SỬ DỤNG MULTIMEDIA TRONG DẠY VÀ HỌC: MỘT SỐ GÓC TIẾP CẬN ĐỂ KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG. ThS. Phạm Thanh Thuý Vy

Các diễn đàn và wikipedia mở ra các không gian chia sẻ đa phương tiện mà người dạy có thể khai thác bổ sung cho tư liệu giảng dạy, người học có thể tìm kiếm để sử dụng cho bài tập của mì

See discussions, stats, and author profiles for this publication at: https://www.researchgate.net/publication/343976367

Sử dụng Multimedia trong Dạy và Học: Một số góc tiếp cận để khai thác và sử dụng

Conference Paper · May 2020

CITATIONS

0

READS

556

1 author:

Some of the authors of this publication are also working on these related projects:

Nghiên cứu mô hình tăng trưởng kinh tế dựa trên Khoa học - Công nghệ - Đổi mới sáng tạo (STI) của Việt Nam đến năm 2030 View project

Social Innovation and Social Entrepreneurship Research and Teaching Landscape Survey View project

Thuy-Vy Pham

University of Economics Ho Chi Minh City

19 PUBLICATIONS   1 CITATION   

SEE PROFILE

SỬ DỤNG MULTIMEDIA TRONG DẠY VÀ HỌC: MỘT SỐ GÓC

TIẾP CẬN ĐỂ KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG

ThS Phạm Thanh Thuý Vy

thuyvypham@ueh.edu.vn Khoa Kinh doanh Quốc tế - Marketing Đại học Kinh tế TPHCM

Tóm lược

Phương tiện dạy và học là một chủ đề được quan tâm dù ở bất kỳ thời đại nào Năm 2020 mở đầu với đại dịch toàn cầu SARS-COVID-19, được xem là một biến cố đổi mới giáo dục mạnh mẽ Người học

và người dạy tại 184 quốc gia không thể đến trường, không thể gặp nhau Ở những nơi điều kiện cho phép, lớp học trực tuyến trở thành giải pháp duy nhất Thiếu đi các giao tiếp trực tiếp (face-to-face), các giáo viên sử dụng đa dạng các không gian và hình thức multimedia để chuyển tải kiến thức, giúp cho người học tự học và áp dụng được kiến thức Trong bối cảnh thời kỳ Hậu Covid-19, bài tham luận sau đây sẽ tập trung vào tổng hợp và so sánh để cung cấp một số góc tiếp cận mới về khai thác và thiết

kế Multimedia trong dạy và học Từ đó, đề xuất một số giải pháp chuẩn bị từ các bên liên quan

Multimedia trong dạy và học được trình bày theo bốn khía cạnh chính: (1) Nội dung multimedia trong dạy và học, (2) Không gian Multimedia, (3) Thiết bị tương tác và kết nối Multimedia, và (4) Mô hình học tập mới thúc đẩy Multimedia

Bài tham luận này sử dụng các tình huống trong giảng dạy tại khoa Kinh doanh Quốc tế - Marketing của trường Đại học Kinh tế TPHCM (UEH) để phân tích và làm ví dụ minh hoạ Các môn học được sử dụng trong phân tích là những môn học đã được triển khai Trước và Trong-Covid-19

Từ những trải nghiêm trong dạy và học với Multimedia, phần tham luận này có đề xuất một số giải pháp phù hợp với tình huống của trường Đại học Kinh tế TPHCM thời kỳ Hậu-Covid-19 để tăng

cường khai thác Multimedia trong đổi mới giáo dục

Từ khoá: Multimedia Learning, Cognitive theory of Multimedia Learning

1 Lời mở đầu

Phương tiện dạy và học là một chủ đề được quan tâm dù ở bất kỳ thời đại nào Học tập đa

phương tiện (multimedia) được hiểu là “một dạng thức có hỗ trợ của máy tính mà hai phương thức tiếp thu diễn ra đồng thời” (Mayer, 2002) Ở Việt Nam, vào những năm 1980, multimedia được hiểu

là việc sử dụng máy chiếu thay cho bảng phấn, radio phát sóng chương trình học tập (đặc biệt là học ngoại ngữ), các băng ghi âm các đoạn phim tư liệu

