Quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, vận dụng quy luật trong việc xây dựng văn hoá học đường ở việt nam hiện nay

Quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, vận dụng quy luật trong việc xây dựng văn hoá học đường ở việt nam hiện nay Quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, vận dụng quy luật trong việc xây dựng văn hoá học đường ở việt nam hiện nay Quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, vận dụng quy luật trong việc xây dựng văn hoá học đường ở việt nam hiện nay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG H CHÍ MINH Ồ

TIỂ U LU N MÔN TRI T H C MÁC - LÊNIN Ậ Ế Ọ

Mã số sinh viên : 030436200040

Lớp, hệ đào tạo : DH36AV01- ĐHCQ

CHẤM ĐIỂM

TP.HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021

MỤC L C Ụ

L ỜI MỞ ĐẦ 2 U

CHƯƠNG I 3

MỐI QUAN HỆ BIỆ N CH NG GI A T N T I XÃ H I VÀ Ý THỨ Ữ Ồ Ạ Ộ ỨC XÃ HỘI 3

I TỒN TẠI XÃ H I VÀ Ý TH C XÃ HỘ Ứ ỘI: 3

1 Tồn t i xã h i :ạ ộ 3

2 Ý th c xã hứ ội: 3

II MỐ I QUAN H BI N CHỆ Ệ ỨNG GIƯA TỒN T I XÃ H I VÀ Ý Ạ Ộ THỨ C XÃ H I 3 Ộ 1 Mối quan h ệ biệ n ch ng gi a t n t i xã h i và ý th c xã hứ ữ ồ ạ ộ ứ ội 4

1.1 T ồn t i xã h i quyạ ộ ết định ý thức xã hội : 4

1.2 Ý th c xã hứ ội thường l c hạ ậu hơn so vớ ồi t n t i xã hạ ội: 4

1.3 Ý th c xã h i có th ứ ộ ể vượt trước tồn tại xã hội : 5

1.4 Ý th c xã hứ ội tác động trở l i t n t i xã h i :ạ ồ ạ ộ 5

2 Ý nghĩa phương pháp luận 5

CHƯƠNG 2 7

VẤN ĐỀ XÂY DỰNG VĂN HÓA HỌC ĐƯỜNG 7

I THỰ C TR NG XÂY DỰNG VĂẠ N HOÁ HỌC ĐƯỜNG 7

II ĐÁNH GIÁ, GIẢI PHÁP 8

1 Đánh giá 8

2 Giải pháp 8 III K ẾT LUẬ 9 N

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

XHCN: Xã hội chủ nghĩa

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Giáo trình triết học Mác-Lênin

Khanh, Đ.M Đoàn, N.T., Phụng, T.T.B., , Sang, V , Phú, P.S M.G., Duyên, N.T.K & , Ngân, L T (2018) T Văn hóa ứng xử học đường, Tiểu luận khoa kinh t , ế Trường ĐH Cần Thơ

Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội vận dụng tìm hiểu tâm lý

xã hội con người V iệt Nam truy cập ngày 15/11/2021 từ https://text.xemtailieu.net/tai-lieu/moi -quan-he-bien- chung -giua- ton tai - -xa -hoi- va -y-thuc- xa -hoi-van-dung-tim-hieu-tam ly - -xa -hoi- con -nguoi- viet -nam-281404.html

Lộc, H.S (2011) Xây dựng văn hoá học đường trong một số trường đại học ở hà nội hiện nay, Báo cáo tổng kết đề tài, Học viện báo chí và tuyên truyền

LỜI MỞ ĐẦU

Ngày nay, khi văn hoá đã thấm sâu vào các lĩnh vực của đời sống xã hội, vấn đề bảo

vệ môi trường văn hoá, xây dựng nếp sống lành mạnh trên cơ sở kế thừa, phát huy những giá trị văn hoá truyền thống và tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại cần phải được coi trọng bởi hiểu theo nghĩa rộng, văn hoá bao hàm cả văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần Theo đó, các quốc gia cần có chiến lược, chương trình hành động cụ thể

