ĐỀ TÀI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM THÔNG QUA BẦU CỬ đại BIỂU QUỐC HỘI KHOÁ XV VÀ HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CÁC CẤP NHIỆM KỲ 2021 – 2026

Chính trị học đã đem đến cho chúng em những kiến thức phổ quát về một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa được tổ chức với bộ máy hành chính thực thi quyền lực nhà nước nhằm duy trì trậ

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: CHÍNH TRỊ HỌC ĐẠI CƯƠNG

ĐỀ TÀI:

HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM

THÔNG QUA

BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI KHOÁ XV VÀ

HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CÁC CẤP NHIỆM KỲ 2021 – 2026

Giảng viên hướng dẫn : TS Trần Thị Thu Huyền

Sinh viên thực hiện : Hoàng Khánh Linh

Lớp/ Khoa : TA46C – Khoa Chính trị

Mã sinh viên : TA46C – 074 – 1923

Hà Nội, ngày 19 tháng 05 năm 2021

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

MỤC LỤC:

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chính trị học là môn học nền tảng cho sự hình thành và phát triển tư duy chính trị của chúng em trên con đường phát triển sự nghiệp hoạt động chính trị chuyên nghiệp trong tương lai Chính trị học đã đem đến cho chúng em những kiến thức phổ quát về một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa được tổ chức với bộ máy hành chính thực thi quyền lực nhà nước nhằm duy trì trật tự, hoà bình và công lý trong xã hội, đảm bảo các quyền, tự do của công dân Do vậy, cá nhân em đã chọn

đề tài xoay quanh cơ chế “Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ” để kết thúc học phần này

Vào tháng 5/2021, Việt Nam đã và đang đứng trước những biến động chưa từng

có tiền lệ là đại dịch Covid-19 kéo dài trong suốt 2 năm qua, thế nhưng Đảng, Nhà nước và nhân dân ta cũng đang hoà chung khí thế để chuẩn bị cho kỷ niệm 131 năm ngày sinh nhật Bác (19/5) và Bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XV và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021-2026 vào ngày 30/5 sắp tới Có thể nói, đây là một trong những sự kiện quan trọng quyết định đến vận mệnh, tương lai của một đất nước, nhất là trong bối cảnh quốc tế và bối cảnh khu vực đang đối mặt với nguy cơ dịch bệnh hoành hành Để khẳng định vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế đúng như lời của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã tuyên bố trong Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng thì việc xây dựng và hoàn thiện bộ máy chính quyền của dân, do dân, vì dân là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu Chính vì vậy, trách nhiệm của nhân dân là bầu ra một bộ máy hành chính từ cấp địa phương tới trung ương để đại diện cho tiếng nói, mong muốn và nhu cầu của mình Là một công dân đã đủ tuổi và nắm rõ về luật bầu cử, em tự nhận thấy rằng đây là một vấn đề mang tính thời sự rất cao và bản thân em cũng khá hứng thú với việc bầu cử thế nên em đã làm một nghiên cứu về đề tài này

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài này sẽ hướng tới mục đích làm rõ tầm quan trọng của nhân dân trong việc bầu ra đại diện trở thành Đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp, nhất là trong bối cảnh đại dịch Covid-19 cũng như thực tế của việc bầu cử và những khó khăn, bất cập trong quá trình bầu cử này

Để làm sáng tỏ ý nghĩa của bài tiểu luận này, em sẽ đưa ra những kiến thức chung về hệ thống chính trị của Việt Nam – quy trình bầu cử tại Việt Nam, lập luận những mối tương quan giữa Đảng – Nhà nước – Nhân dân trong quá trình điều hành, quản lý và xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam và quan điểm của mình về thực tế bầu cử và những khó khăn, bất cập trong quá trình bầu cử cũng như đưa ra một số ý kiến chủ quan về việc hoàn thiện hơn quy trình bầu cử để hướng tới tính dân chủ, công bằng và văn minh hơn trong việc bầu cử tại Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu về sự tác động trực tiếp của bầu cử tới bộ máy chính trị của Việt Nam dựa trên thực tế cuộc bầu cử Đại biểu Quốc hội khoá XV và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 – 2026 căn cứ vào Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam về Luật Bầu cử do Quốc hội ban hành

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp luận biện chứng duy vật với các phương pháp như: thống nhất lôgic và lịch sử, phân tích, tổng hợp, khái quát hoá và hệ thống hoá

