THÀNH PHẦN, ĐẶC ĐIỂM PHÁT SINH, GÂY HẠI CỦA CÁC NHÓM BỆNH HẠI TRÊN CÂY CÀ CHUA VÀ PHƯƠNG PHÁP PHÒNG CHỐNG

Cây cà chua: Cây thuộc họ cà, là một loại rau quả làm thực phẩm. Quả ban đầu có màu xanh, chín ngả màu từ vàng đến đỏ. Cà chua có vị hơi chua và là một loại thực phẩm bổ dưỡng, giàu vitamin C và A, đặc biệt là giàu lycopemy tốt cho sức khỏe. Các loại cây trong họ này thường phát triển cao từ 1 đến 3 mét, có giống cây thân mềm, bò trên mặt đất hoặc dây leo . Loại cây này được trồng như một loại cây hàng năm ở các vùng khí hậu ôn đới. Cà chua là một cây có giá trị thương phẩm, được mọi người ưa chuộng nhưng muốn đạt được năng suất cao, đáp ứng được nhu cầu của thị trường thì đòi hỏi phải biết cách phòng trừ các loại sâu, bệnh hại gây ra trên cây cà chua. Như chúng ta cũng biết mỗi loại cây trồng thì có sự thời gian sinh trưởng và bộ phận sử dụng là khác nhau vì vậy các loài sâu, các nấm, bệnh, côn trùng gây hại trên từng cây là khác nhau.

THÀNH PHẦN, ĐẶC ĐIỂM PHÁT SINH, GÂY HẠI CỦA CÁC NHÓM BỆNH HẠI TRÊN CÂY

CÀ CHUA VÀ PHƯƠNG PHÁP PHÒNG CHỐNG

2 Bệnh mốc sương: (Do nấm Phytophthora infestans gây ra)

a Đặc điểm phát sinh gây hại

4 Tuyến trùng hại rễ: (Do tuyến trùng Meloidogyne sp)

a Đặc điểm phát sinh gây hại

b Biện pháp phòng chống

5 Bệnh xoắn lá: (Do virus )

a Đặc điểm phát sinh gây hại

b Biện pháp phòng chống

6 Bệnh đốm vòng: (Do nấm Alternaria solani gây ra)

a Đặc điểm phát sinh gây hại

b Biện pháp phòng chống

C Kết Luận

I Một số thông tin chung liên quan và kiến nghị

1 Biện pháp canh tác, kỹ thuật:

9 Quản lý dịch hại

II Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật

MỞ ĐẦU

I Đặt vấn đề

Cây cà chua: Cây thuộc họ cà, là một loại rau quả làm thực phẩm Quả ban đầu có màu xanh, chín ngả màu từ vàng đến đỏ Cà chua có vị hơi chua và là một loại thực phẩm bổ dưỡng, giàu vitamin C và A, đặc biệt là giàu lycopemy tốt cho sức khỏe Các loại cây trong họ này thường phát triển cao từ 1 đến 3 mét, có giống cây thân mềm, bò trên mặt đất hoặc dây leo Loại cây này được trồng như một loại cây hàng năm ở các vùng khí hậu ôn đới

Cà chua là một cây có giá trị thương phẩm, được mọi người ưa chuộng nhưng muốn đạt được năng suất cao, đáp ứng được nhu cầu của thị trường thì đòi hỏi phải biết cách phòng trừ các loại sâu, bệnh hại gây ra trên cây cà chua Như chúng ta cũng biết mỗi loại cây trồng thì có sự thời gian sinh trưởng

và bộ phận sử dụng là khác nhau vì vậy các loài sâu, các nấm, bệnh, côn trùng gây hại trên từng cây là khác nhau