Vào những năm 1990, khi việc dùng máy vi tính và internet mới bắt đầu nổi lên, multimedia là các slide bài giảng được thiết kế bằng Powerpoint, các hình minh họa và video clip trình chiếu bằng máy vi tính Bài học và bài tập có thể được biên soạn bằng các trình soạn thảo như Word, Excel cho phép chèn bảng, hình ảnh, biểu đồ

Đến những năm 2000, kết nối internet cho phép các thiết bị không dây, khả năng lưu trữ dữ liệu được cải tiến đáng kể, multimedia là những nội dung số hóa được lưu trữ trong các USB, chia sẻ qua email Các platform cho phép người dùng tạo ra nội dung trên các blog, website cá nhân Các diễn đàn và wikipedia mở ra các không gian chia sẻ đa phương tiện mà người dạy có thể khai thác bổ sung cho tư liệu giảng dạy, người học có thể tìm kiếm để sử dụng cho bài tập của mình Các nội dung truyền thống giờ đây đã được chuyển đổi sang những dạng multimedia tương tác (Roselli và cộng sự, 2003)

Kể từ 2010, giáo dục toàn cầu chứng kiến sự bùng nổ của hàng loạt ứng dụng multimedia trong giáo dục, cho phép thực hiện các tác vụ dạy - học từ những công cụ hỗ trợ hoạt động lớp học như Kahoot, Quizzlet, đến các ứng dụng tạo e-portfolio (Wakelet, ), quản lý nội dung học tập

(Moodle, Google Classroom, Blackboard ), bài giảng đa phương tiện (Nearpod, Seesaw, Sway ) Tại trường Đại học Kinh tế TPHCM, từ 2015 đến 2019, multimedia không chỉ là những nội dung của website, mạng xã hội, wiki mà việc tích hợp hệ thống LMS còn cho phép một không gian học tập đa phương tiện trong một, gồm các hình thức bài giảng dạng văn bản, gói tương tác SCORM, diễn đàn hỏi đáp, diễn đàn thảo luận, các tập tin được chia sẻ, các nhận xét và phản hồi Hệ thống này cho phép một môi trường tương tác không đồng bộ (asynchronous learning system) giúp mở rộng không gian và thời gian học của sinh viên Với đặc điểm lưu trữ được (saveable), chia sẻ được (shareable), 24/7, đo lường theo thời gian thực, các nội dung đa phương tiện đã tác động tích cực đến kết quả học tập của người học (Mayer, 2001)

Năm 2020 mở đầu với đại dịch toàn cầu SARS-COVID-19, được xem là một biến cố đổi mới giáo dục mạnh mẽ Người học và người dạy tại 184 quốc gia không thể đến trường, không thể gặp nhau Ở những nơi điều kiện cho phép, lớp học trực tuyến trở thành giải pháp duy nhất Thiếu đi các giao tiếp trực tiếp (face-to-face), các giáo viên sử dụng đa dạng các không gian và hình thức

multimedia để chuyển tải kiến thức, giúp cho người học tự học và áp dụng được kiến thức Cũng trong bối cảnh này, các doanh nghiệp phát triển những phần mềm hỗ trợ, các hình thức đa phương tiện mới được giới thiệu và mở rộng để đáp ứng một nhu cầu rất lớn của giáo dục trên toàn thế giới

thiết bị nào để kết nối và tương tác? Mô hình học tập mới khuyến khích học tập multimedia như thế nào?

thực trạng của giảng viên tại UEH Những lợi thế này chính là tiền đề, cơ sở để đảm bảo năng lực khai thác multimedia của giảng viên trong tương lai

