(Luận văn thạc sĩ) dạy học trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 cho học sinh tiểu học khối lớp 1 tại trường tiểu học linh chiểu, quận thủ đức, thành phố hồ chí minh

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINHBỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 8140101 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN TRẦN THU HÀ DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 8140101

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN TRẦN THU HÀ

DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 2018 CHO HỌC SINH TIỂU HỌC KHỐI LỚP 1 TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC

LINH CHIỂU, QUẬN THỦ ĐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

SKC007242

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PH HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN TRẦN THU HÀ

DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 2018 CHO HỌC SINH TIỂU HỌC KHỐI LỚP 1 TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC LINH CHIỂU, QUẬN THỦ ĐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401

Hướng dẫn khoa học:

PGS TS NGUYỄN VĂN TUẤN

Tp Hồ Chí Minh, tháng 5 /2021

LÝ LỊCH KHOA HỌC

I LÝ LỊCH SƠ LƯỢC:

Họ và tên khai sinh: Nguyễn Trần Thu Hà Giới tính: Nữ

Quê quán: Phường Hiệp Bình Phược, quận Thủ Đức Dân tộc: Kinh

Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: 808/8 Quốc lộ 13, phường Hiệp Bình Phước, quận Thủ Đức, TP HCM

Điện thoại cơ quan:

Điện thoại nhà riêng:

E-mail: nguyentranthuha8989@gmail.com

II QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO:

1 Trung học chuyên nghiệp:

- Hệ đào tạo: Thời gian đào tạo từ ……/…… đến ……/……

- Nơi học (trường, thành phố):

- Ngành học:

2 Đại học:

- Hệ đào tạo: Chính quy

- Thời gian đào tạo: từ tháng 8 / 2007 đến tháng 8/ 2011

- Nơi học (trường, thành phố): Trường Đại học Sư Phạm Tp HCM

- Tên đồ án, luận án hoặc môn thi tốt nghiệp: Tiếng Việt và phương pháp dạy học Tiếng Việt, Toán và Phương pháp dạy học Toán Điểm trung bình chung toàn khóa: 7.16

- Ngày & nơi bảo vệ đồ án, luận án hoặc thi tốt nghiệp:

- Người hướng dẫn: không có

III QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC:

9/2011– 8/2019 Trường Tiểu học Tam Bình Giáo viên

8/2019 - nay Trường Tiểu học Linh Chiểu Giáo viên

Tp Hồ Chí Minh, ngày tháng 05 năm 2021

Người khai ký tên

Nguyễn Trần Thu Hà

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn Các số liệu, kết quả trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào

Tp Hồ Chí Minh, ngày tháng 05 năm 2021

Người khai ký tên

Nguyễn Trần Thu Hà

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian tham gia học tập và nghiên cứu tại trường, nay tôi đã hoàn thành luận văn tốt nghiệp của mình Để đạt được thành quả này, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các tập thể và cá nhân trong và ngoài trường

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học SPKT TP.HCM và Quý Thầy Cô Viện Sư phạm Kỹ thuật, phòng đào tạo- bộ phận Sau đại học đã tạo điều kiện thuận lợi, tận tình hướng dẫn và giảng dạy cho tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu tại trường

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS TS Nguyễn Văn Tuấn

đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tuy bản thân đã có nhiều cố gắng để có thể hoàn thành một cách tốt nhất nhưng việc thực hiện luận văn vẫn khó tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự góp ý của quý Thầy Cô để luận văn này hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Người nghiên cứu

Nguyễn Trần Thu Hà

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất người học, cách thức tổ chức các hoạt động dạy học nhằm phát huy tính tích cực của người học, giúp người học chủ động, sáng tạo và mạnh dạn, tự tin vận dụng những nội dung đã học vào cuộc sống thực tiễn luôn được xã hội, đặc biệt là những nhà giáo dục quan tâm

Dạy học trải nghiệm dựa trên nền tảng của lý thuyết học tập trải nghiệm, được xem là một quan điểm dạy học theo hướng tích cực nhằm giúp học sinh chủ động tìm tòi, khám phá thế giới hiện thực xung quanh để thu nhận được kiến thức cho bản thân

và quay ngược lại vận dụng vào cuộc sống thực tiễn

Tuy nhiên, việc dạy học trải nghiệm theo Chương trình giáo dục phổ thông mới

2018 tại trường Tiểu học Linh Chiểu cho học sinh khối lớp 1 vẫn còn gặp phải nhiều khó khăn, hạn chế do những yếu tố khách quan lẫn chủ quan Dạy học trải nghiệm dường như chỉ được tích hợp vào các môn học khác hoặc đưa vào tiết Hoạt động ngoài giờ lên lớp mà chưa có được một vị trí quan trọng như vai trò giáo dục của Hoạt động trải nghiệm Ngoài ra, học sinh cũng chủ yếu chỉ được học tập một chiều với những lối tổ chức hoạt động truyền thống mà chưa mang có những hoạt động với nội dung gắn liền với thực tiễn cuộc sống