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Đề tài giải quyết được vấn đề lý luận về bộ hành chính trị của Việt Nam, cụ thể

là Cơ cấu tổ chức bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương, cách thức phân chia hành chính của bộ máy này theo chiều dọc và chiều ngang, qua đó thấy được phận sự và trách nhiệm của từng bộ/ban/ngành trong việc bảo vệ, xây dựng

và phát triển đất nước Cùng với đó, đề tài cũng nêu ra được trách nhiệm to lớn của nhân dân trong việc bầu ra được một bộ máy cán bộ trong sạch, công bằng và thể hiện được hết những nguyện vọng của họ mong muốn Thông thường, người dân không quan tâm tới vấn đề bầu cử hay những kiến thức cơ bản về bầu cử thế nhưng việc bầu cử này sẽ tác động trực tiếp tới cuộc sống, thu nhập, gia đình của công dân Việt Nam, tác động hàng ngày và hàng giờ Chính vì thế, đề tài sẽ đem đến một cái nhìn tổng thể về thực tế này

NỘI DUNG:

Phần 1: PHẦN LÝ LUẬN

1.1 Bản chất, đặc trưng của nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Ngày 2/9/1945, chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà Trải qua mấy chục năm với những chiến công vang dội được lưu giữ trong sử sách Việt, ngày 2/7/1976 Quốc hội nước Việt Nam thống nhất đổi tên nước là nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Nhà nước CHXHCN Việt Nam là nhà nước của dân, do dân, vì dân Nhân dân thực hiện quyền làm chủ dưới hai hình thức là Dân chủ đại diện và Dân chủ trực tiếp Nhân dân sẽ được quyền tham gia vào các bộ máy hành chính trong các

cơ quan nhà nước hoặc tham gia vào các tập thể lao động có tính tự quản Mục đích là bảo vệ quyền lợi hợp pháp chính đáng của công dân được khảng định tại Điều 2 Hiến pháp 1992 được sửa đổi bổ sung năm 2001: “Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hôi chủ nghĩa của nhân dân,

do nhân dân, vì nhân dân Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức”

Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoạt động dựa trên nguyên tắc bình đẳng giữa nhà nước và nhân dân, dựa trên cơ sở liên minh xã hội rộng lớn Điều đó thể hiện tính chất dân chủ rộng rãi trong tất cả các mặt đời sống nhân dân

từ kinh tế, xã hội, an ninh đến các khía cạnh giáo dục, y tế hay giải trí của người dân

1.2 Hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay

Thuật ngữ “hệ thống chính trị” được chính thức sử dụng ở Việt Nam từ Nghị

quyết Hội nghị lần thứ sáu BCH TƯ Đảng khoá VI (1989) đứng đầu là Đảng Cộng

sản Việt Nam – vừa là một tổ chức thành viên của Mặt trận, vừa là lực lượng lãnh

đạo Nhà nước và xã hội, vừa là hạt nhân của hệ thống chính trị song song với trung

tâm của hệ thống chính trị là Nhà nước Hiện nay, Tổng Bí thư Nguyễn Phú

Trọng là Tổng Bí thư BCH TƯ Đảng Cộng sản Việt Nam

Bộ máy nhà nước là hệ thống các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương, được tổ chức theo những nguyên tắc thống nhất, tạo thành một cơ cấu đồng bộ để thực hiện chức năng của nhà nước

Sau đây là hình ảnh minh hoạ về Bộ máy nhà nước CHXHCN Việt Nam:

Theo chiều ngang, bộ máy nhà nước CHXHCN Việt Nam bao gồm 4 hệ

thống:

Nhánh riêng biệt trong bộ máy nhà nước ta là chức vụ Chủ tịch nước với nhiệm kỳ

5 năm Hiện nay, Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc đương nhiệm từ 5/4/2021 Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân

được Quốc hội biểu quyết bầu ra vào ngày 6/4/2021

Các cơ quan quyền lực nhà nước, bao gồm Quốc hội, đứng đầu là Chủ tịch Quốc

hội Vương Đình Huệ (từ 31/3/2021) và Hội đồng nhân dân các cấp Đây là cơ

quan đại diện của nhân dân, do nhân dân trực tiếp bầu ra theo nguyên tắc bầu cử phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín

Các cơ quan hành chính nhà nước, còn gọi là các cơ quan quản lí nhà nước bao

gồm Chính phủ đứng đầu là Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhậm

chức từ ngày 5/4/2021, các bộ, các cơ quan ngang bộ, Uỷ ban nhân dân các cấp và các cơ quan quản lí chuyên môn của Uỷ ban nhân dân như sở, phòng, ban và tương đương