để xây dựng “Một nền văn hoá vì một xã hội phát triển” Ở Việt Nam chương trình hành động này được đề cập trong Nghị quyết hội nghị Trung ương 5 (khoá VIII - 1998) của Ban chấp hành Trung ương Đảng với việc coi “ Xây dựng môi trường văn hoá” là một trong mười nhiệm vụ của việc “Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt

Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.Bên cạnh đó, hận thức n được tầm quan trọng, tính toàn diện và thiết thực của phong trào “Toàn dân xây dựng đời sống văn hóa” Trong đó, xây dựng văn hóa học đường được coi là nhiệm vụ trọng tâm Đảng ta đã đề

ra Nghị quyết Trung ương 1 năm 1997, khoá VIII, Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII năm 1998 về xậy dựng và phát triển nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc;

Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ 9 năm 2001 Bộ giáo dục Đào tạo và Bộ văn h- oá Thông tin đã ký kế hoạch phối hợp số 2723 /CTCT ngày 12/4/2001 về việc “Phối hợp thực hiện phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá trong trường học”

Em muốn được tìm hiểu thêm về vấn đề này Đó là lý do em chọn đề tài : “Quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, vận dụng quy luật trong việc xây dựng văn hoá học đường ở Việt Nam hiện nay” Sau đây là một số ý kiến em xin được trình

bày:

CHƯƠNG I MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA TỒN TẠI XÃ HỘI VÀ Ý THỨC XÃ HỘI

I TỒN TẠI XÃ HỘI VÀ Ý THỨC XÃ HỘI:

1 Tồn tại xã hội :

Tồn tại xã hội là toàn bộ sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của

xã hội Các yếu tố tạo thành tồn tại xã hội là phương thức sản xuất vật chất ,điều kiện

tự nhiên hoàn cảnh địa lý ,dân số và mật độ dân số… trong đó sản xuất vật chất là ếu - n

tố cơ bản nhất

2 Ý thức xã hội:

Ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống xã hội,bao gồm toàn bộ những quan điểm,tư tưởng cùng những tình cảm tâm trạng ,… của những cộng đồng xã hội ,nảy sinh từ tồn tại xã hội và phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định Theo nội dung và lĩnh vực phản ánh đời sống xã hội ,ý thức xã hội bao gồm những lĩnh vực khác nhau : ý thức chính trị,ý thức pháp quyền,ý thức đạo đức ,ý thức tôn giáo ,ý thức thẩm mỹ…Theo trình độ phản ánh có thể phân biệt ý thức xã hội thông thường và ý thức luận Ý thức xã hội thông thường là toàn bộ những tri thức , những quan niệm của nhưng con người trong một cộng đồng người nhất đinh ,được hình thành một cách trực tiếp từ hoạt đông thực tiễn hàng ngày, chưa được hệ thống hóa ,khái niệm hóa thành lý luận Theo ý thức xã hội thông thường ,tâm lý xã hội là một phận xã hội quan trọng Ý thức xã hội thông thường thường phản ánh sinh động trực tiếp nhiều mặt cuộc sống hàng ngày của con người ,thường xuyên chi phối cuôc sống đó Ý thức lí luận là những tư tưởng đã được hệ thống hóa , khái quát hóa thành những học thuyết xã hội được trình bày dưới dạng những khái niệm phạm trù ,quy , luật … Ý thức lí luận có khả năng đánh giá hiện thực khoa học một cách khái quát và sâu sắc và chính xác ,vạch ra những mối liên hệ về bản chất của các sự vật và hiện tượng

II MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GI ỮA TỒN TẠI XÃ HỘI VÀ Ý THỨC

XÃ HỘI

Chủ nghĩa duy vật lịch sử chỉ rõ rằng: tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội ,ý thức

xã hội là sự phản ánh của tồn tại xã hội , phụ thuộc vào tồn tại xã hội Mỗi khi tồn tạ

xã hội ,nhất là phương thức sản xuất biến đổi thì tư tưởng và lý luận xã hội,những

quan điểm về chính trị, pháp quyền , triết học , đạo đức văn hóa nghệ thuật …sớm , muộn sẽ biến đổi theo Các cặp phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử giải quyết vấn