Dựa vào mô hình Hoạt động trải nghiệm của D Kolb (1984) và quy trình tổ chức dạy học Hoạt động giáo dục theo chủ đề Hoạt động trải nghiệm của CTGDPT

2018, đề tài đã đề xuất cách thức tổ chức DHTN với quy trình gồm 4 bước: Bước 1: Nhận diện – Khám phá; Bước 2: Tìm hiểu – Mở rộng; Bước 3: Vận dụng – Thực hành; Bước 4: Đánh giá Trên cơ sở đánh giá thực trạng, đề tài xây dựng tình huống

học tập trong môi trường giả định/ thật vào bước 3 Vận dụng – Thực hành và tăng cường tự đánh giá của HS ở bước 4 Đánh giá

Kết quả thực nghiệm sư phạm tổ chức DHTN với quy trình theo hướng vận dụng tình huống học tập và tăng cường tự đánh giá của HS tại trường Tiểu học Linh Chiểu quận Thủ Đức cho HS lớp 1 cho thấy, đa số HS không chỉ tích cực, tự tin khi tham gia các hoạt động mà còn có được những kỹ năng trong việc giải quyết các tình

huống học tập và tự đánh giá bản thân, bạn bè Điều này chứng tỏ, DHTN theo hướng người nghiên cứu đề xuất là phù hợp và mang lại hiệu quả cao trong việc hình thành

và phát triển năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động cho học sinh

ABSTRACT

In the context of educational innovation, implementing “The new general education program 2018” following the direction of: developing competencies and qualities of learners; organizing teaching activities to promote students’ positive; helping learners be more proactive, more creative and confidently applying the acquired knowledge into practical life always draws so much attention from the society, especially educators

Experiential teaching is based on experimental learning theory, which is considered a positive teaching perspective to help students actively explore the world

in order to acquire knowledge and apply in their life

However, the experiential teaching based on “The new general education program 2018” at Linh Chieu Primary School for grade 1 students is still facing many difficulties and limitations, due to both objective and subjective factors Experimental teaching seems to be only integrated into other subjects or included in the Extra-Class Activity period without having an important position as the educational role of the Experiential Activity Besides, the learning activities are still organizing in traditional and one-way formula without carrying activities which are related to practical life

Based on The experiential activity model of D Kolb (1984) and the process of organizing teaching Educational activities by “Experimental Activities” subject of the curriculum of high school education in 2018, the topic has proposed experiential

teaching method which includes 4 steps: Step 1: Identify - Explore; Step 2: Research

- Expand; Step 3: Applying - Practice; Step 4: Evaluation Based on the basis of

examining the state, the topic builds learning situations in the hypothetical / real environment in step 3 Applying - Practice and enhancing students' self-assessment in step 4 Evaluation

The experimental pedagogy result of the experiential teaching with the process towards applying learning situations and enhancing students’ self-assessment at Linh Chieu Primary School, Thu Duc district for grade 1 students showed that most students did not only being extremely confident while participating in activities, but

also gaining skills in handling learning situations and evaluating their friends and themselves This proves that interactive teaching in the direction proposed by the researcher is appropriate and highly effective in forming and developing the resilience, design ability and organize activities ability for students

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 BGD&ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo

4 CTGDPT Chương trình giáo dục phổ thông

Bảng 2.3: Mức độ thực hiện các hình thức DHTN qua môn HĐTN cho học sinh Tiểu

Bảng 2.4: Đánh giá mức độ thực hiện các phương pháp DHTN qua môn HĐTN 62

Bảng 2.6: Mức độ GV xác định mục tiêu của chủ đề trong quy trình thiết kế môn

Bảng 2.11: Những khó khăn của GV trong các bước của quy trình dạy học các chủ

Bảng 3.3: Thăm dò mức độ cần thiết của các biện pháp đề xuất 87 Bảng 3.4: Bảng thăm dò mức độ khả thi của các giải pháp 88 Bảng 3.5: Bảng thăm dò mức độ phù hợp với mục tiêu phát triển năng lực người học

DANH MỤC CÁC MÔ HÌNH, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Mô hình 1.3: Mô hình dạy học 5E của tiến sĩ Rodger W Bybee (Nguyễn Thành Hải,