Bài tham luận này sử dụng các tình huống trong giảng dạy tại khoa Kinh doanh Quốc tế - Marketing của trường Đại học Kinh tế TPHCM (UEH) để phân tích và làm ví dụ minh hoạ Các môn học được sử dụng trong phân tích là những môn học đã được triển khai Trước và Trong-Covid-19

2 Sử dụng Multimedia trong dạy và học:

Để bàn về việc áp dụng và triển khai Multimedia như thế nào trong giáo dục, thì câu hỏi cần đặt ra không phải là sử dụng kênh nào để quản lý hay thúc ép sinh viên ngồi vào bàn học, mà là não bộ và tư duy cần được thúc đẩy một cách tự nhiên như thế nào Nghiên cứu của Mayer (2002) đã chỉ ra rằng “con người sẽ học sâu hơn từ việc kết hợp cả chữ và hình hơn là chỉ có chữ mà thôi” – đây được xem là nguyên lý của đa phương tiện trong học tập (multimedia principle) Tuy nhiên, không phải cứ thêm chữ vào minh hoạ cho hình ảnh, hoặc thêm hình ảnh kèm vào ngôn từ là cách hiệu quả để đạt được sự học

đa phương tiện Lý thuyết nhận thức của học tập đa phương tiện của Mayer đề xuất 3 giả định:

(1) Não bộ nhận thức và ghi nhớ bằng 2 kênh Nghe và Nhìn (auditory and visual) để xử lý các thông tin

(2) Mỗi kênh đều có hạn chế nhất định để chuyển tải thông tin

(3) Học tập là một quá trình chủ động lọc, chọn lựa, tổ chức, và tích hợp các thông tin dựa trên những kiến thức trước đó

Vì vậy, lý thuyết nhận thức của học tập đa phương tiện đã đưa ra ý tưởng rằng các thành tố của multimedia được chọn lựa, tổ chức và kết hợp một cách linh động để hình thành lên logic và cảm xúc của người học (Mayer, 2009)

Hình 1 - Mô hình lý thuyết nhận thức học tập đa phương tiện (Cognitive theory of Multimedia Learning) của Mayer (2001)

Qua mô hình này, Mayer đã giải thích rằng não bộ sẽ thu nhận thông tin và xử lý qua nhiều kênh, dựa trên hình thức mà thông tin đó được trình bày Khi người học được nhìn thấy các thông tin hình ảnh, bao gồm hình ảnh, video, các biểu đồ, văn bản in thì những thông tin này sẽ đi đến kênh thị giác và được

xử lý tại đây Các thông tin nghe bao gồm lời nói trong các câu chuyện, bài giảng và những âm thanh phi ngôn ngữ sẽ được xử lý trong một kênh khác độc lập với kênh thị giác Thông tin ban đầu được chọn lọc trong bộ nhớ Sensory, sau đó tiếp tục được xử lý ở giai đoạn Working Memory để hình thành trí

nhớ Những trải nghiệm và kiến thức trước đó sẽ được tích hợp vào quá trình này để tạo thành kiến thức mới, và sẽ được lưu trữ vào trí nhớ dài hạn của con người

Như vậy, “Multimedia được thiết kế có sự dẫn dắt” (multimedia instruction) sẽ giúp cho người học học và tiếp thu sâu hơn vì nó giúp cho quá trình tiếp thu và xử lý thông tin của não bộ Cũng từ đó, người học có thể tự xây dựng kiến thức cho mình, và ghi nhớ các kiến thức đó trong tương lai

Khi hiểu được cách mà não bộ xử lý các thông tin, những người làm giáo dục sẽ thấy rõ ràng hơn lý

do cần tích hợp đa phương tiện trong dạy và học Bài viết này sẽ khám phá cách thức sử dụng Multimedia theo 5 khía cạnh sau: (1) Nội dung đa phương tiện (content), (2) Không gian chuyển tải và tương tác đa phương tiện (space), (4) Thiết bị truy cập đa phương tiện (devices), và (5) Mô hình giảng dạy tích hợp

đa phương tiện (teaching methods)

