NHÀ NƯỚC CHXHCN VIỆT NAM VÀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA CÁC CƠ QUAN TRONG BỘ MÁY NHÀ NƯỚC. ThS.GVC. Nguyễn Hoàng Vân.Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

BÀI 1: NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM VÀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA CÁC CƠ QUAN TRONG BỘ MÁY NHÀ NƯỚC ThS.GVC.. NỘI DUNGBản chất Nhà nước Kiểu và hình thức Nhà nước Bản chất của Nh

GIỚI THIỆU HỌC PHẦN PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG

I Mục tiêu

luật Việt Nam;

II Nội dung nghiên cứu

BÀI 1: NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ

NGHĨA VIỆT NAM VÀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA CÁC CƠ QUAN TRONG BỘ MÁY NHÀ NƯỚC

ThS.GVC Nguyễn Hoàng Vân

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

2

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG 1

Nhà nước là gì? Do con người hay Thượng đế tạo

ra? Có những kiểu nhà nước nào? Tại sao nhà

nước này có vua, nhà nước khác lại có Tổng thống?

• Để giải quyết các câu hỏi trên, cần làm rõ: Bản chất Nhà nước, Kiểu

và hình thức Nhà nước Tổ chức và hoạt động của Bộ máy nhà nước

MỤC TIÊU

hình thức nhà nước nói chung;

nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam;

Việt Nam

4

NỘI DUNG

Bản chất Nhà nước

Kiểu và hình thức Nhà nước

Bản chất của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Chức năng của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

1.1 BẢN CHẤT NHÀ NƯỚC

giữa các tầng lớp, giai cấp trong xã hội đã phát triển đến mức không thể điều hòa

của xã hội Đồng thời, còn bảo vệ địa vị, quyền lợi của giai cấp thống trị

thực hiện những nhiệm vụ đặt ra cho nhà nước Được chia thành chức năng đối nội

và chức năng đối ngoại

1.2 KIỂU NHÀ NƯỚC

chất và những điều kiện tồn tại và phát triển của nhà nước trong một hình thái kinh tế

thổ và xác lập các mối quan hệ giữa các đơn vị

ấy với nhau cũng như giữa các cơ quan nhà

nước ở trung ương với các cơ quan nhà nước ở

địa phương Có hai hình thức cấu trúc nhà nước

chủ yếu:

1.3 HÌNH THỨC NHÀ NƯỚC (tiếp theo)

• Chế độ chính trị là tổng thể các phương pháp, cách thức, phương tiện mà cơ

quan nhà nước sử dụng để thực hiện quyền lực nhà nước

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG 1

hội, thiết lập trật tự, ổn định của xã hội Đồng thời, còn bảo vệ địa vị, quyền lợi của giaicấp thống trị

12

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG 2

Nhà nước Việt Nam hiện nay gồm những cơ

quan nhà nước nào? Thủ tướng Chính phủ

có quyền cách chức Bộ trưởng không? Tổng

Bí thư có phải là đứng đầu Bộ máy nhà

nước ta hiện nay không?

• Để giải quyết các câu hỏi trên, cần làm rõ: Bản chất chức năng, tổ chức vàhoạt động của Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

• Tất cả những vấn đề này được nghiên cứu trong phần này

v2.0015104201 14

2.2 Chức năng nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

2 NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

2.1 Bản chất nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

2.3 Bộ máy nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

2.1 BẢN CHẤT NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XHCN VIỆT NAM

Bản chất của nhà nước được xác định trong Hiến pháp 2013 :

12 HP 2013)

2.2 CHỨC NĂNG NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XHCN VIỆT NAM

16

2.3 BỘ MÁY NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XHCN VIỆT NAM

2.3.1 Khái niệm bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

2.3.2 Những nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội

chủ nghĩa Việt Nam

2.3.3 Các cơ quan trong Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

2.3.1 KHÁI NIỆM BỘ MÁY NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XHCN VIỆT NAM

Bộ máy nhà nước là hệ thống cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương, được

tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc chung thống nhất, tạo thành cơ chế đồng

bộ để thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước

18

2.3.2 NHỮNG NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA BỘ MÁY NHÀ

NƯỚC CỘNG HÒA XHCN VIỆT NAM

• Thứ nhất: Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát

giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư

pháp (Điều 2 K3 HP 2013)

• Thứ hai: Nguyên tắc bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam (Điều 4

HP 2013)

• Thứ ba: Nguyên tắc bảo đảm sự tham gia của nhân dân vào hoạt động quản lý của

nhà nước (Điều 3, Điều 6 HP 2013)

• Thứ tư: Nguyên tắc tập trung dân chủ.(Điều 8 K1 HP 2013).