Sơ đồ 1.2: Các yếu tố tác động đến phương pháp học của người học ( Phạm Hồng

Sơ đồ 1.3: Các yếu tố tác động đến phương pháp dạy của người dạy ( Phạm Hồng

Sơ đồ 3.2: Quy trình thực hiện các hoạt động ở bước Vận dụng – Thực hành và Đánh

Biểu đồ 3.1: Bảng kết quả khảo sát thái độ của HS khi học HĐTN 100

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Học sinh (lớp thực nghiệm) tích cực tham gia hoạt động giáo viên tổ chức

151

Hình 3.2 Học sinh (lớp thực nghiệm) tự tin trình bày sản phẩm trước lớp 151

Hình 3.3 Học sinh (lớp thực nghiệm) thảo luận và hoàn thành sản phẩm thiệp 152 Hình 3.4 Học sinh (lớp thực nghiệm) thảo luận, sắp xếp được các từ ngữ hoàn thành

Hình 3.5: Hình ảnh phiếu đánh giá của HS và Phụ huynh trong việc vận dụng những

nội dung được học vào môi trường thực tế tại nhà 153

8 Cấu trúc luận văn 6

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÍ LUẬN DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 2018 CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 7

1.2.4 Dạy học trải nghiệm môn Hoạt động trải nghiệm lớp 1 16 1.3 Lí luận về dạy học trải nghiệm môn Hoạt động trải nghiệm lớp 1 17

1.3.1 Mục tiêu của dạy học trải nghiệm môn Hoạt động trải nghiệm lớp 1 17 1.3.2 Đặc điểm của Dạy học trải nghiệm môn hoạt động trải nghiệm lớp 1

21

1.3.3 Nguyên tắc, nội dung, hình thức, phương pháp tổ chức dạy học trải

1.3.4 Quy trình thiết kế dạy học trải nghiệm môn hoạt động trải nghiệm lớp

1.4.1 Đặc điểm tâm, sinh lí, nhận thức của học sinh lớp 1 44

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 2018 CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

KHỐI LỚP 1 TRƯỜNG TIỂU HỌC LINH CHIỂU, QUẬN THỦ ĐỨC,

2.1.4 Đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học, gắn giáo dục nhà trường

2.1.5 Công tác chỉ đạo triển khai phải chuẩn bị thực hiện CTGDPT 2018

53 2.2 Khái quát về giáo dục tại trường Tiểu học Linh Chiểu quận Thủ Đức 54 2.3 Tổ chức khảo sát thực trạng dạy học trải nghiệm qua môn Hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 1 tại trường Linh Chiểu quận Thủ Đức, TP.HCM 55

2.4 Kết quả thực trạng tổ chức dạy học trải nghiệm qua môn Hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 1 tại trường Linh Chiểu quận Thủ Đức, TP.HCM 58

2.4.1 Thực trạng dạy học trải nghiệm qua môn hoạt động trải nghiệm cho

học sinh lớp 1 tại trường tiểu học Linh Chiểu quận Thủ Đức 58

2.4.2 Thực trạng tổ chức dạy học trải nghiệm theo quy trình thiết kế môn hoạt

động trải nghiệm cho học sinh lớp 1 tại trường tiểu học Linh Chiểu 65 2.4.3 Những khó khăn của giáo viên trong các bước của quy trình dạy học

các chủ đề HĐTN theo quy trình của CTGDPT mới 2018 71 2.5 Đánh giá chung và nguyên nhân của thực trạng 72

KẾT LUẬN CHƯƠNG II 75

CHƯƠNG III TỔ CHỨC DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 2018 CHO HỌC SINH TIỂU HỌC KHỐI LỚP 1 TRƯỜNG TIỂU HỌC LINH CHIỂU, QUẬN THỦ ĐỨC,

3.2 Đề xuất biện pháp tổ chức dạy học trải nghiệm môn Hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 cho học sinh tiểu học khối lớp

1 trường tiểu học Linh Chiểu, quận Thủ Đức, TP.HCM 78 3.3 Kiểm nghiệm các biện pháp tổ chức dạy học trải nghiệm môn hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học khối lớp 1 trường tiểu học Linh Chiểu, quận Thủ

3.3.1 Khảo sát về các biện pháp tổ chức dạy học trải nghiệm môn hoạt động

trải nghiệm cho học sinh tiểu học khối lớp 1 trường tiểu học Linh Chiểu,

BIÊN BẢN PHỎNG VẤN VỚI CBQL, GIÁO VIÊN 117

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Thế giới ngày nay đang tiến bộ nhanh chóng về tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, khoa học – công nghệ và giáo dục – đào tạo cũng không ngoại lệ

