Thực trạng thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 13
2.2 Một số vấn đề tương trợ tư pháp trong giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 14
2.3 Nguyên nhân ảnh hưởng đến thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài 14
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI 17
KẾT LUẬN 19
TÀI LIỆU THAM KHẢO 20
Trang 4DANH MỤC VIẾT TẮT BLTTDS: Bộ Luật Tố tụng Dân sự
HĐLĐ: Hợp đồng lao động
YTNN: Yếu tố nước ngoài
TPQT: Tư pháp quốc tế
TAND: Tòa án nhân dân
TTTP: Tương trợ tư pháp
UTTP: Uỷ thác tư pháp
TTLĐ Tranh chấp lao động
HĐTTLĐ Hội đồng trọng tài lao động
Trang 5LỜI MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Hội nhập kinh tế quốc tế đã tác động mạnh mẽ đến sự phát triển kinh tế - xã hội của các nước trên thế giới cũng như Việt Nam Việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới năm 2007 (WTO) và đặc biệt việc tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam với Liên minh châu Âu (EU); sự hình thành Cộng đồng ASEAN trong năm 2015 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong hội nhập mạnh mẽ của Việt Nam về nền kinh tế của khu vực và thế giới
Quá trình mở cửa và hội nhập của Việt Nam đã kéo theo sự phát triển quan
hệ dân sự (theo nghĩa rộng) có yếu tố nước ngoài, thu hút nhà đầu tư vào Việt Nam, người sử dụng lao động từ nước ngoài và thu hút nguồn lao động có trình độ đến với thị trường lao động Việt Nam trong đó có quan hệ hợp đồng lao động Sự phát triển này cũng kéo theo sự gia tăng các tranh chấp về hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài và vấn đề thẩm quyền Tóa án Việt Nam đối với loại tranh chấp này được đặt ra
Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp này của tòa án của một nước dựa vào quy định của điều ước quốc tế và quốc gia đó là thành viên và pháp luật tố dụng dân
sự của chính quốc gia đó
Việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài là cần thiết nhằm tiếp tục xây dựng, hoàn thiện pháp luật nói chung và
tư pháp quốc tế (TPQT) nói riêng của Việt Nam Với đề tài “Pháp luật về thẩm
quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài” tôi hi vọng
sẽ mang lại cái nhìn tổng quát, vừa cụ thể về pháp luật cũng như đưa ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài
2 Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài là phân tích, làm rõ các quy định lý luận và thực tiễn về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước
Trang 6ngoài, thực trạng và giải pháp nâng cao trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
3 Kết cấu của bài tiểu luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài gồm
03 chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài
Chương 2: Thực trạng pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài
Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài
Trang 7CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI
1.1 Khái niệm hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài
Để hiểu rõ hơn về khái niệm HĐLĐ có YTNN thì trước tiên chúng ta cần tìm hiểu “Thế nào là yếu tố nước ngoài” và “Hợp đồng lao động là gì”
Yếu tố nước ngoài là thuật ngữ của tư pháp quốc tế, dùng để chỉ những yếu
tố cấu thành của quan hệ pháp luật mà những yếu tố đó có liên quan đến nước ngoài
Hợp đồng lao động là văn bản thoả thuận giữa người lao động và người sử
dụng lao động về việc làm có trả công, trong đó 3 quy định điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ lao động
Như vậy, từ hai khái niệm trên, ta hiểu rằng: “Hợp đồng lao động có yếu tố
nước ngoài là sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động khi những người này có quốc tịch khác nhau hoặc có cùng quốc tịch nhưng làm việc trên lãnh thổ của một nước khác về việc làm có trả lương, điều kiện làm việc, quyền
và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ lao động theo quy định của pháp luật về lao động.”