đề cơ bản của triết học trong lĩnh vực xã hội Tồn tại xã hội là đời sống vật chất của xã hội, là sự sản xuất của cải vật chất và những quan hệ của con người trong quá trình sản xuất ấy Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội Ý thức xã hội là phản ánh của tồn tại

xã hội, bao gồm nhiều trình độ khác nhau (ý thức thông thường, ý thức lí luận) và nhiều hình thái khác nhau (chính trị, pháp quyền, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật, triết học, khoa học, v v.) Ý thức xã hội do tồn tại xã hội quyết định, nhưng có tính độc lập tương đối của nó, thể hiện trên những nét cơ bản là :

 Có tính kế thừa, có lôgic phát triển nội tại, có sự tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội

 Ý thức khoa học, tiến bộ có thể dự báo triển vọng của xã hội, cũng có thể cải tạo tồn tại xã hội thông qua thực tiễn của con người; ngược lại, ý thức sai lầm, lạc hậu, có thể xuyên tạc, kìm hãm sự phát triển của tồn tại xã hội

1 Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội

1.1 Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội :

Quan điểm duy vật lịch sử về nguồn gốc của ý thức xã hội không phải dừng lại ở chỗ xác định sự phụ thuộc của ý thức xã hội vào tồn tại xã hội ,mà còn chỉ ra rằng tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội không phải một cách giản đơn trực tiếp mà thường thông qua các khâu trung gian Không phải bất cứ tư tưởng quan điểm ,lý luận ,hình thái ý thức xã hội nào cũng phản ánh rõ ràng và trực tiếp những quan hệ kinh tế của thời đại ,mà chỉ khi nào xét đến cùng thì chúng ta mới thấy rõ những mối quan hệ kinh

tế được phản ánh bằng cách này hay cách khác trong các tư tưởng ấy

1.2 Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn so với tồn tại xã hội:

Lịch sử cho thấy nhiều khi xã hội cũ mất đi thậm chí đã mất rất lâu ,nhưng ý thức xã hội cũ đó sinh ra vẫn tồn tại dai dẳng.Tính độc lập tương đối này biểu hiện đặc biệt rõ trong lĩnh vực tâm lý xã hội (trong truyền thống ,tập quán ,thói quen …) Ý thức xã hội

thường lạc hậu hơn tồn tại xã hội là do những nguyên nhân sau đây:

1) Sự biến đổi của tồn tại xã hội do tác động mạnh mẽ,thường xuyên và trực tiếp của những hoạt động thực tiễn của con người ,thường diễn ra với tốc độ nhanh mà ý thức xã hội có thể không phản ánh kịp và trở nên lạc hậu Hơn nữa ý thức xã hội là cái phản ánh tồn tại xã hội nên nói

chung chỉ biến đổi sau khi có sự biến đổi của tồn tại xã hội

2) Do sức mạnh của thói quen truyền thống ,tập quán cũng như tính lạc hậu , bảo thủ của một số hình thái xã hội

3) Ý thức xã hội luôn gắn với lợi ích của những nhóm ,những tập đoàn người ,những giaii cấp nhất định trong xã hội

1.3 Ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội :

Trong những điều kiện nhất định ,tư tưởng của con người đặc biệt là những tu tưởng khoa học tiên tiến có thể vượt trước sự phát triển của tồn tại xã hội,dự báo được tương lai và có tác dụng tổ chức chỉ đạo hoạt đông thực tiễn của con người ,hướng hoạt động

đó vào hướng giải quyết những nhiệm vụ mới do sự phát triển chín muồi của đời sống vật chất của xã hội đặt ra

1.4 Ý thức xã hội tác động trở lại tồn tại xã hội :

Chủ nghĩa duy vật lịch sử không những chống lại quan điểm duy tâm tuyệt đối hóa vai trò của ý thức xã hội ,mà còn bác bỏ quan niệm duy vật tầm thường hay chủ nghĩa duy vật kinh tế phủ nhận tác dụng tích cực của ý thức xã hội trong đời sống xã hội Mức độ ảnh hưởng của tư tưởng đối với sự phát triển xã hội phụ thuộc vào những điều kiện lịch sử cụ thể ,vào tính chất của các mối quan hệ kinh tế mà trên đó tư tưởng nảy sinh