Ngày nay, cà chua được trồng rộng rãi và rất phổ biến trong vườn rau sạch

ở nhiều gia đình thành thị Tuy nhiên, cà chua rất dễ mắc nhiều bệnh như héo

xanh, virus,… trong điều kiện nóng và ẩm ở nước ta

Bài báo cáo này sẽ trình bày về các bệnh hại, đưa ra biện pháp phòng chống và khuyến cáo trên cây cà chua tại Đơn Dương Nhằm giúp cho nông dân đạt được hiệu quả kinh tế một cách ổn định

Vườn cà chua rita

II Đặc điểm cây cà chua

Cây cà chua có tên khoa học là Lycopesium esculentum, có nguồn gốc từ Nam Mỹ, là loại rau ăn quả, họ Cà (Solanaceae)

Cây cà chua có 2 loại hình sinh trưởng: có hạn và vô hạn Cà chua là cây dài ngày, tự thụ phấn Quả cà chua mọng, khi chín có màu vàng hoặc đỏ, có nhiều hình dạng: tròn, dẹt, có cạnh, có múi…

Mô tả về cây cà chua

Cà chua được dùng trong chế biến thực phẩm, tạo vị ngon và màu sắc hấp dẫn Ngoài ra cà chua còn có tác dụng khá tốt trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe Lá cà chua có nơi dùng chữa bệnh về huyết áp và các bệnh ngoài da

Điều kiện trồng: Cây cà chua có thể sinh trưởng trên nhiều loại đất khác nhau như đất sét, đất cát, đất pha cát,có độ pH= 6 - 6,5

Đất có độ ẩm cao và ngập nước kéo dài sẽ làm giảm khả năng sinh trưởng của cây cà chua

Nhiệt độ thích hợp cho cà chua để đạt năng suất cao, chất lượng tốt là khoảng 21 – 24 độ C và thời tiết khô Nhiệt độ dưới 12 độ C kéo dài sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng, nhiệt độ trên 27 độ C kéo dài sẽ hạn chế ra hoa, đậu quả Các

tế bào phôi và hạt bị hủy hoại khi nhiệt độ trên 38 độ C Trước và sau thời gian thụ phấn nếu nhiệt độ ban đêm quá 21 độ C thì khả năng đậu quả kém

Thời vụ:Một năm có thể trồng 4 vụ cà chua:

Vụ sớm vào cuối tháng 7 đầu tháng 8

Vụ chính vào cuối tháng 9 đến đầu tháng 10

Vụ muộn vào từ tháng 11 đến giữa tháng 12

Vụ xuân vào từ tháng 1 – 2 năm sau

III Vị trí địa lí

Vị trí địa lý Lâm Đồng là một tỉnh Nam Tây Nguyên, có độ cao trải dài từ

30 m đến 1500 m so với mực nước biển, nằm trong tọa độ địa lý từ 11012’ đến 12026’ vĩ Bắc và 107o15’ đến 107045’ kinh Đông

Các loại đất ở địa phương gồm các loại đất chính sau: đất phù sa dốc tụ, đất phù sa sông suối, đất phù sa không được bồi đắp hàng năm, đất nâu đỏ trên Ban

Zan, đất đỏ vàng trên đá phiến

Khí hậu Lâm Đồng mang tính chất nhiệt đới gió mùa vùng cao nguyên được phân thành 2 mùa rõ rệt.Mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 10 Mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau Diện tích đất trồng cà chua chủ yếu nằm trên độ cao từ 800 m đến 1000 m Nhiệt độ trung bình là 21 – 22ºC, sự chênh lệch giữa các tháng trong năm không đáng kể, nhưng biên độ chênh lệch giữa ngày và đêm khá lớn 8 – 10ºC

Độ ẩm không khí trung bình 80 – 86 %, lượng mưa hàng năm từ 1800 –

2600 mm Theo số liệu của trạm khí tượng thủy văn năm 2010 thì ở Lâm Đồng Nhiệt độ trung bình cả năm là 21 - 22 ºC

Nhiệt độ cao nhất trong năm 27.4 ºC, nhiệt độ thấp nhất trong năm 16.6 ºC Bình quân 4 – 6 giờ/ngày (tháng mùa mưa: 2 – 3 giờ/ngày, các tháng mùa khô: 6 – 7 giờ/ngày)

Mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 10, lượng mưa trung bình hàng năm 2.513

mm, mưa nhiều và tập trung từ tháng 7 đến tháng 9 Độ ẩm trung bình năm khá cao từ 80 – 90 %

Huyện Đơn Dương phù hợp trồng cây cà chua vì nằm trong phông khí hậu trên

NỘI DUNG

I Bệnh hại và biện pháp phòng trừ:

1 Bệnh chết cây con trong vườn ươm: (Do nấm Pythium sp., Phytophthora pesrasitica, Rhizoctonia solani gây ra)

a Đặc điểm phát sinh gây hại

Bệnh do nấm Pythium sp., Phytophthora pesrasitica, Rhizoctonia solani gây ra

Nấm gây bệnh tồn tại trong đất, thích hợp với ẩm độ và nhiệt độ cao

Bệnh chỉ xuất hiện phổ biến quanh khu đất trồng cây con, phần thân dưới thối khô có màu nâu sẫm đến đen Vết bệnh thường giới hạn ở phần ngoài của thân và các cây bị nhiễm có thể bị đổ hoặc hơi thẳng nhưng lá bị rũ, xám bóng

và có màu xanh lục Những cây bị nhiễm sẽ còi cọc và chết

b Biện pháp phòng chống

Biện pháp tổng hợp:

Vệ sinh đồng ruộng triệt để và bón phân đầy đủ, cân đối

Tránh đặt vườn nơi bị che quá tối hay ẩm ướt, vệ sinh vườn ươm, tiêu hủy tàn dư cây trồng định kỳ, không bón phân đạm khi vườn cây có triệu chứng nhiễm bệnh Canh tác trên đất thoát nước tốt

Biện pháp sinh học: Sử dụng chế phẩm MIG-29 + SIÊU ĐỒNG phun ướt đẫm thân, cành lá

Biện pháp hóa học: Có thể sử dụng các loại thuốc: Chitosan để phòng ngừa

Cây cà chua chua ghép ở vườn ươm

2 Bệnh mốc sương: (Do nấm Phytophthora infestans gây ra)

a Đặc điểm phát sinh gây hại

Do nấm Phytophthora infestans gây ra

Bệnh phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết ẩm, mát, nhiệt độ 18-220C Bệnh gây hại trên các bộ phận của cây như: Lá, thân, rễ, hoa, trái

Trên lá: Lúc đầu là một đốm nhỏ màu xanh tái hơi ướt, không có ranh giới

rõ rệt ở mép lá Sau lan vào phía trong phiến lá thành vết lớn, màu nâu đen, có ranh giới rõ rệt Mặt dưới lá có lớp trắng xốp, bệnh nặng toàn bộ phiến lá bị khô

Bệnh mốc sương trên lá

Trên thân cành: Vết bệnh lúc đầu có hình bầu dục nhỏ, sau lan rộng bao quanh thân làm thân thối mềm, úng nước và dễ gãy

Trên quả: vùng nhiễm bệnh có màu nâu đậm, cứng và nhăn Khi trời ẩm ướt làm cho quả bị thối

Bệnh mốc sương trên quả

Trồng cây giống khỏe, sạch bệnh

Trồng cây với mật độ thích hợp Mùa mưa nên trồng thưa hơn, làm giàn cẩn thận và cố định chum hoa, chum quả

3 Bệnh héo xanh vi khuẩn: (Do Vi khuẩn Pseudomonas solanacearum gây ra)

a Đặc điểm phát sinh gây hại

Bệnh do Vi khuẩn Pseudomonas solanacearum gây ra

Vi khuẩn Pseudomonas solanacearum phát triển mạnh ở nhiệt độ 30-35oC Tồn tại rất lâu trong đất và lan truyền qua hạt giống, cây bệnh và dụng cụ lao động