Công nghệ hiện tại cho phép các thiết kế nội dung chuyển tải rất nhiều thông tin (rich media) Tuy nhiên, Mayer lưu ý rằng mô hình này đặt trên một giả định về “sự giới hạn khả năng” của não bộ Khả năng tiếp nhận thông tin của con người có giới hạn, vì vậy việc thiết kế cần chú ý đến sự quá tải trong thiết kế nội dung Các nội dung cần chuyển tải phải xác định xem những điểm nhấn đặc biệt cần chú ý nào và điểm nhấn đó chuyển tải qua hình thức nào là phù hợp nhất Hay nói khác đi, nội dung multimedia cho phép sự đa dạng và giàu thông tin, nhưng cần được chọn lọc, thiết kế phù hợp với sự hạn chế của não bộ

Mặt khác, những nội dung đa phương tiện cần phải được thiết kế cho quá trình tiếp thu chủ động (active processing) của người học Chính người học sẽ là người chọn lựa những nội dung ở giai đoạn Sensory để đưa vào giai đoạn Working Chính vì vậy những nội dung đa phương tiện trong cùng một bài học cần phải có (1) cấu trúc dễ hiểu và (2) có sự dẫn dắt, sự hướng dẫn quá trình học cho người học Ngoài ra, trong thời đại kỹ thuật số, người học không chỉ là người đọc – chép những nội dung sẵn có Chính người học là người có thể tham gia vào quá trình tạo ra những nội dung, và họ học trong quá trình tạo ra những nội dung này Multimedia là cách thức giúp cho việc người học dễ dàng tổ chức thông tin của họ, ghi chú những thông tin này và sắp xếp lại kiến thức của mình

Sau đây là một số ví dụ về nội dung multimedia trong Giáo dục 4.0

Ví dụ 1: Sử dụng các video clip bài giảng cho lớp Quản trị Marketing – Phương pháp Flipped Classroom:

Bảng 1 - Các Video clip và hoạt động khác nhau được sử dụng trong lớp học Flipped Classroom

1- Video clip bài giảng: là những

bài giảng cô đọng các khái niệm,

phân loại, kèm các ví dụ Thời

lượng từ 5 – 12 phút cho mỗi

phần

2- Video clip hướng dẫn: với

những nội dung mang tính

hướng dẫn làm việc, video clip

có thể dài từ 10-20 phút nhưng

mỗi phần trong thao tác thực

hành cần ngắn gọn và cụ thể

không quá 5 phút

3- Activities: Sau khi xem các

video clip này, sinh viên sẽ trả

lời các câu hỏi gợi mở

(instructional questions) hoặc

thực hiện các bài tập áp dụng

1- Giảng dạy trực tiếp bằng lời nói, có kèm các slide tổng hợp kiến thức để củng cố bài học Dẫn dắt bằng các câu hỏi

2- Video case study: một số

trường hợp sử dụng một video clip về một tình huống để thảo luận

1- Video clip ghi âm buổi

giảng để sinh viên xem lại

2- Video clip phần nâng

cao, áp dụng kỹ năng

Các Video Clip này được lưu trữ tại các kênh riêng biệt GV có hướng dẫn SV xem và tự học một cách hiệu quả

Quá trình Feedback và hướng dẫn kịp thời để hỗ trợ việc học của SV

Hình 2 - Thông báo hướng dẫn và hỗ trợ học tập theo từng module của lớp học

Hình 3 – Các kênh Video Clip khác nhau được chia sẻ trên Microsoft Stream, tích hợp trong không gian Teams

Ví dụ 2: Người học tạo ra nội dung đa phương tiện, tình huống của lớp Xây dựng Dự án Kinh doanh – Phương pháp Project-Based Learning

A- Sử dụng Flipgrid để chia sẻ nội dung nghiên cứu của người học, thúc đẩy những sinh viên rụt rè thụ động nhất lên tiếng nói:

Hình 4 - Kênh Flipgrid của lớp Dự án Kinh doanh

https://gbp.copgiay.com/gbp-2020-cac-du-an-dot-1/dot-1-cac-du-an-ve-phu-nu-gia-dinh/

Tham khảo 1 bài được thiết kế bằng Sway

https://sway.office.com/0NIvwFY00yPaBory?ref=Link&loc=play

Hình 5 - Các bài trình bày Multimedia bằng SWAY được triển lãm trên Webiste

Với SWAY, sinh viên có thể trình bày dự án theo một cách sáng tạo, cho phép chèn Video Clip,

Âm thanh, Hình ảnh, Các sơ đồ - biểu đồ - nhúng file Excel bảng tính – chèn PDF các thiết kế đồ hoạ,…

Ví dụ 3: Phản hồi và Nhận xét – Digital Ink và Audio

 Sử dụng audio để phản hồi ngay trong bài làm của sinh viên

Hình 6 - Sử dụng chức năng Ghi âm để Feedback bằng âm thanh ngay trong Onenote

 Sử dụng các công cụ để Vẽ - Đánh dấu – Ghi chú bằng Digital Ink ngay cùng lúc giảng giải để tăng sự chú ý, tập trung và tiếp thu

Hình 7 - Sử dụng Digital Ink để sửa bài và ghi chú thuận tiện

cho cả người học và người dạy

Hình 8 - Sử dụng Digital Ink để hỗ trợ quá trình ghi nhớ, và

truyền cảm hứng

2.2 Không gian đa phương tiện:

Để chuyển tải và tiếp thu những nội dung multimedia đa dạng, người dạy và người học cần có những không gian được thiết kế tốt cho quá trình tương tác với những nội dung này Không gian cần đảm bảo một số tính chất quan trọng sau đây:

 Đảm bảo tính liên tục, không gây gián đoạn: lưu ý rằng việc sử dụng đa phương tiện trong các lớp học thường bị cảnh báo vì sự chuyển đổi giữa các thiết bị, giữa các nội dung và các hoạt động có thể gây mất tập trung Việc sử dụng nhiều màn hình, hoặc vừa thảo luận vừa tìm kiếm trên website có thể gây xao nhãng và làm giảm hiệu quả học tập Để đảm bảo được sự tiếp thu

và làm việc không gián đoạn, môi trường đa phương tiện cần:

o Omni Channel: Tất cả trong một là một không gian trực tuyến, giúp người học giảm việc chuyển đổi qua lại giữa nhiều phần mềm, có thể thao tác đa nhiệm trên một không gian duy nhất

o Multimedia Classroom: Các phòng học đa phương tiện được trang bị kỹ thuật, các thiết

bị trình chiếu, các bức tường thảo luận, hệ thống âm thanh, kết nối internet…

 App-Smashing: trong quá trình dạy và học, có những nhiệm vụ cần phải sử dụng nhiều ứng dụng khác nhau để giải quyết “App-Smash” có nghĩa là các ứng dụng khác nhau tương thích với nhau, giúp chia sẻ, lưu trữ và tương tác trong nhiều môi trường khác nhau App Smashing là một tính năng giúp cho các nội dung multimedia không bị giới hạn, phát huy được thế mạnh của multimedia trong dạy và học Ví dụ Seesaw cho phép tổ chức các hoạt động có tích hợp các nội dung multimedia từ những ứng dụng khác như ThingLink, GoogleApps, TouchCast Studio, Pasco, Buncee, Kahoot!, Quizlet, Skitch, Youtube… Hoặc Wakelet cho phép lưu trữ nội dung

đa phương tiện từ các ứng dụng khác, và tích hợp nút Wakelet trong các ứng dụng khác như Teams, Buncee, Chrome, Edge, Firefox, Twitter,…

 Nội dung có thể lưu trữ, chia sẻ và giúp cho quá trình giao tiếp dễ dàng

Ví dụ 4: So sánh không gian hợp tác làm việc đa phương tiện của Padlet và Mural trong thảo luận nhóm của Sinh viên: