SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: VẬN DỤNG CÂU LỆNH LẶP ĐỂ VIẾT CHƢƠNG TRÌNH PASCAL Ở MÔN TIN HỌC 8

- Để giúp HS hiểu bài hơn, hứng thú học tập hơn, chúng tôi đã sử dụng một số cấu trúc lặp để hỗ trợ vào việc giảng dạy nhằm tạo ra sự hứng thú, kích thích sự tìm tòi, khám phá của các em

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT 2

PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU 3

1 Lí do chọn sáng kiến kinh nghiệm 3

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 4

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Tính mới của sáng kiến 4

PHẦN II: PHẦN NỘI DUNG 4

1 Cơ sở lí luận 4

2 Cơ sở thực tiễn 4

2.1 Giới thiệu sơ lược về đặc điểm riêng của trường 6

2.2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu 7

3 Giải pháp thực hiện 8

3.1 Xây dựng kế hoạch giảng dạy 8

3.2 Một số giải pháp thực hiện 8

4 Thực nghiệm và kết quả thực hiện 14

PHẦN III: PHẦN KẾT LUẬN 15

1 Kết quả đạt được 15

2 Bài học kinh nghiệm 15

3 Ý kiến đề xuất 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM SKKN CẤP TRƯỜNG 19

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG CHẤN SKKN CẤP THỊ XÃ 20

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

- THCS: Trung học cơ sở

- GV: giáo viên

- HS: học sinh

- SGK: sách giáo khoa

- SKKN: sáng kiến kinh nghiệm

SKKN: VẬN DỤNG CÂU LỆNH LẶP ĐỂ VIẾT CHƯƠNG TRÌNH PASCAL

Ở MÔN TIN HỌC 8

PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn sáng kiến kinh nghiệm:

được dạy cho cả bốn lớp 6, 7, 8 và 9 với thời lượng mỗi tuần hai tiết Môn Tin học

đã được đưa vào dạy ở cấp Tiểu học, nhưng dưới hình thức tự chọn không bắt buộc Vì vậy nội dung môn Tin học ở cấp THCS được xây dựng trên giả thiết là môn học mới

- Môn Tin học ở trường phổ thông trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về công nghệ thông tin và vai trò của nó trong xã hội hiện đại Môn học này giúp học sinh bước đầu làm quen với phương pháp giải quyết vấn đề theo quy trình công nghệ và kỹ năng sử dụng máy tính phục vụ học tập và cuộc sống Tin học có

ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển trí tuệ, tư duy thuật toán, góp phần hình thành học vấn phổ thông cho học sinh

- Những năm gần đây Bộ Giáo dục và Đào tạo đã khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác dạy học Và hiện nay thì gần như các trường THPT, THCS và 1 số trường tiểu học đã được đưa Tin học vào thành 1 môn học

- Để giúp HS hiểu bài hơn, hứng thú học tập hơn, chúng tôi đã sử dụng một

số cấu trúc lặp để hỗ trợ vào việc giảng dạy nhằm tạo ra sự hứng thú, kích thích sự tìm tòi, khám phá của các em nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Đó là lý do tôi

chọn sáng kiến kinh nghiệm “VẬN DỤNG CÂU LỆNH LẶP ĐỂ VIẾT

CHƯƠNG TRÌNH PASCAL Ở MÔN TIN HỌC 8”

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu:

- Giúp học sinh khối 8 tiếp thu nhanh kiến thức, ghi nhớ sâu về cách sử dụng câu lệnh lặp để viết chương trình lập trình pascal ở môn Tin học 8 để tiết

thực hành có hiệu quả hơn

cao tỉ lệ học sinh yếu kém lên khá, giỏi nhiều hơn? Làm sao để các em cảm giác thích thú và trông chờ đến giờ Tin học Để trả lời cho câu hỏi rút mắc đó, tôi tìm hiểu nghiên cứu và rút ra kết luận: phần lớn do khâu tổ chức dạy - học chưa tốt, chưa thật sự hiệu quả trong giờ học Vì thế tôi quyết định nghiên cứu để tìm ra một vài hình thức tổ chức sinh động trong giờ học giúp học sinh yếu lớp 8 hứng thú học môn Tin học Nếu làm tốt điều đó sẽ dẫn đến chất lượng môn Tin học 8 khả quan hơn Đó cũng chính là mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu sáng kiến kinh nghiêm:

“VẬN DỤNG CÂU LỆNH LẶP ĐỂ VIẾT CHƯƠNG TRÌNH PASCAL Ở

MÔN TIN HỌC 8”

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

- Học sinh khối 8 Trường THCS Phường 3 năm học 2014 - 2015

4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp quan sát khách quan

- Kiểm tra khả năng tiếp thu của học sinh sau khi học xong các bài lý thuyết

- Cho học sinh thực hành và kiểm tra kết quả thực hành

5 Tính mới của sáng kiến:

- Tìm hiểu tâm lí và lắng nghe ý kiến của học sinh, nghiên cứu kết quả học tập, đưa ra các hình thức sử dụng câu lệnh lặp để viết chương trình Từ đó giúp các

em hứng thú học, nghiên cứu sâu môn Tin học 8

PHẦN II: PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận:

- Hiện nay trước sự tiếp cận của nền kinh tế tri thức, vấn đề dạy học luôn được quan tâm của các nhà đầu tư giáo dục nói chung va giáo viên trực tiếp giảng dạy nói riêng Dựa vào thực tế việc học của học sinh, việc nâng cao chất lượng dạy

và học là một nhu cầu cấp bách phải được cải tiến phù hợp đáp ứng sự kỳ vọng của đất nước, đào tạo một đội ngũ tri thức, tài năng

- Muốn học tập đạt kết quả tốt, ngoài việc bản thân học sinh tích cực học tập, không thể thiếu vai trò hướng dẫn dìu dắt của người thầy Để giúp học sinh dễ dàng hơn trong việc lập trình giải quyết các bài toán mang tính lặp ở bộ môn Tin học vừa đúng với nguyên tắc dạy học ở trường Trung học Phổ Thông, vừa đúng theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, nhằm hình thành cho học sinh tính tích cực, độc lập, sáng tạo, nâng cao năng lực phát triển và giải quyết vấn đề, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm tin và thích thú học tập cho học sinh Hiện nay, không ít học sinh lười, học tập thụ động và có không ít phụ huynh thiếu sự quan tâm đến việc học của con em

mình Vì vậy, việc hệ thống các kiến thức về câu lệnh lặp để giải một số bài tập

phải được chú ý đúng mức

2 Cơ sở thực tiễn:

- Trong quá trình giảng dạy, chúng tôi nhận thấy Pascal là môn học khó đối với các em học sinh Khối 8, vì có một số thuật toán các em chưa được học ở bộ môn Toán, thêm vào đó là các em chỉ sử dụng các câu lệnh bằng Tiếng Anh để thể hiện khi lập trình Do đó việc học tập của học sinh vẫn còn mang tính mơ hồ, như

bị ép buộc, có nhiều học sinh rất sợ môn Tin học 8 vì tính chất khô khan, khó hiểu trong môn học

- Từ thực tế đó chúng tôi không ngừng học hỏi để tìm ra biện pháp khắc phục Bằng kinh nghiệm trong những năm qua, tôi đã đưa ra những tóm lược cơ bản nhất của các câu lệnh lặp và một số ví dụ mẫu vận dụng cấu trúc lặp để giải

quyết có hiệu quả là nhằm giúp học sinh tiếp thu bài nhanh, nhớ kiến thức lâu hơn

và cảm thấy hứng thú trong học tập

2.1 Giới thiệu sơ lược về đặc điểm riêng của trường:

2.1.1 Thuận lợi:

* Nhà trường:

- Trường THCS Phường 3 nằm trên địa bàn Khóm Vĩnh Tiền của Phường 3,

thị xã Ngã Năm

- Được sự quan tâm của ban lãnh đạo nhà trường, tạo mọi điều kiện cho giáo viên trong quá trình giảng dạy

- Nhà trường có các trang thiết bị cần thiết phục vụ cho dạy và học như: phòng máy vi tính

* Giáo viên:

- Được phân công dạy đúng chuyên môn được đào tạo

- Đội ngũ giáo viên trẻ, nhiệt tình, yêu nghề, luôn luôn học hỏi những giáo viên có nhiều kinh nghiệm hơn và tìm cách đổi mới phương pháp dạy học để có kết quả giảng dạy cao nhất

* Học sinh:

- Đa số có ý thức học tập, hứng thú trong các tiết học thực hành của môn Tin học

- Một số học sinh có tư duy tốt, có kiến thức Toán vững vàng, ham học hỏi, tìm tòi, sáng tạo trong học tập

* Phụ huynh:

- Phần lớn phụ huynh quan tâm đến việc học tập của con em mình

2.1.2 Khó khăn:

* Nhà trường:

- Cơ sở vật chất chưa đầy đủ nên khó khăn cho quá trình dạy và học

- Nhà trường có một phòng máy vi tính nhưng số lượng và chất lượng còn hạn chế nên học sinh không có điều kiện thực hành tốt

* Giáo viên:

- Giáo viên có tuổi nghề còn ít, kinh nghiệm còn hạn chế nên hiệu quả giảng dạy vẫn chưa cao

* Học sinh:

- Ngôn ngữ lập trình là nội dung còn mới và tương đối khó với học sinh THCS nên các em thường không có hứng thú với môn học này

- Một số học sinh có kiến thức về môn Toán chưa tốt nên gặp nhiều khó khăn khi viết thuật toán

- Một số thuật toán các em chưa được học ở môn Toán

- Phần lớn học sinh vùng nông thôn, vùng sâu việc tiếp cận tri thức còn hạn chế, mặt bằng kiến thức của các em còn chênh lệch khá lớn Các em học yếu kém chưa có ý thức vươn lên, luôn ở tư thế đối phó, không thiết tha với kiến thức và kết quả học tập Các em đến lớp theo cảm hứng, lo ra và trốn học

* Phụ huynh:

- Đa số phụ huynh có điều kiện còn khó khăn nên không có máy tính cá nhân

để cho con em mình thực hành thêm ở nhà

- Một số phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến việc học tập của con em mình

2.2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu:

- Tổng số học tôi trực tiếp giảng dạy môn Tin học năm học 2015-2016 là:

235 em ở khối 8

- Nghiên cứu chất lượng quả khảo sát đầu năm như sau:

- Qua kết quả trên ta dễ dàng nhận thấy tỉ lệ học sinh yếu và trung bình khá cao Tôi tiến hành nghiên cứu bằng nhiều hình thức sau:

+ Phương pháp quan sát khách quan

+ Kiểm tra khả năng tiếp thu của học sinh sau khi học xong các bài lý thuyết + Cho học sinh thực hành và kiểm tra kết quả thực hành

3 Giải pháp thực hiện:

3.1 Xây dựng kế hoạch giảng dạy:

- Ngay từ đầu năm học, giáo viên phải hướng dẫn phương pháp học tập và nề nếp học ở phòng máy cho học sinh

- Giáo viên chia nhóm học tập cho học sinh, phân nhóm trưởng, hướng dẫn cách hoạt động nhóm và trang bị sổ tay ghi chép cá nhân của học sinh

- Giáo viên cần đầu tư nghiên cứu, mỗi năm cập nhật những phương pháp mới của đồng nghiệp để tích luỹ kinh nghiệm cho việc giảng dạy

- Giáo viên cần dành một thời lượng thích hợp cho việc tổng hợp kiến thức

và hướng dẫn học sinh cách nhớ kiến thức cơ bản vừa học ở các tiết học lý thuyết Cũng như cách tìm hiểu ý nghĩa của mỗi lệnh trong các bài thực hành

- Học sinh phải chuẩn bị đồ dùng học tập, học và làm bài đầy đủ trước khi đến lớp

- Kết hợp với giáo viên Toán để giúp học sinh hiểu hơn một số thuật toán mới và có thể thay thế những thuật toán đơn giản, dễ hiểu hơn

3.2 Một số giải pháp thực hiện:

3.2.1 Cấu trúc lặp với lệnh FOR DO:

- Tác dụng: Dùng để xây dựng chu trình với số lần lặp xác định

- Cú pháp:

For <Biến đếm > := <giá trị đầu> to <giá trị cuối> do <Câu lệnh> ;

Trong đó:

+ For, to, do là các từ khóa

+ Biến đếm có kiểu nguyên

+ Giá trị đầu và giá trị cuối là các giá trị nguyên và giá trị cuối phải lớn hơn hoặc bằng giá trị đầu

+ Câu lệnh có thể là câu lệnh đơn giản hay câu lệnh ghép

- Nguyên lý hoạt động cấu trúc For:

Bước 1: Biến đếm nhận giá trị đầu

Bước 2: Kiểm tra xem giá trị của biến đếm còn nhỏ hơn giá trị cuối hay không

Bước 3: Nếu việc kiểm tra

+ Cho giá trị sai câu lệnh sẽ bị bỏ qua

+ Cho giá trị đúng:

Thực hiện câu lệnh sau từ khóa do

Tăng giá trị của biến đếm lên 1 (biến đếm:=biến đếm + 1) Quay trở lại bước 2

3.2.2 Cấu trúc lặp với lệnh WHILE DO:

- Tác dụng: Dùng để xây dựng chu trình với số lần lặp chưa xác định trước

- Cú pháp:

While <điều kiện> do <câu lệnh>;

Trong đó:

+ while, do là các từ khóa

+ Điều kiện trả về 1 trong 2 giá trị đúng hoặc sai

+ Câu lệnh : có thể là câu lệnh đơn hoặc câu lệnh ghép

- Nguyên lý hoạt động:

Bước1: Kiểm tra điều kiện

Bước 2: Nếu điều kiện sai, câu lệnh sẽ bị bỏ qua và việc thực hiện lệnh lặp kết thúc Nếu điều kiện đúng, thực hiện câu lệnh và quay lại bước 1

- Nhận xét:

Câu lệnh được thực hiện lặp đi lặp lại cho đến khi <điều kiện> nhận giá trị sai Câu lệnh sẽ không được thực hiện lần nào nếu <điều kiện> nhận giá trị sai ngay

từ khi bắt đầu vào chương trình

Trong thân chương trình phải có câu lệnh làm thay đổi giá trị của <điều kiện> để tránh xảy ra vòng lặp vô hạn

3.2.3 Một số ví dụ:

* Ví dụ 1: So sánh câu lệnh lặp với số lần chưa biết trước và câu lệnh lặp với số lần biết trước

Mục đích: Giúp cho học sinh phân biệt được hai câu lệnh này từ đó biết

cách sử dụng câu lệnh cho phù hợp với từng bài toán cụ thể

Sự khác biệt giữa câu lệnh lặp với số lần lặp biết trước và câu lệnh lặp với số lần lặp chưa biết trước là ở các điểm sau đây:

a) Câu lệnh lặp với số lần lặp biết trước chỉ thị cho máy tính thực hiện một lệnh hoặc một nhóm lệnh với số lần đã được xác định từ trước, còn với câu lệnh lặp với số lần lặp chưa biết trước thì số lần lặp chưa được xác định trước

b) Trong câu lệnh lặp với số lần cho trước, điều kiện là giá trị của một biến đếm có giá trị nguyên đã đạt được giá trị lớn nhất hay chưa

c) Trong câu lệnh lặp với số lần biết trước, câu lệnh được thực hiện ít nhất một lần, sau đó kiểm tra điều kiện Trong câu lệnh lặp với số lần chưa xác định trước, trước hết điều kiện được kiểm tra Nếu điều kiện được thoả mãn, câu lệnh mới được thực hiện Do đó có thể có trường hợp câu lệnh hoàn toàn không được thực hiện

* Ví dụ 2: Tính tổng S = 1 +2 + 3 + + n

- Thuật toán:

Bước 1: S  0, i  0

Bước 2: i  i+1

Bước 3: Nếu i≤ n, thì S  S +i và quay lại bước 2

Bước 4: Thông báo kết quả và kết thúc thuật toán

- Nhận xét: Đối với bài toán này thì có thể sử dụng câu lệnh lặp For do và

While do

- Chương trình: Sử dụng vòng lặp For do

Var i, n,S: Integer;

