Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 6 tuổi ở trường mầm non

Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 6 tuổi ở trường mầm non Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 6 tuổi ở trường mầm non Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 6 tuổi ở trường mầm non Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 6 tuổi ở trường mầm non

MỤC LỤC

LÝ LỊCH KHOA HỌC i

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CẢM ƠN iii

TÓM TẮT iv

MỤC LỤC vii

DANH MỤC VIẾT TẮT xi

DANH MỤC BẢNG BIỂU xii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ xiii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

3.1 Khách thể nghiên cứu 2

3.2 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

6.1 Phân loại nghiên cứu 3

6.2 Về nội dung nghiên cứu 3

6.3 Về địa bàn nghiên cứu 3

6.4 Về đối tượng khảo sát 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 4

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 4

7.3 Nhóm phương pháp thống kê toán học 5

8 Đóng góp mới của đề tài 5

9 Cấu trúc của luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC LÒNG

NHÂN ÁI CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước 8

1.2 Các khái niệm cơ bản 10

1.2.1 Tổ chức hoạt động giáo dục 10

1.2.2 Lòng nhân ái 12

1.2.3 Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 13

1.3 Một số vấn đề lý luận về tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 14

1.3.1 Tầm quan trọng của hoạt động giáo dục lòng nhân ái 14

1.3.2 Đặc điểm phát triển tâm lý của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi có ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục lòng nhân ái 15

1.3.3 Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 19

1.4 Giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua hoạt động cho trẻ làm quen tác phẩm văn học ở trường mầm non 25

1.4.1 Vai trò của tác phẩm văn học trong giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 25

1.4.2 Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi thông qua hoạt động làm quen tác phẩm văn học 26

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non 30

1.5.1 Yếu tố trong nhà trường 30

1.5.2 Yếu tố ngoài nhà trường 31

Kết luận chương 1 33 Chương 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC LÒNG NHÂN

ÁI CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI TẠI MỘT SỐ TRƯỜNG MẦM NON TRÊN ĐỊA BÀN

2.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu 34

2.2 Khái quát về một số trường mầm non trên địa bàn thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương 35

2.2.1 Thông tin chung về Trường mầm non Hoa Hồng 6 35

2.2.2 Thông tin chung về trường mầm non Hoa Hồng 7 35

2.2.3 Thông tin chung về trường mầm non tư thục Bé Yêu 36

2.2.4 Thông tin chung về trường mầm non tư thục Họa Mi 37

2.3 Tổ chức khảo sát thực trạng 37

2.3.1 Mục tiêu khảo sát 37

2.3.2 Nội dung khảo sát 38

2.3.3 Phương pháp và công cụ khảo sát 38

2.3.4 Đối tượng khảo sát 38

2.4 Kết quả khảo sát thực trạng 40

2.4.1 Thực trạng nhận thức về việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 40

2.4.2 Thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi tại các trường mầm non lựa chọn khảo sát 45

2.4.3 Thực trạng về biểu hiện lòng nhân ái của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại các trường mầm non lựa chọn khảo sát 56

2.4.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại các trường được khảo sát 61

Kết luận chương 2 67

Chương 3 BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC LÒNG NHÂN ÁI CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON 68

3.1 Cơ sở khoa học đề xuất các biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 68

3.2 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 68

3.3 Các biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ tại một số trường mầm non trên địa bàn thành phố Dĩ An, Bình Dương 70

3.3.1 Biện pháp 1: Thường xuyên tham gia các buổi tập huấn, sinh hoạt chuyên môn, chuyên đề và tự học tập để nâng cao trình độ về tổ chức hoạt động giáo dục

lòng nhân ái cho trẻ 70

3.3.2 Biện pháp 2: Hệ thống lại các tác phẩm văn học có giá trị giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 71

3.3.3 Biện pháp 3: Tăng cường sử dụng các trò chơi đóng vai, đóng kịch 73

3.3.4 Biện pháp 4: Phối hợp với cha mẹ học sinh về việc tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 75

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp 77

3.5 Khảo nghiệm tính cần thiết và thính khả thi của các biện pháp đề xuất 78

Kết luận chương 3 81

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 82

TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

PHỤ LỤC 89

BẢNG MÃ HÓA TÊN GIÁO VIÊN 114

BẢNG MÃ HÓA TÊN CHA MẸ HỌC SINH 115

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Danh sách các trường khảo sát 39Bảng 2.2: Trình độ chuyên môn của cán bộ quản lý, giáo viên mầm non dạy trẻ 5 - 6 tuổi của các trường khảo sát 39Bảng 2.3: Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về mục tiêu giáo dục lòng nhân

ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 41Bảng 2.4: Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về các nội dung hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi 43Bảng 2.5: Thực trạng mức độ thực hiện các nội dung hoạt động giáo dục lòng nhân

ái cho trẻ MG 5 - 6 tuổi 45Bảng 2.6: Đánh giá của cán bộ quản lý về mức độ thực hiện các nội dung hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi của giáo viên 48Bảng 2.7: Thực trạng mức độ sử dụng các phương pháp giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi 50Bảng 2.8 : Thực trạng mức độ sử dụng các phương pháp giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với TPVH 52 Bảng 2.9 : Thực trạng mức độ sử dụng các hình thức tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi 54Bảng 2.10: Đánh giá của cán bộ quản lý về mức độ đạt được khi sử dụng các hình thức giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi của giáo viên 55Bảng 2.11: Thực trạng về biểu hiện lòng nhân ái của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non 56 Bảng 2.12: Thực trạng về biểu hiện lòng nhân ái của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi khi ở nhà 59Bảng 2.13 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 62Bảng 2.14: Ý kiến của cha mẹ học sinh đối với việc giáo dục lòng nhân ái 64Bảng 3.1: Kết quả khảo sát tính cần thiết của các biện pháp 78

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Trình độ chuyên môn của cán bộ quản lý – giáo viên mầm non dạy trẻ

5 - 6 tuổi ở 4 trường khảo sát 40

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: "Giáo dục mầm non tốt là mở đầu cho một nền giáo dục tốt"; theo lời dạy của Bác, trường mầm non có nhiệm vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục các cháu, bồi dưỡng cho các cháu trở thành người công dân có ích [30]

Trong hệ thống giáo dục quốc dân, Giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên, có vai trò rất quan trọng: Giáo dục toàn diện nhằm hình thành những thành tố cơ sở của nhân cách con người mới Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam, chuẩn bị những yếu tố tiền

đề cho việc học tập ở bậc học phổ thông của trẻ Chương trình Giáo dục mầm non xác định rõ: Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp 1 [1] Giáo dục lòng nhân ái là một nội dung quan trọng trong giáo

dục mầm non, bởi lòng nhân ái chính là cơ sở của đạo đức, của nhân cách con người

Giáo dục lòng nhân ái phải bắt đầu ngay từ lứa tuổi mầm non Đây là thời điểm giáo dục có hiệu quả và thuận lợi nhất bởi vì ở trẻ mẫu giáo, tình cảm phát triển rất mạnh mẽ, đặc biệt trẻ mầm non rất dễ xúc động, đồng cảm với con người, cảnh vật xung quanh Giáo dục lòng nhân ái giúp trẻ nhận thức được cái tốt, cái xấu, cái thiện, các ác, có thái độ và hành vi biết quan tâm, yêu thương, giúp đỡ mọi người, vạn vật xung quanh Với trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, giáo dục lòng nhân ái càng đặc biệt quan trọng nhằm chuẩn bị những điều kiện cần thiết để trẻ bước vào bậc học phổ thông Lòng nhân ái vừa là một phẩm chất nhân cách quan trọng cần có, vừa là điều kiện để trẻ có được trạng thái tâm lí thoải mái, tích cực tham gia các hoạt động học tập và ngoại khóa trong trường tiểu học theo hướng tích cực, chủ động và hợp tác [31]

Ở trường mầm non, giáo viên có thể giáo dục lòng nhân ái cho trẻ thông qua

qua các tác phẩm văn học, có thể lồng ghép nội dung giáo dục lòng nhân ái cho trẻ trong các hoạt động học tập, vui chơi (trò chơi đóng vai), hoạt động ngoài trời, giờ

sinh hoạt… ở mọi lúc mọi nơi

Trong thực tế, việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mầm non nói chung và trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi nói riêng đã được các trường mầm non trên địa bàn thành phố Dĩ

An, tỉnh Bình Dương quan tâm, song việc tổ chức các hoạt động giáo dục còn mang tính khiên cưỡng, hình thức; nội dung giáo dục còn thiên về giáo dục trí tuệ, phát triển nhận thức, chưa chú ý nhiều đến việc giáo dục giá trị đạo đức cho trẻ Giáo viên chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc tích hợp nội dung giáo dục lòng nhân ái cho trẻ vào các hoạt động, do vậy hiệu quả giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mầm non nói chung và trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi chưa cao Câu hỏi đặt ra là: thực trạng giáo dục lòng nhân ái cho trẻ ở đây như thể nào?