Con người vừa là mục tiêu vừa là động lực cho những tiến bộ đó Khi nguồn nhân lực được xem là yếu tố quyết định cho sự phát triển, thì giáo dục trở thành phương tiện chủ đạo quyết định đến chất lượng của nguồn nhân lực này Chính vì vậy, mà hiện nay Việt Nam chúng ta luôn coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, là con đường cơ bản nhất để đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước

Văn kiện Hội nghị lần thứ 4 của Ban chấp hành trung ương Đảng khóa VII (1993) và Cương lĩnh xây dựng đất nước giai đoạn 2011 – 2020 đã khẳng định mục đích giáo dục trong giai đoạn hiện nay: Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam

Bác Hồ đã từng đúc kết “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” Chính vì vậy theo Luật Giáo dục (2005) đã nêu cụ thể là “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh (HS) phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ, thể chất và các kĩ năng

cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng

dạy học trải nghiệm (DHTN) chính là phương thức mang lại hiệu quả rất lớn cho công tác giáo dục này

Hơn 2000 năm trước, Khổng Tử (551 – 479 TCN) đã nói “Những gì tôi nghe, tôi sẽ quên Những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ Những gì tôi làm, tôi sẽ hiểu”

Còn nhà triết học Hy Lạp Xocrat (470 – 399 TCN) cũng nêu quan điểm “Người

ta phải học bằng cách làm một việc gì đó Với những điều bạn nghĩ là mình biết, bạn

sẽ cảm thấy không chắc chắn cho đến khi bạn làm nó”

Còn Việt Nam ta từ xưa đến nay vẫn luôn quan niệm “Trăm hay không bằng tay quen”, “Học đi đôi với hành”, “Đi một ngày đàng học một sàng khôn” đều nhấn mạnh yếu tố thực hành và vận dụng thực tế

Những tư tưởng của các nhà triết học, nhà giáo dục thời cổ đại có thể được coi

là nguồn gốc tư tưởng đầu tiên của việc DHTN Ngày nay, DHTN được triển khai trên phạm vi toàn thế giới và được nhìn nhận như là một cách thức, phương pháp mang lại hiệu quả giáo dục lớn

Lý thuyết và thực hành gắn bó với nhau như ngày với đêm Nếu giờ giảng chỉ xoay quanh kiến thức trong sách vở và người học không nhận thấy mối liên hệ giữa kiến thức với cuộc sống thực tại thì buổi học sẽ không đảm bảo yêu cầu Kiến thức lí thuyết có thể được người học ghi nhớ trong các kì kiểm tra, nhưng sau khi thi xong, kiến thức đó sẽ biến mất Lý thuyết giúp chúng ta lí giải thế giới, từ đó tìm kiếm phương hướng thay đổi thế giới, nhưng nếu không có mối liên hệ với thực tế, lý thuyết

sẽ chẳng làm được gì (Ulrich Lipp)

Luật Giáo dục (2005) cũng đã đề cập một phần quan điểm quan trọng của giáo dục trải nghiệm “Hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên lí học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lí luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” Thông qua những hoạt động trải nghiệm (HĐTN) dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng

cá nhân được tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn ở nhiều khía cạnh khác nhau của đời sống nhằm giúp hình thành và phát triển được năng lực, phẩm chất, phát huy mạnh mẽ những tiềm năng của người học

Ở bậc Tiểu học, nội dung giáo dục trải nghiệm chưa có chương trình cụ thể với từng lứa tuổi, cũng như chỉ được giảng dạy thông qua tiết sinh hoạt lớp, hoạt động ngoài giờ lên lớp Đến năm 2018, chương trình giáo dục phổ thông mới (CTGDPT mới) được triển khai và giáo dục trải nghiệm được độc lập thành một môn học cụ thể với tên gọi là “Hoạt động trải nghiệm” Vậy làm thế nào để tổ chức được DHTN có hiệu quả và phù hợp với đặc điểm lứa tuổi; đồng thời, góp phần cùng với các môn học hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực cho HS Người nghiên cứu chọn vấn đề

đó để nghiên cứu với tựa đề tài “Dạy học trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 cho học sinh tiểu học khối lớp 1 tại trường tiểu học Linh Chiểu, quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp tổ chức DHTN môn HĐTN theo CTGDPT mới 2018 trên cơ sở nghiên cứu những cơ sở lý luận và thực trạng DHTN

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhằm đạt được mục tiêu nghiên cứu đã định, nhiệm vụ nghiên cứu được xác định như sau:

3.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về DHTN môn HĐTN theo CTGDPT mới 2018 cho HS lớp 1

3.2 Nghiên cứu thực trạng DHTN trong chương trình giáo dục tiểu học hiện nay 3.3 Đề xuất cách thức tổ chức DHTN theo CTGDPT mới 2018 cho HS lớp 1

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình DHTN theo CTGDPT mới 2018 cho HS tiểu học khối lớp 1 tại trường Tiểu học Linh Chiểu quận Thủ Đức TP Hồ Chí Minh

4.2 Đối tượng nghiên cứu

DHTN theo CTGDPT mới 2018 cho HSTH khối lớp 1

5 Giả thuyết nghiên cứu

Hiện nay, DHTN chỉ là một hoạt động tích hợp trong tiết Hoạt động ngoài giờ lên lớp trong chương trình tiểu học HS chủ yếu chỉ được học tập một chiều, chưa đảm bảo việc vận dụng các lý thuyết vào việc giải quyết các vấn đề thực tế

Nếu tổ chức DHTN theo CTGDPT mới 2018 như người nghiên cứu đã đề xuất theo hướng vận dụng các tình huống học tập và tăng cường tự đánh giá của học sinh vào trong quy trình tổ chức dạy học trải nghiệm thì năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động của HS được hình thành và phát triển

6 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu tổ chức dạy học trải nghiệm trong môn HĐTN theo CTGDPT mới 2018 và đề xuất biện pháp tổ chức DHTN trong môn Hoạt động trải nghiệm theo CTGDPT mới cho HS lớp 1

Về đối tượng: Đề tài thực hiện khảo sát GV tại trường tiểu học Linh Chiểu (22 người), Ban giám hiệu trường tiểu học Linh Chiểu (2 người)

Về địa điểm: Đề tài được nghiên cứu tại trường Tiểu học Linh Chiểu, quận Thủ Đức, TP.HCM

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp, hệ thống, khái quát hóa các tài liệu (văn bản quy phạm pháp luật, sách, tạp chí, kỷ yếu hội thảo…) có liên quan đến DHTN, môn học HĐTN theo CTGDPT mới 2018 nhằm thiết lập cơ sở lý luận về DHTN qua môn HĐTN theo CTGDPT mới 2018

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi

Để có thể thu nhận được nhiều thông tin phục vụ công tác nghiên cứu, đề tài

sử dụng hai dạng bảng hỏi dành cho hai nhóm đối tượng khác nhau Nội dung bảng

hỏi nhằm tập trung khai thác thông tin về thực trạng DHTN, khó khăn, thuận lợi khi dạy môn HĐTN theo CTGDPT mới 2018 của giáo viên (GV) tiểu học hiện nay và kỹ năng vận dụng của HS lớp 1

Đối tượng khảo sát: GV, Cán bộ quản lý (CBQL) trường tiểu học Linh Chiểu, quận Thủ Đức, TP.HCM

7.2.2 Phương pháp quan sát

Phương pháp này nhằm quan sát các hoạt động tổ chức dạy học của GV trên lớp để đánh giá thực trạng của vấn đề nghiên cứu Trên cơ sở đó, đề tài tìm ra và đề xuất những cách thức tổ chức phù hợp

Đối tượng quan sát: Học sinh lớp thực nghiệm và đối chứng

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Để làm rõ hơn các thông tin thu thập được từ bảng hỏi và quá trình quan sát,

để làm rõ và sâu hơn đề tài sử dụng phương pháp phỏng vấn

Đối tượng phỏng vấn: GV và CBQL, HS

7.2.4 Phương pháp trò chuyện

Để làm rõ hơn các thông tin thu thập được từ bảng hỏi và quá trình quan sát,

để làm rõ và sâu hơn đề tài sử dụng phương pháp trò chuyện

Đối tượng trò chuyện: GV và HS khối lớp 1

7.2.5 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm học sinh

Để làm rõ hơn các thông tin thu thập được từ bảng hỏi và quá trình quan sát,

để làm rõ và sâu hơn đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu sản phẩm học sinh Trên

cơ sở đó, khẳng định những giả thuyết mà người nghiên cứu đã nêu

Đối tượng nghiên cứu: sản phẩm học sinh lớp đối chứng và thực nghiệm

7.3 Phương pháp xử lý thông tin

Từ những thông tin thu thập được từ bảng hỏi, quá trình quan sát, thông tin từ quá trình phỏng vấn tổng hợp thành số liệu cụ thể để thực hiện phần nhận xét, phân tích từ đó đề xuất cách thức tổ chức phù hợp