Thường ban đầu cây có biểu hiện héo, sau đó phục hồi vào ban đêm Sau vài ngày thì cây chết không phục hồi được nữa, lá không chuyển màu vàng.Phần bị bệnh có dạng dịch nhày chứa nhiều vi khuẩn

Lõi cây và rễ bị úng nước và sau đó chuyển màu nâu, đôi khi lõi cây trở nên rỗng, rễ mọc ra từ thân cây Quá trình chuyển màu vàng và thối rễ, số lá khô

và héo tăng cho đến khi cây chết Khi thân hoặc rễ mới bị nhiễm bệnh bị cắt chéo và ấn mạnh gần miệng cắt có thể thấy dịch vi khuẩn màu xám sau chuyển sang màu vàng Chất này có chứa nhiều vi khuẩn

Dich khuẩn tiết ra từ cây bị bệnh héo xanh vi khuẩn

Cây bị bệnh héo xanh vi khuẩn

b Biện pháp phòng chống

Biện pháp tổng hợp:

Vệ sinh đồng ruộng triệt để

Trồng cà chua trên chân đất dễ thoát nước

Bón phân đầy đủ, cân đối Tăng cường nguồn phân hữu cơ cho cây khỏe

để tăng khả năng chống chịu bệnh của cây

Không trồng cà chua trên đất đã bị nhiễm bệnh nặng

Luân canh với cây trồng khác họ

Sử dụng các giống cà chua ghép, thường xuyên thu gom tiêu hủy các cây bệnh trên vườn

Các dụng cụ như dao, kéo tỉa cành bấm ngọn cần thiết phải khử trùng liên tục nếu trên ruộng đã xuất hiện bệnh

Biện pháp sinh học: Sử dụng chế phẩm CNX-CN để phòng và trị

Biện pháp hóa học: Có thể sử dụng các loại thuốc sau Ningnanmycin: (Ditacin 8 L); Oxytetracycline hydrochloride 55% + Streptomycin Sulfate 35%: (Marthian 90SP); Streptomycin sulfate: (BAH 98SP) Bacillus subtilis: (Biobac

50WP),

4 Tuyến trùng hại rễ: (Do tuyến trùng Meloidogyne sp)

a Đặc điểm phát sinh gây hại

Bệnh do tuyến trùng Meloidogyne sp

Tuyến trùng chích hút rễ của nhiều loại cây làm cho rễ cây phình ra tạo ra các khối u của rễ, làm cây phát triển chậm, còi cọc, tạo điều kiện thuận lợi cho

các vi khuẩn tấn công như vi khuẩn gây bệnh héo xanh

Tuyến trùng cũng có thể lan truyền theo dòng nước tưới tiêu, cây giống, phân bón

Ở Lâm Đồng đất đồi cao và đất nhẹ thường bị tuyến trùng nặng hơn đất nặng Nhiệt độ 26 - 28oC rất thuận lợi cho sự phát triển của tuyến trùng Nhiệt

Biện pháp hóa học: Xử dụng một số loại thuốc BVTV sau để phòng trừ: Chitosan (Stop 5 DD); Cytokinin (Geno 2005 2 SL);Paecilomyces lilacinus (Palila 500WP (5 x 109cfu/g),…

5 Bệnh xoắn lá: (Do virus )

a Đặc điểm phát sinh gây hại

Virus gây bệnh xoăn lá cà chua ở trong cây nhiễm bệnh có thể biểu hiện triệu chứng hoặc không biểu hiện triệu chứng

Virus bệnh xoăn lá cà chua lây nhiễm vào cây khoẻ qua “vector” là côn trùng môi giới, hoặc lây lan cơ giới qua đất, hạt giống, tàn dư thực vật, cỏ dại, công cụ lao động, tay người làm vườn

Lây nhiễm cơ giới bởi tay, dụng cụ, quần áo lao động trong quá trình chăm sóc, hạt giống, sản phẩm thuốc lá khô, cỏ dại lâu năm, tàn dư thực vật

