Tài liệu Các dạng DNA xoắn phải và xoắn trái pptx

Các dạng DNA xoắn phải và xoắn trái Mô hình Watson-Crick hay DNA dạng B là cấu trúc phổ biến.. Tuy nhiên, sau này người ta còn phát hiện ra nhiều dạng xoắn phải khác A, C, D...; chúng

Các dạng DNA xoắn phải và

xoắn trái

Mô hình Watson-Crick hay DNA dạng B

là cấu trúc phổ biến Tuy nhiên, sau này người ta còn phát hiện ra nhiều dạng xoắn phải khác (A, C, D ); chúng có một số biến đổi so với DNA-B (xem Bảng 1)

DNA dạng A DNA dạng B DNA dạng Z

Hình 1 Các mô hình DNA dạng A, B

và Z ( hình trên) và thiết diện cắt ngang của chúng cho thấy vị trí phân

bố của một cặp base

Bên cạnh các dạng DNA xoắn phải, Alexander Rich và đồng sự (1979) còn

phát hiện thêm một dạng DNA xoắn trái duy nhất cho đến nay Dạng DNA này có

bộ khung hình zigzag (nên gọi là DNA-Z,

và cũng là chữ cái cuối cùng trong bảng chữ cái Latin) uốn gập khúc theo chiều xoắn trái, mỗi vòng xoắn dài 45,6Ao chứa

12 cặp base Nhìn chung, so với DNA dạng B, DNA-Z dài và gầy hơn, các rãnh lớn bị dẹt ra phần bề mặt của chuỗi xoắn; còn DNA dạng A ngắn và to mập hơn (Hình 1 và Bảng 1)

Những vùng nào của DNA có chứa các purine và pyrimidine sắp xếp xen kẽ nhau trên một sợi thì có thể tiếp nhận cấu hình DNA-Z, ví dụ:

5' GCGCGCGC 3'

3' CGCGCGCG 5'

Sự chuyển đổi này cũng được tạo thuận lợi bởi sự có mặt của 5-methylcytosine

và bởi trạng thái siêu xoắn nghịch (negative supercoiling) DNA là một phân tử đông học và vì vậy nó có thể chuyển từ một cấu hình này sang một cấu hình khác dựa trên các lực bên ngoài trong tế bào Có thể là sự chuyển đổi từ dạng B sang dạng Z có liên quan đến sự điều hoà biểu hiện gene Mặc dù Rich khám phá DNA-Z khi nghiên cứu về các hợp chất mô hình, cấu trúc này dường như cũng có mặt trong các tế bào sống ở một tỷ lệ nhỏ song chức năng của nó vẫn

còn chưa thật sự hiểu rõ

Bảng 1 Một số đặc điểm chính của các DNA dạng A, B, C và Z

Dạng

Chiều Số Đường kính

xoắn bp/vòng

xoắn

chuỗi xoắn

A Phải 11,0 23Ao

B Phải 10,0 19Ao

C Phải 9,3 19Ao

Z Trái 12,0 18Ao

*Nguồn: J.Kimball (từ internet) Về chi tiết, có thể xem trong Watson et al (1987,

tr.249) và Twyman (1998; tr.229)