2 Ý nghĩa phương pháp luận

Tồn tại xã hội và ý thức xã hội là hai phương diện thống nhất biên chứng của đời sống xã hội Cần thấy rằng ,thay đổi tồn tại xã hội là điều kiện cơ bản nhất để thay đổi

ý thức xã hội ,mặt khác ta cũng thấy rằng không chỉ những biến đổi trong tồn tại xã hội mới tất yếu dẫn đến những thay đổi to lớn trong đời sống tinh thần của xã hội ,mà ngược lại ,những tác động của đời sống tinh thần xã hội ,với những điều kiện xác định cũng có thể tạo ra những biến đổi mạnh mẽ ,sâu sắc trong tồn tại xã hội Quán triệt nguyên tắc phương pháp luận đó trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước

ta ,một măt phải coi trọng cuộc cách mang tư tưởng văn hóa ,phát huy vai trò tác động tích cực của đời sống tinh thần xã hội đối với quá trình phát triển kinh tế và công nghiêp hóa ,hiện đại hóa đất nước; mặt khác phải tránh tái phạm sai lầm chủ quan duy

ý chí trong việc xây dưng văn hóa ,xây dựng con người mới Cần thấy rằng chỉ có thể thực sự tạo dựng được đời sống tinh thần của xã hội XHCN trên cơ sở cải tạo triệt để phương thức sinh hoạt vật chất tiểu nông truyền thống và xác lập ,phát triển được

phương thức sản xuất mới trên cơ sở thực hiện thành công sự công nghiệp hóa hiện , đại hóa

CHƯƠNG 2 VẤN ĐỀ XÂY DỰNG VĂN HÓA HỌC ĐƯỜNG

I THỰC TRẠNG XÂY DỰNG VĂN HOÁ HỌC ĐƯỜNG

Trong quá trình xây dựng văn hoá học đường đã đạt được nhiều thành quả to lớn nhưng cũng bộc lộ hạn chế cần phải khắc phục: Phong trào mới bề rộng chưa có bề sâu Một số nơi còn mang tính thời vụ, hình thức, xuất hiện bquan niệm coi bản thân trường là cơ sở văn hoá vì vậy không cần phải đưa phong trào xây dựng đời sống văn hoá vào trường học; Một số trường quan niệm việc thực hiện phong trào trên chỉ đơn giản là các hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao, không thấy được tác động tích cực, của phong giáo dục tư tưởng, đạo đức, nếp sống văn hoá cho sinh viên; các danh hiệu thi đua và việc xét cấp danh hiệu thi đua chưa thống nhất giữa các trường, trong cùng một bậc học, các tiêu chí đánh giá, không phù hợp với nhà đang tồn tại với nhiều trường học Việc xét cấp danh hiệu được áp dụng cho những thời điểm khác nhau cũng đã dẫn đến sự chồng chéo, gây khó khăn cho việc áp dụng của cơ sở Công tác tuyên truyền, vận động thực hiện các nội dung của phong trào trong các trường chưa được quan tâm đúng mức dẫn đến phần đông cán bộ, giáo viên, sinh viên chưa nhận thức được đầy đủ ý nghĩa nội dung của phong trào, chưa tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong việc xây dựng trật tự, kỷ cương, đạo đức nếp sống văn hoá trong