Lây lan bởi rệp, cơ giới bởi tay trong quá trình chăm sóc

Lây lan cơ giới

Lây lan bởi bọ trĩ

Lây lan bởi bọ phấn, không lây lan qua hạt giống

Lây lan bởi Bọ cưa, không lây qua hạt giống

Cây cà chua bị nhiễm virus xoăn lá sẽ phát triển chậm chạp và trở nên còi cọc hoặc lùn Cây sinh trưởng chậm, lá biến dạng xoăn vào trong hướng lên trên, lá có thể biến màu vàng hoặc nhợt nhạt, có khuynh hướng nhỏ lại về kích

cỡ, số hoa và chùm hoa giảm về số lượng và kích cỡ, trái nhỏ và giảm đáng kể

về chất lượng, trái có thể chín sớm hoặc không chín (sượng trái), năng suất giảm

rõ rệt

Tuỳ thuộc vào loài virus gây hại thể hiện triệu chứng điển hình Nếu cây bị hại do nhiều loài virus, triệu chứng khó có thể phân biệt rõ rệt

Ngoài triệu chứng lá bị xoăn còn có các dạng đặc trưng sau:

Lá khảm: Có những đốm biến màu xanh nhạt hoặc xanh vàng

Bệnh xoắn lá

Lá dạng dương xỉ: Phiến lá giảm gần nửa chiều rộng, có khuynh hướng dài

ra như lá dương xỉ, các gân lá nổi lên rõ rệt

Bệnh xoắn lá

Ngọn: Chùn ngọn, vàng lá

Bệnh xoắn lá

Khô chùm hoa, chùm quả: Quả thụ phấn, thụ tinh kém

Quả biến màu đồng đỏ: Đốm màu nâu đồng phát triển bên cuống trái tạo thành những đốm xuất hiện trên trái non

Đốm sọc: Những đốm màu nâu sáng đến đỏ đồng

Đốm vằn: Trái chín không đều, nhợt nhạt, thường màu vàng tương phản với màu chín đỏ với các đốm tròn riêng biệt hoặc các vằn bất thường

Khảm trái: Có các vân như cẩm thạch với các vùng vỏ mỏng

Trái sượng: Trái không chín hoặc bị sượng

Các triệu chứng trên hạt, cây con: Lan truyền qua hạt giống, cây con ngưng phát triển, lá hẹp lại với các dạng khảm vằn hoặc biến màu, nhăn nhúm

b Biện pháp phòng chống

Biện pháp tổng hợp:

Giống, tiêu chuẩn cây giống: Chọn các giống cà chua ít nhiễm bệnh xoăn lá virus: Kim cương đỏ, Anna, Rita …, khả năng chống chịu được sâu bệnh,thích nghi với điều kiện địa phương và có năng suất cao

Phân bón: Bón phân theo quy trình sản xuất cà chua an toàn; bón phân cân đối, mùa mưa hạn chế bón nhiều đạm

Trồng cây với mật độ vừa phải

Làm giàn: Khi cây cao 40-60cm cần làm giàn kịp thời để giúp cây phân bố đều trên luống thuận tiện cho việc chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh

Tỉa cành: nên tỉa bớt các lá chân, lá già cho vườn cà chua được thông thoáng Tỉa hết các nhánh phía dưới chùm hoa thứ nhất và chỉ để 1-2 nhánh Triệt để áp dụng biện pháp thu gom và tiêu hủy tàn dư cây bệnh trước và định kỳ 7 -10 ngày sau khi trồng

Vệ sinh tay, công cụ (dao, kéo) trước và sau mỗi lần cắt tỉa lá, cành

Trình tự thao tác đúng: cắt tỉa cây khỏe trước, cây bệnh sau

Dùng bẫy dính màu vàng (kích thước bẫy 20cmx30cm, đặt bẫy so le 3m/cái khi cắm choái) để thu hút con trưởng thành