7.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Từ những số liệu đã tổng hợp được từ việc xử lý các thông tin, đề tài đề xuất cách thức tổ chức DHTN môn HĐTN ở khối lớp 1 Với những cách thức đó sẽ được triển khai dạy thực nghiệm tại trường tiểu học Linh Chiểu

8 Cấu trúc luận văn

Luận văn gồm các phần như sau:

- Mở đầu

- Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG

TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 2018 CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

- Chương 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG

TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 2018 CHO HỌC SINH TIỂU HỌC KHỐI LỚP 1 TRƯỜNG TIỂU HỌC LINH CHIỂU, QUẬN THỦ ĐỨC, TP HCM

- Chương 3: TỔ CHỨC DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH

GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 2018 CHO HỌC SINH TIỂU HỌC KHỐI LỚP 1 TRƯỜNG TIỂU HỌC LINH CHIỂU, QUẬN THỦ ĐỨC, TP HCM

- Kết luận và khuyến nghị

- Tài liệu tham khảo

- Phụ lục

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÍ LUẬN DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM THEO

CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 2018 CHO

có xã hội loài người Nguyên tắc “Tâm lí hình thành thông qua hành động” có ý nghĩa chỉ đạo, tổ chức các hoạt động giáo dục trong nhà trường, rèn luyện, lĩnh hội tri thức,

kĩ năng, kĩ xảo… Con người có tự lực hoạt động mới biến kiến thức, kinh nghiệm mà

xã hội tích lũy được thành tri thức của bản thân

Cùng với Lý thuyết hoạt động, Lý thuyết tương tác xã hội đã chỉ ra rằng môi trường xã hội – lịch sử không chỉ là đối tượng, điều kiện, phương tiện mà còn là môi trường hình thành tâm lí mỗi cá nhân Con người tương tác với những người xung quanh, với môi trường xã hội giúp hình thành tâm lí con người

Vận dụng nguyên lí trên trong giáo dục, Lev Vygotsky – nhà tâm lí học hoạt động đã chỉ ra rằng “Trong giáo dục, trong lớp học, cần coi trọng sự khám phá có trợ giúp hơn là sự tự khám phá” Ông cho rằng sự khuyến khích bằng ngôn ngữ của GV

và sự công tác của các bạn cùng tuổi trong học tập là vô cùng quan trọng Điều này cho thấy để hình thành tri thức, kĩ năng, kĩ xảo có hiệu quả cao, không chỉ coi trọng

sự chỉ dẫn, hướng dẫn của GV mà phải coi trọng sự hợp tác và làm việc cùng nhau giữa những người học (Đặng Thành Hưng, 2012)

Lý thuyết Kiến tạo cũng quan niệm rằng hoạt động dạy là hoạt động của GV nhằm tổ chức và hướng dẫn hoạt động học của người học Người học là chủ thể tích cực của hoạt động học Hoạt động học không được hiểu là hoạt động nhận thức cá nhân thuần túy mà là hoạt động nhận thức trong sự tương tác, giao lưu với các cá nhân khác, chịu ảnh hưởng của môi trường bên ngoài

Năm 1946, Zadek Kurt Lewin (1890 - 1947), người sáng lập của tâm lý học

xã hội Mỹ, cho ta thấy việc học tập đạt hiệu quả tối đa khi có một sự xung đột căng thẳng biện chứng giữa kinh nghiệm cá nhân với việc phân tích giải quyết nhiệm vụ học tập Trong công trình nghiên cứu của mình, Kurt Lewin đã đưa ra mô hình học tập dựa vào trải nghiệm (Thomas E Smith - Clifford E Knapp, 2011)

Chú thích mô hình:

1 Reflect - Suy nghĩ về tình huống

2 Plan - Lập kế hoạch giải quyết tình huống

3 Act - Tiến hành kế hoạch

4 Observe - Quan sát các kết quả đạt được

Mô hình 1.1: Mô hình học tập dựa vào trải nghiệm của Kurt Lewin

Trên cơ sở những nghiên cứu của Dewey về kinh nghiệm và học tập dựa vào kinh nghiệm, David Kolb (sinh năm 1939), nhà lý luận giáo dục Hoa Kỳ, đã nghiên cứu và cho xuất bản một công trình về học tập dựa vào trải nghiệm: Trải nghiệm học tập: Kinh nghiệm là nguồn học tập và phát triển (Study experience: Experience is the source of Learning and Development)

Học tập là một quá trình mà ở đó tri thức được tạo ra thông qua sự biến đổi kinh nghiệm Học tập thông qua trải nghiệm là một cách học thông qua làm, với quan

những đánh giá, phân tích trên những kinh nghiệm, kiến thức sẵn có (David A Kolb, 2011)