Bản thân được đào tạo về Mầm non, đã tham gia công tác giảng dạy từ năm 2009

và hiện nay là cán bộ quản lý tại trường mầm non tư thục, vì vậy người nghiên cứu

chọn đề tài Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non làm luận văn tốt nghiệp

2 Mục tiêu nghiên cứu

Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ

5 - 6 tuổi ở trường mầm non; trên cơ sở khảo sát, đánh giá khách quan thực trạng,

đề xuất biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở các trường mầm non tại địa bàn lựa chọn nghiên cứu

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 -6 tuổi tại trường mầm non

4 Giả thuyết khoa học

Giáo viên nhận thức chưa đầy đủ về vai trò và tầm quan trọng của hoạt động giáo dục lòng nhân ái

Biểu hiện về lòng nhân ái của trẻ tại một số trường màm non được lựa chọn để nghiên cứu chỉ đạt ở mức độ 80% (so với bộ tiêu chí)

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

5.2 Khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non tại địa bàn lựa chọn nghiên cứu

5.3 Đề xuất biện pháp nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân

ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi; khảo sát tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp

đề xuất

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Phân loại nghiên cứu

Đề tài thuộc loại nghiên cứu mô tả

6.2 Về nội dung nghiên cứu

Do điều kiện về thời gian, đề tài đi sâu nghiên cứu về thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

6.3 Về địa bàn nghiên cứu

Khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ được thực hiện tại 4 trường mầm non công lập và tư thục trên địa bàn thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương, cụ thể:

-Trường mầm non Hoa Hồng 6,

- Trường mầm non Hoa Hồng 7,

- Trường mầm non tư thục Bé Yêu,

- Trường mầm non tư thục Họa My

6.4 Về đối tượng khảo sát

- 67 cán bộ quản lý, giáo viên dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi (13 cán bộ quản lý,

54 giáo viên)

- 30 cha mẹ trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Sử dụng các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, phân loại và hệ thống hóa các kết quả nghiên cứu, tài liệu liên quan đến giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

- Mục đích: Xây dựng khung lý luận về giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

- Tham khảo các báo cáo, kế hoạch, giáo án của các trường mầm non được lựa chọn khảo sát

- Mục đích: Cơ sở đánh giá thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại địa bàn lựa chọn nghiên cứu

7.2.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

- Sử dụng phiếu điều tra với các câu hỏi đóng và mở

7.2.4 Phương pháp quan sát sư phạm:

- Quan sát thực trạng giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

- Mục đích:

+ Tìm hiểu thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ MG 5 - 6 tuổi của giáo viên mầm non

+ Tìm hiểu thực trạng biểu hiện lòng nhân ái của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

7.3 Nhóm phương pháp thống kê toán học

- Sử dụng: Phần mềm Exel

- Mục đích: Xử lý các số liệu thu thập được trong quá trình nghiên cứu

8 Đóng góp mới của đề tài

Về mặt lý luận: Làm sáng tỏ cơ sở lý luận về lòng nhân ái và tổ chức hoạt động

giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

Về mặt thực tiễn: Mô tả, đánh giá khách quan thực trạng tổ chức hoạt động giáo

dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi tại một số trường mầm non trên địa bàn thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương; đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6

tuổi tại trường mầm non

Chương 2: Thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi tại

một số trường mầm non trên địa bàn thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương

Chương 3: Biện pháp nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái

cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC LÒNG NHÂN ÁI

CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Giáo dục đạo đức nói chung và giáo dục lòng nhân ái cho trẻ nói riêng, đã được các nhà nghiên cứu tâm lý, giáo dục, các tác giả trong và ngoài nước quan tâm Các công trình nghiên cứu, các bài viết tập trung làm rõ các vấn đề sau:

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Nghiên cứu về cấu trúc, ảnh hưởng của lòng nhân ái, các tác giả: Daparogiet, đã chỉ ra cấu trúc đặc trưng của lòng nhân ái bao gồm 3 thành tố: nhận thức, tình cảm,

hành vi [15] Diane Tillman, Daniel Goleman nhấn mạnh: yếu tố xúc cảm trong lòng nhân ái có ảnh hưởng và thậm chí chi phối hành vi của con người với con người và sự vật xung quanh [15]

Về ý nghĩa của lòng nhân ái: Qua việc phân tích 17 phẩm chất tiêu biểu của

lòng nhân ái, Piero Ferrucci đã chỉ ra: Khi lòng nhân ái thật sự được mở rộng, ta có thể bao dung được mọi lối sống, mọi phong cách, mọi quan điểm, mọi ý kiến mà không cảm thấy dị ứng, bực bội hay khó chịu Mặt khác khi con người có lòng nhân

ái, thì sự kiêu căng, ích kỷ, oán hận, … đều sẽ tiêu tan, và con người sẽ có khả năng hướng mình và người khác tới sự gần gũi, đồng cảm [28]

Bàn về nội dung giáo dục lòng nhân ái, theo U-Sin-xki “Sự cảm hoá về đạo đức

là vấn đề chủ yếu của giáo dục”, Ông đặc biệt chú trọng về giáo dục đạo đức và ông cho rằng, cơ sở của đạo đức là hoạt động, là đem lại lợi ích cho cộng đồng [32] Các tác giả: T.A.Ilina, Adele Faber - Elaine Mazlish, Daniel Goleman [15], L.M.Sipisuna [27],… đã đề cập đến nội dung giáo dục xúc cảm, tình cảm, thái độ trong giáo dục lòng nhân ái như giáo dục tự ý thức, giáo dục sự tự chủ (làm chủ được cảm xúc), giáo dục khả năng đồng cảm và hợp tác với mọi người trong cuộc sống

Nghiên cứu về hình thức, phương pháp giáo dục lòng nhân ái, tác giả

Tsunesaburo Makiguchi cho rằng giáo dục giá trị không chỉ bó hẹp trong phạm vi giờ học giáo dục đạo đức mà phải tiến hành trong toàn bộ hoạt động dạy học và các hoạt động giáo dục trong nhà trường [15] Từ các công trình nghiên cứu, tác giả G.B.Sedronitxki và R.G.Nadetzuna đã đề cập đến phương pháp tạo tình huống trong giáo dục đạo đức cho trẻ Những tác giả này cho rằng chỉ có những tấm gương điển hình chưa đủ để cho trẻ lĩnh hội những chuẩn mực đạo đức mà nhà giáo dục cần phải xây dựng những tình huống “gay cấn”, “xung đột” để trẻ cần thiết phải nhận thức được mối quan hệ và lựa chọn phương tiện để xử lí vấn đề Nhiệm vụ của nhà giáo dục là biết điều chỉnh các mối quan hệ của trẻ cho dù là “quan hệ thực” hay

“quan hệ chơi” và giúp trẻ tự điều chỉnh hành vi của mình theo những chuẩn mực đạo đức xã hội, đó là đoàn kết, thân ái, nhường nhịn lẫn nhau, quan tâm và giúp đỡ người khác [15]

Bàn về vai trò, tầm quan trọng của lòng nhân ái, nhà văn nổi tiếng của nước

Nga Xô-viết, M.Go-rơ-ki đã nói: “Nơi lạnh nhất không phải là Bắc cực mà là nơi không có tình thương” [36] Các nghiên cứu của nhiều nhà khoa học cũng chỉ ra rằng lòng tốt có rất nhiều lợi ích về thể chất, về tinh thần, và trẻ em cần một liều lượng ấm áp để phát triển tốt nhất Patty O'Grady, là một chuyên gia trong lĩnh vực khoa học thần kinh, đặc biệt chú ý đến lĩnh vực giáo dục Bà cho rằng: lòng tốt của người Viking thay đổi bộ não bằng kinh nghiệm về lòng tốt Trẻ em và thanh thiếu niên không học được lòng tốt bằng cách chỉ nghĩ về nó và nói về nó Lòng tốt được học tốt nhất bằng cách cảm nhận nó để họ có thể tái tạo nó Lòng tốt là một cảm xúc

mà học sinh cảm nhận và đồng cảm là một sức mạnh mà họ chia sẻ [27]

Maurice Elias, giáo sư tại Khoa Tâm lý của Đại học Rutgers cho rằng: nhiệm vụ của các trường học phải bao gồm việc dạy dỗ lòng tốt Không có nó, cộng đồng, gia đình, trường học và lớp học trở thành nơi không ổn định, nơi việc học tập lâu dài khó có thể diễn ra Chúng ta cần chuẩn bị để dạy lòng tốt, vì lòng tốt có thể được dạy và nhiệm vụ đó thuộc về cả gia đình, nhà trường và xã hội Rõ ràng là giáo dục

cá nhân hạnh phúc, tự tin, tròn trịa, vấn đề của trái tim phải được coi trọng và được nuôi dưỡng như một vấn đề ưu tiên [27]

Như vậy, trên thế giới có rất nhiều công trình nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mầm non

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

Công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước thường tập trung theo các hướng nghiên cứu sau:

Nghiên cứu về cấu trúc và đặc điểm của lòng nhân ái

Tác giả Đặng Thành Hưng đã chỉ ra cấu trúc, đặc trưng của lòng nhân ái bao gồm 3 thành tố: nhận thức, tình cảm, hành vi Quan tâm nhiều đến nhân ái như thuộc tính tình cảm giàu tính người và không tách rời bởi lý trí, trí tuệ, nhận thức và

ý chí Không phải mọi biểu hiện của nhân tính đều là nhân ái, nhưng nhân ái là một biểu hiện cao đẹp của nhân tính Cũng là tình yêu của người nhưng dẫn đến thù hận, đánh ghen, giết hại người yêu, đó là tình yêu thiếu tính người, không phải là nhân

ái Không ít hành động bố thí, vui vẻ v.v… nhưng thiếu tính người - đó cũng không phải biểu hiện của nhân ái Vì thế có thể xem những biểu hiện của tình yêu mang đậm tính người là những biểu hiện của nhân ái, ví dụ như yêu kèm theo quan tâm,

ân cần, trân trọng, quí trọng, thân thiết, vị tha, bao dung, tự nguyện, đằm thắm… [9]

Bàn về ý nghĩa của việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ em, tác giả Hà Tiên nhấn

mạnh: “Trong xã hội hiện đại, khi mà guồng quay vội vã của xã hội dễ khiến cho người ta hờ hững và thờ ơ với nhau hơn, thì chuyện nhắc đến lòng nhân ái, sự vị tha nhất là giáo dục cho trẻ, những mầm non ban đầu có được đức tính này cần xem là

sự đầu tư cần thiết Lòng nhân ái chính là nền tảng của tất cả những gì tốt đẹp Không có lòng nhân ái, không có tấm lòng biết nghĩ đến người khác như nghĩ cho mình sẽ không làm được chuyện lớn, càng không thể nảy sinh những điều tốt đẹp trong mỗi con người Xây dựng lòng nhân ái cho bé giúp bé tránh được nhiều cạm bẫy sau này, biết thông cảm và thấu hiểu cho người khác, rất thuận lợi cho quan hệ giao tiếp cá nhân của trẻ” [26]

