Các nguyên lý điều hòa và mức độ kiểm soát phiên mã Không phải tất cả các gene đều có biểu hiện liên tục.. Mức độ biểu hiện của gene khác nhau giữa các tế bào hoặc khác nhau theo giai đ
Trang 1Các nguyên lý điều hòa và mức độ kiểm soát phiên mã
Không phải tất cả các gene đều có biểu hiện liên tục Mức độ biểu hiện của gene khác nhau giữa các tế bào hoặc khác nhau theo giai đoạn trong chu trình tế bào Chẳng hạn gene mã hóa cho hemoglobin được biểu hiện ở mức độ cao chỉ ở trong tế bào tiền thể (precursor) của
tế bào máu
Hoạt tính của gene khác nhau theo chức năng tế bào Ở động vật có xương sống như chuột, chứa khoảng
Trang 2200 loại tế bào được phân hóa chức năng khác nhau Tất cả các tế bào đều chứa cùng thông tin di truyền, những tế bào khác nhau chỉ ở những gene hoạt động Trong nhiều trường hợp, hoạt tính của gene được điều hòa ở mức độ phiên mã,
cả qua những tín hiệu bắt đầu bên trong
tế bào và cả phản ứng với những điều kiện bên ngoài Tuy nhiên thông tin di truyền được điều hòa theo những cách khác nhau Các bước điều khiển hoạt động gene bao gồm:
- Cấu trúc lại DNA, trong đó những thay đổi biểu hiện gene phụ thuộc vào vị trí trình tự DNA trong genome
- Điều hòa phiên mã trong tổng hợp bản phiên mã RNA bằng sự điều khiển sự mở đầu và sự kết thúc
- Quá trình chế biến RNA hoặc điều hòa qua quá trình cắt nối trên RNA (RNA
Trang 3splicing)
- Điều hòa dịch mã quá trình tổng hợp chuỗi polypeptid
Mô hình điều hòa âm tính (negative
Trang 4regulation) và điều hòa dương tính (positive regulation)
A Trong điều hòa âm tính, protein ức chế bám vào phân tử DNA, ngăn cản
B Trong điều hòa dương tính, sự bám vào của protein hoạt hóa phiên mã, kích thích phiên mã
- Sự bền vững của mRNA
Có sự khác nhau đáng kể trong sự điều hòa biểu hiện của các gene ở eukaryote
và prokaryote Prokaryote là những cơ thể đơn bào sống tự do, sinh trưởng và phân chia trong điều kiện thích hợp và được cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng
Do đó hoạt động của các gene được điều hòa do nhu cầu của tế bào khi cần thiết
Trang 5Khác với prokaryote, eukaryote là những
cơ thể đa bào Trong cơ thể đang phát triển, một tế bào không chỉ sinh trưởng
và phân chia mà tế bào thế hệ sau trải qua những thay đổi quan trọng về hình thái và hóa sinh và duy trì trạng thái biến đổi của nó Hơn nữa trong quá trình phát triển phôi, tế bào eukaryote ít chịu ảnh hưởng của môi trường hơn so với vi khuẩn Cuối cùng, ở cơ thể trưởng thành,
sự sinh trưởng và phân chia tế bào của hầu hết các loại tế bào bị ngừng, mỗi tế bào chỉ phải duy trì các tính chất riêng biệt của nó