• Thứ năm: Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa (Điều 8 HP 2013).

20

QUỐC HỘI

quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

quyết định theo đa số.(Điều 85 HP 2013; Điều 2, Điều 90 Luật TCQH 2014)

chủ tọa các phiên họp của Quốc hội; ký chứng thực Hiến pháp, luật, nghị quyết của

Quốc hội (Điều 72 HP 2013, Điều 64 Luật TCQH 2014)

QUỐC HỘI (tiếp theo)

22

73 HP 2013, Điều 44 Luật TCQH 2014)

Luật TCQH 2014)

Quốc hội về công tác dân tộc (Điều 75 HP 2013,Điều 69 Luật TCQH 2014)

Các Uỷ ban của Quốc hội nghiên cứu, thẩm tra dự

án luật, dự án pháp lệnh và dự án khác…

bao gồm:

QUỐC HỘI (tiếp theo)

TCQH 2014)

một dự án hoặc điều tra về một vấn đề nhất định (Điều 88 Luật TCQH 2014)

ỦY BAN PHÁP LUẬT

ỦY BAN KINH TẾ

ỦY BAN TÀI CHÍNH

VÀ NGÂN SÁCH

ỦY BAN QUỐC PHÒNG

VÀ AN NINH

ỦY BAN

VỀ CÁC VẤN ĐỀ

XÃ HỘI

ỦY BAN

TƯ PHÁP

ỦY BAN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ

VÀ MỘI TRƯỜN G

ỦY BAN VĂN HÓA GIÁO DỤC, THANH NIÊN, THIẾU NIÊN VÀ NHI ĐỒNG

VIỆN NGHIÊN CỨU LẬP PHÁP

BAN CÔNG TÁC ĐẠI BIỂU

BAN DÂN HUYỆN

ỦY BAN THƯỜNG VỤ QUỐC HỘI

QUỐC HỘI NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

VIỆT NAM

CHỦ TỊCH NƯỚC

nghĩa Việt Nam về đối nội và đối ngoại

CHÍNH PHỦ

nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội

CHÍNH PHỦ (tiếp theo)

CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG

tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế

28

HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN

• Vị trí: Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho

ý chí, nguyện vọng, quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra,

Nhiệm vụ quyền hạn của Hội đồng nhân dân các cấp.

• Cơ cấu tổ chức, hoạt động:

ỦY BAN NHÂN DÂN

30

• Vị trí: UBND do HĐND cùng cấp bầu ra, là cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan

hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước HĐND và cơ quan hành

• Nhiệm vụ quyền hạn của UBND các cấp.

• Cơ cấu tổ chức, hoạt động:

bầu ra và phải được Chủ tịch UBND cấptrên trực tiếp phê chuẩn; riêng UBND cấp tỉnh phải được Thủ tướng Chính phủ phê chuẩn

HĐND cùng cấp

tháng và quyết định theo đa số

TÒA ÁN NHÂN DÂN

• Luật tổ chức Tòa án nhân dân ngày 24/11/2014, có hiệu lực thi hành từ ngày

01/06/2015.

thực hiện quyền tư pháp

(1)TAND tối cao (Điều 104, Điều 105 HP 2013, Điều 20-28 Luật TC TAND 2014)

Nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án nhân dân tối cao (Điều 104 HP 2013, Điều 20Luật TC TAND 2014)

TÒA ÁN NHÂN DÂN (tiếp theo)