Tác giả Đào Thị My cũng viết: Lòng nhân ái chỉ được lớn lên khi trẻ được trải nghiệm bằng chính xúc cảm tình cảm của trẻ chứ không bằng "rao giảng, thuyết trình" Vì vậy, các hoạt động giáo dục được tổ chức bằng hình thức vui chơi, trẻ được trải nghiệm bằng tình cảm xúc cảm thật của bản thân từ đó khơi gợi trong tâm hồn trẻ tình yêu thương, lòng nhân ái và hình thành ở trẻ những hành vi đạo đức tốt đẹp [14]

Nội dung giáo dục lòng nhân ái cho trẻ em

Các tác giả Trần Thị Trọng [24], Hoàng Thị Phương [17], Đỗ Tuyết Bảo [3] cho rằng giáo dục lòng nhân ái là giáo dục tình yêu thương, chia sẻ, nhường nhịn, đồng cảm, biết yêu quý, quan tâm đến những người xung quanh, những thái độ, hành vi phù hợp, đúng mực trong các mối quan hệ của con người như sự lễ phép, tôn kính người lớn (ông, bà, cha, mẹ) đến vâng lời người trên (anh chị) và quan tâm chăm sóc em bé, thân mật với bạn bè và chăm sóc con vật, cây cối trong nhà

Hình thức, phương pháp giáo dục lòng nhân ái

Nhà sư phạm Ngô Công Hoàn [6] đặc biệt quan tâm đến giáo dục xúc cảm, tình cảm trong quá trình hình thành hành vi giao tiếp có văn hóa cho trẻ mầm non và đã đưa ra phương pháp giáo dục xúc cảm trong tình huống Điều quan trọng ở đây là nhà giáo dục phải biết đặt mình vào vị trí của trẻ để từ đó phân tích phản ứng của trẻ (nghĩa là phân tích tình cảm, ý nghĩa, hành vi có thể xảy ra) trong mỗi tình huống cụ thể để tìm biện pháp giáo dục phù hợp

Đặc biệt, trong các giáo trình viết về phương pháp tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, các tác giả Lã Thị Bắc Lý [13], Hà Nguyễn Kim Giang [4] cho rằng: Tác phẩm văn học dành cho trẻ em chính là phương tiện quan trọng, là con đường phù hợp, hiệu quả trong việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ ở trường mầm non

Bàn về vai trò, tầm quan trọng của lòng nhân ái

Do lòng nhân ái là một trong những giá trị truyền thống của dân tộc, nên vai trò, tầm quan trọng của lòng nhân ái trong cuộc sống, trong văn hóa Việt Nam luôn là

mà cả các nhà văn, nhà báo, nghệ sĩ trong nước Theo nhiều tác giả, lòng nhân ái chính là nền tảng của những mối quan hệ tốt đẹp, là sự thấu hiểu, đồng cảm và sẻ chia Nếu không có lòng nhân ái, sẽ không thể làm được việc lớn, càng không thể

làm nảy sinh những điều tốt đẹp trong một con người Trong bài đăng trên Tạp chí Giáo dục, số đặc biệt kì 2 tháng 5/2018, tác giả Vũ Thị Hiệp đã viết: Lòng nhân ái

là biểu hiện cao đẹp của con người, là cái gốc của đạo đức và là nền tảng của lý luận

xã hội Một con người có lòng nhân ái là phải biết yêu thương, quan tâm, chăm sóc những người thân yêu nhất của mình, lòng nhân ái đã trở thành nét đẹp truyền thống Việt Nam với tinh thần “thương người như thể thương thân”, “lá lành đùm lá rách” [12, tr 287] Tác giả Trịnh Công Sơn cũng khẳng định: Tình yêu thương và lòng nhân ái luôn là ngọn nguồn trong tâm tưởng con người [29]

Những tìm hiểu nêu trên cho thấy, nghiên cứu về lòng nhân ái và giáo dục lòng nhân ái cho trẻ em đã thu hút sự quan tâm của rất nhiều tác giả Việt Nam Các nghiên cứu đều khẳng định vai trò của lòng nhân ái trong cuộc sống và yêu cầu cấp thiết của việc giáo dục lòng nhân ái nhằm hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ ngay từ lứa tuổi mầm non

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Tổ chức hoạt động giáo dục

- Tổ chức

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, tổ chức là một dạng hoạt động, từ một hệ

thống gồm nhiều phân hệ, có những mối quan hệ hữu cơ hợp lý, rõ ràng, hợp tác và phối hợp chặt chẽ, tác động lẫn nhau trong một tổng thể, phát sinh một lực tổng hợp tác động cùng chiều lên một đối tượng nhằm đạt những mục tiêu chung đã

lao động sản xuất và đời sống xã hội Là một hoạt động có ý thức, có mục đích của con người, là một hiện tượng xã hội đặc biệt chỉ có ở con người và là nhu cầu không thể thiếu cho sự tồn tại, phát triển của con người” [10, tr 5]

Theo Nguyễn Ánh Tuyết, giáo dục là quá trình mà thế hệ cha anh truyền lại kinh nghiệm lịch sử - xã hội cho các thế hệ mới nhằm chuẩn bị cho họ bước vào cuộc sống và lao động để đảm bảo sự phát triển hơn nữa của xã hội và của cá nhân Theo nghĩa rộng, nói đến giáo dục là nói đến sự tác động tới con người của toàn

xã hội và thực tiễn xung quanh [21, tr 67]

Như vậy, có thể định nghĩa: Giáo dục (theo nghĩa rộng) là hoạt động giáo dục tổng thể được tổ chức một cách có mục đích, có kế hoạch nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách con người Giáo dục (theo nghĩa rộng) là những tác động

có mục đích, có kế hoạch nhằm hình thành và phát triển nhân cách Như vậy giáo dục là một bộ phận của quá trình xã hội hình thành cá nhân con người, bao gồm những nhân tố tác động có mục đích, có tổ chức của xã hội, do những người có kinh nghiệm, có chuyên môn gọi là nhà giáo dục, nhà sư phạm đảm nhận Nơi tổ chức hoạt động giáo dục một cách có hệ thống, có kế hoạch chặt chẽ nhất là nhà trường Với nghĩa rộng như trên, giáo dục là một hoạt động tổng thể bao gồm giáo dục trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thể chất, giáo dục thẩm mỹ, giáo dục lao động và hướng nghiệp do nhà trường phụ trách trước xã hội

Giáo dục (theo nghĩa hẹp) là một bộ phận của hoạt động giáo dục tổng thể nhằm

tổ chức, hướng dẫn người được giáo dục hình thành và phát triển phẩm chất của nhân cách bao gồm thế giới quan khoa học, tư tưởng chính trị, đạo đức, thẩm mỹ, thể chất lao động, những hành vi và thói quen ứng xử đúng đắn của cá nhân trong các mối quan hệ của họ Theo nghĩa này, giáo dục bao gồm các bộ phận: giáo dục

đạo đức, thể chất, thẩm mỹ, giáo dục lao động hướng nghiệp [11, tr 26]

- Hoạt động giáo dục

Hoạt động giáo dục là sự thống nhất biện chứng giữa hoạt động chủ đạo của nhà giáo dục và hoạt động tự giác, tích cực tự giáo dục của học sinh Hoạt động chủ đạo

quá trình tự giáo dục, tự rèn luyện nhân cách của học sinh, giúp cho quá trình đó có

sự định hướng đúng đắn và đáp ứng những yêu cầu của xã hội; hoạt động tự giáo dục của học sinh là đáp ứng tích cực sự hướng dẫn, lãnh đạo sư phạm của nhà giáo dục Nếu thiếu một trong hai hoạt động này, hoạt động giáo dục sẽ không còn đúng nghĩa [11, tr 179]

Như vậy, hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) là hoạt động phối hợp, thống nhất hoạt động chủ đạo của nhà giáo dục và hoạt động tự giác, tích cực, chủ động tự giáo dục của người được giáo dục nhằm hình thành và phát triển những phẩm chất nhân cách phù hợp với yêu cầu xã hội [11, tr 180]

- Tổ chức hoạt động giáo dục

Từ những khái niệm trên, trong đề tài tổ chức hoạt động giáo dục có thể hiểu là: Quá trình tác động có hệ thống của nhà giáo dục đến người được giáo dục bằng các biện pháp được sắp xếp, để thực hiện hoạt động giáo dục, nhằm mục tiêu hình thành và phát triển nhân cách cho người được giáo dục

tế của một tâm hồn luôn có nhu cầu cảm thông và chia sẻ, từ một tấm lòng và trái

tim nhân hậu [3]

Theo Khuất Thu Hồng, nhân ái là ưu ái con người, yêu thương con người Từ tình yêu thương con người dẫn đến sự cảm thông, chia sẻ, giúp đỡ, hỗ trợ [7] Theo Lê Minh Thuận, lòng nhân ái là tình yêu thương con người, là một phẩm chất đạo đức thuộc cấu trúc nhân cách, vì vậy muốn giáo dục lòng nhân ái cho trẻ cần tác động vào những thuộc tính của nhân cách [22]

Chu Thị Hồng Nhung thì đưa ra định nghĩa: Lòng nhân ái là giá trị nhân văn, là tình thương yêu của con người, thể hiện sự đồng cảm, quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ, bảo vệ và khoan dung đối với bản thân, mọi người và sự vật xung quanh không chỉ bằng nhận thức mà còn bằng thái độ, hành vi tích cực của họ [15]