Dùng giấy bạc treo trên ngọn cây tạo ánh sáng phản xạ xua đuổi côn trùng chích hút dùng lưới côn trùng bảo vệ vườn trồng

Dùng lưới quây xung quanh vườn với chiều cao 1,8 - 3,5m (nơi ánh sáng ít, gió yếu quây lưới thấp 1,8m)

Trồng giống kháng bệnh

Bón phân đầy đủ, cân đối cho cây sinh trưởng tốt

Vệ sinh tay, dụng cụ (dao, kéo) trước và sau mỗi lần cắt tỉa cành

Nhổ bỏ, tiêu hủy cây bệnh

Cà chua bị bệnh được nhổ bỏ

Phun thuốc trừ côn trùng chích hút

Biện pháp hóa học: Sử dụng các loại thuốc trừ côn trùng chích hút từ vườn ươm và ngay khi trồng

6 Bệnh đốm vòng: (Do nấm Alternaria solani gây ra)

a Đặc điểm phát sinh gây hại

Bệnh do nấm Alternaria solani gây ra

Bệnh phát sinh phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt độ và ẩm độ cao Bệnh gây hại các giai đoạn sinh trưởng và trên các bộ phận của cây

Trên lá: Vết bệnh thường xuyên xuất hiện ở các lá già phía dưới, sau lan dần lên các lá trên, vết bệnh hình tròn và có cạnh, màu nâu sẫm, trên đó có các vòng tròn đồng tâm, màu đen

Bệnh đốm vòng trên lá

Trên quả: Vết bệnh xuất hiện đầu tiên ở cuống hoặc tai quả , hình tròn màu nâu sẫm, hơi lòm xuống và có vòng đồng tâm màu đen

Bón phân cân đối và đầy đủ, hạn chế bón phân đạm và tăng lượng phân kali khi cây bị bệnh

Trồng đúng khoảng cách, làm giàn đỡ cho cà không bị ngã xuống

- Làm giàn đỡ

- Dùng giống kháng bệnh

- Luân canh cây trồng khác họ

- Vệ sinh đồng ruộng

Chú ý phòng bệnh vào đầu mùa mưa

Biện pháp sinh học: Khi xuất hiện bệnh trên cây pha 250ml ELICITOR + 500ml SIÊU ĐỒNG với 200 lít nước, phun ướt đẫm thân, cành, lá.Cây bị bệnh

sử dụng phun 2 lần cách nhau 3 – 5 ngày

Biện pháp hóa học: Dùng các loại thuốc: Mancozeb (Manzate® - 200 75WG ) Prochloraz (Mirage 50 WP), Tebuconazole (Forlita 250 EW), Zineb (Zineb Bul 80WP), Ziram (Ziflo 76WG),

7 Bệnh thán thư: (Do nấm Colletotrichum phomoides (Sacc.) Chester gây ra)

a Đặc điểm phát sinh gây hại

Bệnh thường gây hại nặng trong mùa mưa hoặc trong ruộng tưới nhiều nước

Bệnh thường gây hại trên trái đang hoặc đã chín, đôi khi trên trái già khi có mưa nhiều hoặc ẩm độ không khí cao

Đốm bệnh lúc đầu hình tròn, úng nước, hơi lõm xuống Sau đó đốm bệnh lan dần ra, có đường kính 0,5 - 2 cm, tâm vết bệnh có màu nâu đen, viền màu nâu xám

Bên trong vết bệnh có nhiều vòng đồng tâm, và có những chấm nhõ li ti màu đen nhô lên

Bệnh phát sinh và gây hại trên lá ,thân và trái

Vết bệnh trên lá là những đốm tròn màu nâu đậm,xung quanh viền nâu nhạt,có vòng đồng tâm màu nâu đen

Bệnh than thư trên lá

Trên thân,bệnh tạo thành các vết cháy màu nâu

Bệnh than thư trên thân