Mô hình 1.2: Mô hình học tập dựa vào trải nghiệm của Kolb

Chu trình này yêu cầu người học có một kỉ luật trong việc học thông qua việc lên kế hoạch, hành động, phản tỉnh và liên hệ ngược trở lại các lý thuyết

Ngoài ra còn có thể kể đến rất nhiều các nhà giáo dục hiện đại như Willingham, Conrad và Hedin, Druism, Owens và Owens, Karen Waren… Đối với các nước có nền giáo dục phát triển, đặc biệt là các nước tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông theo hướng phát triển năng lực, HĐTN được quan tâm và triển khai dưới nhiều góc

độ Trong khu vực Châu Á, từ năm 1973, học tập trải nghiệm đã được Hong Kong áp dụng qua việc dạy học thông qua tham quan, dã ngoại…Tư tưởng này tiếp tục phát triển ở các nước Châu Á khác như Singapore, Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc…

➢ Dạy học trải nghiệm

Hơn 2000 năm trước, Khổng Tử (551 – 479 TCN) đã nói “Những gì tôi nghe, tôi sẽ quên Những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ Những gì tôi làm, tôi sẽ hiểu” Còn nhà triết học Hy Lạp Xocrat (470 – 399 TCN) cũng nêu quan điểm “Người ta phải học bằng cách làm một việc gì đó Với những điều bạn nghĩ là mình biết, bạn sẽ cảm thấy không chắc chắn cho đến khi bạn làm nó” Chính những tư tưởng này đã đặt nền móng cho việc “dạy học trải nghiệm” sau này

Kinh nghiệm cụ thể

Quan sát, đối chiếu

và phản hồi

Hình thành khái niệm trừu tượng

Thử nghiệm trong tình

huống mới

Richard Ponzio và Sally Stanley cho rằng: “Giáo dục trải nghiệm không đơn thuần là phải thực hiện một hoạt động, từ đó rút ra những kết luận và vận dụng vào các tình huống khác nhau Mà thông qua việc kết hợp nhiều cảm giác trong quá trình chia sẻ kinh nghiệm, tất cả người học đều được mở rộng hiểu biết của mình” (Geoffrey Petty, 1998 - Bản dịch 2003)

Từ cuối thế kỉ XIX, xuất hiện mô hình DHTN đầu tiên trên thế giới là mô hình nghiên cứu ứng dụng và đào tạo thực nghiệm của nhà tâm lí học Kurt Lewin Lewin nhấn mạnh sự kết hợp chặt chẽ giữa lí thuyết và thực hành Ông nhấn mạnh, việc học

có thể đạt hiệu quả tối đa khi có mối quan hệ chặt chẽ giữa kinh nghiệm cá nhân và việc phân tích giải quyết nhiệm vụ học tập (Dương Giáng Thiên Hương, 2017)

Nhắc đến DHTN, phải nhắc đến quan điểm “học qua làm, học bắt đầu từ làm” của John Dewey Nhà triết học, tâm lí học, nhà cải cách giáo dục người Mỹ John Dewey (1859 - 1952) cho rằng nhà trường chính là môi trường sống, là đời sống cộng đồng, cho nên không được tháo rời giữa nhà trường và xã hội Đặc biệt, trong giáo dục, trẻ con phải là người tham gia Để thực hiện được điều đó, những nhà giáo dục cần thiết kế các chương trình và tổ chức quá trình giáo dục chú trọng sự tiếp cận đời sống thực tế, rèn luyện hệ thống kĩ năng, không quá thiên về giáo dục lý thuyết Giáo dục như vậy sẽ mang đầy đủ ý nghĩa về đời sống hằng ngày Nhà trường và GV phải tạo ra một môi trường học tập và vui chơi mà trong đó người học tự tìm tòi và xây dựng kiến thức thông qua “kinh nghiệm” và “tư duy”, thông qua “trải nghiệm” của chính bản thân (John Dewey, 2012)

Thật không sai khi nói John Dewey chính là người đặt nến móng cho DHTN Thuyết trải nghiệm của ông dựa trên hai nguyên lý chủ đạo là sự liên tục và tác động ảnh hưởng lẫn nhau Thuyết DHTN của John Dewey sau này được các nhà giáo dục học, các nhà nghiên cứu lấy làm tiền đề, làm điểm tựa, coi như gốc rễ quan trọng khi nghiên cứu về giáo dục trải nghiệm

Vào những năm đầu của thế kỉ XX, DHTN được hình thành và phát triển Tại

Mĩ, năm 1902, câu lạc bộ trồng bắp đầu tiên dành cho trẻ em được thành lập, câu lạc

bộ có mục đích dạy các HS thực hành trồng bắp, giúp HS nắm được một số công việc

cơ bản của người nông dân

Năm 1977, với sự thành lập của Hiệp hội Giáo dục trải nghiệm, giáo dục trải nghiệm chính thức đượ thừa nhận và được tuyên bố rộng rãi DHTN sáng tạo có một bước tiến quan trọng hơn khi vào năm 2002, chương trình dạy học “Vì một tương lai bền vững” đã được Unessco thông qua Trong chương trình này có phần học quan trọng về học qua trải nghiệm sáng tạo (Cục nhà giáo và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục, BGD&ĐT, 2017)

Trong những năm gần đây, DHTN ngày càng được phát triển rộng khắp trong các trường học trên thế giới và là một giải pháp hữu hiệu mang lại nhiều hiệu quả tích cực trong việc hình thành và phát triển năng lực người học, trong đó có trường học của Việt Nam

1.1.2 Tại Việt Nam

➢ Học tập trải nghiệm

Ở Việt Nam, từ thời kì đầu của nền giáo dục, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: “Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội” Mặc dù cũng đã được vận dụng trong nhiều loại hình trường, song

lí thuyết về HĐTN sáng tạo vẫn còn vô cùng mới mẻ Dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể ra đời, trong đó xuất hiện khái niệm mới “HĐTN sáng tạo” Trong

dự thảo nêu rõ, theo định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông sau 2015 thì các môn học, chuyên đề học tập và HĐTN sáng tạo được cấu trúc thành một hệ thống chỉnh thể, thống nhất từ cấp tiểu học đến cấp trung học phổ thông HĐTN sáng tạo dành cho tất cả các HS từ lớp 1 đến lớp 12 giúp HS vận dụng những tri thức, kiến thức, kĩ năng, thái độ đã học từ nhà trường và những kinh nghiệm bản thân vào thực tiễn cuộc sống một cách sáng tạo Đã xuất hiện một số công trình nghiên cứu, các tác giả luận văn, luận án cũng đưa ra những kết quả nghiên cứu về HĐTN sáng tạo theo hướng tổng hợp lý thuyết, vận dụng HĐTN sáng tạo trong dạy học Có thể kể đến các

tác giả như Nguyễn Thị Chi, Nguyễn Thị Liên, Tưởng Duy Hải, Đinh Thị Kim Thoa… (Dương Giáng Thiên Hương, 2017)

Nhóm tác giả Nguyễn Thị Kim Dung và Nguyễn Thị Hằng trong bài viết “Một

số phương pháp tổ chức HĐTN cho HS phổ thông” đã đi sâu phân tích 4 phương pháp tổ chức HĐTN: Phương pháp giải quyết vấn đề, Phương pháp sắm vai, Phương pháp thảo luận nhóm, Phương pháp trò chơi Trong mỗi phương pháp các tác giả đã chỉ rõ ý nghĩa và các bước tiến hành áp dụng HĐTN vào thực tiễn dạy học (Nguyễn Thị Kim Dung - Nguyễn Thị Hằng, 2015)

Hiện nay, theo CTGDPT mới 2018, HĐTN sáng tạo được đổi tên thành HĐTN Theo PGS.TS Đinh Thị Kim Thoa, Tổng chủ biên chương trình HĐTN trong chương trình giáo dục phổ thông (BGD&ĐT, 2018) khẳng định HĐTN và HĐTN, hướng nghiệp là hoạt động giáo dục bắt buộc được thực hiện từ lớp 1 đến lớp 12; ở tiểu học được gọi là HĐTN, ở trung học cơ sở và trung học phổ thông được gọi là HĐTN, hướng nghiệp

HĐTN và HĐTN, hướng nghiệp (gọi chung là HĐTN) là hoạt động do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho HS tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hóa những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai (BGD&ĐT, 2018)

➢ Dạy học trải nghiệm

Nhóm tác giả Nguyễn Thị Liên, Nguyễn Thị Hằng, Tưởng Duy Hải, Đào Thị Ngọc Minh đã cho ra mắt cuốn: “Tổ chức HĐTN sáng tạo trong nhà trường phổ thông” Trong cuốn sách này, các tác giả đã tập trung vào 3 vấn đề: Hiểu thế nào về HĐTN; Đặc điểm cơ bản của HĐTN, trong đặc điểm cơ bản của HĐTN con người được trực tiếp tham gia vào các mối quan hệ giao lưu, dưới nhiều hình thức một cách