Begin

Write('Hay nhap vao so nguyen n='); Readln(n);

S:=0;

For i:=1 to n do S:= S + i;

Writeln( ' Tong S =', S );

Readln;

End

- Chương trình: Sử dụng vòng lặp While do

Var i, n,S: Integer;

Begin

Write('Hay nhap vao so nguyen n='); Readln(n);

S:=0; i:= 0;

While i< n do

Begin

i:=i+1;

S:= S + i;

End;

Writeln( ' Tong S =', S );

Readln;

End

* Ví dụ 3: Đọc vào n số thực, tìm Max của chúng

- Thuật toán tìm Max trong một dãy số:

Duyệt toàn bộ dãy số, nếu thấy số nào lớn hơn Max thì lấy số đó làm Max Sau khi duyệt xong dãy số, ta sẽ có Max là số lớn nhất

- Nhận xét:

Dãy số có một số lượng hữu hạn các số Ta có thể biết được số lượng từ khi bắt đầu thực hiện thuật toán

Đối với bài toán này thì chúng ta có thể sử dụng cả hai câu lệnh For do và While do

- Chương trình

program tim_max;

uses crt;

var n,i:integer;

max,x:real;

Begin

clrscr;

write('Nhap so thu',i,':');readln(x);

if Max<x then max:=x;

end;

writeln('Max=',max:8:2);

readln;

End

program tim_max;

uses crt;

var n,i:integer;

max,x:real;

Begin

clrscr;

if Max<x then max:=x;

i:=i+1;

writeln('Max=',max:8:2);

readln;

End

- Tuy nhiên, với For do thì câu lệnh ngắn gọn và dễ hiểu hơn vì không phải gán giá trị đầu cho biến đếm và lệnh tăng giá trị của biến đếm

- Thích hợp cho việc sử dụng cấu trúc FOR TO DO để thực hiện

* Ví dụ 4: Tìm bội số chung nhỏ nhất của hai số nguyên dương

- Thuật toán:

Lấy một trong hai số lần lượt nhân với 1, 2, 3, cho đến khi nào tích số chia hết cho số thứ hai thì tích số chính là BSCNN

- Nhận xét:

Thuật toán cho thấy là trong quá trình tính toán, không thể biết trước được quá trình nhân phải thực hiện lặp lại bao nhiêu lần Trường hợp này phải sử dụng cấu trúc lặp với số lần lặp chưa biết trước

Điều kiện để dừng là tích số chia hết cho số thứ hai

- Chương trình

Program Boisochungnhonhat;

Var

Bscnn, n, m, k: Integer;

Begin

Write(„m= „); Readln(m);

Write(„n= „); Readln(n);

bscnn := m; k := 2;

While (BSCNN mod n <> 0) do

Begin

End;

Writeln(„BSCNN = „, BSCNN);

Readln;

End

4 Thực nghiệm và kết quả thực hiện:

- Sau khi áp dụng việc tổ chức một số hình thức hoạt động cho học sinh trong giờ Tin học tôi nhận thấy kết quả thu nhận được rất khả quan Chất lượng so với đầu năm (kiểm tra khảo sát) nâng lên rõ rệt Đặc biệt đối tượng học sinh yếu vô cùng hứng thú và luôn trông chờ đến tiết Tin học Nhờ quá trình rèn luyện trong tiết này cũng tạo tâm thế cho các em hòa nhập tốt cùng các bạn học khá giỏi môn Tin học trên lớp hổ trợ những bạn yếu, kém giờ đây các em không còn sợ môn Tin học nữa, không còn e ngại dè chừng khi phát biểu ý kiến trên lớp Các em hầu hết

đã hình thành tốt cho mình tính mạnh dạn, tự tin, tự giác trong học tập Và cũng chính kết quả nêu trên đã đem lại niềm vui lớn cho cá nhân tôi và giáo viên phụ trách bộ môn So với kết quả khảo sát đầu năm thì chất lượng giữa HKI thu được khả quan hơn rõ rệt, cụ thể như sau:

- Kết quả khảo sát đầu năm :