Lòng nhân ái có thể hiểu đơn giản theo từ ngữ Hán Việt như sau: Nhân: Có nghĩa là chỉ con người Ái: là nói về tình yêu Vậy lòng nhân ái chính là tình yêu thương của con người đối với con người trong xã hội Là sự giúp đỡ, sẻ chia với nhau khi gặp khó khăn trong cuộc sống Ngoài ra, lòng nhân ái cũng có nghĩa là sự bao bọc cho những người yếu hơn mình [29]

Lòng nhân ái là vẻ đẹp về nhân cách và tâm hồn của mỗi con người, nó có thể gắn bó, kết nối đưa mọi người đến gần với nhau hơn Đó là tình cảm được xuất phát

từ trái tim, cho đi là không cần nhận lại bởi với họ cho đi là còn mãi Lòng nhân ái chỉ đơn giản là những hành động sẻ chia và thấu hiểu Họ hiểu được sự khó khăn,

sự thiếu thốn, sự đau đớn để rồi họ đồng cảm, thương xót những con người bất hạnh đau khổ [29]

Như vậy có thể thấy, các tác giả hiểu về lòng nhân ái ở quan niệm khác nhau, nên đã đưa ra các khái niệm khác nhau về lòng nhân ái theo quan niệm của mình

Từ những cách hiểu trên, lòng nhân ái được hiểu như sau: Lòng nhân ái là tình yêu thương của con người với con người; của con người với cuộc sống và thế giới xung quanh

1.2.3 Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giá 5 - 6 tuổi

Từ những khái niệm được làm rõ ở trên, có thể hiểu là:

Giáo dục lòng nhân ái là quá trình khơi gợi, truyền đạt những giá trị, kiến thức, những biểu hiện của lòng nhân ái nhằm hình thành và phát triển lòng nhân ái cho con người bằng con đường giáo dục

Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

là quá trình tác động có hệ thống của giáo viên mầm non đến trẻ mẫu giáo 5 - 6

tuổi bằng hệ thống biện pháp, để thực hiện hoạt động giáo dục, nhằm hình thành và

1.3 Một số vấn đề lý luận về tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

1.3.1 Tầm quan trọng của hoạt động giáo dục lòng nhân ái

1.3.1.1 Vai trò của lòng nhân ái

Lòng nhân ái có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống và là một tiêu chí hàng đầu để “định giá” con người Nó mang đến hạnh phúc cho cả người trao và người nhận Người nhận được trợ giúp sức mạnh về tinh thần và vật chất để vượt qua những khó khăn, thử thách Người trao có cơ hội được giúp đỡ người khác, được sống có ý nghĩa và phong phú hơn Lòng nhân ái là cơ sở không thể thiếu để xây dựng một xã hội văn minh, nhân đạo, là sợi dây bền chắc, thiêng liêng kết nối con người [25]

Nếu thiếu đi lòng nhân ái, tâm hồn con người sẽ khô cằn, trống rỗng; cái xấu, cái ác sẽ lấn át tất cả, cuộc đời sẽ băng giá: “Nơi lạnh nhất không phải là Bắc Băng Dương quanh năm tuyết phủ mà chính là nơi thiếu tình yêu thương của con người” [33]

Lòng nhân ái chính là sức mạnh, nó giúp cho con người biết quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ nhau Làm cho những con người lạnh lùng cũng trở nên thân thiện, ấm áp hơn, ngoài ra thì lòng nhân ái còn kéo con người gần nhau hơn Từ đó chúng ta sẽ tạo ra được nhiều điều tốt đẹp trong cuộc sống hàng ngày [34]

1.3.1.2 Tầm quan trọng của hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo

5 - 6 tuổi

Ở giai đoạn hiện nay, trong việc xây dựng lối sống mới để đáp ứng được sự phát triển đất nước, chúng ta không thể không kế thừa giá trị tốt đẹp, những truyền thống quay báu của dân tộc Một trong những truyền thống qúy báu đó là lòng nhân ái: Lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần bất khuất, ý chí độc lập và tự cường dân tộc

Lòng yêu thương, độ lượng, sống có nghĩa tình với con người Với một điều kiện

lịch sử, hoàn cảnh tự nhiên – xã hội đặc biệt, nhân ái là một giá trị tinh thần cơ bản trong văn hoá truyền thống của người Việt Nam Nó thấm sâu trong các quan hệ từ trong gia đình đến xóm làng, cộng đồng xã hội; từ trong sinh hoạt đời thường đến

sản xuất, đấu tranh chống giặc ngoại xâm Qua những thời kỳ lịch sử khác nhau, lòng nhân ái có những nội dung mới, song về cơ bản, vẫn giữ được nét đặc sắc riêng; là cơ sở quan trọng để thiết lập mối quan hệ giữa người với người Vì vậy, việc tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mầm non, đặc biệt là trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi là hết sức quan trọng [36]

Giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mầm non có vai trò rất quan trọng, bởi lòng nhân

ái là cơ sở của đạo đức, là gốc rễ hình thành nhân cách cho trẻ mầm non Giáo dục lòng nhân ái giúp trẻ nhận thức được cái tốt, cái xấu, cái thiện, các ác; có thái độ đúng đắn, phù hợp với những điều mà trẻ nhận thức được và có hành vi biết quan tâm, yêu thương, giúp đỡ mọi người, vạn vật xung quanh

Lứa tuổi mầm non là thời điểm thuận lợi và cần thiết trong giáo dục để hình thành những phẩm chất tốt đẹp, bởi vì trẻ em ở lứa mầm non, đặc biệt là tuổi mẫu giáo có sự phát triển vượt bậc về xúc cảm, tình cảm đặc biệt là tình yêu thương, lòng nhân ái, sự cảm thông, chia sẻ[14] Với đặc điểm của lứa tuổi: Giàu xúc cảm,

dễ rung động, thích giao lưu tình cảm Chính vì thế việc tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ ở lứa tuổi này có vai trò vô cùng quan trọng

1.3.2 Đặc điểm phát triển tâm lý của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi có ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục lòng nhân ái

1.3.2.1 Đặc điểm phát triển nhận thức

Ở trẻ 5 - 6 tuổi : tư duy hành động trực quan vẫn chiếm ưu thế Tuy nhiên do nhiệm vụ hoạt động mà cả loại tư duy trực quan hình ảnh, tư duy trừu tượng được phát triển ở trẻ Tư duy trực quan hình ảnh và tư duy trừu tượng giúp trẻ đến gần với hiện thực khách quan Ở độ tuổi này trẻ bắt đầu có tư duy logic, từ vấn đề này trẻ có thể khái quát, dẫn dắt, liên tưởng đến vấn đề khác [21] Qua đó, trẻ nhận ra được các loại tình cảm khác nhau; nếu cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học trẻ có thể hiểu được những nội dung và ý nghĩa mà tác phẩm văn học đề cập đến Ví dụ như: cho trẻ làm quen với tác phẩm “ Chú Dê đen”, với giọng kể diễn cảm và sự giảng giải rõ về nội dung câu chuyện của cô giáo, sẽ hình thành ở trẻ những cảm

nhưng cũng phê phán sự hèn nhát của Dê trắng Còn với Dê đen: trẻ yêu quý, khâm phục lòng dũng cảm của Dê đen Bên cạnh những cảm xúc tích cực với hai chú Dê, thì trẻ cũng sẽ ghét chó Sói và không đồng tình với hành vi hung ác, bắt nạt kẻ yếu hơn mình của chó Sói Từ đó cô giáo có thể đặt câu hỏi để trẻ liên tưởng tới bản thân “con thích/ghét con vật nào? Vì sao?” hoặc “con có được bắt nạt bạn yếu hơn mình không?” hay “nếu bị bắt nạt thì con sẽ làm gì?”…

Trẻ 5 - 6 tuổi bắt đầu hiểu một cách cơ bản các quy tắc đạo đức, xác định được cái gì là đúng và cái gì là sai, nắm được các chuẩn mực thế nào là ngoan, hư, tốt, xấu, có những hành vi phù hợp với các chuẩn mực đó, biết đánh giá về những điều

ấy Tuy nhiên nhận thức về lòng nhân ái của trẻ còn mang đậm màu sắc chủ quan, phụ thuộc vào tình huống cụ thể Nhiều khi trẻ chưa hiểu được ý nghĩa sâu xa của những việc làm tốt mà chỉ nghĩ đúng là làm [15] Từ đó, giáo viên cần lựa chọn nội dung, hình thức, lựa chọn các phương pháp, biện pháp phù hợp để việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ đạt kết quả tốt hơn

Đời sống tình cảm của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi có chuyển biến mạnh mẽ, vừa phong phú, vừa sâu sắc hơn những lứa tuổi trước đó Trẻ rất thèm sự trìu mến thương yêu, đồng thời rất lo sợ trước thái độ thờ ơ lạnh nhạt của những người xung quanh đối với mình, nhất là những người gần gũi trẻ Tính dễ cảm thông và sẵn

sàng chia sẻ niềm vui, nỗi buồn với người khác và tính dễ xúc cảm đối với con người và cảnh vật xung quanh Trẻ bắt đầu nhạy cảm với sự đánh giá của người lớn đối với hành vi của mình, từ đó trẻ có thể điều chỉnh có ý thức hành vi đó để thay đổi hoặc phát huy theo sự đánh giá ấy [21, tr.200-204]

Xúc cảm có ảnh hưởng mạnh mẽ đến hành động của trẻ với mọi người xung quanh Trẻ yêu thích đối tượng nào, con người nào thì trẻ sẽ thích tìm hiểu đối tượng đó và hành động vì đối tượng đó Trẻ có thể nhận biết được cảm xúc của bản thân và người khác Trẻ 5 - 6 tuổi có mong muốn hiểu biết người khác: thường xuyên thắc mắc về hoạt động và mối quan hệ của người lớn, biết thay đổi hành vi phù hợp với trạng thái xúc cảm của người khác như thay đổi ý kiến của mình để mong nhận được sự hài lòng của người khác

Qua những đặc điểm xúc cảm, tình cảm của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, có thể thấy đây là thời điểm giáo dục lòng nhân ái cho trẻ thuận lợi và hiệu quả nhất

1.3.2.3 Đặc điểm phát triển về ngôn ngữ

Theo tác giả Nguyễn Ánh Tuyết [21], trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi có những đặc điểm phát triển ngôn ngữ như sau:

- Ngôn ngữ giải thích, trẻ có nhu cầu nhận sự giải thích và cũng thích giải thích cho các bạn

- Tính mạch lạc rõ ràng: do vốn từ của trẻ chiếm 50% là danh từ, nên câu nói của trẻ thường ngắn gọn, rõ ràng

- Tính cá nhân đã bộc lộ rõ qua các sắc thái khác nhau của trẻ, đặc biệt ở chức năng ngôn ngữ biểu cảm

Trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi đã biết sử dụng ngữ điệu một cách phù hợp với nội dung giao tiếp hay nội dung của câu chuyện mà trẻ kể Trẻ thường dùng ngữ điệu êm ái

để biểu thị tình cảm yêu thương, trìu mến Ngược lại khi giận dữ trẻ lại dùng ngữ điệu thô và mạnh Khả năng này được thể hiện khá rõ khi trẻ kể những câu chuyện

mà mình thích cho người khác nghe [19]

Từ những đặc điểm ngôn ngữ trên ta thấy, ở độ tuổi 5 - 6 tuổi trẻ đã có khả năng

đạt được cảm xúc, nhận thức, hiểu biết của mình về lòng nhân ái và khi được tiếp xúc với tác phẩm văn học thì trẻ sẽ hiểu được nội dung của các tác phẩm đó, trẻ hiểu được các bài học từ các tác phẩm văn học đưa ra

1.3.2.4 Đặc điểm hoạt động giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

Giao tiếp là sự tiếp xúc tâm lý giữa người và người, thông qua đó con người trao đổi với nhau về thông tin, về cảm xúc, tri giác lẫn nhau, ảnh hưởng tác động qua lại với nhau Trong giao tiếp, con người không chỉ truyền và nhận thông tin, cũng không chỉ có tác động lẫn nhau, mà còn quy định các trạng thái cảm xúc của chủ thể Giao tiếp bằng ngôn ngữ (tiếng nói, chữ viết – đó là hình thức giao tiếp đặc trưng cho con người) Giao tiếp bằng phi ngôn ngữ (cử chỉ, điệu bộ, nét mặt) [15]

Có thể nói giao tiếp là yếu tố quyết định để hình thành và phát triển tâm lý, ý thức, nhân cách của trẻ em Nhờ giao tiếp, trẻ em gia nhập vào các quan hệ xã hội, lĩnh hội nền văn hóa, quy tắc đạo đức, chuẩn mực xã hội để chuyển đầu vào thành tâm lý riêng của bản thân Trong quá trình giao tiếp trong thực tiễn cuộc sống, mỗi đứa trẻ thường cảm nhiễm, lây lan, bắt chước hành vi của người khác thành hành vi nhân cách của bản thân [18]

Nhờ sự phát triển tốt về ngôn ngữ mà trẻ 5 - 6 tuổi có thể giao tiếp khá tự tin trong cuộc sống, điều đó thể hiện ở những đặc điểm sau [23]:

- Trẻ đã có thể dùng từ phù hợp với nội dung, hoàn cảnh và đối tượng giao tiếp, đặc biệt trẻ có khả năng nhận biết được những sắc thái biểu cảm của lời nói: vui, buồn, sợ hãi từ đó trẻ có thể quan tâm, chia sẻ, động viên, an ủi những người xung quanh trẻ

- Trẻ có thể diễn đạt được những xúc cảm, nhu cầu, ý nghĩ và hiểu biết của mình qua lời nói, biết sử dụng lời nói để có những chỉ dẫn những vấn đề cho người khác hiểu và có thể hiểu những chỉ dẫn về những vấn đề qua lời nói hành động

- Trong những tình huống nhất định (tình huống mà trẻ thích giao tiếp) trẻ dễ dàng thay đổi ý kiến, thái độ của mình để nhận được sự đồng tình của đối tượng giao tiếp – biểu hiện của tính thiện chí trong giao tiếp

Như vậy, trong quá trình giao tiếp, trẻ 5 - 6 tuổi đã biết cảm thông, chia sẻ với người mà mình giao tiếp, sẵn sàng giúp đỡ, biết nhường nhịn bạn chơi – đối tượng giao tiếp, vì thế hoạt động giao tiếp có tác động rất lớn trong việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ tại trường mầm non

1.3.3 Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

1.3.3.1 Mục tiêu tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo

5 - 6 tuổi

Căn cứ vào khái niệm tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo

5 - 6 tuổi; căn cứ Chương trình Giáo dục mầm non [1] và Bộ chuẩn phát triển trẻ

em năm tuổi [2], mục tiêu tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo

5 - 6 được xác định như sau:

- Về nhận thức: Giúp trẻ có khả năng nhận biết và thể hiện tình cảm đối với bản thân, với con người, sự vật, hiện tượng xung quanh Biết quan tâm, đồng cảm, chia

sẻ, giúp đỡ, bảo vệ bản thân và mọi người xung quanh

- Về tình cảm, thái độ: Giúp trẻ có thái độ :Tôn trọng, hợp tác, thân thiện, quan tâm, chia sẻ với bạn bè và mọi người xung quanh Hình thành cho trẻ sự hứng thú, vui thích khi thể hiện lòng nhân ái với bản thân và mọi người xung quanh Từ đó biết cảm nhận và thể hiện xúc cảm, tình cảm ra bên ngoài qua nét mặt, cử chỉ, điệu

bộ phù hợp với tình huống và hoàn cảnh

- Về hành vi: Giúp trẻ hình thành những hành động thể hiện lòng nhân ái ra bên ngoài bằng ngôn ngữ và hành vi phi ngôn ngữ (cử chỉ, điệu bộ, nét mặt…) trong mối quan hệ với bản thân và mọi người xung quanh Đó là những hành động thể hiện sự quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ, khoan dung và bảo vệ bản thân và mọi người xung quanh Giúp trẻ có mối quan hệ tích cực với bạn bè và người lớn

Từ những mục tiêu trên, sẽ giúp giáo viên đưa ra được các nội dung, phương pháp phù hợp để giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mầm non nói chung và trẻ mẫu giáo

5 - 6 tuổi nói riêng một cách hiệu quả

1.3.3.2 Nội dung hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi Trong Chương trình Giáo dục mầm non [1], Bộ chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi

[2], vấn đề giáo dục lòng nhân ái cho trẻ cho trẻ mẫu giáo là một nội dung trọng tâm trong lĩnh vực giáo dục tình cảm và kỹ năng xã hội, vậy nội dung tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi được xác định như sau:

Tình cảm yêu thương giữa con người với con người

Tình cảm gia đình: Biết yêu mến và quan tâm đến người thân trong gia đình

(biết hỏi thăm khi ông bà, cha mẹ bị bệnh hoặc lấy tăm, rót nước cho ông bà, cha mẹ )

Thể hiện thái độ lễ phép, kính trọng, biết ơn ông bà, cha mẹ Biết yêu thương

chia sẻ với anh chị em trong gia đình

Tình cảm với cô giáo, bạn bè: Yêu thương, kính trọng và biết ơn cô giáo Quan

tâm, chia sẻ, giúp đỡ bạn (khi bạn gặp khó khăn, khi bạn cần được giúp đỡ )

Tình cảm với lãnh tụ, với chú bộ đội: Biết thể hiện tình cảm với Bác Hồ qua hát,

đọc thơ, cùng cô kể chuyện về Bác Hồ, về các chú bộ đội Từ đó trẻ có những cảm xúc tích cực: yêu mến, kính trọng, thần tượng và biết ơn

Tình cảm với người lao động, với người xung quanh: Biết thể hiện thái độ lễ phép, kính trọng người lao động qua giao tiếp Sẵn sàng giúp đỡ khi người khác gặp

khó khăn

Từ những tình cảm đó, trẻ sẽ biết nhận xét và tỏ thái độ với hành vi

“đúng” – “sai”, “tốt” – “xấu” Đồng thời cũng thể hiện hành vi đúng đắn, phù hợp của bản thân với người thân trong gia đình; với cô giáo, bạn bè…

Tình cảm đối với bản thân: Biết quan tâm đến bản thân, coi trọng bản thân (Nói được một số thông tin quan trọng về bản thân; Nói được khả năng và sở thích riêng

của bản thân; ….)

Từ đó luôn nghiêm túc xem xét bản thân, đánh giá đúng bản thân và cố gắng phát huy những mặt tích cực, khắc phục những mặt hạn chế của bản thân Dũng cảm đấu tranh chống biểu hiện sai lầm của bản thân, có khát vọng vươn tới và tình cảm tích cực đối với cái thiện, cái tốt đẹp

Tình cảm với thiên nhiên, với quê hương đất nước và thế giới xung quanh

Trẻ cảm nhận được vẻ đẹp của thiên, vẻ đẹp cảnh vật của của quê hương đất nước và vẻ đẹp của thế giới xung quanh, từ đó có cảm xúc tích cực với thiên nhên:

yêu quý, chăm sóc, bảo vệ cảnh đẹp thiên nhên

- Biết bảo vệ, chăm sóc các con vật và cây cối (không đánh các con vật; nhặt cỏ, tưới cây…)

- Biết yêu quý, giữ gìn đồ dùng, đồ chơi thân thuộc (sắp xếp gọn gàng, cất đúng nơi quy định )

Từ những nội dung giáo dục lòng nhân ái cho trẻ nêu trên, giáo viên có thể giáo dục lòng nhân ái cho trẻ thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học và một số hoạt động khác trong ngày một cách nhẹ nhàng và hiệu quả

1.3.3.3 Phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo

5 - 6 tuổi

Theo giáo trình giáo Giáo dục học đại cương [11, tr.219-228], gồm có nhóm phương pháp tác động vào ý thức cá nhân của người được giáo dục: Phương pháp giảng giải, phương pháp đàm thoại, phương pháp kể chuyện Nhóm phương pháp hình thành hành vi và thói quen hành vi của người được giáo dục: phương pháp giao việc, phương pháp rèn luyện và nhóm phương pháp kích thích và điều chỉnh hành vi ứng xử của người được giáo dục: phương pháp thi đua, phương pháp khen

thưởng Theo Chương trình Giáo dục mầm non [1, tr.74], có thể sử dụng 5 nhóm

phương pháp giáo dục, đó là: Nhóm phương pháp thực hành, trải nghiệm; Nhóm phương pháp trực quan - minh họa; Nhóm phương pháp dùng lời nói; Nhóm phương pháp giáo dục bằng tình cảm và khích lệ; Nhóm phương pháp nêu gương – đánh giá, để tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi:

* Nhóm phương pháp thực hành, trải nghiệm

- Phương pháp nêu tình huống có vấn đề: Là phương pháp mà cô sẽ đưa ra tình huống (về lòng nhân ái, hay vấn đề nào đó…), cho trẻ thảo luận, bàn bạc, trao đổi với nhau trong nhóm (về lòng nhân ái, về…) Sau đó đại diện nhóm sẽ đưa ra các ý

kiến, quan điểm của mình về lòng nhân ái để các nhóm khác lắng nghe, trao đổi và

bổ sung

- Phương pháp dùng trò chơi (trò chơi đóng vai, đóng kịch): Giáo viên có thể sử dụng phương pháp này ở hoạt động cho trẻ làm quen tác phẩm văn học hoặc ở hoạt động vui chơi Nhằm giúp trẻ được hóa thân vào vai mà mình được giao, như thế trẻ sẽ hiểu hơn về tính cách của nhân vật, trẻ sẽ dễ cảm nhận được rằng khi mà làm việc tốt sẽ vui như thế nào, khi làm việc xấu sẽ xấu hổ như thế nào, từ đó sẽ dễ dàng hơn khi giáo dục lòng nhân ái cho trẻ

* Nhóm phương pháp trực quan – minh họa:

- Ở phương pháp này cô có thể cho trẻ xem những bộ phim cổ tích có nội dung giáo dục lòng nhân ái, các phóng sự về lòng nhân ái hoặc các chương trình thiện nguyện… để trẻ có thể quan sát được các hình ảnh, hành động của nhân vật trong phim, trong phóng sự từ đó tăng cường cho trẻ vốn hiểu biết, phát triển tư duy và ngôn ngữ cho trẻ, như thế sẽ dễ dàng giáo dục lòng nhân ái cho trẻ hơn

* Nhóm phương pháp dùng lời nói :

Sử dụng các phương tiện ngôn ngữ (đàm thoại, trò chuyện, giải thích, kể chuyện ) nhằm truyền đạt và giúp trẻ thu nhận thông tin, kích thích trẻ suy nghĩ, chia sẻ ý tưởng, bộc lộ những cảm xúc bằng lời nói

- Phương pháp trò chuyện: Giáo viên sẽ trò chuyện với trẻ về lòng nhân ái vào những giờ như: đón – trả trẻ, trò chuyện trong quá trình tổ chức các hoạt động, bằng những câu hỏi đơn giản, dễ hiểu với trẻ và phù hợp với nội dung cần giáo dục

- Phương pháp đàm thoại: Phương pháp này giáo viên có thể sử dụng khi tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, nhằm đàm thoại với trẻ về nội dung của các câu chuyện, bài thơ để đưa ra bài học giáo dục về lòng nhân ái cho trẻ qua nội dung các câu chuyện, bài thơ đó

- Phương pháp đọc kể diễn cảm: Phương pháp này được sử dụng chủ đạo trong hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, giúp rèn luyện ngôn ngữ Ở độ tuổi mầm non trẻ chưa biết chữ, trẻ đến lớp với tâm hồn đón đợi hướng về cô giáo

Cô giáo là cầu nối giữa trẻ và tác phẩm, vì thế, cách trình bày diễn cảm và xúc động

tác phẩm văn học có tầm quan trọng đặc biệt Nhờ giọng đọc, kể diễn cảm của cô giáo trẻ sẽ cảm nhận được ngôn ngữ nghệ thuật của văn học, giúp trẻ hiểu được nội dung tác phẩm văn học; giúp trẻ “nhìn thấy” được khung cảnh, không khí, tình tiết, tính cách nhân vật; từ đó trẻ sẽ có những cảm xúc tích cực với nhân vật chính diện,

có thái độ không đồng tình với nhân vật phản diện và sẽ có những hành vi đúng đắn, phù hợp với từng nhân vật Đồng thời cũng qua giọng đọc, kể diễn cảm của cô trẻ dễ tưởng tượng ra diễn biến câu chuyện; nhận biết và đánh giá nội dung câu chuyện, bài thơ một cách tốt nhất Qua phương pháp đọc kể diễn cảm, việc giáo dục lòng nhân ái thông qua tác phẩm văn học sẽ hiệu quả hơn

- Phương pháp giải thích: Giáo viên dùng lời nói giải thích cho trẻ hiểu về khái niệm, bản chất đặc điểm của một vật hoặc hành động nào đó Với hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học thì giáo viên dùng lời, kết hợp với đồ dùng trực quan hình ảnh để giải thích nội dung, từ khó (từ địa phương, từ ít nghe, từ khó phát âm ) trong tác phẩm văn học, nhằm giúp trẻ cảm nhận chính xác hơn

* Nhóm phương pháp giáo dục bằng tình cảm và khích lệ:

- Phương pháp dùng cử chỉ, diệu bộ kết hợp với lời nói tích hợp để khuyến khích và ủng hộ trẻ hoạt động, nhằm khơi gợi niềm vui, tạo niềm tin, cổ vũ sự cố gắng của trẻ trong quá trình hoạt động Đối với giáo dục lòng nhân ái, nhóm phương pháp này tác động đến thái độ, tình cảm và nhận thức của trẻ, giúp trẻ nắm được một số khái niệm sơ đẳng về đạo đức, thẩm mĩ; hình thành cho trẻ thái độ thân thiện với mọi người và bước đầu phân biệt được cái tốt với cái xấu, cái thiện với cái

ác Từ đó hình thành cho trẻ niềm tin vào cái tốt đẹp, giáo dục cho trẻ tình cảm đạo đức và lòng nhân ái

* Nhóm phương pháp nêu gương – đánh giá:

- Nêu gương: sử dụng hình thức khen, chê phù hợp, đúng lúc, đúng chỗ Biểu dương trẻ là chính, nhưng không lạm dụng

- Đánh giá: Thể hiện thái độ đồng tình hoặc chưa đồng tình của người lớn, của bạn bè trước việc làm, hành vi, cử chỉ của trẻ Từ đó đưa ra nhận xét, tự nhận xét

trong từng tình huống hoặc hoàn cảnh cụ thể Không sử dụng các hình phạt làm ảnh hưởng đến sự phát triển tâm – sinh lý của trẻ

Qua nêu gương – đánh giá giáo viên có thể dễ dàng giáo dục lòng nhân ái cho trẻ Tuy nhiên, nhóm phương pháp này sẽ có hai mặt: Mặt tích cực, trẻ được nêu gương sẽ tự hào khi được khen trước mặt các bạn, từ đó có có thể sẽ phát huy những mặt tốt khi trẻ được nêu gương Nhưng bên cạnh cạnh đó cũng có những hạn chế, có thể trẻ được khen sẽ tự tin thái quá, còn trẻ không được nêu gương sẽ cảm thấy xấu hổ, mặc cảm Theo xu thế giáo dục mầm non hiện đại thì không cổ súy cho nhóm phương pháp này Vì Thế, trong quá trình tổ chức hoạt động giáo dục, giáo viên không nên lạm dụng nhóm phương pháp này

Như vậy, trong luận văn này, người nghiên cứu sẽ sử dụng 5 nhóm phương pháp để nghiên cứu thực trạng giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

1.3.3.4 Hình thức tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo

5 - 6 tuổi

Theo Chương trình Giáo dục mầm non [1, tr 73], hình thức tổ chức hoạt động

giáo dục mầm non được chia theo mục đích, nội dung, vị trí không gian, số lượng

- Ngoài giờ học: Giáo dục lòng nhân ái cho trẻ thông qua các hoạt động như: Hoạt động vui chơi, lễ hội, chăm sóc, vệ sinh, lao động vừa sức, hoạt động ngoài trời

* Theo số lượng trẻ: Giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi được thực hiện theo hình thức cá nhân, theo nhóm và cả lớp ở mọi thời điểm hoạt động và trong các hoạt động giáo dục ở trường mầm non (Tổ chức hợp lý các hình thức hoạt động cá nhân,

theo nhóm nhỏ và cả lớp, phù hợp với độ tuổi, với khả năng của từng trẻ, với nhu cầu và hứng thú của trẻ và với điều kiện thực tế)

* Theo vị trí không gian: Giáo viên có thể tổ chức các hoạt động giáo dục ở trong lớp hoặc ngoài trời, tại cácđiểm tham quan, dã ngoại