32

(2) Tòa án nhân dân cấp cao (Điều 29-36 Luật TC TAND 2014)

người chưa thành niên (Điều 33 Luật TC TAND 2014);

(3) TAND cấp tỉnh (Điều 37 - 43 Luật TC TAND 2014)

người chưa thành niên (Điều 40 Luật TC TAND 2014);

TÒA ÁN NHÂN DÂN (tiếp theo)

(4) Các TAND cấp huyện (Điều 44-46 Luật TC TAND 2014)

dân sự, Tòa gia đình và người chưa thành niên, Tòa xử

lý hành chính Trường hợp cần thiết, Ủy ban thường vụQuốc hội quyết định thành lập Tòa chuyên trách kháctheo đề nghị của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao

(5) Các Toà án quân sự bao gồm: (Điều 49-58 Luật TC

TÒA ÁN NHÂN DÂN (tiếp theo)

34

TAND 2014), thư ký tòa án Riêng cấp tỉnh và cấp huyện có Hội thẩm nhân dân (Điều

84-91 Luật TC TAND 2014) hoặc Hội thẩm quân nhân trong tòa quân sự

bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN

01/06/2015

pháp (Điều 107 HP 2013, Điều 2 Luật TCVKSND 2014)

Thực hành quyền công tố là hoạt động của VKSND trong tố tụng hình sự để thựchiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội (Điều 3, Điều 6 LuậtTCVKSND 2014)

(3) Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh gồm có: (Điều 46 Luật TCVKSND 2014)

(4) Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện gồm có: (Điều 48 Luật TCVKSND 2014)

công tác và bộ máy giúp việc

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN (tiếp theo)

(5) Viện kiểm sát quân sự gồm có: (Điều 51 LuậtTCVKSND 2014)

Luật TCVKSND 2014)

đương; (Điều 54 - 55 Luật TCVKSND 2014)

HỘI ĐỒNG BẦU CỬ QUỐC GIA VÀ KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC

• (1) Hội đồng bầu cử quốc gia: do Quốc hội

thành lập, có nhiệm vụ tổ chức bầu cử đại biểu

Quốc hội; chỉ đạo và hướng dẫn công tác bầu

cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp (Điều

117 HP 2013)

• (2) Kiểm toán nhà nước: do Quốc hội thành

lập, thực hiện kiểm toán việc quản lý, sử dụng

tài chính, tài sản công (Điều 118 HP 2013)

38

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG 2

• Nhà nước Việt nam hiện nay gồm những cơ quan nhà nước sau:

TÓM LƯỢC CUỐI BÀI

phẩm của xã hội phân chia giai cấp, do giai cấp thống trị trong xã hội lập ra

thức tổ chức bộ máy nhà nước để thực hiện quyền lực nhà nước có thể có sự khác

nhau Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam ra đời từ truyền thống đấu tranh giành

độc lập dân tộc, thể hiện tinh nhân dân sâu sắc

Quốc Hội, Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao… Mỗi cơ quan với vị trí, thẩm quyền,

cơ cấu tổ chức do pháp luật quy định, theo những nguyên tắc thống nhất nhằm thực

hiện các chức năng, nhiệm vụ mà nhà nước đặt ra

40

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 1

Thành viên chính phủ bao gồm các đối tượng nào?

A Thủ tướng, các Phó Thủ tướng, các Bộ trưởng, các Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ,

Thủ trưởng cơ quan thuộc chính phủ

B Thủ tướng, các Phó Thủ tướng, các Bộ trưởng

C Thủ tướng Chính phủ, các Phó Thủ tướng Chính phủ, các Bộ trưởng và Thủ trưởng

cơ quan ngang bộ

D Thủ tướng, các Phó thủ tướng, các Bộ trưởng, Thứ trưởng

Trả lời:

trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang bộ

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 2

Nhận định nào dưới đây là đúng?

A Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương

B Quốc hội là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất

C Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân

D Quốc hội là cơ quan xét xử tối cao của nhà nước

Trả lời:

Nhân dân”

42

CÂU HỎI TỰ LUẬN

Phân tích những đặc điểm cơ bản của nhà nước?

Gợi ý:

với toàn xã hội