Tranh chấp hợp đồng có yếu tố nước ngoài phát sinh khi một trong các bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng hay không đủ nghĩa vụ của hợp đồng
có yếu tố nước ngoài và phải bồi thường thiệt hại xảy ra
1.2 Quy định về thẩm quyền giải quyết tranh hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài
Giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN là việc Toà án dùng những cách thức phù hợp trên cở sở của pháp luật nhằm giải quyết những bất đồng, mâu thuẩn của các bên trong quan hệ tranh chấp, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho bên bị xâm hại, đồng thời buộc bên vi phạm phải gánh chịu những hậu quả pháp lý nhất định do hành vi của họ gây ra Và toà án đóng vai trò là cơ quan tài phán có quyền nhân danh Nhà nước đưa ra phán quyết giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN buộc các bên có nghĩa vụ thi hành
Trang 8Tranh chấp HĐLĐ có YTNN là những tranh chấp dân sự thuộc một trong các trường hợp sau đây: Có ít nhất một trong các bên tham gia là cá nhân, cơ quan,
tổ chức nước ngoài; Các bên tham gia đều là cá nhân, cở quan, tổ chức Việt Nam nhưng việc xác lập, thay đổi, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ đó xảy ra tại nước ngoài; Các bên tham gia đều là cá nhân, cơ quan, tổ chức Việt Nam nhưng đối tượng của quan hệ dân sự đó ở nước ngoài, các tranh chấp này được các bên khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền, Tòa án thụ lý giải quyết thành một vụ án
Trong Tư pháp quốc tế, khi một vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài phát sinh, Tòa án của các nước có liên quan đều có thể có thẩm quyền giải quyết Chính
vì vậy, việc xác định thẩm quyền của Tòa án quốc gia trong những trường hợp này
là rất quan trọng Thông thường, các căn cứ xác định thẩm quyền của Tòa án các quốc gia sẽ được xây dựng dựa trên một số quy tắc như nơi cư trú của bị đơn, nơi có tài sản, nơi thực hiện hành vi, nơi có mối liên hệ mật thiết…
Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động bao gồm:1
- Hòa giải viên lao động;
- Hội đồng trọng tài lao động;
- Tòa án nhân dân ( Gồm Tòa án cấp huyện và Tòa án cấp tỉnh)
+ Tòa án cấp huyện có thẩm quyền giải quyết những tranh chấp dưới đây nhưng không có yếu tố nước ngoài ( đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài hoặc cần phải ủy thác tư pháp cho cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, cho Tòa án, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài)2
+ Tòa án nhân dân cấp Tỉnh có thẩm quyền giải quyết những tranh chấp về dân sự, lao động có yếu tố nước ngoài (đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài hoặc cần phải ủy thác tư pháp cho cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, cho Tòa án, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài)3
1 Điều 191 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động tập thể về quyền, BLLĐ 2019
2 Điều 35 Thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp huyện
3 Điều 37 Thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh
Trang 9Xác định thẩm quyền là ta xác định tranh chấp đó có thuộc thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Tòa án hay không Những tranh chấp HĐLĐ thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án được quy định Điều 32 BLTTDS 2015 Bộ luật tố tụng Dân sự:
Điều 32 Những tranh chấp về lao động thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa
án
Tranh chấp lao động cá nhân giữa người lao động với người sử dụng lao động phải thông qua thủ tục hòa giải của hòa giải viên lao động mà hòa giải thành nhưng các bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, hòa giải không thành hoặc hết thời hạn hòa giải theo quy định của pháp luật về lao động mà hòa giải viên lao động không tiến hành hòa giải, trừ các tranh chấp lao động sau đây không bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải:
a) Về xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải hoặc về trường hợp bị đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động;
b) Về bồi thường thiệt hại, trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng lao động;
c) Giữa người giúp việc gia đình với người sử dụng lao động;
d) Về bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội, về bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật về bảo hiểm y tế, về bảo hiểm thất nghiệp theo quy định của pháp luật về việc làm, về bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động;
đ) Về bồi thường thiệt hại giữa người lao động với doanh nghiệp, tổ chức đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng;
e) Giữa người lao động thuê lại với người sử dụng lao động thuê lại
Trường hợp tranh chấp liên quan đến HĐLĐ có YTNN nếu không có sự thỏa thuận chọn Tòa án của các bên thì thẩm quyền giải quyết thuộc về Tòa án nơi bị đơn thường trú hoặc có trụ sở, nơi nguyên đơn thường trú hoặc có trụ sở nếu tại lãnh thổ nước này có đối tượng tranh chấp hoặc nơi có đối tượng tranh chấp,
1.3 Đặc điểm của việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh đồng lao động có yếu tố nước ngoài
Trang 10Giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN cơ bản giống với có những đặc điểm
cơ bản của tranh chấp HĐLĐ thông thường như sau:
Thứ nhất, quyết định, bản án của Toà án có tính bắt buộc thi hành đối với
các bên và được đảm bảo bởi sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước;
Thứ hai, các phán quyết của Toà án được thông qua theo đa số do vậy sẽ hạn
chế sai sót, vụ án có thể được giải quyết lại ở cấp xét xử cao hơn nếu kết quả giải quyết không được các bên chấp nhận và kháng cáo hoặc việc giải quyết của Toà án
có vi phạm pháp luật bị phát hiện và kháng nghị;
Thứ ba, lệ phí Toà án thường thấp hơn so với lệ phí cơ quan tài phán khác là
Trọng tài;
Thứ tư, đây là giải pháp mà các bên có thể tính đến khi các phương án giải
quyết tranh chấp khác không có giá trị khả thi
Ngoài ra, giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN bằng Toà án còn có những đặc trưng riêng đó là:
Về thẩm quyền xét xử: Khi giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN việc xác định thẩm quyền của Toà án quốc gia nào xét xử vụ kiện rất quan trọng, dễ làm nảy sinh vấn đề xung đột về thẩm quyền Toà án giữa các quốc gia;
Về thủ tục tố tụng: Toà án các nước thường áp dụng luật tố tụng của nước mình để giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN, trừ những trường hợp đặc biệt nhất định Trong quá trình giải quyết, Toà án thường phải thông qua việc thực hiện UTTP quốc tế;
Về áp dụng luật nội dung: Toà án có thể áp dụng pháp luật nước ngoài để giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN;
Về yếu tố ảnh hưởng: giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN chịu ảnh hưởng bởi mối quan hệ hợp tác trong lĩnh vực Tư pháp giữa các quốc gia liên quan đến quan hệ tranh chấp
1.4 Vai trò của việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài
Trang 11Vai trò của Toà án trong giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN được xét trên các phương diện:
Về phương diện chính trị: Thông qua việc giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN tại Tòa án một quốc gia sẽ góp phần thúc đẩy quan hệ hợp tác trong lĩnh vực
Tư pháp giữa các quốc gia, qua đó vừa khẳng định tính độc lập và tự quyết của cơ quan tài phán của quốc gia đó
Về phương diện kinh tế: Giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN có ý nghĩa rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế của các nước nói chung và Việt Nam nới riêng Việc giải quyết các tranh chấp HĐLĐ có YTNN giữa các quốc gia sẽ tạo nên một hàng lang pháp lý cho quan hệ dân sự có YTNN trên phạm vi quốc tế, thúc đẩy giao lưu dân sự hợp pháp giữa các nước, hạn chế tranh chấp xảy ra
Về phương diện pháp luật: thông qua việc giải quyết các tranh chấp HĐLĐ
có YTNN, pháp luật điều chỉnh vấn đề này phát huy được vai trò trong đời sống xã hội, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức khi tham gia vào quan hệ có YTNN;
1.5 Những nguyên tắc cơ bản trong việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài
1.5.1 Nguyên tắc tôn trọng chủ quyền, an ninh quốc gia
Nguyên tắc tôn trọng chủ quyền, an ninh quốc gia là nguyên tắc cơ bản, có vai trò đặc biệt quan trọng trong tố tụng dân sự quốc tế Theo quan niệm hiện nay, chủ quyền quốc gia là quyền làm chủ một cách độc lập đầy đủ về mặt lập pháp, hành pháp, tư pháp của một quốc gia trong phạm vi lãnh thổ của quốc gia đó
Nội dung của nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia được thể hiện như sau:
- Một là, tôn trọng chủ quyền quốc gia trước hết là tôn trọng quyền lực tối cao
của quốc gia trong phạm vi lãnh thổ quốc gia và độc lập của quốc gia trong quan hệ quốc tế Tôn trọng chủ quyền các quốc gia khác là nghĩa vụ bắt buộc, vô điều kiện
- Hai là, tôn trọng chủ quyền quốc gia cũng có nghĩa là tôn trọng quyền của
mỗi quốc gia tự do lựa chọn cho mình chế độ chính trị, kinh tế xã hội Các quốc gia khác không có quyền phản đối hay bác bỏ sự lựa chọn đó Việc gây sức ép hay can
Trang 12thiệp nhằm bắt các quốc gia từ bỏ chế độ chính trị, kinh tế xã hội mà quốc gia đó đã lựa chon là việc làm phi pháp
- Ba là, tôn trọng chủ quyền quốc gia cũng có nghĩa là tôn trọng sự thống
nhất và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, được ghi nhận và khẳng định trong hiến chương liên hợp quốc
1.5.2 Nguyên tắc tôn trọng quyền miễn trừ Tư pháp của Nhà nước nước ngoài và những người được hưởng quyền miễn trừ Tư pháp
Khi tham gia vào các quan hệ Tư pháp quốc tế, các quốc gia được hưởng quyền miễn trừ, trong đó quan trọng nhất là quyền miễn trừ Tư pháp tại Tòa án các nước Cơ sở pháp lý của nguyên tắc này được ghi nhận rải rác trong các Điều ước quốc tế, điển hình nhất là Công ước của Liên Hiệp quốc về quyền miễn trừ tài phán, Công ước Viên 1961 về quan hệ ngoại giao, Công ước Viên 1963 về quan hệ lãnh
sự và cũng được ghi nhận trong pháp luật của nhiều quốc gia
Những người đại diện cho quốc gia được hưởng quyền miễn trừ Tư pháp thì đương nhiên cũng được hưởng quyền này
1.5.3 Bảo đảm quyền bình đẳng của các bên tham gia tố tụng
Trong tố tụng dân sự quốc tế thì đây là một nguyên tắc quan trọng Nội dung của nguyên tắc đó là: Các bên tham gia tố tụng là công dân nước sở tại, người nước ngoài, giữa những người nước ngoài với nhau trong quan hệ dân sự nói chung đều
có quyền bình đẳng trong việc khởi kiện
1.5.4 Nguyên tắc có đi có lại cùng có lợi
Đây là một nguyên tắc cơ bản của Tư pháp quốc tế, có ý nghĩa rất quan trọng trong việc vận dụng các nội dung cũng như điều kiện áp dụng trong giải quyết các tranh chấp HĐLĐ có YTNN Nguyên tắc có đi có lại được áp dụng giữa các quốc gia khi không có Điều ước quốc tế hoặc Điều ước quốc tế không thể thực hiện được
1.5.5 Nguyên tắc Luật Toà án
Khi giải quyết tranh chấp HĐLĐ có YTNN, Tòa án có thẩm quyền luôn áp dụng pháp luật tố tụng nước mình, trừ một số ngoại lệ được quy định trong các Điều ước quốc tế