Như vậy, có thể thấy hình thức tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi khá phong phú và mang tính mở Giáo viên mầm non có thể lựa chọn hình thức tổ chức hoạt động giáo dục một cách linh hoạt, sao cho đáp ứng tốt nhất mục đích, nội dung, phương pháp giáo dục; đặc biệt: Phù hợp với trẻ mẫu giáo

5 - 6 tuổi trên cơ sở lấy trẻ làm trung tâm nhằm hình thành, nuôi dưỡng, phát triển lòng nhân ái ở trẻ

Tóm lại, đề tài sẽ sử dụng các hình thức nêu trên: theo mục đích và nội dung giáo dục, theo số lượng trẻ và vị trí không gian

1.4 Giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua hoạt động cho trẻ làm quen tác phẩm văn học ở trường mầm non

1.4.1 Vai trò của tác phẩm văn học trong giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

Trong các giáo trình viết về phương pháp tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, các tác giả Lã Thị Bắc Lý [13], Hà Nguyễn Kim Giang [4], cho rằng: Tác phẩm văn học dành cho trẻ em chính là phương tiện quan trọng, là con đường phù hợp, hiệu quả trong việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ ở trường mầm non

Văn học nghệ thuật, đặc biệt là các tác phẩm văn học có vai trò to lớn không thể thiếu được trong giáo dục, hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ Việc cho trẻ lứa tuổi mầm non làm quen với các tác phẩm văn học từ lâu đã được đặt ra như một nội dung, một phương tiện vô cùng quan trọng trong giáo dục trẻ Hơn bất cứ loại hình nghệ thuật nào, văn học – loại hình nghệ thuật ngôn từ - có khả năng đi vào lòng người một cách tự nhiên nhất, sâu sắc nhất Có thể nói, đó là một trong những phương tiện hữu hiệu nhất để hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ một cách

Các tác phẩm văn học là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với trẻ thơ Nó đem lại cho trẻ những hiểu biết đầu tiên về cuộc sống xung quanh Văn học nuôi dưỡng và phát triển ở trẻ trí tưởng tượng, sáng tạo nghệ thuật Vì vậy, việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là một việc rất quan trọng và cần thiết

Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là thực hiện nhiêm vụ trọng tâm của ngành học Mầm non đó là lĩnh vực phát triển ngôn ngữ - giáo dục nghệ thuật… Tác phẩm văn học còn là phương tiện hữu hiệu để giáo dục lòng nhân ái cho trẻ Bằng cách này hay cách khác, văn học luôn vì con người mà hướng tới những tình cảm đạo đức tốt đẹp Văn học thiếu nhi cũng vậy, các sáng tác cho các em luôn phản ánh những cái tốt, cái đẹp, nhằm giáo dục lòng nhân ái cho các em Chính vì thế, việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học có vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mầm non

1.4.2 Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi thông qua hoạt động làm quen tác phẩm văn học

1.4.2.1 Các thể loại tác phẩm văn học có ý nghĩa trong giáo dục lòng nhân ái

Lòng yêu thương, ưu ái với con người, thân phận con người luôn là sự quan tâm hàng đầu của các nhà văn, nhà nghệ sĩ trong cảm hứng sáng tạo nghệ thuật Vì vậy các thể loại tác phẩm văn học không chỉ thể hiện tình yêu thương của con người đối với con người mà còn thể hiện tình yêu thương của con người với thiên nhiên và thế giới xung quanh Ngay từ khi còn nằm trong nôi, trẻ đã được tắm trong lời hát ru ngọt ngào của bà, của mẹ Những âm điệu, nhịp điệu và những bài học đầu tiên trong câu hát đã nuôi dưỡng trẻ lớn lên cùng dòng sữa mẹ Rồi những câu chuyện trẻ được nghe đọc, kể sẽ là người bạn đường của trẻ, trẻ sẽ nhận ra nhiều điều chất chứa trong các tác phẩm văn học [5] Các thể loại tác phẩm văn học có ý nghĩa vô

cùng quang trọng trong giáo dục lòng nhân ái cho trẻ

Các thể loại tác phẩm văn học dành cho trẻ mầm non là truyện (thần thoại, truyền thuyết, cổ tích ), thơ, ca dao, dân ca, tục ngữ, đồng dao, vè, câu đố

- Truyền thuyết, thần thoại: Giúp trẻ được làm quen với các hình tượng nhân vật anh hùng có sức khỏe và chiến công phi thường, ví dụ như truyện “Thánh Gióng”,

“Sự tích Hồ Gươm” Góp phần giáo dục trẻ biết ước mơ, mong muốn trở thành những con người có sức khỏe, lập nên nhưng chiến công phi thường cho mọi người

- Truyện cổ tích: Với hai tuyến nhân vật đối lập và kết thúc luôn có hậu, như:

“Cây khế”, “Cây tre trăm đốt” có ý nghĩa giáo dục trẻ lòng nhân hậu, thái độ đồng tình và bênh vực điều thiện, biết lên án sự bất công

- Thơ: Viết về rất nhiều đề tài: Đề tài viết về sinh hoạt, mối quan hệ, … giúp trẻ

có những tình cảm yêu mến gia đình, cô giáo, bạn bè Giáo dục lòng biết ơn, kính yêu tới người thân trong gia đình, cô giáo, kính yêu lãng tụ ví dụ: “Gió từ tay mẹ”, “Cô và mẹ”, “Ảnh Bác” Đề tài viết về thiên nhiên, giúp trẻ có tình cảm yêu mến, thái độ biết chăm sóc và bảo vệ thiên nhiên, như: “Hoa kết trái”, “Cây dừa”,

“Hoa cúc vàng”

- Ca dao, dân ca luôn ca ngợi lao động và cảnh đẹp quê hương đất nước giúp trẻ có những bài học đầu tiên về tình yêu quê hương, đất nước; tình yêu lao động; những người thân trong gia đình và những người xung quanh

1.4.2.2 Đặc trưng cơ bản và giá trị giáo dục lòng nhân ái của tác phẩm văn học dành cho trẻ em

Đặc trưng cơ bản của tác phẩm văn học dành cho trẻ em: giàu hình ảnh; giàu

chất chữ tình (giàu chất thơ, chất nhạc, chất họa); tác phẩm văn học dành cho trẻ em phải ngắn gọn, đễ đọc, dễ hiểu, dễ nhớ; phải vui tươi, sống động, giàu chất hài ước (phải ngộ nghĩnh trong cách cảm, cách nghĩ, cách nhìn của trẻ em) và tác phẩm văn học dành cho trẻ em phải chứa đựng những bài học giáo dục, tính giáo dục cũng là

tính đặc trưng sang rõ nhất của văn học dành cho trẻ em [13]

Giá trị giáo dục lòng nhân ái của tác phẩm văn học dành cho trẻ em: Trước hết,

văn học dành cho trẻ em góp phần phát triển tình cảm cho trẻ lứa tuổi mầm non Văn học giúp trẻ hiểu được tình yêu thương gắn bó với ông bà, cha mẹ, anh chị em; giúp trẻ bày tỏ tình cảm thích hợp với mọi người xung quanh: thầy cô, bạn bè và những người lao động Bên cạnh đó, văn học góp phần khơi gợi ở trẻ tình yêu đối với quê hương, đất nước, với thiên nhiên và thế giới xung quanh Không những thế,

vi và cách ứng xử có văn hóa; biết được các quy tắc hành vi và thói quen ứng xử có văn hóa Giúp trẻ biết cảm thông và chia sẻ với những hoàn cảnh khó khăn, hình thành ở trẻ những phẩm chất đạo đức tốt đẹp Văn học còn giúp trẻ biết nâng niu, trân trọng những sản phẩm lao động do con người làm ra [20]

1.4.2.3 Phương pháp sử dụng tác phẩm văn học nhằm giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

- Đọc, kể diễn cảm: Nhằm giúp trẻ hiểu được nội dung tác phẩm dễ dàng, giúp

trẻ “nhìn thấy” được khung cảnh, không khí, tình tiết, tính cách nhân vật, trẻ dễ dàng tưởng tượng, nhận biết, đánh giá nội dung Từ đó trẻ có những cảm xúc tích

cực với nhân vật/con vật, có thái độ yêu/ghét phù hợp với từng nhân vật/con vật Cách thức tiến hành: Để giáo dục lòng nhân ái cho trẻ thông qua hoạt động làm

quen tác phẩm văn học có hiệu quả, khi tổ chức cho trẻ mầm non nói chung, trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi nói riêng làm quen với tác phẩm văn học, thì trước tiên giáo viên phải: tìm hiểu tác phẩm; xác định giọng đọc, kể cho phù hợp:

+ Khi đọc thơ: phải làm nổi bật lên hình ảnh trọng tâm của bài thơ, làm rõ âm diệu, nhịp diệu của bài thơ

+ Khi đọc truyện: Đọc nguyên văn với tốc độ vừa phải (nhanh hơn kể), chủ yếu

sử dụng thanh điệu, ngữ điệu, nét mặt để trẻ cảm nhận được diễn biến câu chuyện + Khi kể truyện: ngôn ngữ có thể them, bớt (chủ quan, tốc độ chậm hơn đọc, sử dụng phương tiện hỗ trợ phong phú, đa dạng: cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, ánh mắt ) Bên cạnh đó, phải tập đọc/kể trước; soạn kế hoạch trước khi tổ chức

- Đàm thoại: Tác dụng: Giúp trẻ hiểu, nhớ và cảm nhận tác phẩm một cách sâu

sắc, có hệ thống; rèn khả năng tư duy, cảm nhận hình tượng tác phẩm văn học Giúp giáo viên nắm được mức độ hiểu bài của trẻ để kịp thời uốn nắn những sai sót

Cách thức tiến hành: Sau khi đọc thơ hoặc kể chuyện cho trẻ nghe, giáo viên

tiến hành đàm thoại để trẻ nhớ được tên tác phẩm, nhớ được các chi tiết trong tác phẩm đối với truyện: nhớ chi tiết nhân vật, diễn biến câu chuyện từ đó trẻ sẽ có cảm xúc tích cực với tác phẩm văn học đó Để đàm thoại có hiệu quả, thì cách thức tiến hành như sau:

+ Xây dựng hệ thống câu hỏi dành cho cá nhân, dành cho tập thể

+ Giáo viên đặt câu hỏi từ dễ đến khó, từ câu hỏi nhớ đến những câu hỏi phát triển tư duy, phát triển khả năng sáng tạo

+ Khuyến khích trẻ nói lên suy nghĩ của bản thân, khen ngợi trẻ đúng lúc

Qua đó trẻ nắm rõ được tính cách của từng nhân vật/con vật, có thái độ yêu/ghét phù hợp với từng nhân vật/con vật và có thể liên hệ với thực tế, từ đó giáo viên giáo dục lòng nhân ái cho trẻ một cách nhẹ nhàng, hiệu quả

- Kể chuyện phân vai, đóng kịch: Nhằm giúp trẻ hóa thân vào nhân vật, tái tạo

lại nội dung, diễn biến các sự kiện xảy ra trong tác phẩm văn học Từ đó, trẻ cảm thấy vui mừng, xúc động khi được hóa thân vào trong chính nhân vật của mỗi tác phẩm, thông qua đó sẽ giúp trẻ biết yêu qúy cái thiện, cái đẹp, ghét cái xấu, cái ác

Cách thức tiến hành:

* Kể chuyện phân vai:

+ Cô (cũng có thể là trẻ) là người dẫn chuyện

+ Trẻ (nhóm trẻ) sẽ vào vai từng nhân vật/con vật trong truyện

+ Đến lời thoại của nhân vật/con vật nào thì trẻ (nhóm trẻ) sẽ thể hiện ngôn ngữ

và hành động của nhân vật/con vật đó

* Đóng kịch:

+ Chuẩn bị sân khấu, tạo bối cảnh theo nội dung câu chuyện

+ Phân vai cho từng trẻ

+ Diễn kịch: Cho trẻ nhập vai vào từng nhân vật/con vật trong truyện, thể hiện ngôn ngữ, thể hiện hành động để tái tạo lại nội dung, diễn biến các sự kiện xảy ra trong tác phẩm văn học

Tóm lại, luận văn nghiên cứu: Đặc trưng cơ bản của tác phẩm văn học, giá trị giáo dục lòng nhân ái của tác phẩm văn học dành cho trẻ em, các phương pháp sử

dụng tác phẩm văn học nhằm giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

Việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố khác nhau, đó là các yếu tố: Môi trường giáo dục lòng nhân ái (môi trường vật chất, môi trường tinh thần…), tác động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ của giáo viên, sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường…[15] Trong luận văn này người nghiên cứu tập trung tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng sau:

1.5.1 Yếu tố trong nhà trường

- Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về giáo dục lòng nhân ái cho trẻ

5 - 6 tuổi: Nếu cán bộ quản lý, giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mầm non nói chung và trẻ 5 - 6 tuổi nói riêng thì việc

tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ sẽ đạt hệu quả Ngược lại cán bộ quản lý và giáo viên vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của giáo dục lòng nhân ái cho trẻ thì sẽ bỏ qua rất nhiều cơ hội để giáo dục trẻ một cách có hiệu quả nhất Chính vì thế yếu tố về nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên sẽ ảnh hưởng rất lớn tới việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ

- Kiến thức, kỹ năng của giáo viên về giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non: Nếu giáo viên có trình độ chuyên môn, có kỹ năng vững vàng, thì

đó là điều thuận lợi trong việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ: Giáo viên sẽ sử dụng

nhiều phương pháp, biện pháp, hình thức tổ chức với các ý tưởng khác nhau nhằm giáo dục lòng nhân ái cho trẻ một cách hiệu quả nhất

- Đặc điểm tâm, sinh lý của trẻ: Mỗi một trẻ đều có đặc điểm tâm, sinh lý riêng nên việc tham gia các hoạt động, tiếp thu các kiến thức, kỹ năng mà giáo viên tổ chức, truyền đạt cũng khác nhau, điều đó ảnh hưởng rất lớn tới quá trình giáo dục nói chung và giáo dục lòng nhân ái nói riêng cho trẻ Vì thế, giáo viên cố gắng quan tâm nắm bắt đặc điểm riêng của từng trẻ để từ đó có nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức phù hợp, đảm bảo cho đại đa số các bé có thể tham gia được các hoạt động và tiếp thu được những kiến thức và kỹ năng mà giáo viên đề ra

- Số lượng trẻ trong lớp: Điều này cũng rất quan trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ Nếu số lượng trẻ phù hợp thì sẽ rất thuận lợi trong mọi hoạt động, nhưng nếu số lượng trẻ quá đông thì việc tổ chức các hoạt động gặp rất nhiều khó khăn, dẫn đến hiệu quả giáo dục không cao

- Điều kiện cơ sở vật chất, kinh phí trong nhà trường: Đây cũng là một yếu tố hết sức quan trọng Nếu điều kiện cơ sở vật chất tốt, nguồn kinh phí lớn thì sẽ tạo điều kiện thuận lợi, việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ Vì khi trường có nguồn kinh phí lớn, cơ sở vật chất tốt, thì trẻ sẽ có nhiều cơ hội được trải nghiệm thực tế, được thực hành trực tiếp, sẽ hình thành ở trẻ những cảm xúc tích cực, giúp trẻ hiểu sâu, hiểu đúng hơn về nội dung mà cô giáo cần truyền đạt tới trẻ Ngược lại nếu cơ sở vật chất thiếu thốn, nguồn kinh phí hạn hẹp thì sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong mọi hoạt động: không có đủ đồ dùng dạy học, đồ chơi cho trẻ hoạt động, trẻ không có nhiều cơ hội đẻ trải nghiệm thực tế

1.5.2 Yếu tố ngoài nhà trường

- Sự quan tâm phối hợp của cha mẹ học sinh: Nếu cha mẹ trẻ có nhận thức đúng đắn về giáo dục lòng nhân ái thì sẽ quan tâm, phối hợp tốt với nhà trường trong việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ Ngược lại nếu họ nhận thức không tốt, có thái độ thờ

ơ, thì vệc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ sẽ gặp rất nhiều khó khăn Bên cạnh đó môi trường, lối sống của gia đình trẻ mà tốt, thì việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ cũng hiệu quả hơn, nhưng nếu như lối sống của gia đình trẻ không nề nếp, không gia giáo, môi trường nơi trẻ sống phức tạp thì việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ cũng gặp rất niều khó khăn

- Sự quan tâm, phối hợp của địa phương: Nếu nhà trường được sự quan tâm, phối hợp của địa phương thì sẽ có rất nhiều chính sách chăm lo co các em, điều đó góp phần đạt hiệu quả cao trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ nói chung và giáo dục lòng nhân ái nói riêng

- Các chương trình, thông tin truyền thông ảnh hưởng rất lớn đến việc giáo dục lòng nhân ái: Chương trình “ Điều ước thứ 7”, “Trái tim cho em”, “Hát mãi ước

mơ” Và những chương trình thiện nguyện khác chính là những phương tiện hỗ trợ thuận lợi cho việc giáo dục lòng nhân ái đạt hiệu quả cao hơn

- Ngoài những nguyên nhân trên thì những tác động mặt trái của nền kinh tế thị trường, áp lực của sự phát triển kinh tế - xã hội cũng ảnh hưởng rất lớn đến việc giáo dục lòng nhân ái: Mặt trái của nền kinh tế thị trường tác động tiêu cực tới tình yêu thương và lòng nhân ái của con người, vì có nhiều người quan tâm đến giá trị của đồng tiền mà quên đi những giá trị đạo đức, họ vì lợi ích của bản thân sẵn sàng làm tổn hại đến người khác vì những lợi ích đó Có những người học lạnh lùng, vô cảm trước những khó khăn, hoạn nạn của người khác Họ không còn rung cảm trước những giá trị truyền thống: tương thân, tương ái, lá lành đùm lá rách (tuy nhiên đây cũng chỉ là một số, chứ không phải là tất cả), nhưng sẽ tác động không thuận lợi tới việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ

Kết luận chương 1

Tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non được hiểu là qúa trình tác động có hệ thống của giáo viên mầm non đến trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi bằng hệ thống biện pháp, để thực hiện hoạt động giáo dục, nhằm hình thành và phát triển lòng nhân ái cho trẻ

Nghiên cứu về tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi phải bao gồm:

- Mục tiêu tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi,

- Nội dung hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi,

- Phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ MG 5 – 6 tuổi,

- Hình thức tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi Đồng thời làm rõ đặc điểm phát triển tâm lý của trẻ 5 - 6 tuổi ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục lòng nhân ái như: phát triển về nhận thức, xúc cảm, tình cảm, phát triển về ngôn ngữ và đặc điểm hoạt động giáo tiếp của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi Bên cạnh đó, cũng làm rõ được việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua hoạt động làm quen tác phẩm văn học ở trường mầm non (vai trò của tác phẩm văn học trong giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi; tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ MG 5 - 6 tuổi thông qua hoạt động làm quen tác phẩm văn học) Ngoài ra, luận văn còn chỉ ra rất nhiều yếu tố trong nhà trường, ngoài nhà trường ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi, trong đó yếu tố giáo viên có ảnh hưởng rất lớn, các yếu tố môi trường, điều kiện cơ sở vật chất là những yếu tố cũng góp phần quan trọng trong quá trình giáo dục lòng nhân

ái cho trẻ ở trường mầm non

Các vấn đề lý luận được làm rõ ở chương 1 chính là cơ sở lý luận cho việc khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi tại địa bàn lựa chọn nghiên cứu và đưa ra các biện pháp nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non