Các cơ quan xét xử bao gồm Toà án nhân dân tối cao, đứng đầu là Chánh án Toà

án nhân dân tối cao Nguyễn Hoà Bình và các cơ quan kiểm sát bao gồm Viện

kiểm sát nhân dân tối cao, đứng đầu là Viện Trưởng Lê Minh Trí cùng với các

viện kiểm sát nhân dân địa phương và các viện kiểm sát quân sự

Theo chiều dọc, bộ máy nhà nước CHXHCN Việt Nam phân chia thành các

cơ quan nhà nước trung ương và các cơ quan nhà nước địa phương

Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam là một cơ quan thực hiện quyền lập pháp quan trọng trong hệ thống chính trị Việt Nam, là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân Việt Nam và là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước CHXHCN Việt Nam với ba chức năng chính là lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước cũng như giám sát tối cao hoạt động của Nhà nước Các đơn vị trực thuộc bao gồm Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc và các Uỷ ban của Quốc hội Việt Nam Theo đó, nhiệm kỳ của Chủ tịch nước theo nhiệm kỳ của Quốc hội Khi Quốc hội hết nhiệm kỳ, Chủ tịch nước tiếp tục làm nhiệm vụ cho đến khi Quốc hội khoá mới bầu ra Chủ tịch nước Cùng với đó, Quốc hội cũng sẽ bầu ra những chức vụ đứng đầu của Chính phủ, Toà Án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao Tính đến nay, Quốc hội có hơn 500 đại biểu Quốc hội được phân bổ theo các tỉnh, thành trên cả nước cũng như các dân tộc thiểu số Trực thuộc quyền hạn và trách nhiệm của Chính phủ là 14 Bộ, 4 cơ quan ngang

Bộ, và 8 đơn vị trực thuộc Đứng đầu các Bộ và cơ quan ngang Bộ là Các Bộ Trưởng trực thuộc Trung ương Tiếp giáp với Trung ương là các đơn vị Sở bao gồm UBND & HĐND cấp tỉnh, thành phố Thấp hơn đơn vị Sở là các phòng đại

diện cho UBND & HĐND cấp huyện, quận, thị xã Cuối cùng, là các ban đại diện cho UBND & HĐND cấp xã, phường, thị trấn

Đại diện cho nhánh Tư pháp là Toà án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao được chia theo cấp tỉnh, thành phố với TAND & VKSND cấp tỉnh, thành phố theo sau đó là TAND & VKSND cấp huyện, quận, thị xã Bên cạnh đó, Toà án quân sự quân khu và Viện kiếm sát quân sự quân khu cũng được chia theo khu vực bao gồm TAQS & VKSQS khu vực

Đặc điểm của bộ máy nhà nước ta là tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân được minh chứng bằng việc nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước thông qua các cơ quan đại diện hoặc đi bầu cử theo đầu phiếu phổ thông trực tiếp Điều kiện để các đại biểu HĐND và UBND các cấp được vinh dự trúng cử vào đại biểu Quốc hội khi bộ máy nhà nước đó phải đảm bảo vừa là tổ chức hành chính cưỡng chế, vừa là tổ chức quản lý kinh tế, xã hội, văn hoá, khoa học kỹ thuật và giáo dục,

… dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, tuân theo những đường lối chính trị, chủ trương chính sách lớn cho hoạt động của nhà nước Đảng có vai trò thể chế hoá chủ trương chính sách đó thành pháp luật chung thống nhất và bắt buộc trên quy

mô toàn quốc, sau đó kiểm tra, giám sát và giúp đỡ các hoạt động của các cơ quan nhà nước thông qua các Đảng viên và tổ chức Đảng trong cơ quan đó, cũng nhờ đó

mà Đảng sẽ giới thiếu đội ngũ cán bộ đủ năng lực, uy tín để đảm nhận những chức

vụ quan trọng trong bộ máy nhà nước Cùng với sự giám sát của Đảng là sự đảm bảo tham gia của đông đảo tầng lớp nhân dân lao động vào công việc quản lý nhà nước với nguyên tắc tập trung dân chủ thể hiện ở những đặc điểm sau: nguyên tắc phổ thông đầu phiếu, đại diện cử tri, các quyết định phải được thông qua khi có sự tham gia ý kiến của cấp dưới và các đơn vị liên quan và những vấn đề quan trọng của cơ quan nhà nước phải được đưa ra thảo luận tập thể và quyết định theo đa số1