trường

Dưới góc nhìn của người dạy và người học, có thể thấy một hạn chế, thiếu sót nữa là trong quá trình xây dựng văn hoá học đường nhiều trường học còn xao nhãng việc đưa nghị quyết của Đảng vào nhà trường học để xây dựng môi trường văn hoá học đường lành mạnh cho thế hệ tương lai của đất nước Theo đó, các cơ sở quản lý văn hoá và những người có trách nhiệm trong công tác xây dựng đời sống văn hoá cơ sở trên địa bàn có các trường đại học cũng như các nhà quản lý giáo dục đào tạo chưa tạo lập được những hình mẫu, mô hình thích hợp với những mục tiêu cụ thể để xây dựng văn hoá học đường trong nhà trường Điều này dẫn đến việc tuy nhà trường là nơi dạy người, rèn luyện cả về đức và tài nhưng cũng chính là ở đây nhiều tệ nạn xã hội vẫn “có đất sống”, Thậm chí còn phát sinh nhiều mặt tiêu cực mới về mặt tư tưởng đạo đức, lối sống của cả người dạy và người học làm cho các nhà quản lý giáo dục và những người tâm huyết với sự nghiệp trồng người ái ngại

II ĐÁNH GIÁ, GIẢI PHÁP

1 Đánh giá

Văn hoá học đường là hệ các chuẩn mực, giá trị giúp các cán bộ quản lý nhà trường,

các thầy cô, các vị phụ huynh và các em học sinh, sinh viên có các cách thức suy nghĩ,

tình cảm, hành động tốt đẹp Văn hóa học đường bao xoay quanh ba nội dung cơ sở

vật chất, môi trường giáo dục và văn hóa giao tiếp, ứng xử Cơ sở vật chất đóng vai trò

quan trọng trong việc giảng dạy, nếu như một ngôi trường có đầy đủ trang thiết bị học

tập hiện đại, học sinh sẽ được tiếp cận và phát triển toàn diện về mặt kĩ năng học thứ,

đây là mấu chốt của học đường và là mục đích ban đầu Đi đôi với cơ sở vật chất là

môi trường giáo dục, nếu như cơ sở vật chất là điều kiện cần thì mội trường giáo dục là

điều kiện đủ Nhiều trường đã đưa ra các khẩu hiệu, nội quy, nhất là từ năm 1987 hết

sức coi trọng nề nếp, kỷ cương ,duy trì phong trào "Dạy tốt, học tốt" theo Bác Hồ

phát động Bây giờ các trường phải quan tâm đến việc này, có thể và phải làm và làm

tốt Chúng ta có câu nói thế này “ Tiên học lễ, hậu học văn”, con người trước có tài thì

cần có đức ên cạnh việc dạy tri thức cho học sinh thì việc giảng dạy về phép tắc, lễ B

nghi, cách đối nhân xử thế, nhận thức về cuộc sống một cách rõ ràng để phân biệt phải

trái đúng sai, biết nên làm những gì và không nên làm những gì, giáo dục tinh thần

trách nhiệm – chia sẻ với người xung quanh, với gia đình, với cộng đồng, với xã hội,

và quan trọng trước hết là trách nhiệm với bản thân Đó là lí do chúng ta luôn có m ôn

đạo đức, giáo dục công dân và đây cũng là nội dung cốt lõi của văn hóa học đường

2 Giải pháp

Để xây dựng văn hoá học đường phải làm nhiều việc, bằng nhiều cách Vạn sự khởi

đầu nan – phải bắt đầu từ các cấp quản lý ngành, lãnh đạo các trường có chủ trương,

có kế hoạch triển khai, có kiểm tra, nhắc nhở, đánh giá – đó là điều kiện tiên quyết

Rồi đến đội ngũ nhà giáo chú ý giáo dục văn hoá là nhân tố rất quan trọng Và tất

nhiên, phải toàn trường, đến từng người học, ai cũng phải chú trọng đến hình thành và

phát triển nhân cách văn hoá là giá trị của mỗi người mà nhà trường phải dạy cho được

- giữ vai trò quyết định của phong trào Tôi đưa ra một số giải pháp sau:

1) Tạo hệ quy chuẩn, giá trị riêng Mỗi cấp học, bậc học có yêu cầu riêng, nội

dung riêng, biện pháp đặc thù Ở đây tôi nói chung, trong các biện pháp, giới

thiệu một biện pháp là mỗi trường có Hệ giá trị làm chuẩn mực để mọi thành

viên đồng thuận lấy đó làm mục tiêu phấn đấu, thước đo thành quả của bản