1.3 Cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ”

1 https://www.slideshare.net/nguoitinhmenyeu/phap-luat-dai-cuong-70014385

Mối quan hệ giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ là một trong những mới quan hệ lớn và được đánh giá là vô cùng quan trọng trong điều kiện và bối cảnh của đất nước ta hiện nay

2Hiến pháp năm 2013 đã thể chế hoá “Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội”

thể hiện vai trò, vị trí và trách nhiệm của Đảng Cộng sản Việt Nam đã giữ vững và ngày càng phát huy là nhân tố định hướng sự tồn tại và phát triển mối quan hệ giữa

3 thành tố: Đảng, Nhà nước và Nhân dân Thông qua việc định hướng, xây dựng và hoàn thiện cơ cấu tổ chức Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nhân dân đã phát huy được quyền làm chủ của mình thông qua các đoàn thể chính trị - xã hội và các hoạt động bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình Điểm nổi bật là nhận thức

về dân chủ, pháp quyền, công khai, minh bạch, thượng tôn pháp luật trong nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội đã từng bước được nâng cao

Hiến pháp năm 2013 khẳng định, Nhà nước ta là “Nhà nước pháp quyền xã

hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân”, “tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân” Điều 2, Hiến pháp năm 2013 quy định “quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà

nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp” Đến nay, bộ

máy nhà nước được xây dựng và hoàn thiện thêm một bước; nhiệm vụ và quyền hạn của các thiết chế trong bộ máy nhà nước được quy định một cách minh bạch, hạn chế được sự dựa dẫm, ỷ lại; nhân dân có điều kiện để đánh giá hiệu lực và hiệu quả việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi quyền; giữa các quyền có điều kiện để kiểm soát việc thực hiện quyền lực nhà nước được giao Công tác giám sát tối cao của Quốc hội, giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc các cấp và các đoàn thể chính trị - xã hội đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước được

2 https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/ban-ve-moi-quan-he-giua-ang-lanh-ao-nha-nuoc-quan-ly-nhan-dan-lam-chu

tăng cường Từ kết quả trên, có thể nói giám sát và phản biện xã hội, tuy là một công việc mới nhưng đã trở thành hoạt động thường xuyên của Mặt trận Tổ quốc

và các đoàn thể chính trị - xã hội Hoạt động này đã tạo điều kiện để các tầng lớp nhân dân phát huy quyền làm chủ khi tham gia quy trình xây dựng chính sách, pháp luật, chiến lược, đề án, dự án, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và các địa phương

Như vậy, vấn đề dân chủ của nhân dân trong bối cảnh hiện nay là điều kiện

để nhân dân hiện thực hoá những quyền hạn và trách nhiệm của mình đối với đất nước Ngày nay, nhiều phương tiện thông tin – truyền thông là công cụ để nhân dân kiểm soát quyền lực chính trị thế nhưng hình thức dân chủ trực tiếp sẽ là phương thức thể hiện quyền lực thuộc về Nhân dân một cách rõ ràng và minh bạch nhất Chính vì thế, việc bầu cử mỗi nhiệm kỳ vẫn luôn là một trong những sự kiện chính trị quan trọng của đất nước góp phần sâu sắc nhất bối cảnh đất nước dưới góc nhìn của một “nhà lãnh đạo nhân dân” để đất nước thực sự là đất nước của nhân dân, nhân dân quản lý, nhân dân làm chủ

Phần 2: PHẦN LIÊN HỆ THỰC TIỄN

2.1 Bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XV và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 –

2026

Theo Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND, việc bầu cử sẽ

được tiến hành theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu, bình đẳng, trực tiếp và hình thức bỏ phiếu kín Công dân Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, HĐND các cấp theo quy định Dưới sự chỉ đạo của Quốc hội, Hội đồng bầu cử quốc gia tổ chức bầu cử và chỉ đạo, hướng dẫn công tác bầu cử Cùng với đó, Chính phủ chỉ đạo các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND các cấp thực hiện công tác bầu cử theo quy định của pháp luật Theo đó, Quốc hội khoá XIV đã ban hành Nghị quyết số 133/2020/QH14 ngày 17/11/2020 quyết định rõ Ngày Bầu cử là Chủ Nhật, ngày